Postanowienie I C 500/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 marca 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 500/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 marca 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Alicja Wronowska - Nahotko Protokolant Ewa Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2010 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa P. S. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W., (...) w W. o zapłatę I . oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu; III. zasądza od Skarbu Państwa wynagrodzenie na rzecz adw. D. B. z Kancelarii Adwokackiej we W. ((...)), ul. (...) w kwocie 4.392 złote (w tym 792 zł - 22% podatku VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt I C 500/09 UZASADNIENIE Pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W. (dalej: (...)) oraz (...) w W. (dalej: (...)) powód P. S. wniósł o zasądzenie kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu powód podał, że w pozwanych jednostkach penitencjarnych przebywa od 22.12.2005 r. do chwili obecnej. Powód podniósł, że w tym okresie pozwani nie zapewnili powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. W ocenie powoda pozwani ponoszą --- STRONA 2 --- odpowiedzialność w szczególności za nadmierne przeludnienie w celach mieszkalnych, przebywanie w celi z osobami palącymi, brak należytego wyposażenia celi, brak warunków utrzymania higieny osobistej, pluskwy i karaluchy, brak zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych, konieczność spożywania posiłków na łóżku. W ocenie powoda, został on poddany w okresie izolacji niezgodnemu z prawem, nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu oraz naruszono jego dobra osobiste w postaci godności jednostki. W odpowiedzi na pozew (k. 59-63), strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu strona pozwana podała, że powód w (...). przebywał od 24.12.2005 r. do 28.12.2006 r. wobec czego, roszczenie powoda w odniesieniu do tej jednostki uległo przedawnieniu w znacznym zakresie. Strona pozwana podniosła, że powód wielokrotnie przebywał w (...). Strona pozwana zaprzeczyła, aby wyrządziła powodowi szkodę lub krzywdę. Ponadto podniosła, że osadzenie powoda w przeludnionej celi nie nosi znamion bezprawności, albowiem działanie administracji penitencjarnej w stosunku do osadzonego mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie było nacechowane złą wolą lub próbą jego dyskryminacji. Strona pozwana ma obowiązek przyjęcia do jednostki każdego osadzonego, a zgodnie z art. 248 k.k.w. może umieścić osadzonych w celach, w których na jednego osadzonego przypada mniej niż 3 m2. O sytuacji związanej z przeludnieniem jednostki strona pozwana systematycznie informuje Sąd Penitencjarny, zaś sędziowie penitencjarni nigdy nie uchylili decyzji o umieszczeniu osadzonego w celach przeludnionych w trybie art. 34 § 1 k.k.w. Strona pozwana wskazała ponadto, że nie ma podstaw do twierdzenia, iż warunki bytowe osadzonych są niehumanitarne. Powód przebywał w celi nr (...) o pow. 16,07 m2, nie licząc toalety. W celi przebywało od 5-7 osadzonych. Cela była wyposażona należycie w sprzęt kwaterunkowy, środki czystości. Ponadto w zakładzie funkcjonuje m.in. biblioteka, siłownia, radiowęzeł, organizowane są zajęcia kulturalne i oświatowe. --- STRONA 3 --- W ocenie strony pozwanej, powód w żaden sposób nie wykazał szkody, jej wysokości, ani tym bardziej nie wskazał normalnego związku przyczynowego. Na marginesie strona pozwana wskazała, że powód nieprzestrzeganiem porządku prawnego sam współprzyczynił się do przeludnienia w jednostkach penitencjarnych. Powód nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Ponadto przyznanie powodowi zadośćuczynienia, naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 k.c. oraz elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. S. przebywał w (... ) we W. od dnia 24.12.2005 r. do dnia 28.12.2006 r. Powód nie zaskarżył postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, na podstawie którego został osadzony w (...). W (...) w W. powód przebywał od dnia 29.12.2006 r. do dnia 21.04.2009 r., kiedy to został przewieziony do (...) we W., celem odbycia przymusowej terapii (...). Dowód: -akta osobowopoznawcze powoda część B. -opinia o skazanym, k. 94; -opinia o skazanym, k. 96-99; -nakaz przyjęcia tymczasowo aresztowanego, k. 103; -postanowienie o tymczasowym aresztowaniu powoda, k. 104-105; -kserokopia - akta karne II Kp 1014/05 dotyczące tymczasowego aresztowania powoda (koperta); -oświadczenie powoda, k. 342; --- STRONA 4 --- Przed osadzeniem powód bardzo często nadużywał alkoholu, nie pracował zawodowo, pozostawał na utrzymaniu ojca. Posiada dwoje dzieci, które mieszkają z konkubiną. Powód jest zadłużony alimentacyjnie na kwotę 79.000 zł. Dowód: -opinia o skazanym, k. 94; -opinia o skazanym, k. 96-99; -dokumenty, k. 35 i 48 - 50; Z terapii odwykowej powód wrócił do (...) w W. we wrześniu 2009 r. Powód jest osobą uzależnioną od alkoholu. Podczas pobytu w (...) w W. u powoda w celi znaleziono przygotowany zacier do produkcji alkoholu, za co został on ukarany dyscyplinarnie. Dowód: -akta osobowopoznawcze powoda część B. -ocena końcowa przebiegu i efektów terapii w Oddziale Terapeutycznym dla uzależnionych od (...) z (...) we W., k. 90-91; -wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej, k. 93. Powód był wielokrotnie karany za przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., 279 § 1 k.k., 226 § 1 k.k., 280 § 1 k.k., 242 § 2 k.k. Dowód: -akta osobowopoznawcze powoda część B. Obecnie powód przebywa na wolności, został zwolniony z (...) w W. w dniu 09.02.2010 r. Dowód: -akta osobowopoznawcze powoda część B. Powód był wielokrotnie wyróżniany, a także dwukrotnie otrzymywał wielodniowe przepustki poza teren (...) w W.. Z ostatniej przepustki powód, mimo że miał --- STRONA 5 --- powrócić w dniu 25.03.2008 r., został ujęty przez Policję w dniu 11.04.2008 r. Za ten czyn, powód został dodatkowo ukarany dwoma miesiącami pozbawienia wolności. Dowód: - akta osobowopoznawcze powoda część B. - wniosek o ukaranie, k. 92; Powód został osadzony w celi z osobami palącymi. Powód jest osobą palącą papierosy. Powód wielokrotnie zwracał się do Dyrektora (...) o zezwolenie, aby w paczce żywnościowej mógł otrzymywać wyroby tytoniowe. Dowód: - pisma skierowane przez powoda do dyrektora (...) w W. z dnia 23.03.2009 r., 12.01.2009 r., 10.12.2009 r., k. 100-102; - prośba powoda ze stycznia 2010 r., k. 407; - odezwa o udzielenie pomocy sądowej - zeznania świadka M. H., k. 380-381; W (...) w W. powód przebywał w celi nr (...) o pow. 16,07 m2, nie licząc toalety. W celi przebywało od 5-7 osadzonych. Cela była wyposażona należycie w sprzęt kwaterunkowy, środki czystości. Dowód: - odezwa o udzielenie pomocy sądowej - zeznania świadka M. H., k. 380-381; - odezwa o udzielenie pomocy sądowej - zeznania świadka R. C., k. 381-382; Cela powoda była należycie wyposażona w sprzęt kwaterunkowy, łóżka, stoły, krzesła, szafki. Osadzeni otrzymują od administracji środki czystości, a także mogą dokonać zakupu tych środków w kantynie. Za utrzymanie czystości w celi odpowiedzialni są osadzeni. W przypadku wystąpienia w celi karaluchów lub innych insektów, w celi przeprowadzana jest dezynsekcja. --- STRONA 6 --- W celi jest telewizor, toaleta (kącik sanitarny) oddzielona ścianą, umywalka. Dowód: - odezwa o udzielenie pomocy sądowej - zeznania świadka M. H., k. 380-381; - odezwa o udzielenie pomocy sądowej - zeznania świadka R. C., k. 381-382; W (...) w W. funkcjonuje m.in. biblioteka, radiowęzeł, organizowane są zajęcia kulturalne i oświatowe. Osadzony ma prawo skorzystać ze spaceru, 2 boisk do siatkówki, siłowni. Organizowane są również zajęcia sportowe, rozgrywki sportowe. Osadzeni mogą skorzystać z możliwości kształcenia. Dowód: -odezwa o udzielenie pomocy sądowej - zeznania świadka M. H., k. 380-381; (... ) w W. oraz (... ) we W. systematycznie informuje Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego we Wrocławiu o przeludnieniu jednostek raz na kwartał, droga elektroniczną na adres mailowy Wydziału. Decyzja Dyrektora w tych jednostkach o przeludnieniu nigdy nie została uchylona, gdyż nigdy nie zaszły okoliczności z art. 7 k.k.w. Dowód: -pismo V Wydziału Penitencjarnego tut. Sądu z 25.09.2009 r., k. Przeludnienie w (...) we W. występuje od 2000 r., występowało również od kwietnia 2006 r. W zależności od polityki skazań, przeludnienie raz się zwiększa, a raz się obniża. (...). informuje Wydział V Penitencjarny Sądu Okręgowego 0 przeludnieniu na bieżąco. --- STRONA 7 --- Jednostki penitencjarne nie mogą odmówić przyjęcia aresztowanego z powołaniem się na fakt, iż jest przeludnienie. Cele są wyposażone w sprzęt, który określa Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie norm sprzętu kwaterunkowego. Nie brakuje żadnego sprzętu. W celach przestrzegany jest podział na palących i niepalących. Osadzony przy przyjęciu podaje swoje preferencje w tym zakresie. W 2006 r. były organizowane występy teatrów tj. 6 spektakli teatralnych. W świetlicy osadzony może korzystać z tenisa stołowego. (...) nie ma boisk, ani innych obiektów. Powód mógł korzystać z biblioteki będąc w (...) w 2006 r. Raz do roku sędziowie penitencjarni wizytują (...), jak też wizytują szpital psychiatryczny. Niezależnie od powyższego więźniowie mogą zapisać się na rozmowę z sędzią penitencjarnym i przedstawić mu uwagi odnośnie warunków bytowych, w jakich się znajdują. Nigdy sędzia penitencjarny nie uchylił decyzji dotyczącej osadzenia w warunkach przeludnienia. W (... ) jest kaplica. Osadzeni mogą korzystać z posług religijnych. Jest kaplica rzymsko - katolicka, natomiast w sali wielofunkcyjnej są spotkania osób o innym wyznaniu religijnym. Głównie chodzi o świadków Jehowy 1o prawosławie. Zdarza się, że osadzeni mając na uwadze swoje własne interesy raz deklarują się, jako niepalący a raz jako palący. Największe przeludnienie wynosiło 123%. W chwili obecnej przeludnienie wynosi 110%. Na dzień dzisiejszy (...). nie ma nikogo, kto by nie miał normy 3m2 z osadzonych tylko dlatego, że została zasiedlona świetlica. Taka sytuacja występuje od 06.12.2009 r. Adaptacja świetlicy spowodowana była przeludnieniem. W tej świetlicy o powierzchni 30m2 przebywa od 9-15 osadzonych. Jak zmniejszy się przeludnienie to zostanie przywrócona pierwotna funkcja świetlicy. --- STRONA 8 --- Sposób zawiadamiania V Wydziału Penitencjarnego reguluje art. 110 k.k.w. O osadzeniu osadzonego Sąd Penitencjarny jest niezwłocznie zawiadamiany. Jedną decyzję dyrektor przekazuje osadzonemu, a kopię przekazuje do Sądu Penitencjarnego. Książki są wydawane raz w tygodniu dla każdego oddziału mieszkalnego. Jest 10 oddziałów. Natomiast osadzeni mają możliwość zamówienia interesujących ich pozycji poprzez złożenie karteczki z tytułem książki. Jeżeli książka jest dostępna w bibliotece to osadzony dostaje książkę przy obsłudze na danym oddziale. 3 osoby skazane są wyznaczone od obsługi biblioteki i 1 wychowawca. Wychowawca i dwóch skazanych roznosi książki. Dziennie mogą być obsłużone 2-3 oddziały. Dowód: -przesłuchanie w charakterze strony pozwanej K. K., k. 455-455v; -odezwa o udzielenie pomocy sądowej - zeznania świadka M. H., k. 380-381; W roku 2006 funkcjonowanie (...). We W. było zdeterminowane utrzymującym się przez cały rok przeludnieniem, które wynosiło od 108 do 126 %. W jednostce przeprowadzono planowane remonty 85 cel mieszkalnych i inne. Osadzeni mają prawo do 1 godziny spaceru dziennie, mogą korzystać z 4 świetlic, wyposażonych w telewizory i gry stołowe oraz biblioteki. W celach mogą korzystać z własnego sprzętu RTV, po uzyskaniu zgody Dyrektora (...). W funkcjonowaniu (...). Nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Dowód: -ze sprawozdania z wizytacji w (...). we W. za rok 2006, k. 147-162; Cele w pozwanym (... ) w W. są systematycznie remontowane, na dzień ostatniej wizytacji sędziego penitencjarnego kilkadziesiąt cel wymaga remontu. We wszystkich celach dwuosobowych kąciki sanitarne osłonięte są kotara, podłoga w --- STRONA 9 --- kącikach sanitarnych jest kaflowa. W celach większych niż 2 osobowe, kąciki sanitarne są murowane, wymagają remontu, a co najmniej odmalowania. Dowód: -sprawozdania z wizytacji w (...) w W. za 2006 r., za 2007 r., za 2008 r., k. 163- 340; W pozwanym (...) występuje znaczne przeludnienie, powyżej ustalonej pojemności 1046 osadzonych, wynikającej z normy 3m2 na jednego skazanego. Występuje jednak wyraźna tendencja degresywna tego zjawiska. Dowód: -sprawozdania z wizytacji w (...) w W. za 2006 r., za 2007 r., za 2008 r., k. 163- 340; Skazani mogą korzystać ze świetlicy wyposażonej w sprzęt do ćwiczeń. Mają dostęp do telefonu, biblioteki itp. Na każdym oddziale umieszczona jest skrzynka pocztową na korespondencję do S.. Każda z cel wyposażona jest w radiowęzeł oraz „sygnalizacje przywoławczą". Kąpiel skazanych odbywa się w nowoczesnej łaźni. Osadzeni otrzymują trzy posiłki dziennie. Osadzeni mogą dokonywać zakupów artykułów żywnościowych, tytoniowych i przemysłowych trzy razy w miesiącu. Kantyna usytuowana przy salach widzeń czynna jest w dni widzeń, co umożliwia rodzinom skazanych zakup w ramach poczęstunku dla skazanych. Skazany ma prawo otrzymywać raz na kwartał paczkę z żywnością. --- STRONA 10 --- Do dyspozycji osób osadzonych znajduje się 12 aparatów telefonicznych. Osadzeni mają zapewniona opiekę medyczną. Osadzeni mogą również kształcić się w Centrum (...). W (...) działalność na niwie sportu, kulturalno-oświatowej, wyznaniowej i biblioteki jest prowadzona w codziennej pracy ze skazanymi. Osadzeni mają prawo do spacerów oraz zajęć sportowych na hali sportowej (piłka nożna, siatkowa, koszykowa, tenis stołowy, zajęcia ogólnorozwojowe). Z hali sportowej skazani korzystają przez 7 dni w tygodniu zgodnie z rozkładem zajęć sportowych. W (...) działa telewizja kablowa, więzienna, gazeta (...), zespół muzyczny. Osadzeni mają możliwość posiadania w celach mieszkalnych prywatnego sprzętu RTV, za zgodą Dyrektora (...). W większości cel mieszkalnych jest telewizor, magnetowid, radio, a także odtwarzacze DVD. Niektórzy skazani mają zgodę na korzystanie ze sprzętu komputerowego. Bardzo popularną rozrywką wśród takich skazanych są gry telewizyjne P. i X.. W 2008 r. (...) zatrudniał ogółem 415 skazanych, w tym 400 odpłatnie. Dowód : -sprawozdania z wizytacji w (...) w W. za 2006 r., za 2007 r., za 2008 r., k. 163- 340; Przeprowadzona w 2009 r. wizytacja wykazała, iż kara pozbawienia wolności w pozwanym (...) wykonywana jest zgodnie z przepisami kodeksu karnego wykonawczego oraz regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności. W roku 2008 r. stwierdzono systematyczny spadek przeludnienia, co jest wynikiem ograniczenia do niezbędnego minimum transportów skazanych. Wizytowana jednostka systematycznie zwiększa zatrudnienie skazanych, wzorowo prowadzi ich dokształcanie umożliwiające zdobycie kwalifikacji zawodowych oraz nowych umiejętności, zapewnia skazanym udział w różnorodnych kołach zainteresowań, imprezach okolicznościowych czy zawodach sportowych. --- STRONA 11 --- Wizytowana jednostka ma jednak ograniczony - ze względów finansowych - wpływ na poprawę warunków bytowych skazanych. Dowód : -sprawozdania z wizytacji w (...) w W. za 2006 r., za 2007 r., za 2008 r., k. 163- 340; Z protokołów kontroli sanitarnej wynika, że w pozwanych jednostkach penitencjarnych nie stwierdzono nieprawidłowości. Dowód: -protokoły z kontroli sanitarnej w (...) i (...) w W., k. 411-453; Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód P. S. domagał się zasądzenia kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę głównie spowodowaną odbywaniem kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia. W pierwszej kolejności wskazać należy, że powództwo powoda przeciwko (...) we W. podlegało w znacznej mierze oddaleniu, bowiem strona pozwana trafnie podniosła zarzut przedawnienia. Jak wynika z ustaleń Sądu, powód przebywał w pozwanym (... ) we W. od 24.12.2005 r. do dnia 28.12.2006 r. Jak stanowi przepis art. 117 § 1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Ratio legis instytucji przedawnienia wynika z pewnych wartości, przyjętych przez cały system prawa, którego normy działają niezależnie, a czasem nawet wbrew woli --- STRONA 12 --- i interesom osób uprawnionych, poprzez zmniejszenie ochrony przysługujących uprawnionym praw podmiotowych. Ustawodawca uznał, że takie rozwiązanie z punktu widzenia zasad państwa prawa, takich jak obiektywna przewidywalność skutków zachowań podmiotów prawa cywilnego oraz pewność i bezpieczeństwo obrotu prawnego, jest ważniejsze od etycznych wątpliwości, jakie mogą jawić się na tle przyjętych rozwiązań w zakresie przedawnienia. Te wymienione wyżej wartości całego systemu prawnego legły u podstaw regulacji całej instytucji przedawnienia. Ratio legis, a w konsekwencji cel i funkcja instytucji przedawnienia w kodeksie cywilnym sprowadzają się do usunięcia stanu niepewności prawnej w sytuacji, gdy uprawniony przez bardzo długi czas nie wykonuje swoich praw podmiotowych, nie realizuje przysługujących mu roszczeń. Przepisy normujące przedawnienie mają charakter ius cogens, co oznacza, że normy prawne, których treść i zakres da się odczytać z tych przepisów, są bezwzględnie stosowalne (niesłusznie, moim zdaniem, używa się tu terminu bezwzględnie obowiązujące). Z takiego charakteru norm regulujących instytucję przedawnienia wynika, że wyżej wskazana zasada nie doznaje wyjątków, strony nie mogą wyłączyć stosowania przepisów o przedawnieniu i zastępować ich postanowieniami umownymi. Procesowym następstwem skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia przez stronę pozwaną będzie oddalenie powództwa. Zgodnie z treścią przepisu art. 442 1 § 1 k.p.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Powód przebywał w (...) we W. do dnia 28.12.2006 r., a zatem jego roszczenie za okres pobytu od dnia 24.12 2005 r. do dnia 09.04.2006 r. uległo przedawnieniu w --- STRONA 13 --- tym ostatnim dniu, albowiem powód wystąpił ze swoim powództwem dopiero w dniu 09.04.2009 r. Sąd nie znalazł podstaw usprawiedliwiających tak długi okres niedochodzenia roszczeń przez powoda w kontekście zasad współżycia społecznego. Nie było żadnych obiektywnych przeszkód, aby zgodnie z obowiązującymi przepisami złożyć pozew. Powód jednak świadomie zrezygnował z dochodzenia swoich roszczeń. Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę ma być przede wszystkim rekompensatą dla powoda za doznana krzywdę, a nie sposobem na zabezpieczenie majątkowe. Ponadto utrzymywanie w niepewności sprawcy szkody przez tyle lat nie znajduje uzasadnienia ani w świetle prawa przytoczonego wyżej, ani w świetle zasad współżycia społecznego - art. 5 k.c. Brak jest również okoliczności świadczących o skutecznym przerwaniu biegu terminu przedawnienia. Reasumując, roszczenie powoda o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przeciwko (... ) we W. za okres pobytu powoda w (... ) w okresie od 24.12.2005 r. do 09.04.2006 r. uległo przedawnieniu, a zatem jego powództwo podlegało w tym zakresie oddaleniu. Powództwo powoda przeciwko (...). we W. za okres od 09.04.2006 r. oraz przeciwko (...) w W. podlegało oddaleniu jako bezpodstawne. Sąd dokonał rekonstrukcji ustaleń faktycznych na podstawie przeprowadzonych dowodów w sprawie: zeznań świadków oraz dokumentów w postaci akt osobowo- poznawczych powoda, próśb powoda składanych do Dyrektora (...), sprawozdań z wizytacji pozwanych jednostek penitencjarnych przeprowadzonych na przestrzeni kilku lat przez sędziego penitencjarnego. Sąd dopuścił dowód z zeznań stron z tym, że z uwagi na cofnięcie wniosku przez stronę pozwaną z (... ) W., dopuścił dowód z zeznań w charakterze strony pozwanej pozwanego (...). we W. - K. K.. --- STRONA 14 --- Sąd pominął dowód z zeznań powoda, albowiem będąc już na wolności nie stawił się do Sądu pomimo prawidłowego wezwania celem złożenia zeznań pod rygorem ich pominięcia. Wracając do meritum rozważań, wskazać należy, że podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił przepis art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z przepisem art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia itd. pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zdaniem Sądu osadzenie powoda w celi nie spełniającej normy powierzchniowej przewidzianej przepisami prawa, a co się z tym wiąże przeludnionej, stanowiło naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci jego godności. Powód po osadzeniu go w pozwanych jednostkach penitencjarnych, przebywał w różnych okresach czasu w celi nie spełniającej norm powierzchniowych. Przepis art. 110 Kodeksu Karnego Wykonawczego stanowi bowiem, iż skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, powinna wynosić nie mniej niż 3 m2. Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Nienaruszalność należy traktować jako zakaz pozbawiania godności człowieka, jak też jej ograniczania zarówno przez osoby prywatne jak i władze publiczne czy organy państwowe (vide Komentarz do art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.97.78.483), [w:] W. Skrzydło, Konstytucja --- STRONA 15 --- Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Zakamycze, 2002, wyd. IV). Zaś wskazany obowiązek powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Odpowiednikami norm prawa międzynarodowego są zaś art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Wedle art. 40 nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 40 w ustępie 4 stanowi zaś, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. W artykule 47 zapisano zaś, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Odpowiednia norm prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym - w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia". Zauważyć należy, że godność osobowa jest tożsama z pojęciem człowieczeństwa, jest nieodłącznym atrybutem każdej osoby ludzkiej. „Godność ludzka skazanego", o której mówi przepis art. 4 § 1 k.k.w., oznacza godność osobową (podobnie jak określenie "godność" użyte w przepisie art. 3 k.k., czy w przepisie art. 1 ust. 3 pkt 3 --- STRONA 16 --- ustawy o Służbie Więziennej) [fragment przytoczony za Komentarzem do art. 4 kodeksu karnego wykonawczego (Dz.U.97.90.557), [w:] Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, LEX / Arche, 2008]. Zatem godność ludzka to nie tylko wielkie słowo, ale również odbywanie słusznej kary izolacyjnej w warunkach przyzwoitych, normalnie dostępnych osobie wolności niepozbawionej. oznacza godność osobową Zatem godność ludzka to również odbywanie słusznej kary izolacyjnej w warunkach przyzwoitych, normalnie dostępnych osobie wolności niepozbawionej. Konkludując samo osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczające do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego. Przeludnienie pociąga bowiem za sobą - brak minimum przestrzeni ruchowej, co jest jednym z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka - osadzonego. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności, co wynika z art. 110 §2 k.k.w. Przepis artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, mówi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przepis ten nie wymaga dla przyjęcia odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobistego, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem - tak w wyroku z 28 lutego 2007 r. uznał Sądu Najwyższy (V CSK 431/06 LEX nr 255593, vide też Komentarz do KC S. Dmowski, --- STRONA 17 --- S. Rudnicki W-wa 1998r Wyd. Pr. str. 69 teza 6).), a Sąd orzekający ten pogląd podziela. Zatem na powodzie spoczywał w sprawie niniejszej ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celi, w której na skazanego przypadało mniej niż 3 m2 powierzchni. Strona pozwana nie kwestionowała powyższej okoliczności, a podkreśliła natomiast, że przeludnienie cel jest zjawiskiem występującym nie tylko w pozwanej placówce, ale i we wszystkich (... ) i (... ) w Polsce, z uwagi na fakt, iż (... ) nie mają wpływu na możliwość odmowy przyjęcia do nich osób skazanych, nawet wówczas, gdy (... ) taki, po dostosowaniu wszelkich możliwych pomieszczeń na cele mieszkalne, jest przeludniony. O sytuacji związanej z przeludnieniem jednostki strona pozwana systematycznie informowała Sąd Penitencjarny. Wobec tego, umieszczenie powoda w przeludnionej celi nie nosi cech bezprawności. (... ) podniósł nadto, że stan zaludnienia (... ) stale się poprawia. Okoliczność utrzymywania się przeludnienia wszystkich (...) w Polsce, w tym w również (...) w W., jak i ograniczony budżet Państwa Polskiego przeznaczony na poprawę warunków bytowych w więziennictwie w Polsce, nie zwalniają zatem strony pozwanej z odpowiedzialności i nie mogą prowadzić do wniosku, iż podjęte przez nią działania ograniczania powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, były zgodne z prawem. Pamiętać bowiem należy, iż pozwanym w sprawie nie jest konkretny (...), który być może dołożył starań do przekształcenia wszystkich wolnych pomieszczeń na cele mieszkalne, ale Skarb Państwa jedynie przez ten (... ) reprezentowany i który poprzez tenże (... ) do odbywania kary w warunkach pogwałcenia zasady poszanowania godności skazanego dopuścił. Podsumowując tę część rozważań ponownie podkreślić trzeba, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w (... ) w W. wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej stanowią naruszenie jego dóbr osobistych w postaci jego godności. --- STRONA 18 --- Powyższe nie oznacza jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 150 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Mając powyższe przesłanki na uwadze Sąd uznał, że nie było podstaw do zasądzenie na rzecz powoda nie tylko żądanej sumy 150 000 zł, ale i każdej innej, niższej kwoty. Nie można bowiem pominąć okoliczności, że powód P. S. nie jest człowiekiem mającym pierwszy raz do czynienia z więziennictwem. Uprzednio powód przebywał już wielokrotnie w (...). W ocenie Sądu, powód popełniając przestępstwa, za które odbywał karę, czynił to mając świadomość, z uwagi na wcześniejsze pobyty w (...), jakie są warunki odbywania kary izolacyjnej, a mimo to sam dopuścił do powrotu do więzienia. Inna byłaby ocena sytuacji człowieka, po raz pierwszy skazanego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwo nieumyślne, inna jest natomiast ocena rzeczywistej sytuacji powoda, który z doświadczenia osobistego wie jaką dolegliwość niesie kara pozbawienia wolności i jakie są warunki bytowo - sanitarne w (...). --- STRONA 19 --- Co należy również podkreślić, powód skarży się na krzywdę, której doznał ze strony (... ) w związku z przeludnieniem celi, w której przebywał w kontekście naruszenia jego prawa do swobody i prywatności, przy czym należy zauważyć, iż swoboda i prywatność nie mogą być zachowane już choćby z uwagi na fakt, iż cele (... ) rzadko kiedy bywają jednoosobowe, a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. Nie ma też wymogów, aby z założenia cele były jednoosobowe lub dwuosobowe, bowiem to właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej. Mimo przeludnienia celi, w której osadzono powoda, nie sposób jednak przyjąć, że naruszenie dobra osobistego powoda w postaci prawa do intymności nastąpiło tylko z tej przyczyny, że zamiast 4 czy 5 współwięźniów - w celi powoda zamieszkiwała jedna lub dwie osoby więcej. Naruszenie prawa do prywatności, jako wpisane w założenia i cele kary pozbawienia wolności, stanowi jej podstawową dolegliwość, natomiast przebywanie we wspólnych celach jednej lub dwóch osób więcej nie zmniejsza możliwości zachowania intymności w sposób drastyczny i z tego punktu widzenia zarzut powoda skierowany w stronę jednostek penitencjarnych, należało uznać za chybiony. Co więcej, powód nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy przeludnieniem cel, a krzywdą którą odczuwa w postaci braku zapewnienia mu prawa do prywatności i intymności. Nie potwierdził się także zarzut powoda w postaci naruszenia przez (...) w W. prawa do intymności przez umieszczenie w przeludnionych celach bez zapewnienia w nich odpowiednich warunków sanitarnych. Słuchani w sprawie świadkowie - wychowawca i funkcjonariusz służby więziennej zatrudnieni w (...) w W. zeznali, że w celi, w której przebywał powód toaleta stanowiła część oddzieloną ścianą. W pomieszczeniu celi zapewniony był dostęp do bieżącej wody, jak również więźniowie otrzymywali niezbędne dla zachowania higieny osobistej środki czystości. --- STRONA 20 --- W świetle powyższych okoliczności zauważyć należy, iż w miarę możliwości, które niesie z sobą konieczność tworzenia (...) w celu odbywania w nich kar izolacyjnych, (...) w W. stara się zapewnić osadzonym intymność w celach (nawet przeludnionych) poprzez zapewnienie niezbędnego minimum intymności niezbędnej podczas czynności fizjologicznych lub też sanitarnych. Podkreślić jednak należy, że przestrzeganie zasad higieny, nawet w trudnych warunkach, jest nie tyle kwestią swobody istniejącej podczas czynności sanitarnych, lecz raczej świadomości i kultury osobistej. Dla utrzymania czystości wystarczy bowiem dostęp do bieżącej wody i środków higienicznych. (...), choć ma na celu nakłonienie osadzonych do utrzymania czystości, nie odpowiada za stan świadomości osób trafiających do (... ) w zakresie konieczności przestrzegania podstawowych zasad współżycia, jakimi są zasady higieny osobistej. (... ) nie może też odpowiadać za świadome łamanie przez współwięźniów podstawowych zasad higieny. Codzienne sprawdzanie przez funkcjonariuszy służby więziennej czystości osadzonych - osób dorosłych, w sytuacji, gdy mają oni zapewniony nieograniczony dostęp do wody bieżącej i środków czystości, jest w ocenie Sądu, nie tylko bezcelowe lecz wręcz technicznie niemożliwe. Jedynie doświadczenie życiowe i wzajemne uświadamianie się więźniów mogą odnosić w tym zakresie oczekiwane rezultaty. Odnośnie zaś zarzutu utrzymania czystości w kąciku sanitarnym, należy zauważyć, iż na podstawie art. 116 k.k.w. za stan czystości w kącikach sanitarnych i w ogóle w całej celi, odpowiedzialni są osadzeni w niej więźniowie. Administracja (... ) zobowiązana jest jedynie do zapewnienia więźniom odpowiednich środków czystości. Z okoliczności ustalonych w sprawie wynika, że strona pozwana wywiązała się z ciążących na niej obowiązków tym zakresie. Powód uzasadniając swoje żądanie zasądzenia zadośćuczynienia od (...) w W., podniósł iż jego dobra osobiste zostały naruszone poza nadmiernym przeludnieniem w celi przez poprzez niezapewnienie powodowi m.in. zajęć --- STRONA 21 --- kulturalno-oświatowych, czy też osadzenie w celi dla osób palących. Zarzuty powoda nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym i poczynionych na jego podstawie ustaleń Sądu. Z zeznań świadków oraz strony pozwanej wynika jednoznacznie, że powód, jak również każdy osadzony w (... ) nie miał utrudnianych kontaktów z rodziną, zarówno osobistych, jak i telefonicznych. W (... ) mógł skorzystać z kaplicy, hali sportowej, spacerów, organizowanych w (... ) koncertów, występów chóru itp. Ponadto powód przebywał w celi dla palących, albowiem sam jest osobą palącą, co jednoznacznie potwierdzają wnioski powoda o wyrażenie zgody na przesłanie dla powoda w paczkach żywnościowych wyrobów tytoniowych. Na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód przed wytoczeniem powództwa, nie składał żadnych skarg na przeludnienie w celach i warunki sanitarne, co w ocenie Sądu wskazuje, na zamiar wykorzystania przez powoda trudnej sytuacji panującej w więzieniu, dla pozyskania środków finansowych na swoją rzecz. Powód bowiem, w świetle art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. miał możliwość alternatywnego żądania zasądzenia odpowiedniej kwoty na wskazany prze niego cel społeczny. Warto też zwrócić uwagę, na niewspółmierną wysokość żądanego przez powoda zadośćuczynienia w odniesieniu do intensywności naruszenia dóbr osobistych ze strony pozwanego (...). W ocenie Sądu, powód w pierwszej kolejności winien zwrócić się o poprawę warunków panujących w celi, w której był osadzony do administracji jednostek penitencjarnych, a dopiero w przypadku braku reakcji z ich strony zwrócić się o ochronę prawną do Sądu z powództwem o nakazanie pozwanej jednostce penitencjarnej umieszczenie powoda w celi nieprzeludnionej. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z osadzenia go w celi, w których okresowo nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 § 2 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem --- STRONA 22 --- naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał w (...). we W. oraz w (...) w W., dotyczyły wielu osadzonych, wobec faktu, iż przeludnienie cel jest zjawiskiem powszechnym w Polsce. Z pewnością wpływ na ten fakt ma okoliczność, iż zdecydowana większość jednostek penitencjarnych w Polsce wybudowana została w czasach, w których obowiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla więźniów i pod obowiązujące w poprzednich okresach (stanach prawnych) standardy więzienia te były projektowane. Dostosowanie więzień do obecnych regulacji prawnych i norm europejskich jest procesem żmudnym i wymaga sporego nakładu pracy naszego społeczeństwa i zaangażowania ogromnych środków finansowych. Choć warunki, w których osadzony był powód w rozważanym okresie naruszały jego godność i prawo do prywatności, stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy aby można podzielić twierdzenia powoda o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach. Przy czym Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia i uznania, że takie warunki są nieludzkie, gdyż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami jakie niesie ze sobą kara pozbawienia wolności. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż powód odebrał osobiście wezwanie w dacie 08 stycznia 2010r. na rozprawę wyznaczoną na 12.03.10r. celem złożenia zeznań pod rygorem ich pominięcia k.399 a.s. ,przebywał na wolności od dnia 09 lutego 2010 r. i nie stawił się na rozprawę we własnej sprawie, gdzie miał możliwość złożyć zeznania, tym na okoliczność krzywdy jaka go rzekomo spotkała, przedstawić swoją wersję jak był traktowany. Nie usprawiedliwił swojej nieobecności. W tych okolicznościach Sąd pominął dowód z zeznań powoda k.455 a.s. --- STRONA 23 --- Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego, również w kontekście obecnej sytuacji finansowej w całej sferze budżetowej, w tym służby zdrowia, placówek opiekuńczo wychowawczych, szkół, przedszkoli itp. powoduje, że żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia należy ocenić jako nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, bo sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługującego na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. Z tych też przyczyn oddalono jako niezasadne. Orzeczenie o kosztach w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał kierując się normą art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, iż naruszenie dóbr osobistych powoda nastąpiło, a jedynie zgłoszone żądanie zapłaty było nieuzasadnione, stąd z przyczyn słusznościowych obciążanie powoda kosztami sądowymi nie było uzasadnione. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie powód był w całości zwolniony od kosztów sądowych i Sąd przyznał mu pełnomocnika z urzędu, na podstawie § 19 w zw. z § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd zasądził od Skarbu Państwa wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika powoda w kwocie 4.392 zł ( w tym VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, o czym orzeczono jak w punkcie III sentencji wyroku. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.