Wyrok I C 493/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 października 2010 r. Sąd Okręgowy we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 493/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 października 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Jolanta Burdukiewicz - Krawczyk Protokolant Ewa Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa R. U. przeciwko Skarbowi Państwa - Centralnemu (...) Służby (...) o zapłatę I . oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu na rzecz strony pozwanej. Sygn. akt IC 493/10 UZASADNIENIE Powód R. U. domagał się w rozpoznawanej sprawie zasądzenia od Skarbu Państwa - Centralnego (...) Służby (...) kwoty 100.000 zł zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia wyroku do dnia zapłaty oraz zasądzenia kwoty 50.000 zł na wskazany w pozwie cel społeczny (tj. na rzecz Domu (...) we W.). Uzasadniając żądania powód podał, że odbywając karę pozbawienia wolności w jednostkach penitencjarnych nadzorowanych przez Centralny (...) Służby (...) był poddany niehumanitarnemu traktowaniu, które miało polegać na umieszczeniu powoda w celach, których powierzchnia nie spełniała minimalnego wymogu określonego w przepisach> ponadto, podniósł, że odbywał karę pozbawienia wolności w złych warunkach sanitarnych - brak oddzielnych urządzeń sanitarnych - co narażało go na różne choroby. Cele mieszkalne były niedostatecznie --- STRONA 2 --- oświetlone, nie miały prawidłowej wentylacji. Twierdził, że w zatłoczonych (...) i (...) był pozbawiony wszelkich elementów intymności, był zmuszony do stałego przebywania w bliskim kontakcie z innymi więźniami, co powodowało akty agresji. Spowodowało to konieczność przyjmowania przez powoda leków (...). Powód twierdził, że wskutek tych okoliczności została naruszona jego godność osobista, a ich wynikiem jest to, że stał się osobą agresywną, nieufną w stosunku do ludzi, nie może podjąć pracy, co z kolei skutkuje powrotem na drogę przestępczą. Strona pozwana Skarb Państwa - Centralny (...) Służby (...) reprezentowana w sprawie przez (...) w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa - (...) kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. Zarzuciła, że roszczenie powoda o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia jest przedawnione częściowo, a mianowicie za okres sprzed 18.04.2007r. Powód mógł bowiem wcześniej wystąpić z powództwem odszkodowawczym, jeżeli twierdził, że na skutek działań Służby (... ) poniósł szkodę na osobie. Ponadto, podniosła, że roszczenie powoda przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę zadośćuczynienia nie może mieć podstawy w art. 24 kc. w zw. z art. 448 kc. Przepis ten jako środek ochrony dóbr osobistych może mieć bowiem zastosowanie wyłącznie do sprawcy naruszenia dóbr osobistych, a zatem do osoby fizycznej. Zdaniem strony pozwanej, powód nie udowodnił przesłanej odpowiedzialności określonych w art. 448 kc., a mianowicie nie udowodnił działania lub zaniechania sprawcy krzywdy, istnienia krzywdy wynikającej z naruszenia dobra osobistego, związku przyczynowego między krzywdą, a tym działaniem lub zaniechaniem, a ponadto nie udowodnił winy. Nie wykazał on także, aby na skutek niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu przez stronę pozwaną władzy publicznej poniósł on szkodę, ani związku przyczynowego, uzasadniających odpowiedzialność strony pozwanej na podstawie art. 417 kc. Same gołosłowne --- STRONA 3 --- twierdzenia powoda nie mogą stanowić dowodu w sprawie, a wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, że każdy z osadzonych był dotknięty tym zjawiskiem lub też warunki jakie mu zaoferowany były złe, jest wnioskiem zbyt daleko idącym. Powód nie udowodnił, aby przebywał w przeludnionej celi, nie przedstawił świadczących o tym decyzji administracji jednostek penitencjarnych, w których przebywał. Ponadto, z ostrożności procesowej strona pozwana podniosła, że podnoszony przez powoda zarzut naruszenia art. 110 kkw., tj. osadzenie go w celi o powierzchni mniejszej niż 3m 2 na jednego skazanego, nie nosi w sobie cech bezprawności. Zgodnie z art. 248 § 1 kkw., w szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor (...) lub (...) może umieścić osadzonych na czas nieokreślony w warunkach, w których powierzchnia celi jest mniejsza. Strona pozwana zarzuciła również, że powód przyczynił się do powstania szkody. Powód jest recydywistą penitencjarnym, odbywającym karę pozbawienia wolności w wymiarze 3 lat i 6 mies. za przestępstwa określone w art. 207 § 1 kk. w zw. z art. 64 § 1 kk. i art. 280 § 1 kk. w zw. z art. 64 § 2 kk. Powód odbywał już wcześniej karę pozbawienia wolności i zdawał sobie sprawę w realiów więziennych, co nie odstraszyło go od powrotu na drogę przestępczą. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: R. U. odbywał w różnych (...) i (...) na terenie kraju kary pozbawienia wolności wielokrotnie począwszy od lat 80-tych, ostatnio w wymiarze 3 lat i 6 mies. za przestępstwa określone w art. 207 § 1 kk. w zw. z art. 64 § 1 kk. i art. 280 § 1 kk. w zw. z art. 64 § 2 kk. W okresie odbywania przez powoda kar pozbawienia wolności występowały przeludnienia w celach w wielu polskich (...). Od kwietnia do czerwca 2010r. powód przebywał w (...) we W.. --- STRONA 4 --- (okoliczności bezsporne) W celach w których przebywał powód występowało przeludnienie. Toalety były wydzielone płytą, oświetlenie było dla powoda za słabe. W okresie gdy powód przebywał w (...) w Niemczech to tam cele były pojedyncze, jak w hotelach. (dowód: przesłuchanie powoda - k. 56) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) spowodowaną niezapewnieniem mu odpowiednich warunków bytowych podczas izolacji wynikającej z odbywania kary pozbawienia wolności oraz zapłaty na wskazany w pozwie cel społeczny. Powód określił, że zadośćuczynienie stanowić ma środek ochrony jego dóbr osobistych - godności i prawa do intymności. Podstawę prawną zgłoszonego żądania stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu wskazanej jednostki penitencjarnej i wynikających z tego konsekwencjach opisanych bliżej w pozwie -nieodpowiednich warunkach higienicznych cel i ich oświetleniu. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono --- STRONA 5 --- bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny. W pierwszej kolejności należy wskazać, że to na powodzie jako żądającym ochrony dóbr osobistych spoczywał ciężar dowodu, iż jego godność oraz prawo do intymności zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przerzucenie ciężaru dowodu na pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych, przewidziane w art. 24 § 1 k.c., dotyczy tylko bezprawności działania zagrażającego dobrom osobistym lub powodującego ich naruszenie - w razie udowodnienia przez powoda ich faktycznego naruszenia przez wskazane jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, pozwany w celu uniknięcia odpowiedzialności musiałby wykazać, że działania powodujące naruszenie były zgodne z prawem. Powód twierdził, że w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności we wszystkich jednostkach penitencjarnych podległych Centralnemu (...) Służby (...) poddany był niehumanitarnemu i nieludzkiemu traktowaniu. Miało to według powoda przejawiać się w osadzeniu go w nadmiernie przeludnionych celach i złych warunkach panujących w jednostkach penitencjarnych - braku oddzielnych urządzeń sanitarnych, złej wentylacji cel i ich niedostatecznym oświetleniu. --- STRONA 6 --- Pozwany przyznał jedynie, że w jednostkach penitencjarnych w całym kraju istnieje problem przeludnienia, równocześnie stanowczo zaprzeczył jednak, aby powód przebywał w przeludnionej celi. Powód zawnioskował jedynie o przeprowadzenie dowodu o stanie osobowym w celach mieszkalnych (... ) i (...), w których przebywał w latach 1980, 1990,2000, nie wskazując nawet o jakie jednostki chodzi. Z pozwu wiadomo jedynie, że od kwietnia 2010r. był on osadzony w (...) we W.. Fakt istnienia przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych i częstego naruszania norm dotyczących powierzchni celi przypadającej na osadzonego, wynikających z wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego i art. 110 k.k.w., stanowi, w ocenie Sądu, fakt powszechnie znany. Zgodzić się należy jednak z pozwanym, że sam fakt istnienia przeludnienia w jednostkach penitencjarnych na terenie całego kraju, nie przesądza automatycznie o zasadności roszczeń powoda, czy też pozostaje okolicznością nie wymagającą udowodnienia. Powód, wskazał co prawda w pozwie, że od początku osadzenia przebywa w celach w których powierzchnia mieszkalna na jednego osadzonego jest mniejsza niż 3 m 2 na osobę. Okoliczności tej zaprzeczył jednak pozwany. Sąd miał na uwadze to, że powód w pozwie wniósł o przeprowadzenie dowodów „o stanie osobowym w celach mieszkalnych w (...) i (...)", w których przebywał od 1980r., 1990r. i 2000 r. Nie podał on jednak jakich konkretnie jednostek penitencjarnych dotyczyć miałyby informacje, których udzielenia miałby domagać się Sąd, czy też jakich konkretnie okresów miałoby to dotyczyć. Dla przyjęcia zasadności roszczeń powoda niezbędne byłoby natomiast ustalenie zakresu oraz długości trwania naruszeń jego dóbr osobistych. Nawet przesłuchiwany w charakterze strony na rozprawie w dniu 27.10.2010r. (k.56) powód podawał jedynie ogólnikowo, że „były przepełnienia w celach i w ogóle bardzo złe warunki" oraz powtórzył twierdzenia zawarte w pozwie, że dotyczyło to kącików sanitarnych i słabego oświetlenia, a złe warunki naruszały jego godność. Zdaniem Sądu, to że powód subiektywnie czuł się gorzej traktowany, nie może uzasadnić odpowiedzialności strony pozwanej. Powód powinien był --- STRONA 7 --- bowiem podać i udowodnić, w czym się dokładnie przejawiało złe traktowanie jego osoby w porównaniu do innych osób odbywających karę pozbawienia wolności. Powód nie wykazał również, żadnej z pozostałych okoliczności podnoszonych w pozwie tj. faktu nieodpowiedniego oświetlenia celi, braku odpowiedniej wentylacji, czy też narażenia go na choroby oraz agresję ze strony współwięźniów. Wskazać należy, że nawet gdyby uznać za udowodnione umieszczanie powoda w jednostkach penitencjarnych w celach mieszkalnych, gdzie na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni, nie można przyjąć, że uzasadnia to zasądzenie na jego rzecz żądnego zadośćuczynienia. Sąd nie ma bowiem obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać"), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, iż powód nie wykazał (jak już wskazano wcześniej), ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej - nie udowodnił podawanych w pozwie negatywnych skutków, jakie w jego sferze emocjonalnej wywołały niedostateczne, jego zdaniem, warunki bytowe panujące w jednostkach penitencjarnych. Zdaniem Sądu za gołosłowne i nie poparte jakimikolwiek źródłami dowodowymi należało uznać twierdzenia powoda, że warunki, w jakich odbywał kare pozbawienia wolności naraziły go na różne choroby (powód nie podał czy i na co choruje, oraz jaki związek ma to z warunkami w jakich odbywał karę), doprowadziły go do --- STRONA 8 --- konieczności zażywania leków (...) (powód nie podał jakie leki zażywa, z jakich schorzeń (...) miałoby to wynikać, nie dołączył dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że leczy się (...)). Istotne jest natomiast to, że powód pozostaje recydywistą penitencjarnym. Sąd nie dysponował, co prawda, żadnym dowodem szczegółowo wskazującym, od kiedy i w jakich jednostkach, powód odbywał karę pozbawienia wolności, uznał jednak tę okoliczność za przyznaną przez powoda. Pozwany w odpowiedzi na pozew powołał się na ten fakt, wskazując dodatkowo, jakiego rodzaju przestępstw dopuścił się powód. Okolicznościom tym powód w żaden sposób nie zaprzeczył, zatem Sąd uznał je za przyznane. Powód nie udowodnił zaś swoich twierdzeń, aby powrót na drogę przestępczą wynikał z tego, że warunki, w jakich odbywał karę tak ukształtowały osobowość powoda, że powraca on na drogę przestępczą właśnie z tego powodu. Zdaniem Sądu, twierdzenie to w jakimkolwiek stopniu nie może być uznane za wiarygodne. W ocenie Sądu sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego, nawet zakładając że do naruszenia jego dóbr osobistych doszło na skutek bezprawnych działań pozwanego, należałoby oddalić również w kontekście obecnej sytuacji finansowej w całej sferze budżetowej, w tym służby zdrowia, placówek opiekuńczo wychowawczych, szkół, przedszkoli. Wszystko to, w powiązaniu z realiami tej konkretnej sprawy powoduje, że żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia należy ocenić jako nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, bo sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługującego na uwzględnienie, na co wskazuje treśc art. 5 k.c. Mając na uwadze powyższe okoliczności powództwo należało oddalić. Na marginesie należy zważyć, że powództwo nie mogłoby zostać uwzględnione, nawet gdyby odpowiedzialność strony pozwanej rozpatrywać z uwzględnieniem art. 417 kc. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Po pierwsze, także i w tym przypadku należy --- STRONA 9 --- stwierdzić, że powód nie wykazał tego, że odbywał karę pozbawienia wolności w poniżających i niehumanitarnych warunkach. Po drugie zaś, oprócz ogólnej podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa powód byłby zobowiązany wykazać przesłanki roszczenia o zadośćuczynienie określone w art. 445 kc. w zw. z art. 444 § 1 kc. Zadośćuczynienie - poza reżimem ochrony dóbr osobistych - przysługuje bowiem jedynie w tym przypadku, gdy w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia poszkodowany doznał dodatkowo krzywdy jako szkody niemajątkowej. Tych okoliczności powód nie wykazał, nie podniósł nawet w tym kierunku żadnych twierdzeń, które mogłyby być zweryfikowane w toku postępowania dowodowego. Nie było przy tym wystarczające ogólne stwierdzenie, że powód wskutek warunków odbywania kary był narażony na różne choroby, oraz że musiał zażywać leki (...). Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał na podstawie art. 102 kpc., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych, Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa powoda, która stanowiła podstawę do zwolnienia go od kosztów sądowych w sprawie jest na tyle zła, że uzasadnia również zastosowania art. 102 k.p.c. przy orzekaniu o kosztach procesu.