Wyrok I C 491/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 491/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSR del. Marzena Sznajderska Protokolant Piotr Józwik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa P. R. przeciwko Skarbowi Państwa-Zakładowi Karnemu (...) we W. o zapłatę I oddala powództwo; II nie obciąża powoda kosztami postępowania na rzecz strony pozwanej; I C 491/15 UZASADNIENIE Powód P. R. w dniu 16 września 2015 r. wystąpił z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego (...) we W. o zapłatę kwoty 100 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu do dnia zapłaty, związku z przetrzymywaniem powoda w warunkach naruszających fundamentalne zasady przepisów prawnych, międzynarodowych Europejskich Praw Człowieka oraz polskich przepisów dotyczących tej kwestii. Powód podniósł, że w zakładzie nie ma ciepłej wody, brak jest intymności w kącikach sanitarnych, toalety są w celi, na ścianach znajduje się grzyb i wszechobecne robactwo. Powód wskazał, że w celi znajdują się zniszczone szafki na jedzenie w bezpośrednim sąsiedztwie kącika sanitarnego. Ponadto podniósł, że jest nieodpowiednia wentylacja i oświetlenie, ze ścian wystają przewody pod napięciem, a brakujące klepki parkietowe mogą doprowadzić do uszkodzenia ciała. Zdaniem powoda zadośćuczynienie w kwocie 100 000 zł wynagrodzi mu przebytą gehennę. Strona pozwana Skarb Państwa- Dyrektor Zakładu Karnego (...) we W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania w kwocie 3 600 zł. Zdaniem strony pozwanej powód winien wykazać nie tylko bezprawność działania strony pozwanej, ale również jej zawinienie. Funkcjonariusze publiczni działali wobec powoda w ramach swoich uprawnień ustawowych i ich działaniu nie można przypisać niezgodności z prawem. Brak było bezprawności oraz nie zostało naruszone dobro osobiste powoda. Powód, zdaniem strony pozwanej nie uprawdopodobnił domniemanej szkody, jej wysokości, ani tym bardziej związku przyczynowego, a także nie przedstawił żadnych dowodów uzasadniających żądanie. Sama obawa o stan zdrowia czy bezpieczeństwa nie jest wystarczającą przesłanką do dochodzenia zadośćuczynienia. Powód przebywał w jednostce w okresie od 11 marca 2015 r. do 25 marca 2015 r. Zdaniem strony pozwanej trudno jest przypuszczać, że prawdziwe są jego twierdzenia o traumatycznych przeżyciach, zwłaszcza, że jest on skazany m.in. za popełnienie przestępstw związanych z szeroko pojętą zdolnością do kłamstwa, a określonych w art 286 § 1 kk (oszustwo), art 270 § 1 kk (podrobienie dokumentu), art 297 § 1 kk (wyłudzenie kredytu), art 258 § 1 i 3 kk w związku z art 64 § 1 kk (udział w zorganizowanej grupie przestępczej w warunkach recydywy). Obowiązkiem strony pozwanej jest zachowanie osób pozbawionych wolności --- STRONA 2 --- przy życiu w niepogorszonym stanie zdrowia, a nie spełnianie wygórowanych oczekiwań osób pozbawionych wolności. Odnośnie żądania odszkodowania pozwany musiałby wykazać szkodę, winę po stronie pozwanej i zaistnienie związku przyczynowego. Ponadto strona pozwana wskazała, że sędzia penitencjarny sprawujący nadzór nad jednostką nie stwierdził uchybień w jej funkcjonowaniu. W okresie osadzenia powód nie składał skarg na warunki osadzenia lub opiekę medyczną i nie została stwierdzona bezprawność postępowania karnego wykonawczego. Powód rażącym nieprzestrzeganiem porządku prawnego obowiązującego w Polsce sam współprzyczynił się do swojego położenia i wszelkie pretensje związane ze swoim położeniem powinien kierować do siebie, szczególnie, że popełnił przestępstwo w warunkach recydywy. Powód miał zapewnione wszystko co jest przewidziane obowiązującymi przepisami prawa, jeżeli się z tym nie zgadza i ceni sobie wyższy komfort życia niż ten jaki ma do zaoferowania służba więzienna to winien w przyszłości wystrzegać się tych miejsc. Kąciki sanitarne usytuowane są w celach, gdyż cela nie może nie mieć węzła sanitarnego w którym jest bieżąca woda. Toalety nie mogą być w pełni zabudowane i zamykane masywnymi drzwiami z uwagi na konieczność zapobiegania próbom samobójczym i przemocy między współosadzonymi. Standardy bytowe w polskich więzieniach są proporcjonalne do warunków w jakich żyje większa część społeczeństwa i jego możliwości finansowych. Brak intymności to jedna z podstawowych cech kary pozbawienia wolności i jej podstawowe założenie. W jednostce wszystkie cele wyposażone były w sprawne okna. Powód miał zapewnione kąpiele w łaźni, a na jednostki penitencjarne nie został nałożony ustawowy obowiązek zaopatrzenia cel w bieżącą ciepłą wodę. Osadzeni sami przyczyniają się do zawilgocenia i zagrzybienia cel piorąc ubrania w celi, a przez to dewastując je. Umieszczenie osób odbywających karę pozbawienia wolności w celach, w których na osobę przypadka mniej niż 3m 2 nie uzasadnia zasądzenia zadośćuczynienia. Ponadto przyznanie powodowi w tego typu sprawie jakiegokolwiek zadośćuczynienia pieniężnego naruszało by elementarne zasady współżycia społecznego oraz elementarne poczucie sprawiedliwość społecznej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód w okresie od 11 marca 2015 r. do 25 marca 2015 r. przebywał w celi nr(...)pawilon (...) w Zakładzie Karnym (...) we W.. okoliczność bezsporna W celi, w okresie w którym przebywał powód znajdowały się początkowo trzy osoby, a następnie cztery. W celi znajdowały się dwa łóżka piętrowe i jedno pojedyncze, stół, 2-3 krzesła, szafki – podwójna i pojedyncza. W kąciku sanitarnym była bieżąca zimna woda. Kącik sanitarny oddzielony był ścianką. Raz w tygodniu osadzeni mieli możliwość korzystania z łaźni. Osadzeni mieli do dyspozycji miski. W celi był czajnik i telewizor, które stanowiły własność świadka R. Z.. dowód: - zeznania świadka R. Z. k- 108-109 - zeznania świadka P. J. k- 151 - zeznania świadka M. K. k-187-188 - przesłuchanie powoda k- 208-210 Osadzeni pranie wykonywali w celi w miednicach i suszyli je na sznurkach. Na fragmencie podłogi brakowało parkietu. dowód: - zeznania świadka R. Z. k- 108-109 W oknach były dwie szyby, w tym jedna pęknięta. W celi były dwa punkty świetlne, z pojedynczą żarówką. --- STRONA 3 --- dowód: - zeznania świadka R. Z. k- 108-109 - zeznania świadka M. K. k-187-188 - przesłuchanie powoda k- 208-210 W tym stanie, Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód domagał się zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w wysokości 100.000 zł, upatrując naruszenia dóbr osobistych w braku odpowiednich warunków i naruszenia godności osobistej odbywania kary pozbawienia wolności. Jak wynika z treści pozwu oraz jego przesłuchania naruszeniem dobra osobistego powoda były przede wszystkim złe warunki panujące w celi. Kwota zadośćuczynienia, której powód się domaga, ma stanowić rekompensatę za szkodę niemajątkową poniesioną w okresie dwutygodniowego przebywania powoda w Zakładzie Karnym (...) we W., to jest od 11 marca 2015 r. do 25 marca 2015 r. Sąd ustalając stan faktyczny oparł się na zeznaniach świadków i przysłuchaniu powoda w zakresie w jakim są one zgodne i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym oraz zostały przyznane przez stronę pozwaną. Strona pozwana zaprzeczyła, aby powód zgłaszał skargi związane ze stanem technicznym celi, a powód nie przedstawił na tą okoliczność żadnych wiarygodnych dowodów, np. w postaci kopii składanych skarg i wniosków. Wnioskowani przez niego świadkowie wprawdzie złożyli zeznania potwierdzające wersje powoda co do wyposażenia i stanu celi, jednakże Sąd nie dał im wiary. Świadkowie ci bowiem odbywają długotrwałe kary pozbawienia wolności i są zainteresowali w negatywnym przedstawieniu warunków w których sami przebywali, chociaż sami składali udokumentowanych skarg. Sąd nie dał również wiary twierdzeniom powoda i powołanych przez niego świadków R. Z. i M. K., co do niezabezpieczonych przewodów elektrycznych. Okoliczności tej zaprzeczyła strona pozwana, słusznie podnosząc, że na niebezpieczeństwo w takim przypadku byliby narażeni nie tylko osadzeni ale również funkcjonariusze służby więziennej. Strona pozwana zakwestionowała również wartość dowodową zdjęć złożonych przez powoda, podnosząc, że nie wynika z nich ani gdzie zostały wykonane, ani kiedy. Należy zauważyć, że na zdjęciach nie są uwidocznione żadne elementy, z których, można wnioskować w jakiej celi zostały wykonane, ani nie jest widoczna data ich wykonywania. Z analizy materiału zdjęciowego można wnioskować, iż widoczne są na nich fragmenty celi, którym wyglądu przeczy powód. Na dwóch zdjęciach widoczna jest zasłonka do kącika sanitarnego, w którą, jak podnosi powód nie został on wyposażony, również na przedłożonym zdjęciu okna nie jest widoczne pęknięcie szyby. Z tych względów, wobec zakwestionowania prawdziwości tych zdjęć przez stronę pozwaną, Sąd nie oparł się na nich dokonując ustaleń faktycznych. Uznał te dowody za pozbawione wiarygodności. Sąd oddalił wniosek dowodowy o przeprowadzenie wizji lokalnej, zwrócenie się do sanepidu i służb sanitarnych. Z uwagi na upływ czasu stan techniczny celi mógł ulec zmianie. Stan ten mógł ulec poprawie, ale również w związku z użytkowaniem celi znacznemu pogorszeniu. Stwierdzenie stanu celi z innego okresu nie miałoby wartości dowodowej w niniejszej sprawie. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. --- STRONA 4 --- Powód wywodził swoje roszczenie przede wszystkim z faktu naruszenia przez stronę pozwaną jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych i humanitarnych warunkach, z uwagi na zły stan stan techniczny celi. W myśl art 417 kc, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powołany przepis określa podmiot odpowiedzialny za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (w niniejszej sprawie – Skarb Państwa) oraz podstawę jego odpowiedzialności (naruszenie prawa). Szczegółowe przesłanki odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych oraz zakres przysługujących z tego tytułu roszczeń określają natomiast przepisy art 23 kc, 24 kc i 448 kc. Zgodnie z art 23 kc, dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może, na zasadach przewidzianych w kodeksie, żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art 24 § 1 kc). W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art 448 kc). Podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej jest przepis art 417 kc. Przesłanką tej odpowiedzialności jest przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art 417 kc jest szkoda w rozumieniu art 361 § 2 kc, ale w przypadkach uregulowanych w art 445 i 448 kc. Sąd może też przyznać zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę. Dla przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa, ważne jest, aby zachowanie osób działających w jego imieniu, w ramach wykonywania władzy publicznej było bezprawne. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art 40, 41 ust 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Odpowiednia norma prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym – w art 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Przenosząc powyższe na okoliczności niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności wskazać należało, że na poparcie swoich twierdzeń powód nie złożył wniosków dowodowych wykazujących twierdzenia pozwu. To oznacza, iż powód, zgodnie z normą art 6 kc w zw. z art 232 kpc musi wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej, a to wystąpienie zdarzenia polegającego na niezgodnym z prawem działaniu lub zaniechaniu skutkującego powstaniem szkody, jej wysokość oraz adekwatny związek przyczynowy. Nie może być wątpliwości, skoro nawet powód w tym kierunku nie inicjował postępowania dowodowego, nie wnioskując takich dowodów, iż przesłanek tych nie wykazał. Nie są oczywiście takim dowodami same twierdzenia powoda w tym zakresie, albowiem twierdzenia te zostały zaprzeczone przez stronę pozwaną. Pozwana bowiem podniosła, że warunki bytowe skazanych i stan sanitarny w zakładzie strony pozwanej podlegają regularnej kontroli sprawowanej przez sędziego penitencjarnego. Kontrole te --- STRONA 5 --- nie stwierdziły uchybień w funkcjonowaniu jednostki penitencjarnej i Sąd w niniejszej sprawie nie może czynić odmiennych ustaleń. Powód zatem nie wykazał, iż spełnione zostały przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej, zaś jego twierdzenia w tym zakresie wobec nie poparcia ich jakimikolwiek innymi dowodami, nie stanowiły dostatecznego dowodu, iż doszło do uchybień w postaci osadzenia powoda w warunkach naruszających jego dobra osobiste. Powód musi liczyć się z dolegliwościami, jakie nierozerwalnie łączą się z odbywaniem kary pozbawienia wolności, w szczególności w zakładzie typu zamkniętego przeznaczonym dla recydywistów penitencjarnych. Na marginesie wskazać należy również, że nawet gdyby doszło do ustalenia, że powód został umieszczony w celi niespełniajacej wymaganych warunków technicznych, które powód zarzuca i okoliczność ta mogła stanowić naruszenie jego godności, nie przesądza to jeszcze o konieczności uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Należy zauważyć, że przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych stanowi uprawnienie sądu, nie zaś obowiązek. Wynika to bowiem z redakcji art 448 kc, który stanowi, że sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Stosując ten przepis, sąd bierze z kolei pod uwagę rozmiar i charakter doznanej przez poszkodowanego krzywdy, okoliczności jej powstania, a nade wszystko rodzaj i stopień winy naruszyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Orzekając o zadośćuczynieniu za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, sąd musi zachować tu szczególną ostrożność, gdyż pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej i wiąże się z drastycznym ograniczeniem jej praw. Teza ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, według którego cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że naruszenie dóbr osobistych powoda, na które się powołuje, a które, co należy zaznaczyć nie zostało przez niego wykazane należałoby uznać, jako niezawinione przez stronę pozwaną. W ramach posiadanych możliwości finansowych i lokalowych administracje jednostek penitencjarnych czynią wysiłki, aby poprawić warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W żadnym zaś razie nie zostało też wykazane, aby niedogodności, na które powołuje się powód związane z odbywaniem przez niego kary stanowiły następstwo dyskryminacji powoda przez funkcjonariuszy służby więziennej, czy też działania dyrektora zakładu karnego wymierzonego przeciw osadzonym w ogólności. Przeciwko przyznaniu powodowi zadośćuczynienia pieniężnego przemawia też, niewielki okres, podczas którego według twierdzeń powoda został on umieszczony w celi nie spełniającej warunków bytowych dla osadzonych. W trakcie postępowania powód nie wykazał też, że warunki w jakich przyszło mu odbywać karę pozbawienia wolności nie odpowiadały wymogom przewidzianym w tym zakresie przez przepisy, a w szczególności przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych zakładach karnych i aresztach śledczych. Mając zatem powyższe na względzie, orzeczono, jak w pkt. I wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art 102 kpc. Powód przegrał proces w całości. Mając jednak na uwadze jego trudną sytuację materialną wykazaną w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności brak dochodów, Sąd uznał, że zachodzą przesłanki nie obciążania go kosztami postępowania na rzecz przeciwnika, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.