Wyrok I C 480/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 480/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR del. Krzysztof Żyłka Protokolant: st. sekr. sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. w Katowicach sprawy z powództwa S. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powoda S. M. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł ( sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 480/13 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 7 grudnia 2012 roku powód S. M. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. kwoty 75.001 zł z powodu złamania przez pozwanego elementarnych praw człowieka zawartych w Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności art. 6 ust. 3 lit. B wraz z pogwałceniem praw określonych w art. 17 tej konwencji. W uzasadnieniu wskazał, iż wystąpił wcześniej do sądu z roszczeniami dotyczącymi jego bezprawnego uwięzienia i sprawa ta jest rozpoznawana pod sygnatura akt I C 510/12. W toku sprawy pozwany odmówił powodowi dostępu do akt, przez co złamał rozdział 3 kpa. Dodatkowo powód zarzucił naruszenie przepisu art. 74 § 1 kpa przez brak wydania stosownego postanowienia. Ostatecznie w czasie przesłuchania sprecyzował, iż odmówiono mu zapoznania się z protokołem zatrzymania i z wezwaniem do stawienia się w zakładzie karnym, gdyż uważał, że został osadzony bez podstawy prawnej. Nie miał u pozwanego dostępu do akt osobowych, co naruszyło jego prawa do obrony przeciwko niezgodnemu z prawem osadzeniu, a pośrednio dobra majątkowe. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i wskazał, że powód nie wykazał przesłanek aktualizujących odpowiedzialność Skarbu Państwa. Pozwany przyznał, iż z uwagi na treść art. 109 pkt 9 kkw nie udostępnił powodowi dokumentacji osobowej znajdującej się u pozwanego, gdyż przepisy kkw nie uprawniają osadzonych do zapoznania się z taka dokumentacja i nie określają obowiązku do jej udostępniania, za wyjątkiem określonym w art. 102 okt. 9 kkw odnośnie wglądu do dokumentacji dotyczącej opinii sporządzonych przez administracje zakładu karnego, stanowiących podstawę podejmowanych decyzji. W związku z czym pozwany nie działał bezprawnie. Ponadto powód nie wykazał by na skutek działań pozwanego jakiekolwiek dobro osobiste powoda zostało naruszone i doznało rzeczywistego uszczerbku. Ponadto podkreślił, iż powód nie może w niniejszym procesie skutecznie powoływać się na bezprawność działań pozwanego, gdyż nie uzyskał w trybie kkw stwierdzenia przez sędziego penitencjarnego lub sąd penitencjarny niezgodności z prawem decyzji funkcjonariusza SW. Z ostrożności procesowej pozwany podniósł, iż sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, a znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Bezspornym w sprawie jest, iż powód S. M. od dnia 17 maja 2011 roku był osadzony w Zakładzie Karnym w W.. Wcześniej powód został zatrzymany i doprowadzony do Aresztu Śledczego w S. na podstawie zarządzenia Sadu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej o przymusowym doprowadzeniu do odbycia kary 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Po osadzeniu powód kwestionował zasadność osadzenia uznając, iż wobec niedoręczenia mu wezwania do odbycia kary, jest ono bezprawne (okoliczności znane sadowi z urzędu ze sprawy I C 510/12). Po umieszczeniu powoda w Zakładzie Karnym w W. domagał się on okazania mu akt osobowych lecz nie uzyskał do nich dostępu, gdyż pozwany w oparciu o przepis art. 102 pkt 9 kkw uznał, iż osadzonym przysługuje dostęp jedynie do wymienionych w tym przepisie opinii stanowiących podstawę podejmowanych wobec niego decyzji (okoliczności bezsporne). Powód w trakcie pobytu u pozwanego składał szereg skarg oraz spraw sądowych zarówno karnych jak i cywilnych kwestionując zasadność osadzenia i domagając się z tego tytułu odszkodowań i zadośćuczynień. W toku tych spraw miał możliwość składania wniosków dowodowych, w tym dowodów z dokumentów stanowiących podstawę jego osadzenia (okoliczności bezsporne). Powyższy stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o informacje posiadane z urzędu oraz w oparciu o zeznania powoda i zgodne oświadczenia stron. Zeznania świadków Ł. B., P. P. i T. R. nie wniosły niczego istotnego do sprawy. Świadkowie ci jedynie ogólnie pamiętali powoda, ale nie byli w stanie podać faktów dotyczących żądania przez powoda okazania akt. W szczególności świadek L. B. zeznawał o możliwości dostępu osadzonych do akt ewidencyjnych zawierających odpis wyroku czy nakaz osadzenia, gdy z odpowiedzi na pozew jednoznacznie wynika, iż pozwany odmówił powodowi --- STRONA 3 --- dostępu do akt. Natomiast świadkowie P. P. i T. R. również jedynie ogólnie zeznawali o możliwości dostępu osadzonych do części B akt, których sprawa niniejsza nie dotyczy. Nie pamiętali także żądań powoda w zakresie dostępu do akt. Sąd zważył, co następuje: Roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie stanowi przepis art. 417 § 1 kc. Dla powstanie odpowiedzialności konieczne jest wykazanie szkody, jej wysokości oraz niezgodnego z prawem działania lub zaniechania i związku przyczynowego pomiędzy tym działaniem a powstaniem szkody. W niniejszej sprawie powód upatrywał niezgodnego z prawem działania pozwanego w bezprawnej odmowie dostępu do akt osobowych. Natomiast stosownie do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1 k.c., które muszą być spełnione równocześnie są istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawcy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6 k.c. i art. 232 k.c.). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art. 24 k.c. nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24 k.c.) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art. 24 § 1 k.c. statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19.10.1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23 k.c. należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci może, więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym naruszające dobre imię danej osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Reasumując w przypadku roszczeń opartych na zarzucie naruszenia dóbr osobistych Sąd w pierwszej kolejności bada, czy podnoszone naruszenie w istocie zaistniało. Wobec tego rzeczą powoda jest wskazanie dobra, które doznało uszczerbku, oraz zdarzenia, które miało dobro naruszyć, a następnie Sąd ocenia, czy dobro to jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. i czy faktycznie zostało ono naruszone przez określone zachowanie się pozwanego. Po ustaleniu --- STRONA 4 --- powyższych przesłanek bada się, czy zachowanie to było bezprawne, co objęte jest domniemaniem, które pozwany, chcąc skutecznie obronić się przed żądaniami powoda, winien obalić. Zawsze o naruszeniu dobra osobistego decydują okoliczności danej sprawy i kryteria obiektywne. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2012 r. (IV CSK 276/11) miernikiem tej oceny jest przede wszystkim stanowisko opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym czasie i miejscu, a wzorców, które powinny stanowić docelowy punkt odniesienia dokonywanej oceny, dostarczają zapatrywania rozsądnie i uczciwie myślących ludzi oraz poglądy moralne osób kompetentnych w tym zakresie i cieszących się niekwestionowanym autorytetem. Podstawowym obowiązkiem stron w procesie jest udowodnienie okoliczności, z których wywodzą skutki prawne (art. 6 kc). Powód powinien więc wykazać, iż pozwany przedsięwziął działania, które naruszyły jego dobra osobiste oraz, że doznał krzywdy skutkującej możliwością powstania roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia. Powód z powyższego zadania się nie wywiązał i nie wykazał, by na skutek działania pozwanego zostały naruszone jego dobra osobiste i by wiązało się to z powstaniem krzywdy. Powód ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że zostało na skutek działań pozwanego naruszone jego prawo do obrony. Zarzut ten jest chybiony. Powód wszczął wiele spraw mających na celu dokonanie kontroli zasadności jego osadzenia i zgłosił żądania zapłaty zadośćuczynienia, za bezprawne jego zdaniem osadzenie. Sprawy te były rozpoznawane, a sądy i organy nadzorcze miały możliwość zapoznania się nie tylko z dokumentacją zgromadzoną w jednostkach penitencjarnych, lecz przede wszystkim z aktami sprawy karnej, w tym części dotyczącej orzeczeń o wykonaniu kary. Pomimo braku dostępu do akt osobowych powód mógł podnosić zarzuty dotyczące orzeczeń i były one rozpoznawane, a podstawą oddalenia powództwa o zapłatę zadośćuczynienia za niezgodne z prawem zatrzymanie było uznanie, iż zatrzymanie i osadzenie powoda w zakładzie karnym było prawidłowe. W tej sytuacji nie może być mowy o poniesieniu przez powoda szkody czy doznaniu krzywdy na skutek działania pozwanego, co przesądza o niezaradności powództwa. Powód powoła się także na naruszenie przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie odnosząc ich jednak do podstaw faktycznych niniejszej sprawy tj. odmowy udostępnienia akt. Powołany przez powoda artykuł 5 ust. 1 pkt. a konwencji przewiduje, że nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem zgodnego z prawem pozbawienia wolności w wyniku skazania przez właściwy sąd. Powód został prawomocnie skazany przez sąd na karę pozbawienia wolności i orzeczenie to było podstawą jego osadzenia, brak więc możliwości poszukiwania podstawy roszczeń powoda w jego naruszeniu. Nie znajdują w sprawie zastosowania powołane przez powoda przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące dostępu do akt czy przeprowadzenia dowodów (art. 73 – 75 kpa). Zakres obowiązywania tych przepisów określa art. 1 kpa, który przewiduje, że kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie: 1) przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych; 2) przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1; 3) w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej oraz między organami i podmiotami, o których mowa w pkt 2; 4) w sprawach wydawania zaświadczeń. Nie ma on zastosowania w przypadku dokonywania oceny uprawnień osadzonych w stosunku do organów służby więziennej, gdyż regulacja tych stosunków zawarta jest w kodeksie karnym wykonawczym i przepisach wykonawczych do niego. --- STRONA 5 --- Reasumując należy stwierdzić, iż powód nie wykazał by działania pozwanego naruszyły jego dobra osobiste i by w związku z tym poniósł szkodę lub krzywdę, z którą wiązałoby się powstanie roszczenia o zapłatę odszkodowania lub zadośćuczynienia. O kosztach sąd orzekł na podstawie art.98 kpc obciążając nimi powoda. Powód był zwolniony od kosztów sądowych, lecz nie zwalnia go to od obowiązku zapłaty kosztów drugiej stronie tj. kosztów zastępstwa prawnego pozwanego. Zarządzenie: 1. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć powodowi; 2. akta przedstawić z wpływem lub za 20 dni. K., 1.04.2014 r. SSR del. Krzysztof Żyłka