Postanowienie I C 475/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lipca 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymsto

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 475/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lipca 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Korol Protokolant: Marzena Krystosiak po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2013 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa H. K. przeciwko (...) S. A. w W. o zadośćuczynienie I. Zasądza od pozwanego (...) S. A. w W. na rzecz powódki H. K. kwotę 64 000 (sześćdziesiąt cztery tysiące) złotych z ustawowymi odsetkami w wysokości 13% w stosunku rocznym w razie zwłoki w płatności począwszy od dnia 9 maja 2013 roku do dnia zapłaty; II. Oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. Nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa -Sądu Okręgowego w Białymstoku kwotę 3.956 złotych tytułem kosztów sądowych; IV. Odstępuje od obciążenia powódki kosztami sądowymi w pozostałym zakresie; V. Koszty zastępstwa procesowego między stronami wzajemnie znosi. UZASADNIENIE Powódka H. K. po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. w W. kwoty 100.000 złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego. --- STRONA 2 --- Pozwany (...) S.A. w W. wnosił o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu. Wskazywał, że powództwo jest niezasadne, pozbawione podstawy prawnej, bowiem w dacie wypadku brak było unormowania, które przyznawałoby powódce roszczenie o zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliższej. Nadto kwestionował powództwo co do wysokości, uznając że dochodzona kwota jest nieadekwatna do cierpienia wywołanego utratą córki. Podnosił także zarzut przyczynienia się córki powódki w granicach 50%. Sąd ustalił, co następuje: Bezspornym w sprawie było to, iż w dniu 1 sierpnia 2003 roku w rejonie wsi D., w gminie B.– (...)zdarzył się wypadek drogowy, w wyniku którego córka powódki M. K., doznała ciężkich obrażeń ciała, skutkujących jej zgonem. Sprawca wypadku M. P., kierujący pojazdem B.nr rej. (...)posiadał ubezpieczenie OC w pozwanym towarzystwie ubezpieczeniowym. Na skutek odniesionych obrażeń sprawca zmarł na miejscu zdarzenia. Prokuratura Rejonowa w B. P. umorzyła śledztwo w przedmiotowej sprawie z uwagi na zgon sprawcy. Dowód: okoliczności przyznane przez pozwanego, akt zgonu k. 13, postanowienie k. 11 i odwr. Przyczyny, okoliczności tego wypadku nie były kwestionowane przez pozwanego i w związku z tym należało je uznać za okoliczności bezsporne w przedmiotowej sprawie. Poza sporem pozostawało też, iż w dacie wypadku pozwany świadczył ochronę ubezpieczeniową w zakresie ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego, który wyrządził przedmiotową szkodę. Pozwany wypłacił powódce odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w wysokości 20.000 złotych oraz częściowo zwrócił koszty pogrzebu. Dowód: k.24,25 W chwili śmierci córka powódki miała 16 lat. W dacie śmierci powódka uczyła się dobrze. Ukończyła gimnazjum i zamierzała podjąć naukę w technikum, do którego to złożyła dokumenty. Powódka nie miała z córką kłopotów wychowawczych. M. K. pomagała powódce w obowiązkach domowych. Miały ze sobą bardzo dobry kontakt. Okazywały sobie uczucia. Córka wnosiła ciepło i dobro do domu powódki. Bezpośrednio po zdarzeniu powódka nie mogła dać sobie rady z zaistniałą sytuacją i śmiercią córki. Nie mogła odnaleźć się w codziennym życiu, obowiązków. Przyjmowała leki. Do dnia dzisiejszego nie radzi sobie, myślami nieustannie powraca do zdarzenia. Ma trudności ze snem. Mimo, że od dnia wypadku upływały lata, nie miała sił, aby uporządkować rzeczy córki, w jej pokoju przez kilka lat wszystko było poukładane, tak jak córka to zostawiła w dniu wypadku. Do dnia dzisiejszego rzeczy córki są gromadzone w domu rodzinnym. Powódka stała się osobą zamkniętą w sobie. Wycofała się z życia rodzinnego. Mało uwagi poświęcała mężowi, jego problemom alkoholowym. Unikała i unika nadal znajomych, przyjaciół. Nie reaguje na jakiekolwiek propozycje wyjścia w publiczne miejsca w celu oderwania się od problemów. Dom wypełniony jest zdjęciami córki. Powódka wycofała się z życia rodzinnego, towarzyskiego. Stała się natomiast osobą bardziej religijną. Dba o grób córki. Systematycznie go odwiedza, ustawia na nim żywe kwiaty. Na postawie opinii biegłych, u powódki w następstwie tragicznej śmierci córki stwierdzono przedłużoną reakcję żałoby. W początkowym okresie po śmierci córki powódka odczuwała smutek, przygnębienie, zniechęcenie, zaburzenia snu, lęku, niepokój, nie miała apetytu, chudła, odizolowała się od otoczenia, unikała kontaktu z innymi osobami, żyła wyłącznie myślami o córce, z trudem mobilizowała się do codziennych obowiązków. Zażywała leki uspokajające i nasenne. Następnie podjęła leczenie psychiatryczne. Przyjmowała zalecone leki, po których nieco uspokoiła się, poprawił się jej sen. Nie kontynuowała systematycznie leczenia u psychiatry. W okresie kiedy podjęła --- STRONA 3 --- pracę leki odstawiła, gdyż czuła się po nich senna, co utrudniało jej wykonywanie czynności. W okresach gorszego samopoczucia korzystała z leków uspokajających. Mimo leczenia u powódki cały czas utrzymują się objawy depresyjne, nie może się pogodzić ze śmiercią córki. Utrzymuje się żal, tęsknota za nią, straciła radość życia, stała się bardziej zamknięta w sobie, unika kontaktów z innymi osobami, nadal ma zburzenia snu, stany niepokoju. Aktualny stan psychiczny powódki należy wiązać ze śmiercią córki, co potwierdza dokumentacja lekarska. Dowody: opinia sądowa psychiatryczno-psychologiczna k. 62-68, zeznania powódki (e-protokół z dnia 16 lipca 2013 roku, czas: 01:58-18:04), zeznania świadków: R. D., D. N. (e-protokół z dnia 23 kwietnia 2013 roku, czas: 24:23-34:40), świadectwo ukończenia gimnazjum k. 14, zaświadczenie k. 15, dokumentacja medyczna k. 10-23, Sąd zważył, co następuje: Podstawę odpowiedzialności pozwanego stanowi przede wszystkim art. 822 § 1 k.c. zgodnie z którym to przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na rzecz której została zawarta umowa ubezpieczenia. Oznacza to, że w zakresie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody- o istnieniu obowiązku wypłacenia na rzecz ubezpieczyciela odszkodowania decyduje okoliczność, iż na ubezpieczającym (ubezpieczonym) ciąży obowiązek zapłaty odszkodowania osobie trzeciej wskutek nastąpienia określonych w umowie zdarzeń. Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za szkodę w takim zakresie, w jakim ponosi ją sam ubezpieczający (ubezpieczony). Stosownie, bowiem do treści art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152 z późn. zm.) odszkodowanie ustała się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej. Podstawę prawną żądania powódki stanowi niewątpliwie art. 448 kc w zw z art. 23 i 24 kc. Sąd miał na uwadze, iż wypadek miał miejsce w roku 1999. Natomiast art. 446 4 kc przewidujący aktualnie expresis verbis możliwość przyznania przez Sąd najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę został dodany ustawą z dnia 30 maja 2008 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731), która weszła w życie z dniem 3 sierpnia 2008 roku, a więc po dacie zaistniałego zdarzenia. Nie oznacza to jednak, że powódka nie ma możliwości żądania zadośćuczynienia, za krzywdę, która nastąpiła przed omawianą nowelizacją. W uchwale z dnia 22 października 2010 roku (III CZP 76/10, Lex nr 604152) Sąd Najwyższy wyraził bowiem pogląd, poparty przekonywująca argumentacją, zgodnie z którym, najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 1 kc zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miała miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 roku (podobnie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 roku, III CZP 32/11, OSNC 2012/1/10, Biul. SN 2011/7/9, Lex 852341 i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 roku r., IV CK 307/09, nie publ.). W uzasadnieniu tego stanowiska Sad Najwyższy wskazał, że katalog dóbr osobistych określony w art. 23 kc ma charakter otwarty. Ochrona przewidzianą w art. 23 i 24 kc objęte są wszelkie dobra osobiste rozumiane jako pewne wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym są uznawane za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę. Do katalogu dóbr osobistych należy np. pamięć o osobie zmarłej , tradycja rodzinna, więzi rodzinne i emocjonalne między członkami rodziny, które stanowią fundament prawidłowego funkcjonowania rodziny (wyrok Sadu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2010 roku, IV CSK 307/09, OSNC-ZD 201 0/3/91). --- STRONA 4 --- Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, jak i mając na uwadze wcześniejsze ustalenia faktyczne, Sąd uznał, iż śmierć osoby najbliższej – M. K. spowodowała naruszenie dóbr osobistych powódki związanych emocjonalnie ze zmarłym, przede wszystkim takich jak: prawo do utrzymywania więzi emocjonalnych ze zmarłym, więzi rodzinnych. Sąd przy ustalaniu na podstawie art. 24 1 kc w zw. z art. 448 kc wysokości należnego zadośćuczynienia, miał na uwadze, że jego celem jest kompensata doznanej krzywdy t.j. złagodzenie cierpienia wywołanego śmiercią osoby bliskiej, pomoc osobie pokrzywdzonej w dostosowaniu się do zmienionej w związku z tym rzeczywistości. Na rozmiar krzywdy mają przede wszystkim wpływ: dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia, pustki, cierpienia moralne, wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia (np. nerwicy, depresji), roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień, w jakim pokrzywdzony będzie potrafił znaleźć się w nowej rzeczywistości i zdolności do jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, wiek pokrzywdzonego. W ocenie Sądu biorąc pod uwagę ustalenia faktyczne w sprawie i całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, należało dojść do wniosku, iż kwota wypłacona przez pozwanego nie jest dostateczną rekompensatą za doznane przez powódkę cierpienia psychiczne, a wypłacone świadczenie ma jedynie symboliczny charakter. Nie uwzględnia zakresu cierpień w sferze psychicznej, trwających do chwili obecnej. Powódka bezpowrotnie utraciła córkę, z którą była emocjonalnie bardzo związana. Nie miała z dzieckiem żadnych problemów, czy to wychowawczych, czy to w zakresie nauki. Zdarzenie było dla niej wstrząsem psychicznym. Przeorganizowało jej życie. Nie mogła normalnie funkcjonować. Zmuszona była podjąć leczenie. Mimo leczenia cały czas utrzymują się u powódki objawy depresyjne, nie może się pogodzić ze śmiercią córki. Wycofała się z życia towarzyskiego, rodzinnego. W tym stanie rzeczy, Sąd ocenił, iż adekwatną do doznanej przez powódkę krzywdy stanowić winna kwota 80.000 złotych. Jednakże uwzględniając zarzut przyczynienia w wysokości 20%, stosownie do treści art. 362 kc, obowiązek naprawienia szkody należało pomniejszyć i tym samym tytułem zadośćuczynienia ostatecznie zasądzić kwotę 64.000 złotych (80.000 – 20% z 80.000 złotych). W tym miejscu Sąd zaznacza, iż podzielił stanowisko pozwanego w przedmiocie przyczynienia się powódki do zaistniałej szkody. Z postanowienia o umorzeniu śledztwa wynikało, że kierujący samochodem B. M. P. w chwili wypadku drogowego był w stanie nietrzeźwości, którego stężenie wynosiło 2,8 promila alkoholu we krwi oraz 3,3 promila w moczu (k.11 i odwr.). W orzecznictwie sądowym jednoznacznie przesądzono, że osoba, która tak jak córka powódki, decyduje się na jazdę samochodem z kierowcą będącym w stanie po spożyciu napoju alkoholowego przyczynia się do odniesionej szkody powstałej w wyniku wypadku komunikacyjnego, gdy stan nietrzeźwości kierowcy pozostaje w związku z tym wypadkiem (por. choćby wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1985 roku, w sprawie o sygn. akt IV CR 412/85, lex 5221 czy z dnia 7 grudnia 1985 roku, w sprawie o sygn. akt IV CR 398/85, lex 8740). M. K. wiedząc o tym, że kierowca będzie prowadził pojazd w stanie nietrzeźwym, godziła się na jazdę z nim. Stwierdzić więc należy, iż między jej lekkomyślnym zachowaniem się a szkodą istnieje normalna zależność w znaczeniu art. 361 § 1 k.c. Poszkodowany winien przewidywać, że zazwyczaj prowadzenie pojazdu przez nietrzeźwego kierowcę zwiększa prawdopodobieństwo spowodowania wypadku czy katastrofy. Działała ona na własne ryzyko, gdyż zdając sobie sprawę z możliwości poniesienia szkody, bezpodstawnie jednak przypuszczała, że możliwości tej uniknie. Nie może więc powódka żądać pełnego odszkodowania bowiem naganne postępowanie jej córki stało się współprzyczyną szkody. W zakresie ponad kwotę 64.000 złotych powództwo oddalono, jako nieudowodnione. Odnosząc się do ustalania stopnia przyczynienia się, stwierdzić należy, że znacznie poważniejszy jest stopień zawinienia kierowcy, który przecież, wbrew wyraźnemu zakazowi płynącemu z przepisów Kodeku Karnego, prowadził pojazd w stanie nietrzeźwym. Zatem nie można było przyjąć, iż córka powódki i sprawca w równym stopniu (t.j. po 50%) przyczynili się do szkody, jak oczekiwał tego pozwany. Ewentualny współudział M. K.w spożywaniu alkoholu z kierowcą czy nakłanianie przez nią do podjęcie decyzji o prowadzeniu przez nietrzeźwego kierowcę pojazdu mechanicznego, mogłoby skutkować przyjęciem znacznego stopnia przyczynienia. Powyższe jednak nie wynika z materiału dowodowego. Brak takich ustaleń w niniejszej sprawie. Zatem w tym stanie rzeczy całokształt okoliczności sprawy przemawia za oceną, że nieprawidłowości postępowania zmarłego przyczyniły się jedynie w 20% do wypadku, co powoduje w tym zakresie obniżenie zadośćuczynienia należnego jego bliskiej. --- STRONA 5 --- O odsetkach orzeczono stosownie do art. 481 § 1 k.p.c. w zw. z art. 817 k.c. i w zw. z art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Szkodę powód zgłosił skutecznie w dniu 31 grudnia 2009 roku. Odsetki należą się od dnia 9 maja 2013 roku (po upływie 30 dni od dnia doręczenia pozwu). Z uwagi na trudną sytuację materialną powódki w jakiej się bez wątpienia znajduje, kierując się zasadami słuszności, stosowanie do treści art. 102 kpc odstąpiono od obciążania powódki kosztami sądowymi w pozostałym zakresie. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono stosownie do art. 100 kpc, wzajemnie jej znosząc.