Wyrok I C 474/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 09 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 474/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 09 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Marian K Zawała Protokolant: sekr. sądowy Anna Sobieraj po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 roku w Katowicach sprawy z powództwa M. Ś. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. o zapłatę 1/ zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w M. na rzecz powoda M. Ś. kwotę 3000,- (trzy tysiące) złotych z ustawowymi odsetkami od 19 lipca 2012 roku; 2/ w pozostałej części powództwo oddala; 3/ zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120,- (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 4/ odstępuje od obciążania powoda pozostałymi kosztami procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 474/12 UZASADNIENIE M. Ś. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w M. odszkodowania w łącznej kwocie 120000,- zł z ustawowymi odsetkami. Powód podniósł, że od 10 października 2010 r. jest osadzony u pozwanego, który nie zapewnia mu odpowiednich warunków bytowych. Powód przebywał w celach o powierzchni mniejszej niż 3 metry kwadratowe na osobę. Cele są nienależycie wyposażone, sprzęty stare i zużyte. Ściany są zawilgocone i zagrzybione. Temperatura w celach nie jest odpowiednia. Wentylacja nie działa. Sanitariaty nie są zabudowane. W budynku są karaluchy i inne insekty. Powód nie ma dostępu do fachowej literatury prawniczej i brakuje mu zajęć kulturalno-oświatowych. Warunki do utrzymania higieny osobistej są złe, łaźnia jest brudna, a w celach jest tylko zimna woda. Jakość i temperatura posiłków nie są odpowiednie. (...) opieki zdrowotnej jest niewydolny. Osoby nie palące przetrzymywane są z palącymi. Kontakt z rodzinami jest utrudniony. Zagrożone jest bezpieczeństwo osobiste powoda poprzez umieszczenie go w celi z osobami o różnym stopniu demoralizacji. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa i w obszernej odpowiedzi na pozew (k. 23-29) zaprzeczyła wszystkim okolicznościom podnoszonym przez powoda. Poza sporem pozostaje, ze w okresie objętym pozwem powód był osadzony u pozwanego. Na rozprawie 25 września 2013 r. powód potwierdził, że pozew dotyczy okresu od października 2010 r. Sąd ustalił, co następuje: W celach, w których przebywał powód była wilgoć, woda skraplała się na ścianach i widoczne było zagrzybienie. Wentylacja nie działała prawidłowo. W celach były karaluchy, mimo że systematycznie przeprowadzane były dezynsekcje. Sanitariaty zabudowane były do wysokości dwu metrów, ale bez zadaszenia, co przy źle działającej wentylacji powodowało rozprzestrzenianie się nieprzyjemnych zapachów. Zdarzało się, że posiłki dowożone do cel były wychłodzone. Powód jest osobą niepalącą, a mimo zgłaszanych zastrzeżeń przebywał w towarzystwie osób palących papierosy. Te warunki przeszkadzały powodowi i żalił się na nie współwięźniom. Powyższe okoliczności Sąd ustalił w oparciu o zeznania świadków M. M., H. K. i Z. S. oraz w oparciu o przesłuchanie powoda. Sad dał wiarę tym osobom oceniając ich zeznania, we wskazanej wyżej części, jako szczere i obiektywne. Sąd nie dał im wiary tylko w tej części, w której twierdzili, że powód przebywał w celach, w których powierzchnia na jednego osadzonego była niższa niż 3 metry kwadratowe na osobę. W tej części Sąd oparł się o przedstawiony przez pozwanego wykaz cel mieszkalnych, w których przebywał powód. W wykazie tym ujawniono powierzchnię przypadającą na jednego osadzonego. W okresie objętym pozwem powód nie przebywał w celi, w której wymagany metraż nie byłby zachowany (k. 35-36). Ponadto, powód nie udowodnił pozostałych podnoszonych przez siebie okoliczności, które jako gołosłowne nie mogą być przyjęte przez Sąd i nie mogą stanowić podstawy faktycznej pozytywnego rozstrzygnięcia. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasadne jest tylko w tej części, co do której powód udowodnił, że warunki, w których przebywał nie były odpowiednie, co spowodowało pokrzywdzenie powoda. --- STRONA 3 --- Wilgoć, zagrzybienie, niesprawna wentylacja, karaluchy lub inne insekty, wychłodzone posiłki, umieszczenie powoda w celi z osobami palącymi papierosy, mimo że on sam nie pali wskazuje – w ocenie Sądu – jednoznacznie na to, że pozwany nie zapewnił powodowi minimalnych warunków pobytu, a tym samym naruszył dobro osobiste powoda w postaci prawa do humanitarnego odbywania kary pozbawienia wolności. Pozwany jest obowiązany do zapewnienia powodowi godnych warunków odbywania kary. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie lub zaniechanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Osadzenie powoda w warunkach wyżej opisanych jest sprzeczne z porządkiem prawnym. Podejmowane przez pozwanego działania, których celem miało być poprawienie warunków pobytu okazały się niewystarczające lub nieskuteczne, skoro na przykład mimo systematycznych dezynsekcji nie udało się usunąć insektów lub nie udało się usunąć zawilgocenia i zagrzybienia ścian w objętym pozwem okresie ponad dwu lat. Natomiast umieszczanie powoda w towarzystwie osób palących papierosy narusza nie tylko dobro osobiste jakim jest prawo do godnego odbywania kary, ale też dobro powoda jakim jest prawo do dbania o swoje zdrowie. Zapewnienie powodowi możliwości odbywania kary z wyłączeniem towarzystwa takich osób jest obowiązkiem, który pozwany mógł i powinien wykonać. Tym bardziej, że wykonanie tego obowiązku nie jest zależne od nakładów finansowych. Bierność powoda nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09 (LEX nr 599534) stwierdził, że prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Nie może budzić wątpliwości, że pobyt w zakładzie karnym wiąże się z naturalnymi dolegliwościami w postaci pogorszenia standardu życia, ale co do zasady obejmuje to zwykłe następstwa przymusowej izolacji, a nie zezwolenie na naruszanie innych uprawnień osoby, wobec której stosowana jest ta represja. Zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z wymagań demokratycznego państwa prawnego, co wprost wynika z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stanowiących, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Te zasady powiela w art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucja RP. Niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. W sprawie niniejszej całokształt przesłanek wymaganych przez normy art. 24 k.c. i art. 448 k.c. oraz ocena sytuacji powoda podczas osadzenia we wskazanym okresie uzasadniają przyznanie powodowi zadośćuczynienia. Dochodzona przez powoda kwota jest jednak rażąco wygórowana. Nie może ujść z pola widzenia okoliczność, że poziom życia znacznej części obywateli Polski (bezrobotnych, emerytów, rencistów, osób przewlekle chorych) nie jest wysoki, a Państwo Polskie z uwagi na stan finansów publicznych nie jest w stanie zapewnić im godziwych warunków życia, mimo że niejednokrotnie pracowali przez wiele lat. Sprzeczne z zasadami współżycia społecznego byłoby domaganie się od tego Państwa, by zapewniało wyższy standard życia osobom, które odbywają karę pozbawienia wolności za czyny sprzeczne z prawem, niż uczciwym obywatelom, którzy nigdy nie weszli w konflikt z prawem - zwłaszcza, że koszt utrzymania osadzonych w całości spoczywa na podatnikach, --- STRONA 4 --- podczas gdy pozostali obywatele swoją pracą zapewniali Państwu dochody, chociażby płacąc podatki. Poziom polskich zakładów karnych jest pochodną poziomu zamożności Państwa Polskiego. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd uznał, że kwota 3000,- zł stanowi odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną przez powoda krzywdę spowodowaną przebywaniem w warunkach nie zapewniających mu prawa do godnego odbywania orzeczonej wobec niego kary. Ustawowe odsetki zostały zasądzone od daty doręczenia odpisu pozwu. W pozostałej części powództwo jest bezzasadne dlatego zostało oddalone. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i art. 113 ust. 4 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. .