Wyrok I C 472/15 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2017r. Sąd Rejonowy w Szczecinku Wy

--- STRONA 1 --- - Wrace 4lpslca o CE . felent paprenoszy 10 Spacer Sygn. akt I C 472/15 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2017r. Sąd Rejonowy w Szczecinku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSR Katarzyna Mazurkiewicz Protokolant Joanna Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu $ listopada 2017r. w S, sprawy z powództwa T. D. przeciwko Skarbowi Państwa — Zakładowi Karnemu w S. B. o zapłatę I. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w S. B. na rzecz. (...) Dziecka (...) w K. 200 zł (dwieście złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 listopada 2017 roku do dnia zapłaty; II. oddała powództwo w pozostałym zakresie; TIL nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej; TV. kosztami procesu obciąża Skarb Państwa. Sygn. akt I C 472/15 Powód - T. D. domagał się zasądzenia od pozwanego - Skarbu Państwa — Zakładu Karnego w S. B. na swoją rzecz 15.000zł oraz na rzecz Domu Dziecka w K. 5.000zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia orzekania, podając że dochodzona kwota to zadośćuczynienie za nieludzkie traktowanie go podczas pobytu w zakładzie karnym. Wskazał, że podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. B., doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Zarzucił, że: * odbywał karę w przeludnionych celach (zarzut dotyczył celi nr 23 w pawilonie B), * cele nic były odpowiednio wyposażone, np. występował brak drabinek do łóżek piętrowych oraz brakowało szafek na trzymanie rzeczy, * brak swobodnej kąpieli — ciasne prysznice, krótki czas brania natrysku, zamykanie łaźni między 22.00 a 5.00, mimo braku umywalek w celach, * kontrolowano rozmowy telefoniczne osadzonych, + ubliżanie, agresywne zachowanie wychowawców, „rozpowiadanie” innym osadzonym o skargach pisanych przez powoda. W toku procesu powód rozszerzał podstawę faktyczną żądania wskazując na dalsze dokuczliwości występujące na terenie zakładu karnego, takie jak: --- STRONA 2 --- . + duża ilość much (zakład położony jest w pobliżu chlewni), + duża ilość bezpańskich kotów, które wchodzą do cel przez okna, + zbyt mała palarnia, z której dym wydobywał się na korytarz, * palenie papierosów przez funkcjonariuszy podczas spacerów, + wykonywanie prac chałupniczych w celach przez zatrudnionych osadzonych. Prace polegały na składaniu małych plastykowych elementów (podzespołów elektrycznych), co powodowało, że w celach stały duże pudła z elementami do składania, albo z już złożonymi podzespołami, + mało zajęć kulturalno-oświatowych, słaby dostęp do prasy, książek, + konieczność przenoszenia posiłków wydawanych na śniadania i kolacje ze stołówki do celi przez podwórze, niekiedy w deszczu. Z uwagi na wielokrotne rozszerzanie podstawy faktycznej żądania oraz zgłaszanie nowych dowodów (świadków), pismem z 8 kwietnia 2016r, (k. 192) poinformowano powoda, że aktualnie obowiązujący przepis art. 207 $ 6 k.pc. Nakazuje sądowi pomijać spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie przygotowawczym bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności, Równocześnie pouczono powoda, że sąd będzie pomijał spóźnione wnioski dowodowe powoda, które w zasadzie powinny być zgłoszone w pozwie, Pozwany - Skarb Państwa Zakład Karny w S. B. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania, twierdząc że zapewnił odpowiednie warunki bytowo - socjalne oraz sanitarne powodowi. Podniósł, że podczas pobytu powoda w zakładzie karnym w Starym B. nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Wskazano, że rozmowy telefoniczne nie są kontrolowanie ani nagrywane, sprzęt w celach mieszkalnych jest zgodny z obowiązującymi przepisami, ilość osób przebywających w celach była dostosowana do obowiązujących norm. Podnoszono także, że powód przebywał w jednostce łącznie z przyjazdem i wyjazdem 11 dni oraz nie wykazał poniesienia szkody, za którą miałby otrzymać odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: T.D. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. B. w okresie od 11.12.2014 r. do 22.12.2014 r., czyli łącznie z przyjazdem i odtransportowaniem 11 dni. W celi nr 21 w pawilonie B oddział JI przebywał od 11 grudnia 2014 r. do 17.12.2014r., następnie - na swoją prośbę - został osadzony w celi nr 23 w pawilonie B oddział IL, którą zajmował do 22. Grudnia 2014r. Następnie został przetransportowany do Zakładu Karnego w C.. (bezsporne, notatka służbowa ppor. K. K. k. 16, pismo powoda k. 116,) Cela nr 21 znajdująca się w pawilonie B posiada powierzchnię 21,00 m” i jest celą siedmioosobową (siedem miejsc do spania), natomiast cela nr 23 w pawilonie B ma powierzchnię 21,01 mć i również jest celą siedmioosobową (siedem miejsc do spania). (dowód: notatka służbowa ppor. K. K. k. 16, opinia biegłego sporządzona w sprawie I C 1875/14 - k. 439-445) Rozmowy prowadzone przez osadzonych z aparatu telefonicznego nie były kontrolowanie ani nagrywane. Zakład Karny w S. B. nie ma technicznych możliwości aby zapisywać czy kontrolować rozmowy telefoniczne. Zdarza się, że funkcjonariusze i współosadzeni słyszą rozmowy osadzonych w sytuacji, gdy rozmawiają oni głośno. (dowód: zeznania świadka R. P. k. 182-183, zeznania świadka R. S. k. 278-279) Zakład Kamy w S. B. stanowi jednostkę typu półotwartego. Osadzeni mogą poruszać się po terenie zakładu i korzystać z urządzeń sanitarnych - toalet i umywalek w każdym czasie, przy czym zachodzi ograniczenie w zakresie korzystania z miejsca przeznaczonego do kąpieli - jest ono otwarte przez ok. 2 godziny dziennie. Przebieralnie i łaźnie były ciasne, równocześnie prysznic brało pięciu --- STRONA 3 --- . mężczyzn. Za utrzymywanie porządku i czystości w pomieszczeniach odpowiedzialni są sami skazani zgodnie ze sporządzonym grafikiem dyżurów. Podczas sprzątania zalecane jest nie korzystanie z toalet, jednak w razie pilnej potrzeby skorzystanie z nich jest możliwe. Dwa razy w miesiącu osadzeni otrzymują środki czystości w postaci proszku do mycia'umywalek, pasty do podłóg, płynów dczynfekujących do toalet oraz szczotek do zamiatania i szorowania. Sprawdzenie wykonanych prac porządkowych należy do funkcjonariuszy pełniących służbę w oddziale mieszkaniowym. 'W zakładzie karnym w S. B. są wyznaczone specjalne miejsca dla osób palących. Raz dziennie osadzeni mogą wychodzić na godzinny spacer, na którym palenie papierosów jest zakazane. Zdarzało się jednak, że podczas spacerów papierosy palili funkcjonariusze. Na teren zakładu karnego wchodziły koty, które - pomimo zakazu ze strony zakładu - były karmione i nęcone przez osadzonych. Części więźniów to przeszkadzało, natomiast część je lubiła i nie przeszkadzała im ich obecność. Posiłki spożywano na stołówce, dopuszczalne jednak było spożywanie śniadań i kolacji w celach. Część więźniów wolała zabierać posiłki do cel, gdzie o dowolnej porze mogła je skonsumować czy wzbogacić o posiadane we własnym zakresie artykuły spożywcze. Osadzeni mieli możliwość korzystania z biblioteki, która prenumeruje lokalną gazetę (...) oraz posiada zbiór prawie 5,5 tysiąca książek o różnej tematyce (historia, sensacja, horrory, klasyka literatury polskiej). Osadzeni mogą wychodzić na spacer, korzystać z siłowni, oglądać telewizję (do 22.00 w dzień powszedni, a w soboty i niedziele do 24.00). (dowód: sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w S. B. przeprowadzonej w dniach 26 i 26 maja 2014 roku k. 54-64, zeznania świadka P. K. k. 130-131, zeznania świadka A. T. k. 131, zeznania świadka J. K. k. 182, zeznania świadka J. P. — k. 238, zeznania świadka M. M. k. 278, częściowo zeznania T. D. k. 335, zeznania świadka T. C. — k.388) Cele urządzone są zgodnie z przepisami, znajdują się w nich krzesła i szafki (po jednym na osadzonego) oraz stoliki (jeden stolik przypada na czterech osadzonych). Łóżka piętrowe w okresie gdy przebywał w zakładzie karnym w S. B. powód nie były wyposażone wódrabinki. Powód jest zdrowym mężczyzną Za zgodą dyrektora zakładu karnego, osadzeni mogli wykonywać prace chałupnicze polegające na montowaniu złączek elektrycznych na podstawie umowy zlecenia zawieranej ze zleceniodawcą — firmą zewnetrzną. Powód nie wykonywał pracy, natomiast współosadzeni, z którymi przebywał w jednej celi — tak. Z tego względu został przeniesiony 7 celi 21 do celi 23. W związku z wykonywanymi pracami słychać było stukot plastykowych elementów. Prace były wykonywane nie tylko w celach, ale i na świetlicy. Materiał do pracy był dostarczany w kartonach, które przechowywano w celach oraz w magazynie. Małe pomieszczenia cel, w których znajdowały się dodatkowo kartony, części do składania przez osadzonych wykonujących pracę powodowały, że po celi nie można było swobodnie się poruszać, nie można było odpoczywać. Powód przebywał w celi, w której składano podzespoły przez jeden tydzień. (dowód: zeznania świadka R. P. - k.182-183, zeznania świadka D. U. - k. 183, zeznania świadka Z. C. k. 200, zeznania świadka R. S. k. 278-279, częściowo zeznania T. D. k. 335, zeznania świadka T. C. k. 338, częściowo zeznania świadka M. W. (1) k. 400) Strażnicy więzienni palili papierosy w dyżurce oraz na polu spacerowym co przeszkadzało części osadzonych. (dowód: zeznania T. D. k. 335, zeznania świadka T. C. k. 388) Powód jest osobą konfliktową, składającą liczne skargi i zapytania. Na skargi i zapytania składane do zakładu karnego w S. B. otrzymywał odpowiedzi. Wysyłał je również po upływie kilku miesięcy po jego opuszczeniu. Skarżył się min. na warunki sanitarne, niedziałającą wentylację, wychowawców, funkcjonariuszy, brak dostępu do telewizji, nadmierną ilość dymu papierosowego. (dowód: pisma Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej k. 217, 227, 228, 229,230, 232, 234, 235, pisma Dyrektora Zakładu Karnego w S. B. k. 218, 219, 220, 221, 222, 223, 224, 225,226, 231, 233, 236, pismo dot. T. D. k. 272, częściowo zeznania świadka J.P.k. 238, zeznania świadka T. C. k. 338) . Powód zmuszał również współosadzonych do podpisywania oświadczeń na funkcjonariuszy oraz wywierał na nich presję. Był osobą nielubianą, skonfliktowaną z wieloma współosadzonymi. Zdarzało się, że współnie ze współosadzonym M. W. (2) karcili innych osadzonych, usiłowali upokorzyć funkcjonariuszy, chcieli w zakładzie karnym wprowadzić własne reguły. --- STRONA 4 --- (dowód: zeznania świadka J. P. k. 238, ocena okresowa T. D. k. 273, pismo z rozmowy przeprowadzonej z T. D. po przetransportowaniu do Zakładu Karnego w C. k. 274, zeznania świadka R. S. - k. 278-279, zeznania świadka M. W. (1) k. 400) T. D. urodził się w (... r. i ma 37 lat. Nie choruje na choroby układu ruchu. (bezsporne) Sąd zważył co następuje: Powództwo zasługiwało na uwzględnienie jedynie w niewielkim zakresie. Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z kolei na podstawie art. 232 k.pc. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Dochodząc w niniejszym postępowaniu należności od Skarbu Państwa — Zakładu Karnego w Starym B. obowiązkiem powoda było udowodnienie, że pozwany dokonał naruszenia jego dóbr osobistych. Częściowo powód z tego obowiązku wywiązał się, Zadośćuczynienie przysługuje jedynie w wypadkach wyraźnie unormowanych w ustawie (art. 444, 445 i 448 k.e.), przy czym na powodzie spoczywa ciężar dowodu zaistnienia zdarzeń, które mogłyby uzasadniać przyznanie zadośćuczynienia. Zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym art. 10 ust. I ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz.167 i 169), z którego wynika, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 e.k.p.c., wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej, stanowiąc, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.I Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nic doznają istotnego uszczerbku. W rozpoznawanej sprawie większość zarzutów stawianych przez powoda nie znalazła potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowy. Nie potwierdził się zarzut niczapewnienia minimalnego metrażu w celach. Zgodnie z przepisem art. 110 $ 2 k.k.w. powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m”. Cele, w których przebywał powód były celami 7-osobowymi i nie zdarzyło się, by równocześnie przebywało w tych celach więcej niż 7 osób, Powód twierdził, że cela nr 23 miała zbyt mały metraż jak na celę 7-osobową. Powołany w sprawie (...) biegły, zmierzył powierzchnię celi i okazało się, że miała ona 21,01m”. Sąd w niniejszej sprawie dopuścił dowód z tego dokumentu. Zarzut naruszenia normy powierzchniowej nie został zatem potwierdzony. Nie potwierdziły się również zarzuty braku dostępu do urządzeń sanitarnych, braku zajęć kulturalno-oświatowych, kontrolowania rozmów telefonicznych. Z zeznań świadków zawnioskowanych przez powoda wynika wprawdzie, że narzekali oni na ciasne łaźnie, limity czasowe kąpieli, branie natrysku wspólnie z innymi osadzonymi. Podkreślić należy jednak, że materiał dowodowy wskazuje, że prysznie był dostępny raz na dzień, a toalety, w których była umywalka, były dostępne przez całą dobę. Większość świadków, których sąd przesłuchał nie widziała problemu w dostępie do sanitariatów. Zbiorowe łaźnie są stosowane również w warunkach wolnościowych, przy salach sportowych, basenach, internatach. --- STRONA 5 --- . Pozwany zakład zapewniał więźniom dostęp do literatury, prasy, telewizji, osadzeni mogli korzystać ze spacerów i siłowni. Twierdzenia, że rozmowy telefoniczne były nagrywane opierały się jedynie na przypuszczeniach osadzonych. Brak na to jakiegokolwiek obiektywnego dowodu. Okoliczność, że warunki odbywania kary przez powoda uznać należy za dalekie od komfortowych nie oznacza, iż były one niehumanitarne i poniżające. O naruszeniu godności skazanego skutkującej prawem do ochrony prawnej można mówić dopiero wtedy, gdy cierpienia i upokorzenie przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków odbywania kary, o remonty, o polepszenie warunków sadach, rysieniowych, ery wiesisie kuiusaloysk O sanszaiudobsa osobisiego w postach uchybienia godoości OSAZONGĄO W zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z pobytem w takim zakładzie, polegających na niższym od oczekiwanego standardzie celi czy urządzeń sanitarnych, bowiem dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe bywają często równie trudne. (tak Sąd Apelacyjny w Łodzi - I Wydział Cywilny, wyrok z dnia 23 sierpnia 2016 r., I ACa 195/16, Legalis nr 1509079). Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że panujący w zakładach karnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym każdy osadzony, także powód, powinien się liczyć popełniając przestępstwo, o ile istniejące w zakładzie karnym warunki w sposób jaskrawy nie wykraczają poza granice, które mogłyby stanowić o naruszeniu godności powoda. Jeśli idzie o zarzut występowania na terenie zakładu dużej ilości much, bezpańskich kotów oraz zarzut nienależytego wyposażenia cel — brak drabinek przy łóżkach piętrowych, to znalazły one potwierdzenie w zeznaniach świadków, jednakże — w ocenie sądu zrzuty te nie przekładają się w sposób automatyczny na naruszenie dóbr osobistych powoda. Istotne jest to, że powód przebywał w pozwanej placówce zaledwie 11 dni grudnia 2014r. Grudzień jest miesiącem, w którym w Polsce nie ma much. Zazwyczaj w grudniu, z uwagi na panujące chłody, nie zostawia się też w pomieszczeniach mieszkalnych pootwieranych okien. Zatem ani muchy, ani koty, które czasami wskakiwały do cel przez uchylone okna, nie mogły stanowić dla powoda w okresie jego pobytu ZK w S. B. istotnej uciążliwości. Podkreślić należy, że funkcjonariusze Zakładu zakazywali wpuszczania do cel zwierząt, jeśli koty były nęcone do cel, odbywało się to wbrew wyraźnym zakazom i było to działanie zawinione przez osadzonych. Jeśli idzie o brak drabinek powód nie wykazał w jaki sposób brak drabinek na łóżkach piętrowych miał wpłynąć na jego dobra osobiste. Bezsporną okolicznością było, że powód w okresie pobytu w pozwanym zakładzie młodym i sprawnym fizycznie mężczyzną. Zarzut ubliżania, agresywnego zachowania wychowawców, „rozpowiadania” innym osadzonym o skargach pisanych przez powoda, nie został w toku postępowania dowodowego w żaden sposób skonkretyzowany Z zeznań świadka W. wynika, że to powód wraz z tym świadkiem zachowywali się agresywnie, sami chcieli karać innych więźniów, a kiedy wychowawca wskazał na możliwość złożenia skargi przez współosadzonego chcieli „upokorzyć” wychowawcę. Ze wszystkich stawianych zarzutów, w ocenie sądu, jedynie zarzut naruszenia prawa do odpoczynku poprzez wykonywanie prac chałupniczych w celach i w świetlicy oraz zarzut palenia papierosów przez funkcjonariuszy poza przeznaczonymi do tego miejscami (między innymi podczas spacerów) znalazły potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Zdaniem sądu uchybienia te naruszały dobra osobiste powoda, takie jak zdrowie czy prawo do odpoczynku. Cele w których odbywał karę pozbawienia wolności T. D. nie były duże, wyposażone były w łóż ka, krzesła, stolik. Każdy mieszkaniec celi posiadał w niej swoje rzeczy osobiste. Metraż cel, ilość osób osadzonych powodowały, że każdy dodatkowy sprzęt, każde dodatkowe elementy w celi zabierały i tak niewielką przestrzeń, utrudniały normalne funkcjonowanie. Wykonywanie prac chałupniczych w celach było uciążliwe dla tych współosadzonych, którzy pracy nie wykonywali — w tym dla powoda. W ocenie sądu, skazani nie wykonywać prac chałupniczych w celach mieszkalnych, w których przebywały także osoby niepracujące, chyba, że na wykonywanie takich prac wszyscy współosadzeni wyrażaliby zgodę. Przechowywanie kartonów zawierających elementy niezbędne do pracy powodowało zmniejszenie wolnego metrażu cel, który i tak był już minimalny. Wskazać też należy na brak komfortu psychicznego osób niepracujących, w tym powoda, w postaci braku możliwości odpoczynku, gdy w małym pomieszczeniu inne osoby wykonywały prace. Negatywny wpływ dymu papierosowego jest faktem powszechnie znanym i nie wymaga omawiania. Dla powoda, jako osoba niepalącej, wdychanie dymu papierosowego było nie tylko szkodliwe ale i nieprzyjemne. --- STRONA 6 --- . Zgodnie z przepisem art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Ustalając wysokość zadośćuczynienia sąd musi brać pod uwagę skalę naruszeń dóbr osobistych powoda oraz czas w jakim one następowały. Jeśli zważyć, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w S. B. zaledwie 9 pełnych dni (dwa dni to czas przyjazdu i wyjaźdii powoda), a w celi, w której wykonywano prace chałupnicze przebywał niespełna tydzień, to nie sposób przyjąć, że udowodnione uchybienia w sposób istotny naruszyły dobra osobiste powoda, Naruszenia te nie niosły za sobą dużej uciążliwości, Wysokość zadośćuczynienia musi pozostawać w rozsądnych proporcjach do sytuacji społeczno-gospodarczej społeczeństwa, w której żyje osoba uprawniona. Zadośćuczynienie nie może być źródłem wzbogacenia osoby pokrzywdzonej. Celem zadośćuczynienia jest kompensacja krzywdy, jej uśmierzenie poprzez finansową gratyfikację. Z uwagi na niewielki zakres i krótkotrwałość odczuwanych przez powoda naruszeń, żądane przez niego zadośćuczynienie w kwocie 15.000zł należało uznać za niezasadne. W ocenie sądu dostateczną satysfakcją dla powoda powinno być zasądzenie na jego żądanie kwoty pieniężnej na wskazany cel społeczny. W okolicznościach niniejszej sprawy nie może to być jednak kwota 5.000zł jaką wskazywał powód. Zdaniem sądu 200zł, w przypadku tak krótkotrwałych dokuczliwości jest dostateczną kwotą kompensaty. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w punkcie I i II wyroku. Z uwagi na trudną sytuację materialną powoda, który korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych (nie ma majątku, nie ma dochodów, ma obciążenie alimentacyjne na troje dzieci) sąd za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach przyjął przepis art. 102 k.p.c.