Wyrok I C 466/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 466/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2013r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący- SSO Jolanta Hryciuk Protokolant – sekr. sąd. Anna Lipińska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa T. S., M. S. (1) i M. S. (2) przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zadośćuczynienie I. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz T. S. kwotę 70 000 (siedemdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 kwietnia 2013r. do dnia zapłaty, II. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. S. (1) kwotę 50 000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 sierpnia 2013r. do dnia zapłaty, III. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. S. (2) kwotę 50 000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 sierpnia 2013r. do dnia zapłaty, IV. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz T. S. kwotę (...) (cztery tysiące pięćset siedemdziesiąt sześć) złotych tytułem kosztów procesu, w tym kwotę (...) (trzy tysiące sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, V. zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. S. (1) i M. S. (2) kwotę po 2933,50 zł (dwa tysiące dziewięćset trzydzieści trzy złote pięćdziesiąt groszy) --- STRONA 2 --- tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę (...) (dwa tysiące czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, VI. nakazuje pobrać od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 7600 (siedem tysięcy sześćset) złotych tytułem opłat sądowych, od których ponoszenia powodowie byli zwolnieni. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I C 466/13 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 22 kwietnia 2013r. powódka T. S. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 70 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powódki tj. więzi rodzinnej, uczuciowej i emocjonalnej pomiędzy mężem i żoną, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2013r. do dnia zapłaty. Powódka M. S. (1) wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powódki tj. więzi rodzinnej, uczuciowej i emocjonalnej pomiędzy córką i ojcem, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia następującego po upływie trzydziestu dni od daty doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty. Powód M. S. (2) wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda tj. więzi rodzinnej, uczuciowej i emocjonalnej pomiędzy synem i ojcem, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia następującego po upływie trzydziestu dni od daty doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Powodowie wnieśli także o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu powodowie podnieśli, iż w dniu 15 sierpnia 2002r. miał miejsce wypadek drogowy, w wyniku, którego ojciec powodów i mąż powódki B. S. doznał ciężkich obrażeń ciała skutkujących jego zgonem. Więzi rodzinne w rodzinie powodów były bardzo silne. Zmarły był wzorowym mężem i ojcem i nie szczędził swym bliskim czułości i troski. Wszyscy członkowie rodziny mogli liczyć na jego pomoc i wparcie. Wiadomość o jego śmierci była punktem zwrotnym w życiu powodów. Krzywda ich nigdy się nie zakończyła, a smutek i żal towarzyszą nadal, mimo upływu lat. W odpowiedzi na pozew, pozwany (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 4 --- Pełnomocnik pozwanego podniósł, iż nie można zaakceptować stanowiska, iż brak przepisu przewidującego możliwość przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego zadośćuczynienia za doznana krzywdę może być zastąpiony przyznaniem takiego świadczenia za naruszenie dóbr osobistych. Dopiero wprowadzenie z dniem 3 sierpnia 2008r. do kodeksu cywilnego art. 446§4 kc dało podstawę prawną do takich żądań. Przesłanki z art. 24 kc przewidują bezpośrednie oddziaływanie sprawcy naruszenia dobra osobistego na sferę chronioną osoby uprawnionej. Pozwany podniósł też, iż żądanie powodów nie jest zgodne z art. 34 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Przepis ten zawiera zamknięty katalog dóbr podlegających ochronie z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Jest to przepis szczególny w stosunku do unormowań kodeksu cywilnego i nie przewiduje odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych w związku z wypadkiem komunikacyjnym. Zastosowanie wykładni rozszerzającej nie jest niczym uzasadnione i usprawiedliwione. Na rozprawie pełnomocnik powodów popierał powództwo. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 15 sierpnia 2002r. w miejscowości R. miał miejsce wypadek drogowy, w wyniku, którego, ciężkich obrażeń ciała skutkujących zgonem w dniu 21 sierpnia 2002r., doznał ojciec powodów i mąż powódki - B. S. (odpis aktu zgonu k.18). W wypadku tym poszkodowana została również powódka T. S.. Po upływie jednego tygodnia opuściła ona szpital. Sprawca wypadku J. P. w chwili zdarzenia kierował samochodem marki N. (...) posiadającym ubezpieczenie OC pojazdu w pozwanym zakładzie. Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 22 listopada 2002r. w sprawie II K 1013/02 sprawca wypadku J. P. został skazany za popełnienie przestępstwa z art. 177§2 kk (kopia wyroku k.17). T. S. i B. S. byli małżeństwem od 22 listopada 1975r. Mieli troje dzieci: M. S. (2), M. S. (1) i W. S.. Ich relacje układały się dobrze. Wspólnie prowadzili gospodarstwo rolne. T. S. zajmowała się głównie prowadzeniem domu. B. S. załatwiał sprawy urzędowe. T. S. bardzo przeżyła śmierć męża. Liczyła na jego wsparcie na starość. Odczuwa jego brak przy zwykłych czynnościach życia codziennego, a szczególnie w trakcie świąt i uroczystości --- STRONA 5 --- rodzinnych. Śmierć męża wywołała u niej pogorszenie samopoczucia psychicznego. U T. S. wystąpiła typowa reakcja żałoby, która nie przedłużyła się ponad okres jednego roku. Żałoba powódki została zakończona, nastąpiła pełna reorganizacja. Serdeczna pamięć o mężu i tęsknota za jego obecnością w ważnych dla powódki chwilach nie wpływają destrukcyjnie na jej codzienne funkcjonowanie. T. S. prawidłowo funkcjonuje w rolach społecznych (opinia biegłego psychologa k.76-78). T. S. jest pacjentką (...) w Ł. od 23 lutego 2000r. z rozpoznaniem zaburzeń depresyjnych nawracających (zaświadczenie k. 26, dokumentacja lekarska. 27-30). Bezpośrednio po śmierci męża powódka nie zgłaszała się do lekarza psychiatry. T. S. utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 630 zł. M. S. (1) jest córką B. S.. W dacie śmierci ojca miała 15 lat. Była uczennicą II klasy gimnazjum. Mieszkała z rodzicami. Była bardzo związana z ojcem, a jego przedwczesna śmierć była dla niej traumatycznym przeżyciem (zeznania powódki – nagranie z rozprawy z 23.01.2014r.). U M. S. (1) po śmierci ojca wystąpiła reakcja żałoby, która miała charakter przedłużony. Po początkowej dezorganizacji M. S. (1) wróciła do szkoły. W ciągu kilku miesięcy pojawiły się u niej zaburzenia odżywiania, objawy somatyczne, niepokój i lęk. Stan ten poprawił się dopiero po upływie dwóch lat. W sferze osobowości powódki utrzymują się cechy ograniczające jej możliwości rozwojowe. Wymaga ona poddania się systematycznej psychoterapii (opinia biegłego psychologa k.79-81). Obecnie M. S. (1) zamieszkuje wraz z matką i bratem M. S. (2) w rodzinnym domu. Nie pracuje. Jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna (zeznania powódki – nagranie z rozprawy z 23.01.2014r.). . M. S. (2) w chwili śmierci ojca miał 26 i pracował zawodowo w W.. Po śmierci ojca zrezygnował z pracy, żeby pomóc matce w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. M. S. (2) miał bardzo dobre relacje z ojcem. Mimo zamieszkiwania w W., często przyjeżdżał do rodzinnego domu. Pomagał rodzicom w pracach w gospodarstwie rolnym. M. S. (2) ożenił się 14 września 2013r. Nadal odczuwa brak ojca, jego dobrych rad w prowadzeniu gospodarstwa --- STRONA 6 --- rolnego. Odczuwał jego brak podczas uroczystości ślubnych. M. S. (2) wraz żoną zamieszkuje w rodzinnym domu. Prowadzi gospodarstwo rolne i pracuje zawodowo w urzędzie gminy (zeznania powoda – nagranie z rozprawy z 23.01.2014r.). Po śmierci ojca u M. S. (2) wystąpiła typowa reakcja żałoby, która nie przedłużyła się ponad okres jednego roku. Żałoba po ojcu jest zakończona. Nastąpiła pełna reorganizacja. Serdeczna pamięć o ojcu i tęsknota za jego wsparciem nie wpływają destrukcyjnie na codzienne funkcjonowanie powoda. Funkcjonuje on prawidłowo w rolach społecznych (opinia psychologa k. 82-83). W dniu 4 kwietnia 2003r. T. S. otrzymała od pozwanego zadośćuczynienie dla siebie i córki M. w kwocie po 12000 zł (kopia pisma 19-20). W dniu 1 marca 2013r. powódka T. S. zgłosiła roszczenie o zadośćuczynienie do pozwanego Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych S.A. w W. (k.21-23). Sąd zważył, co następuje: Pozwany kwestionował swoją odpowiedzialność z tytułu naruszenia dóbr osobistych, powołując się na treść przepisu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym oraz Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1152 ze zm.), który stanowi, iż z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Stanowisko pozwanego nie jest zasadne. W powyższej kwestii wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy wskazując, że artykuł 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) - w brzmieniu sprzed dnia 11 lutego 2012 r. - nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c.- tak Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z dnia 20 grudnia 2012 roku w sprawie III CZP 93/12, OSNC 2013/7-8/84, LEX nr 1267081, Biul.SN 2012/12/11, M.Prawn. 2013/2/58 (por. także w powyższym zakresie wyrok Sądu Apelacyjnego w --- STRONA 7 --- Gdańsku z dnia 28 lutego 2013 roku w sprawie I ACa 922/12, LEX nr 1305938, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 lutego 2013 roku w sprawie I ACa 864/12, LEX 1292643). Stanowisko Sądu Najwyższego w tej kwestii nie pozostawia wątpliwości, co do odpowiedzialności ubezpieczyciela i Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni je podziela. Kwestia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia pieniężnego na rzecz najbliższych członków rodziny w sytuacji, kiedy śmierć nastąpiła na skutek wypadku komunikacyjnego przed wejściem w życie art. 446§4 kc była również przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Podstawą roszczeń powodów nie może być przepis art. 446§4kc, bowiem przepis ten wszedł w życie w dniu 03 sierpnia 2008r. i daje możliwość sądom zasądzania zadośćuczynienia pieniężnego najbliższym członkom rodziny zmarłego począwszy od daty jego obowiązywania i w odniesieniu do zdarzeń zaistniałych po tej dacie, bowiem ustawodawca nie nadał temu przepisowi mocy wstecznej. Oznacza to, iż w związku z treścią art. 3 kc zadośćuczynienie pieniężne na podstawie art. 446§4kc może być przyznane do zdarzeń zaistniałych po 3 sierpnia 2008r.(por. wyrok SN z 21 października 2009r., I PK 97/09, LEX nr 558566, z 10 listopada 2010r., I CSK 248/10, niepubl.). Nie oznacza to, iż osoby pokrzywdzone na skutek zdarzeń zaistniałych przed dniem 3 sierpnia 2008r. nie mogą skutecznie ubiegać się o zadośćuczynienie pieniężne w związku ze śmiercią osoby bliskiej. W wyroku z dnia 14 stycznia 2010r. , IV CSK 307/09 ( OSP 2011/2/15, LEX nr 599865) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż spowodowanie śmierci osoby bliskiej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 2008r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 116, poz. 731) mogło stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać im przyznanie zadośćuczynienia na podstawie art.448 kc. W uchwale z dnia 22 października 2010r. w sprawie III CZP 76/2010 (LEX 604152) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art.448 kc w zw. z art. 24§1kc zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008r. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził m.in., iż katalog dóbr osobistych określony w art. 23 kc ma charakter otwarty. Ochroną objęte są wszelkie dobra osobiste rozumiane, jako pewne wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym są uznawane za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę. W uchwale z dnia 13 lipca 2011r., II CZP 32/11 ( BSN 2011/7/9, LEX 85234) --- STRONA 8 --- Sąd Najwyższy stwierdził, iż sąd może przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w zw. z art. 24§1 kc także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008r. wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Uznać należy, iż takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Sąd podziela stanowisko, iż szczególna więź emocjonalna pomiędzy członkami rodziny pozostaje pod ochroną z art. 23 i 24 kc. Rodzina stanowi związek najbliższych osób, którą łączy więź wynikająca z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa. Zapewnia członkom rodziny poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc. Prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie. Akceptując w pełni to stanowisko Sąd uznał, iż roszczenie powodów oparte na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24§1kc. jest usprawiedliwione. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż w związku z nagłą, tragiczną śmiercią męża i ojca powodowie doznali cierpień psychicznych, bólu, poczucia osamotnienia, w dalszym ciągu towarzyszy im uczucie tęsknoty oraz serdeczna pamięć o ojcu i mężu. Potwierdzają to zeznania stron oraz zeznania świadków T. P. i S. P. (nagranie z rozprawy z 27 sierpnia 2013r.), które Sąd uznał za w pełni wiarygodne. T. S. zeznała, iż kiedy dowiedziała się o śmierci męża poczuła się tak, jakby ktoś „wyrwał jej serce”, jakby „bomba wpadła do domu i wszystko rozerwała”. Zeznała, iż mimo upływu czasu odczuwa brak męża i ma poczucie osamotnienia. Sąd obdarzył wiarą te zeznania. Naturalną rzeczą jest, iż dorosłe już dzieci zajęte są bardziej swoimi sprawami, a powódka tracąc męża straciła partnera, z którym mogła dzielić radości i troski życia codziennego. Z zeznań T. S. wynika również, iż także małoletnia wówczas M. S. (1) bardzo przeżyła śmierć ojca. Bardzo płakała, nie chciała kontaktować się z rówieśnikami, bardzo schudła. Okoliczności te potwierdziła również M. S. (1). Zeznała, iż czuła się osłabiona fizycznie i psychicznie. M. S. (2) zeznał, iż było mu ciężko po śmierci ojca. Towarzyszyły mu obawy, jak sobie poradzi, w dalszym ciągu odczuwa brak ojca, który stanowił wsparcie chociażby w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Sąd uznał te zeznania za wiarygodne. Rozmiar ujemnych przeżyć psychicznych powodów potwierdzają również wywołane w sprawie opinie psychologiczne, a w przypadku T. S. także opinia lekarza psychiatry (k. 76-83). Opinie te Sąd uznał jasne, szczegółowe, rzetelne i fachowe. --- STRONA 9 --- Mając na uwadze okoliczności sprawy i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał, iż doszło do naruszenia dobra osobistego powodów w postaci więzi uczuciowej i emocjonalnej z ojcem i mężem, możliwości liczenia na jego pomoc w przyszłości, w wyniku bezprawnego działania sprawcy wypadku. Utrata męża i ojca spowodowała żal, bezsilność, a dla powódki T. S. poczucie osamotnienia i utratę wsparcia na przyszłość. W ocenie Sądu nie ma wątpliwości, iż nagła, tragiczna śmierć męża, ojca, z którym powodowie byli związani emocjonalnie, który gwarantował im poczucie bezpieczeństwa, na którego wsparcie mogli liczyć, stanowi ujemne przeżycie psychiczne, którego w całości nie są w stanie zrekompensować świadczenia pieniężne. W orzecznictwie przy kształtowaniu wysokości zadośćuczynienia znaczenie mają takie czynniki jak: dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia, roli w rodzinie pełnionej przez osobę zmarłą, stopień, w jakim pokrzywdzony będzie umiał się znaleźć w nowej rzeczywistości i zdolności do jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy czy wiek pokrzywdzonego. Mając na uwadze te czynniki, cierpienia psychiczne, jakich doznała T. S. w związku ze śmiercią męża, oraz stopień ich nasilenia w okresie pierwszego roku po śmierci męża oraz obecny stan powódki, która dobrze zaadoptowała się do nowej sytuacji życiowej Sąd uznał, iż żądana przez powódkę kwota 70 000 zł zadośćuczynienia jest kwotą adekwatną do rozmiaru krzywdy doznanej przez powódkę, jej cierpienia psychicznego, bólu po stracie męża. Uwzględnia, iż odejście osoby najbliższej jest zdarzeniem nieodwracalnym, a brak taki w życiu jest nie do zastąpienia. Kwota ta stanowi jednocześnie wartość ekonomicznie odczuwalną. W ocenie Sądu jest to kwota utrzymana w rozsądnych granicach, nie jest wygórowana, bowiem śmierć męża jest zdarzeniem dotkliwym, a jego skutki rozciągają się na całe życie. Uznając roszczenie powodów M. S. (2) i M. S. (1) za usprawiedliwione, co do zasady Sąd uznał, iż dochodzona w pozwie kwota po 50 000 zł na rzecz każdego z powodów tytułem zadośćuczynienia jest kwotą adekwatną do rozmiaru krzywdy doznanej przez powodów, ich cierpień psychicznych, bólu po ojca, a jednocześnie stanowi wartość ekonomicznie odczuwalną. W ocenie Sądu jest to kwota utrzymana w rozsądnych granicach, nie jest wygórowana, bowiem dla dzieci nagła śmierć ojca jest zdarzeniem dotkliwym. --- STRONA 10 --- Od zasądzonej kwoty odszkodowania Sąd zasądził odsetki ustawowe na rzecz T. S. od dnia 2 kwietnia 2013r.tj. po upływie trzydziestu dni od dnia zgłoszenia szkody, które nastąpiło 1 marca 2013r. (k.21-22), zaś na rzecz M. S. (2) i M. S. (1) od dnia 23 sierpnia 2013r. Powodowie po raz pierwszy z żądaniem wystąpili w pozwie, zaś pozwany o roszczeniu dowiedział się z chwilą doręczenia pozwu, które nastąpiło w dniu 22 lipca 2013r. (potwierdzenie odbioru k.60). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Skoro zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia ma charakter bezterminowy, to obowiązek jego zapłaty powstaje z chwilą wezwania do zapłaty i od tej daty powstaje stan opóźnienia (por. wyrok SN z dnia 28.06.2005r., I CKN 7/05, LEX 153254, wyrok SN z dnia 22.02.2007r. , I CSK 433/06, LEX nr 274209). W ocenie Sądu nie istniały żadne przeszkody, aby w terminie trzydziestu dni pozwany mógł ustalić fakt zaistnienia szkody niemajątkowej po stronie powodów oraz zakres krzywdy. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98§ kpc. Sąd zasądził od pozwanego jako strony przegrywającej na rzecz powódki T. S. kwotę 4576 zł tytułem zwrotu kosztów procesu na którą składają się koszty opinii psychologa i psychiatry w kwocie 650 zł, koszty opłaty sądowej w kwocie 300 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3617 zł ustalone na podstawie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013. 461 j.t.). Sąd zasądził od pozwanego jako strony przegrywającej na rzecz powódki M. S. (1) kwotę 2933,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu na którą składają się koszty opinii psychologa w kwocie 216,50 zł, koszty opłaty sądowej w kwocie 300 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2417 zł ustalone na podstawie § 6 pkt 5 wskazanego wyżej rozporządzenia. Sąd zasądził od pozwanego jako strony przegrywającej na rzecz powoda M. S. (2) kwotę 2933,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu na którą składają się koszty opinii psychologa w kwocie 216,50 zł, koszty opłaty sądowej w kwocie 300 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2417 zł ustalone na podstawie § 6 pkt 5 wskazanego wyżej rozporządzenia. Sąd obciążył pozwanego opłatą od uwzględnionego roszczenia w kwocie 7600 zł, od której ponoszenia powodowie byli zwolnieni. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w wyroku.