Wyrok I C 465/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 465/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział ICywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Aneta Fiałkowska – Sobczyk Protokolant: Katarzyna Dunajewska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa R. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Okręgowemu (...) Służby (...) we W. o zapłatę oddala powództwo; nie obciąża powoda kosztami procesu za I instancję. --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 465/10 UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu 20 kwietnia 2010 r. powód R. S. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Okręgowego (...) Służby (...) we W. kwoty 80 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, iż jego żądanie pozostaje w związku z osadzeniem go w celach więziennych (...) w W. w latach 2003 – 2005 oraz (...) w K. w latach 2007 – 2009. W okresie objętym pozwem strona pozwana nie zapewniła powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. Powierzchnia mieszkalna na jednego osadzonego wynosiła częstokroć poniżej 2 m 2 , a niekiedy nawet poniżej 1 m 2 . W celach, zarówno zimą jak i latem brakowało powietrza do swobodnego oddychania, nie działała wentylacja. Zimą cele były niedogrzane. Z uwagi na niedogrzanie cel w okresach jesienno – zimowych powód chorował na częste zapalenie dróg moczowych. Brakowało ścian oddzielających kącik sanitarny od reszty pomieszczenia, przez co załatwianie potrzeb fizjologicznych było utrudnione. Osadzonym brakowało minimum intymności. W celach panował brud i fetor. Mnożyły się insekty i szczury. Osadzonym nie zapewniono odpowiedniej ilości środków czystości niezbędnych do zachowania higieny osobistej. Brakowało sprzętu kwaterunkowego. Powód podniósł, iż z uwagi na słabe oświetlenie nie mógł czytać książek, ani pisać listów. Palcówki penitencjarne, w których osadzony był powód, nie zapewniły mu żadnej resocjalizacji. Powód nie miał możliwości zatrudnienia, ani uczestniczenia w zajęciach sportowo – rekreacyjnych, kulturalnych i oświatowych. W ocenie powoda pozwany ponosi odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych powoda z uwagi na nadmierne przeludnienie i wynikające z niego: brak intymności przy załatwianiu spraw fizjologicznych, nieodpowiednie oświetlenie, ograniczony dostęp do ciepłej wody, brak należytego wyposażenia celi, brak zajęć kulturalno – oświatowych, brak odpowiedniej klimatyzacji, brak warunków do utrzymania higieny osobistej, uniemożliwienie podjęcia pracy zarobkowej. Powód podniósł, iż w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, do którego doszło wskutek zaniedbań ze strony pozwanej powód przeszedł niejednokrotnie załamanie nerwowe i dokonywał samookaleczeń polegających na połykaniu ostrych przedmiotów. Wiązało się to z operacjami chirurgicznymi i dalszymi cierpieniami fizycznymi i psychicznymi ze strony powoda. W ocenie powoda, skutki naruszeń ze strony pozwanej odczuwalne są u niego nie tylko w sferze zdrowia psychicznego, ale także fizycznego, przy czym większość tych skutków stanowi trwałe okaleczenie. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Okręgowy (...) Służby (...) wniósł o oddalenie powództwa. Odnosząc się do zarzutu przeludnienia cel w w/w (...) pozwany nie zakwestionował, że powód mógł okresowo przebywać w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 . Pozwany wskazał jednak, iż na przejściowe umieszczenie skazanego w celi, w której powierzchnia mieszkaniowa wynosi mniej niż w/w norma, po uprzednim zawiadomieniu Wydziału Penitencjarnego właściwego Sądu Okręgowego, zezwalał w przypadkach szczególnie uzasadnionych, obowiązujący uprzednio przepis art. 248 §1 k.k.w. Strona pozwana podniosła nadto, iż zarzuty powoda odnośnie jego stanu zdrowa są niezasadne. Powód jest nałogowym narkomanem, a wpływ na jego obecny stan zdrowia miał nie tylko jego niehigieniczny tryb życia, ale także dokonywane przez niego samouszkodzenia. W czasie pobytu w (...) powód wiele razy korzystał ze świadczeń medycznych. Był także leczony w więziennym szpitalu, przy (...) nr 1 we W.. --- STRONA 3 --- Z ostrożności procesowej Skarb Państwa podniósł również zarzut przedawnienia roszczeń dotyczących działania bądź zaniechania funkcjonariuszy Służby (...) strony pozwanej w związku z osadzeniem powoda w (...) w W. w latach 2003 – 2005. W piśmie procesowym z dnia 9 sierpnia 2010 r. powód podtrzymał wszystkie swoje twierdzenia, wskazując jednocześnie, iż jego roszczenie związane jest naruszeniem jego dóbr osobistych w związku z osadzeniem w warunkach urągających godności ludzkiej w celach (...) w K., ale także w związku z przeludnieniem cel w (...) w W., w którym powód przebywał w latach 2003 – 2005. Powód wskazał, iż podnoszony przez stronę pozwaną w tym kontekście zarzut przedawnienia jest nieuzasadniony. Powód podniósł, iż w roku 2004 podczas przebywania w (...) w W. dokonał po raz pierwszy samouszkodzenia, z uwagi na to, że w calach panowało duże przeludnienie, a z ubikacji wychodziły szczury. W odniesieniu do zarzutów pod adresem osadzenia w (...) w K., powód wskazał, iż przebywał w w/w jednostce penitencjarnej 4 – krotnie. Pierwszy jego 3 – dniowy pobyt w roku 2007 wiązał się z osadzeniem w zarobaczonej celi, w której było bardzo zimno. Po raz drugi powód przebywał w w/w (...) w dniach 11 – 15 czerwca 2007 r. w celi trzyosobowej, w której było bardzo mało miejsca (mniej niż 2 m 2 ). Powód wskazał, iż zarówno pierwsze osadzenie jak i drugi pobyt w (...) w K. wywołał u niego konieczność samookaleczenia, polegającą na połknięciu metalowych przedmiotów. Trzeci raz powód przebywał w (...) w K. w okresie od 5 listopada 2007 r. do 19 lutego 2008 r. w celi, jego zdaniem niedogrzanej i przeludnionej, w której ubikacja oddzielona była od reszty pomieszczenia za pomocą tekturowej dykty. W okresie od 27 maja do 10 listopada 2009 r. powód został osadzony na oddziale terapeutycznym w/w jednostki penitencjarnej, najpierw miesiąc w celi przeludnionej, a następnie zaraz obok warsztatu ślusarskiego, gdzie codziennie (także w soboty), od rana do wieczora panował ogromny hałas, uniemożliwiający odpoczynek, spanie, czytanie i oglądanie telewizji.. R. S. podkreślił, iż wyżej opisane wydarzenia, jak również złe oświetlenie cel stanowiły naruszenie dóbr osobistych powoda, były przyczyną konfliktów panujących wśród osadzonych i odbiły się niekorzystnie na stanie zdrowia fizycznego i psychicznego powoda. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. S. w okresie od 24 marca 2003 r. do 8 czerwca 2005 r. przebywał w (...) w W. odbywając karę pozbawienia wolności. W celach (...) w W., w których osadzony był m.in. R. S. panowało wówczas przeludnienie. Okresowo, na jednego osadzonego w celi w/w (...), przypadało mniej niż 3 m 2 . ( dowód: okoliczności bezsporne, a nadto pismo dyrektora (...) w W. z dnia 08.12.2010 r., k. 198 – 199, pismo zastępcy dyrektora (...) w W. z dnia 17.12.2010 r. wraz z załącznikami, k. 200, 202); W latach 2007 – 2009 powód przebywał w (...) w K. 4 – krotnie. W okresie od 11 do 15 czerwca 2007 r. powód przebywał w celi nr (...) na oddziale (...) o powierzchni 7,54 m 2 , w której przebywał jeszcze jeden osadzony. Powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 3,77 m 2 . W okresie od 14 do 17 września 2007 r. powód przebywał samotnie na oddziale (...), w celi nr (...) o powierzchni 6,31 m 2 . --- STRONA 4 --- ( dowód: pismo adresowane do Dyrektora Okręgowego Służby (...) we W. z dnia06.07.2010 r., k. 136, przesłuchanie powoda R. S., k. 220); Podczas osadzenia powoda w (...) w K. w okresie od 5 listopada 2007 r. do 19 lutego 2008 r. R. S. zamieszkiwał w celi nr (...) na oddziale (...), której powierzchnia wynosiła 24,50 m 2 . W celi tej, w przeważającej części w/w okresu pobytu powoda w (...), panowało przeludnienie. Norma powierzchni mieszkalnej na jednego osadzonego wahała się od 2,45 m 2 do 3 m 2 . ( dowód: pismo adresowane do Dyrektora Okręgowego Służby (...) we W. z dnia06.07.2010 r., 137 – 140, zeznania świadka J. W., k. 272, przesłuchanie powoda R. S., k. 220); W okresie od 27 maja 2009 r. do 25 czerwca 2009 r. R. S. przebywał w celi nr (...) oddziału (...), o powierzchni 17,25 m 2 . W celi tej, przez cały okres pobytu w niej R. S., panowało przeludnienie. ( dowód: pismo adresowane Dyrektora Okręgowego Służby (...) we W. z dnia06.07.2010 r., 140, przesłuchanie powoda R. S., k. 220-221); W okresie od 25 czerwca do 10 listopada 2009 r. R. S. jeszcze dwukrotnie zmieniał cele mieszkalne, przebywając na oddziale (...) (terapeutycznym) (...) w K., w związku z terapią leczenia uzależnienia od narkotyków. W w/w celach przebywały jedynie dwie osoby. Norma powierzchni mieszkalnej przypadającej na jednego osadzonego, przekraczała 3 m 2 . W okresie pobytu na oddziale terapeutycznym R. S. odczuwał dyskomfort związany z hałasem dochodzącym z budynku, w którym odbywały się prace remontowe. Hałas powodowały rządzenia w ruchu, takie jak: wiertarki, piły, gilotyny itp. Prace trwały w godzinach od 7.30 – 14.30, a wyjątkowo – do godziny 18.00. W okresie jesienno – zimowym pomieszczenia i cele na oddziale terapeutycznym były niedogrzane. ( dowód: pismo adresowane Dyrektora Okręgowego Służby (...) we W. z dnia 06.07.2010 r., 141, zeznania świadka W. O., k. 219, zeznania świadka Z. H. (1), k. 295, przesłuchanie powoda R. S., k. 220); W trakcie pobytu w (...) w W., jak i w trakcie pobytu w (...) w K., powód dokonywał samookaleczeń polegających na połykaniu ostrych przedmiotów (gwoździe, metalowe pręty). W związku z samookaleczeniami powód przebywał w szpitalu, był poddany operacjom chirurgicznym. ( dowód: okoliczności bezsporne, a nadto, dokumentacja medyczna w aktach osobopoznawczych R. S., przesłuchanie powoda R. S., k. 221, dokumentacja medyczna R. S., k. 9); Cele (...) w K. wyposażone są w kąciki sanitarne, oddzielone od reszty pomieszczenia ścianką i drzwiami lub zasłoną z materiału. Za czystość cel odpowiedzialni są osadzeni w nich więźniowie. Środki do utrzymania czystości są wydawane według miesięcznych norm. ( dowód: pismo adresowane do Dyrektora Okręgowego Służby (...) we W. z dnia06.07.2010 r., 136 – 142); W trakcie osadzenia w (...) w K. R. S. złożył administracji (...) jedną skargę w kwestii, niewłaściwej, jego zdaniem opieki medycznej stosunku do jego schorzenia. Powód nie zgłaszał żadnych uwag odnośnie warunków bytowych panujących w celach więziennych (...) w W. oraz (...) w K., w tym także co do przeludnienia tych cel, ani administracji (...), ani też swojemu wychowawcy. ( dowód: akta osobopoznwacze R. S.); --- STRONA 5 --- R. S. jest wielokrotnym recydywistą penitencjarnym. W (...) w Polsce powód osadzony jest od 1973 r. kary pozbawienia wolności R. S. odbywał w związku z popełnianiem przestępstw przeciwko mieniu (oszustwa), ale także przeciwko mieniu oraz życiu i zdrowiu (rozboje, wymuszenia). W okresie poprzedzającym osadzenie w (...) powód posiadał negatywną opinię środowiskową. Jako uzależniony od narkotyków, był pod ich wpływem agresywny. Obecnie powód przebywa w (...) w N.. Koniec odbywania kary pozbawienia wolności przez R. S. przypada na dzień 9 marca 2014 r. ( dowód : akta osobopoznawcze R. S.). Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie mogło zostać uwzględnione. Powód R. S. domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 80 000 zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Z treści pism procesowych powoda wynika, iż zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony jego dóbr osobistych w postaci godności ludzkiej i prawa do humanitarnego traktowania. Należy zaznaczyć, iż powód wskazywał głównie na związane z warunkami panującymi w (...) cierpienia psychiczne, wywołujące u niego skłonności do samookaleczeń polegających na połykaniu metalowych przedmiotów (gwoździ, prętów), które to samookaleczenia, z kolei wywoływały dodatkowo cierpienia fizyczne powoda i komplikacje zdrowotne. Podstawą faktyczną żądania zasądzenia od Skarbu Państwa zadośćuczynienia, wskazywaną przez powoda było przede wszystkim przeludnienie cel mieszkalnych (...) w W. i (...) w K. związane z tym naruszenie przez stronę pozwaną przepisu wyznaczającego normę powierzchni minimalnej celi mieszkalnej, przypadającą na jednego osadzonego (3 m 2 ). Dodatkowo, powód szablonowo wskazał jako na podstawę faktyczną swoich roszczeń: nieodpowiednie oświetlenie, brak odpowiedniej wentylacji, brak intymności i warunków do utrzymania higieny osobistej, hałas i niedogrzanie cel. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. i w zw. z art. 448 k.c., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu wskazanych jednostek penitencjarnych i wynikających z tego konsekwencjach opisanych bliżej w pozwie. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Przepis art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. --- STRONA 6 --- W sprawie więc konieczne było w pierwszej kolejności ustalenie, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda i czy działanie pozwanego było bezprawne, a na dalszym etapie ustalenie, czy pozwany ponosi winę za naruszenie dóbr osobistych powoda, która to wina warunkuje skuteczne dochodzenie roszczeń o charakterze majątkowym, w oparciu o art. 448 k.c. Na powodzie spoczywał przy tym ciężar udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste oraz że działania pozwanego miały charakter zawiniony, natomiast na pozwanym ciążył dowód braku bezprawności działań powodujących naruszenie dóbr osobistych powoda wobec domniemania bezprawności w przypadku naruszenia dóbr osobistych. Przy czym strona pozwana podniosła w pierwszej kolejności zarzut częściowego przedawnienia roszczenia powoda objętego żądaniem pozwu. Jej zdaniem, roszczenie powoda R. S. związane z okresem jego pobytu w (...) w W. w latach 2003 – 2005 r. jest przedawnione, z uwagi na upływ trzyletniego terminu przedawnienia. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. W art. 442 1 § 1 k.c. ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442, zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegało przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. (W każdym wypadku roszczenie przedawniało się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę). Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się jednak nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Natomiast komentowany przepis nie znajdzie zastosowania do roszczeń deliktowych, które na podstawie wcześniej obowiązującej regulacji prawnej uległy przed tym terminem przedawnieniu (por. art. 2 powołanej wyżej ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawie, należy stwierdzić, iż w chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.) roszczenie powoda R. S. przedawnione było w stosunku do okresu od początku jego pobytu w (...) w W. (24 marca 2003 r.) do 9 sierpnia 2004 r.. W stosunku do pozostałego okresu osadzenia powoda w (...) w W., tj. w stosunku do okresu 10 sierpnia 2004 r. do 8 czerwca 2005 r. zastosowanie znajduje zatem nowa regulacja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu czynów niedozwolonych. Powód R. S. wniósł pozew w niniejszej sprawie w dniu 16 kwietnia 2010 r. (pieczątka administracji (...) nr 1 we W.) i jak zostało podniesione, w tym dniu jego roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę w związku z czynem niedozwolonym polegającym na naruszeniu jego dóbr osobistych w trakcie pobytu powoda w (...) w W. w okresie od dnia 10 sierpnia 2004 r. do 8 czerwca 2005 r., przy zastosowaniu 3 – letniego terminu przedawnienie wynikającego z przepisu art. 442 1 k.c., było w całości przedawnione. --- STRONA 7 --- Słusznie zarzucił zatem pełnomocnik strony pozwanej, iż w chwili wniesienia pozwu w niniejszej sprawie roszczenie powoda było w części przedawnione, a to w zakresie pobytu powoda w (...) w W.. Z uwagi na powyższe, na rozprawie w dniu 14 marca 2011 r. oddalono wnioski dowodowe powoda (w szczególności o przesłuchanie świadków J. H., K. K., P. H., R. R. i W. B.) i wnioski dowodowe strony pozwanej, a zmierzające do wykazywania okoliczności związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności przez powoda w (...) w W., jako nie mające istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przedmiotem dalszych rozważań objęte są zdarzenia związane z całym okresem pobytu R. S. w (...) w K., w latach 2007 – 2009. Podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej jest przepis art. 417 k.c. Przesłanką tej odpowiedzialności jest przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 417 k.c. jest szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., ale w przypadkach uregulowanych w art. 445 i 448 k.c. Sąd może też przyznać zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę. Dla przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa, ważne jest, aby zachowanie osób działających w jego imieniu, w ramach wykonywania władzy publicznej było bezprawne. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Odpowiednia norm prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym – w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. W sprawie zostało ustalone, że powód po osadzeniu go w (...) w K., w okresie od 16 listopada 2007 r. do 25 czerwca 2009 r. przebywał w celach, w których nie zachowano wymogów dotyczących powierzchni mieszkalnej przypadającej na każdego osadzonego. Wyżej wymieniona okoliczność została potwierdzona nie tylko przez samego powoda R. S., słuchanego w drodze pomocy sądowej, ale także przez zeznającego w sprawie świadka – J. W., skazanego, który wraz z powodem przebywał w przeludnionej celi nr (...) o powierzchni 24,50 m 2 . Fakt przeludnienia wymienionej celi w rozważanym okresie został nadto przez stronę pozwaną przyznany. Normę powierzchni celi, jaką powinien zachować pozwany w stosunku do powoda i każdego z osadzonych, wskazuje art. 110 kodeksu karnego wykonawczego, zgodnie z którym skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej, a powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . Dalej przepis stanowi, że cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W ocenie Sądu, samo osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczające do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego. Przeludnienie pociąga bowiem za sobą brak minimum przestrzeni ruchowej, co jest jednym z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka – osadzonego. Przeludnienie cel prowadzi do innych niedogodności związanych z odbywaniem kary w warunkach izolacji, takich jak m.in. brak odpowiedniej wentylacji --- STRONA 8 --- pomieszczenia oraz brak odpowiedniego poziomu intymności, przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Poruszanie się osadzonych po celi, jaki i inne wykonywane w niej czynności dnia codziennego, jest utrudnione i wymaga współpracy ze strony więźniów. Niejednokrotnie rodzą się konflikty. Współżycie osadzonych w jednej celi jest nader utrudnione. Okoliczności powyższe potwierdziły się także w przesłuchaniu w charterze strony – R. S.. Opisanych wyżej warunków, które wiązały się ściśle z niezachowaniem przez stronę pozwaną normy powierzchniowej celi przypadającej na jedną osobę osadzoną, nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności. W trakcie przesłuchania w charakterze powoda, R. S. koncentrował swoje zarzuty głównie pod adresem przeludnienia cel, ale także w kierunku ich niedogrzania i panującego hałasu, w związku z pracami remontowymi trwającymi podczas odbywania przez niego terapii uzależnienia od narkotyków. Powód nie udowodnił natomiast powyższych okoliczności, wskazywanych w swoim pozwie, jako podstawę faktyczną żądania. Słuchany w charakterze świadka (w drodze pomocy sądowej) W. O. potwierdził, iż podczas gdy przebywał na terapii na oddziale (...) (...) w K., panował chłód związany z niedogrzaniem pomieszczeń w okresie zimowym. Nadto, zarówno powód, jak i świadek Z. H. (2) wskazywali na hałas pozostający w związku z pracami remontowymi trwającymi na terenie jednostki. Świadek, który w rozważanym okresie wykonywał w/w prace remontowe zeznał jednak, iż hałas trwał jedynie w godzinach od 7.30 do 14.30, a wyjątkowo, w fazie terminalnej, do 18.00. W ocenie Sądu, powyższe zeznania świadków, pokrywające się w pewnym zakresie z twierdzeniami powoda, wskazują jednak na zachowanie norm dotyczących zarówno ogrzania pomieszczeń, jak i poziomu hałasu na terenie jednostki penitencjarnej. Subiektywne odczucia powoda, nie mogą stanowi podstawy jego roszczenia pieniężnego, zwłaszcza, że powód nie udowodnił, aby wskazywane niedogodności odbywania terapii w (...) w K. odniosły u niego negatywne skutki, np.: powiązane z nieukończeniem tej terapii itp.. Postępowanie dowodowe w sprawie, przeprowadzone zgodnie ze włożonymi przez powoda wnioskami dowodowymi obaliło zarzut powoda, że (...) w K. nie zapewniał mu warunków do utrzymywania higieny osobistej. Z twierdzeń świadka J. W. wynika, że w celi (...) oddz. (...), o powierzchni 24,50 m 2 w której w okresie od 16 listopada 2007 r. do 19 lutego 2008 r. . przebywało do 11 osób, warunki odbywania kary pozbawienia wolności były wprawdzie trudne, ale nie urągały godności ludzkiej. Świadek podkreślił przy tym, iż dopiero późniejsze doświadczenia związane z przebywaniem w innych (...), dawały do zrozumienia, iż warunki w (...) w K., były trudne. Świadek podkreślił przy tym, iż dodatkowych form aktywności były jedynie spacery po spacerniaku i „nie było mowy, aby pójść gdzieś w gości”. Z relacji świadka wynika, iż choć w (...) w K. ilość środków czystości gwarantowanych przez jednostkę była nieadekwatna do potrzeb osób osadzonych, to jednak środki te wydawane były regularnie – raz w miesiącu. Podsumowując, wśród okoliczności wskazanych przez powoda jako naruszenie jego praw i dóbr osobistych, potwierdzenie w wynikach postępowania dowodowego znajduje tylko zarzut umieszczania go w celach nieodpowiadających normom co do powierzchni przypadającej na jednego skazanego. Okoliczność utrzymywania się przeludnienia wszystkich (...) w Polsce, w tym (...) w K. i brak po stronie tej placówki możliwości odmowy przyjęcia kolejnych skazanych nie zwalnia pozwanego z odpowiedzialności i nie może prowadzić do konstatacji, iż podjęte przez niego działania były zgodne z prawem. Pamiętać bowiem należy, iż pozwanym w sprawie nie jest (...) w K., który i być może dołożył starań do przekształcenia wszystkich wolnych pomieszczeń na cele mieszkalne, ale Skarb Państwa, który dopuścił do odbywania kary w warunkach pogwałcenia zasady poszanowania godności skazanego. Działania pozwanego były zatem bezprawne. Nie oznacza to jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa zadośćuczynienia w kwocie 80 000 zł lub też w jakiejkolwiek innej wysokości. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać”), jak i z kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie --- STRONA 9 --- pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Powód nie wykazał, ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej. Ani w pozwach, ani w toku rozpoznania sprawy, powód nie wskazał jakie negatywne skutki w jego sferze emocjonalnej wywoływało większe niż przewidują przepisy zagęszczenie w celach, odczuwanie negatywnych emocji jest zaś związane z samym faktem odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że R. S., przed wytoczeniem powództwa nie składał żadnych oficjalnych skarg na przeludnienie w celach. Istotne jest również, że powód – recydywista penitencjarny – nie po raz pierwszy odbywał w rozważanym okresie karę pozbawienia wolności, zatem doprowadzając do ponownego osadzenia w (...) znał już warunki odbywania tej kary w obowiązujących wówczas realiach społeczno-gospodarczych. Wreszcie na uwagę zasługuje fakt, że powód nie udowodnił, iż starał się wykorzystać wszelkie możliwości przebywania poza przeludnioną celą, co prowadziłoby do zmniejszenia jego ewentualnej krzywdy. Dokonywanie samookaleczeń i samouszkodzeń narządów wewnętrznych w sposób godzący w zasady współżycia społecznego nie należy traktować jako właściwy sposób wykorzystania możliwości przeniesienia się do „lepszych” warunków, panujących w szpitalu. Choć takie zachowanie niewątpliwie wskazuje na nieprawidłowości w sferze psychicznej osoba samookaleczającej się, również na cierpienia psychiczne i poczucie krzywdy, nie należy, zdaniem Sądu, samookaleczeń powoda traktować jako pozostające w związku z samymi warunkami panującymi w (...). Z akt osobopoznawczych powoda R. S. wynika, iż podawaną przez niego przyczyną samouszkodzeń skutkujących operacjami chirurgicznymi, (których przebieg mimo wszystko, był pomyślny), był lęk o własne bezpieczeństwo. Nadto, co nie pozostaje bez znaczenia na ocenę zachowania powoda, R. S. jest osobą głęboko uzależnioną od narkotyków, w miejscu zamieszkania posiadał negatywną opinię środowiskową. Prowadził pasożytniczy tryb życia, po zażyciu narkotyków był agresywny, znęcał się nad matką. Powód popełnił liczne przestępstwa przeciwko mieniu, jak i przeciwko zdrowiu i życiu oraz mieniu. W (...) powód wielokrotnie był karany dyscyplinarnie. Zdaniem, Sądu powyższe okoliczności, związane w głównej mierze z uzależnieniem powoda od narkotyków, wskazują na występujące u niego w rozważanym okresie pobytu w (...) w K., skłonności samodestrukcyjne. Cierpienie fizyczne i psychiczne pojawiające się u powoda za każdym razem po połknięciu ciała obcego w trakcie leczenia operacyjnego, pozostają w związku z samym tylko leczeniem. Przy ocenie zasadności roszczenia zgłoszonego przez powoda istotny jest także stopień zawinienia pozwanego Skarbu Państwa, który ocenić należy jako nieznaczny. Faktem znanym Sądowi z urzędu jest nie tylko przeludnienie jednostek penitencjarnych w Polsce, nasilone w rozważanym okresie, ale także to, iż (...) te mimo istniejącego problemu przeludnienia podejmowały i podejmują próby stworzenia osadzonym godziwych warunków odbywania kary. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego, w w szczególności jego fiskalny charakter, powoduje, że żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz niebagatelnej sumy 80 000 zł tytułem zadośćuczynienia należy ocenić jako nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, bo sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługującego na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. Mając na uwadze powyższe okoliczności oddalono powództwo jako bezzasadne w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach w punkcie II wyroku Sąd wydał, kierując się normą art. 102 k.p.c., według której w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, iż naruszenie dóbr osobistych powoda nastąpiło, a jedynie zgłoszone żądanie zapłaty było nieuzasadnione, stąd z przyczyn słusznościowych obciążanie powoda kosztami procesu nie było uzasadnione.