Wyrok I C 463/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 463/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Grzybek Protokolant: sekr. sąd. Dagmara Napieraj po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. w Olsztynie sprawy z powództwa E. D. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w O. o zapłatę I. powództwo oddala, II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 463/14 UZASADNIENIE Powód E. D. wniósł przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa Aresztowi Śledczemu w O. zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu powyższego powód wskazał m. in., że został osadzony na oddziale II cela 28, gdzie osadzony był oskarżony M. L. (1). Nadmienił, że był on poszkodowanym i świadkiem w spawie przeciwko wymienionemu. W wyniku tego powód miał być narażony na nadużywanie jego nazwiska, groźby karalne oraz zastraszanie. Dodatkowo podał, że został zarażony w tej placówce świerzbem, co jest udokumentowane w książeczce zdrowia. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Areszt Śledczy w O., reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa i o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany podniósł przede wszystkim, że powód nigdy nie był osadzony w celi mieszkalnej z M. L. (2). W czasie osadzenia powód nie zgłaszał żadnych skarg dotyczących zdarzeń z udziałem M. L. (2). Podkreślił, że powód nie wykazał okoliczności mogących skutkować odpowiedzialnością Skarbu Państwa. Nadto --- STRONA 2 --- nie wykazał, aby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, oraz że doświadczył on krzywdy. Brak jest jakiegokolwiek powiązania pomiędzy wysokością dochodzonej kwoty, a rzekomo doznaną krzywdą. (k. 70 – 74) Sąd ustalił, co następuje: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w O. w okresie od 16 stycznia 2013 r. do 26 marca 2013 r. i od 28 marca 2013 r. do 22 maja 2013 r. ( dowód : informacja o pobytach i orzeczeniach – k. 113 – 115, zaświadczenie o rozmieszczeniu powoda – k.158, zeznania powoda k.183 ) W czasie pobytu w tej jednostce penitencjarnej powód zgłosił się w kwietniu 2013 r. do lekarza ze zamianami na skórze w okolicach tułowia i kończyn dolnych. Zmiany te nie były rozpoznane jako jednostka chorobowa świerzb, tylko zmiany skórne. Po zastosowaniu preparatu do smarowania w formie płynnej i dodatkowej kąpieli, zmiany te ustąpiły. Były także konsultacje lekarskie związane z dokonywanymi przez powoda samouszkodzeniami. Powód w czasie pobytu nie zgłaszała żadnych skarg związanych z pobytem. ( dowód : zeznania świadków J. P. k. 133, K. H. k 132 v, W. K. k. 133, M. K. k. 133, T. K. k. 132-133, książeczka zdrowia w załączeniu do akt) Sprawa karna przeciwko M. L. (1) w zakresie zarzutu stosowania gróźb karalnych stosowanych wobec E. D. zakończyła się uniewinnieniem wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2014 r. M. L. (1) w toku postępowania nie przyznał się do stosowania gróźb wobec E. D. podnosząc, że nie miał z nim możliwości żadnego kontaktu, gdyż byli od siebie izolowani - przebywali na różnych oddziałach. Przesłuchany w sprawie karnej świadek R. K. zeznał, że słyszał od innych, że nazywają powoda konfidentem, ponieważ „sprzedał” M. L.. Od powoda, z którym świadek ten przebywał w celi, dowiedział się, że osobą która tak określiła powoda jest M. L. (1). Świadek ten jednocześnie zaprzeczył, aby były jakieś zachowania innych względem powoda, w wyniku których ten mógłby się poczuć zagrożony. Wyrok Sądu Rejonowego w Olszynie został utrzymany orzeczeniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 21 października 2014 r. ( sygn. akt VII Ka 756/14). M. L. (1) był osadzony w AŚ w O., ale przebywał w innym oddziale niż powód. Mężczyźni ci byli od siebie izolowani. ( dowód : kopia wyroków z uzasadnieniem k. 166-175, kopia zeznań świadka k. 176-182, k. akta karne II K 717/13, zeznania świadków J. P. k. 133, K. H. k 132 v, W. K. k. 133, M. K. k. 133, T. K. k. 132-133 ) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań zauważyć należy, iż podstawą prawną niniejszego pozwu są przede wszystkim przepisy dotyczące ochrony dóbr osobistych, które – w ocenie powoda – zostały naruszone przez bezprawne działanie jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa polegające na niezapewnieniu powodowi odpowiednich – bezpiecznych warunków pobytu w Areszcie Śledczym w O.. Tym samym podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia jest art. 417 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i 24 k.c. oraz art. 444 § 1 k.c., art. 445 § 1 k.c. i 448 k.c., określający przesłanki odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej w kontekście ochrony dóbr osobistych powoda. --- STRONA 3 --- W tym miejscu zaznaczyć należy, że z uzasadnienia pozwu wynika, że w niniejszej sprawie powód dochodzi zapłaty kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia, przy czym dotyczy ona zarówno naruszenia dóbr osobistych powoda, jak i konsekwencji zarażenia go świerzbem. Sąd przyjął, że w zakresie żądania powoda za wywołanie rozstroju zdrowia będącego skutkiem zarażenia powoda świerzbem podstawę prawną będzie stanowił art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c. i art. 444 § 1 k.c. oraz art. 448 k.c., zaś w przypadku naruszenia jego dóbr osobistych wskutek niezapewnienia mu właściwych – bezpiecznych warunków podczas pobytu z areszcie śledczym – art. 417 § 1 k.c. oraz art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 24 § 1 k.c. Warunkami koniecznymi statuującymi odpowiedzialność Skarbu Państwa z art. 417 k.c. są następujące przesłanki: fakt wystąpienia szkody, wyrządzenie tejże szkody przez działanie organu władzy publicznej oraz bezprawność działania. Pierwszą z przesłanek jest szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Nadto poszkodowany może żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w przypadkach wskazanych w ustawie, przy czym w ocenie Sądu pojęcie „szkody” w ujęciu art. 417 k.c. obejmuje swym zakresem szkodę niemajątkową z art. 448 k.c. Z kolei przesłanka „niezgodności z prawem” ściśle odnosi się do naruszenia zakazów i nakazów wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem norm moralnych, obyczajowych, zasad współżycia społecznego, czy też odwołań do szerokiego cywilistycznego pojęcia bezprawności. Podkreśla się przy tym, że pomiędzy wyżej wymienionym zachowaniem funkcjonariuszy publicznych a szkodą lub krzywdą musi zachodzić związek przyczynowy, co oznacza, iż obowiązek naprawienia szkody obejmuje normalne następstwa zdarzenia, które szkodę wywołało. Niewątpliwie ciężar wykazania powstania szkody lub krzywdy oraz jej związku przyczynowo – skutkowego z zachowaniem funkcjonariuszy publicznych spoczywa na poszkodowanym, natomiast pozwany Skarb Państwa musi natomiast wykazać, że jego działania były zgodne z prawem (art. 417 k.c.). Zgłoszone roszczenia powód wywodzi również z regulacji art. 24 § 1 k.c., zgodnie z którym ten czyje dobro prawne zostało zagrożone cudzym działaniem, m.in. może żądać zaniechania naruszeń, przeprosin oraz zadośćuczynienia pieniężnego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Z kolei art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro prawne zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Kodeks cywilny nie zawiera definicji dóbr osobistych, lecz ogranicza się do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska (art. 23). Uogólniając należy zatem przyjąć, że dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. Jedną z najważniejszych wartości właściwych każdemu człowiekowi jest godność i zdrowie. Stosownie do treści art. 20 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Dodać należy, iż obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (Sąd Najwyższy w tezie II wyroku z dnia 2 października 2007 roku, II CSK 269/07, publik. M.Prawn. 2007/21/1172). Różnorodność występowania w życiu społecznym dóbr osobistych podlegających ochronie cywilnoprawnej, a także ochronie przewidzianej w innych przepisach polskiego systemu prawnego, przesądza o niemożliwości jakiegoś systematycznego ujęcia przesłanek ogólnych, których występowanie mogłoby przesądzić o tym, czy konkretne zdarzenie stanowi naruszenie któregoś z nich. Ocena musi być, i jest w praktyce orzeczniczej, dokonywana na tle konkretnego stanu faktycznego. Sąd w świetle konkretnej sprawy - stosując kryteria obiektywne - czy doszło do naruszenia dobra osobistego (dóbr osobistych) i czy zachodzą przesłanki do zastosowania któregoś ze środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c. --- STRONA 4 --- Dodać także trzeba, iż przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to, jaką obiektywną reakcję wywołuje to naruszenie. Natomiast podmiot dochodzący roszczenia z tytułu ochrony dóbr osobistych powinien wykazać, jakie przynależne mu dobro zostało bezprawnie naruszone, w wyniku jakich działań doszło do naruszeń i w jakich okolicznościach. Dla przyjęcia odpowiedzialności sprawcy przepis art. 24 k.c. nie wymaga wykazania jego winy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobro osobiste. Z drugiej jednak strony przedstawiciele doktryny i judykatury wskazują na ciążącym na powodzie obowiązku wykazania winy sprawcy naruszenia dóbr osobistych w sytuacji, gdy dochodzi on roszczenia na podstawie art. 448 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I ACa 616/13, Lex nr 1415818). Umieszczenie omawianego przepisu w katalogu czynów niedozwolonych skutkuje bowiem przyjęciem, że element winy stanowi przesłankę skorzystania z możliwości zasądzenia tego zadośćuczynienia. Co ważne, to dochodzący ochrony z art. 24 k.c. nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Jednocześnie pozwany może podjąć obronę celem wykazania, że nie działał bezprawnie i tym samym obalić domniemanie bezprawności swojego działania. Wspomniany brak bezprawności wynikać może przede wszystkim ze zgody podmiotu prawa osobistego, z działania w ramach porządku prawnego, ze szczególnych przepisów prawnych, z wykonywania prawa podmiotowego oraz z ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego, część doktryny dopuszcza również możliwość naruszenia dobra osobistego z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989r., sygn. akt II CR 419/89, OSP 1990, z. 11-12, poz. 377). Odnosząc się do roszczeń powoda, zdaniem Sądu, nie zasługują na uwzględnienie z przyczyn podanych poniżej. W pierwszej kolejności powód podnosił, że w czasie jego osadzenia w Areszcie Śledczym został on narażony na groźby, wyzwiska i zastraszanie przez M. L. (1). Z przedłożonego w sprawie wykazu rozmieszczenia powoda w przedmiotowej jednostce penitencjarnej oraz zeznań świadków wynika, że choć faktycznie powód przebywał częściowo w tym samym czasie w pozwanej jednostce, co M. L. (1), jednakże byli oni rozmieszczeni w taki sposób, aby nie mogli się ze sobą kontaktować. Tym samym, niemożliwe jest, wobec braku kontaktu, aby M. L. kierował wobec powoda groźby, straszył go, czy też wyzywał. Zauważyć przy tym należy, że okoliczność ta była przedmiotem badania przez sąd karny w sprawie II K 717/13, i M. L. (1) został od tego zarzutu uniewinniony. Nie potwierdził tego także świadek zeznający w sprawie karnej R. K.. Zeznający w sprawie świadkowie, w tym także wychowawcy w pozwanej placówce penitencjarnej także nie potwierdzili, aby pozwany zgłaszał występowanie wobec niego niewłaściwych zachowań innych osób , w tym M L.. Tym samym powód nie wykazał, aby po stronie pozwanej wystąpiły tego rodzaju działania, czy tez zaniechania, narażające powoda na niebezpieczeństwo. Wobec powyższego stwierdzić należy, że powód nie wykazał, aby swoim zachowaniem pozwana jednostka organizacyjna Skarbu Państwa doprowadziła do powstania krzywdy po jego stronie. Dlatego żądanie w tym zakresie nie mogło zostać uwzględnione. Przechodząc do omówienia kolejnego zarzutu dotyczącego zarażenia powoda świerzbem podczas pobytu w AŚ w O. na wstępie zaznaczyć należy, że ustalenia faktyczne w powyższym zakresie Sąd oparł przede wszystkim o treść dokumentu w postaci książeczki zdrowia powoda, jako stanowiące najbardziej wiarygodne i miarodajne źródło informacji oraz zeznań świadka – lekarza z pozwanej placówki. Bezspornym jest, że w przypadkach nagłych zachorowań przebywający w AŚ w O. mają dostęp do opieki lekarskiej. Zeznający w sprawie świadek J. P. podał, że w czasie pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej powód zgłosił się w kwietniu 2013 r. do niego ze zamianami na skórze w okolicach tułowia i kończyn dolnych. Zmiany te nie były jednak rozpoznane jako jednostka chorobowa świerzb, tylko zmiany skórne. Po zastosowaniu preparatu do smarowania w formie płynnej i dodatkowej kąpieli, zmiany te ustąpiły. Dodał także , że były także konsultacje lekarskie związane z --- STRONA 5 --- dokonywanymi przez powoda samouszkodzeniami. Świadkowie M. K. i T. K. przyznali, że zdarzają się sytuacje kiedy są w niniejszej jednostce osadzane takie osoby, które w chwili przybycia są już chore na tę chorobę ( są to np. osoby spośród bezdomnych). Wdrażane jest w takich sytuacjach leczenie, które skutecznie chorobę tę eliminuje. Potwierdza to podawaną przez powoda okoliczność, że niejaki L. K. mógł także na tę chorobę chorować. Jednakże te okoliczności nie stanowią o tym, że chorym na świerzb był także powód. Przeczą temu zapisy w książeczce zdrowia, jak również zeznania lekarza prowadzącego. Świadek ten wykluczył, aby zmiany , który posiadał w kwietniu 2013 r. powód, były zmianami dla jednostki chorobowej jaką jest świerzb. Mając na względzie zeznania świadków oraz przedstawioną dokumentację Sąd uznał, że opieka medyczna udzielona powodowi w przedmiotowej jednostce penitencjarnej była wystarczająca, w związku z czym brak jest podstaw prawnych do przypisania pozwanemu bezprawności jego działania. Z powyższych względów roszczenia pozwu w tym zakresie uznać należało za oczywiście chybione. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd oddalił wszystkie żądania pozwu związane z ochroną dóbr osobistych, albowiem nie zostały spełnione przesłanki ich uwzględnienia, o których mowa w art. 23 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. Roszczenie powoda w zakresie zarażenia jego świerzbem Sąd przeanalizował także przez pryzmat art. 417 § 1 k.c., w myśl którego Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Mając na uwadze podstawę faktyczną i prawną omawianego żądania stwierdzić należy, że to na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia, iż na skutek niewłaściwego postępowania ze strony funkcjonariuszy Aresztu Śledczego w O. doszło do zakażenia go świerzbem , oraz, że w związku z tym poniósł on szkodę zarówno materialną, jak i niematerialną (krzywdę). Koniecznym było więc wykazanie bezprawności działania (lub zaniechania) ze strony funkcjonariuszy Służby Więziennej, a także normalnego związku przyczynowego pomiędzy tą bezprawnością, a doznaną szkodą na osobie powoda. W ocenie Sądu, w świetle zebranych w niniejszej sprawie dowodów nie można uznać, aby powód sprostał temu obowiązkowi. Rozważając, czy po stronie powoda doszło do powstania szkody, której obowiązek naprawienia mógłby spoczywać na pozwanym Skarbie Państwa, pamiętać należy, że w świetle art. 361 § 2 k.c., naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. W tym miejscu zauważyć należy, iż zgromadzony w sprawie materiał dowody nie wykazuje, aby powód został zarażony i zachorował na świerzb Jak to zostało wykazane powyżej, zmiany skórne z którymi powód pojawił się u lekarza w kwietniu 2013 r. nie były zmianami dla świerzbu . Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu, po stronie powoda nie doszło do powstania szkody, której źródłem jest bezprawne zachowanie funkcjonariusza publicznego. Powód bowiem nie wykazał, aby zachorował na świerzb, i aby w związku z tym doznał on uszczerbku majątkowego związanego z faktem jego zakażenia (odszkodowanie), jak również aby doznał z tego powodu krzywdy. Podsumowując, w toku niniejszego postępowania powód nie zdołał wykazać, że zachorował na świerzb na skutek zaniedbań po stronie pozwanej jednostki, tym bardziej zaś nie udowodnił, że rzekoma szkoda powstała na skutek działań funkcjonariuszy Skarbu Państwa. Jedynie na marginesie zauważyć należy, że nie każde naruszenie prawa stanowi podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na gruncie art. 417 § 1 k.c., ale jedynie takie, które stanowiło warunek konieczny powstania szkody po stronie poszkodowanego i którego normalnym następstwem w danych okolicznościach jest powstanie tej szkody (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt V CSK 519/12, Lex nr 1391709). W tej sytuacji badanie ostatniej przesłanki odpowiedzialności z art. 417 § 1 k.c., a mianowicie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy powstaniem szkody a zachowaniem Skarbu Państwa, jest bezprzedmiotowe. Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł żadnych podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia omawianego żądania pozwu, co w świetle art. 417 § 1 k.c. musiało skutkować oddaleniem powództwa. --- STRONA 6 --- W konsekwencji, mając na uwadze powyższe rozważania, z uwagi na przedawnienie roszczeń, ale także z powodu brak podstaw prawnych i faktycznych żądań powoda, na podstawie art. 117 § 2 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c., art. 445 § 1 k.c. i art. 444 § 1 k.c., art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 24 § 1 k.c. Sąd powództwo oddalił powództwo w całości (punkt I wyroku). Powód, jako strona przegrywająca, obowiązany jest, na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.p.c., art. 99 k.p.c., art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1417 ze zm.) w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), zwrócić pozwanemu wszelkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W związku z powyższym Sąd zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt II wyroku).