Wyrok I C 458/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 458/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Marta Kulpa Protokolant: st. sekretarz sądowy Ewa Kunicka po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. w Opolu sprawy z powództwa T. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w N. o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę I. powództwo oddala; II. zasądza od powoda T. S. na rzecz Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w N. kwotę 120 z złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok uprawomocnił się dnia 15 listopada 2016 r. SSO Marta Kulpa Na oryginale właściwy podpis Za zgodność: Sygn. akt IC 458/15 UZASADNIENIE Powód T. S. w pozwie wniesionym w dniu 10.07.2015r. skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w N. wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 120.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności, intymności oraz prawa osób pozbawionych wolności do humanitarnego traktowania, zasądzenie od pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w okresie, w którym przebywał w jednostce penitencjarnej pozwanego, nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych i sanitarnych, a mianowicie w ocenie powoda pozwany odpowiedzialny jest za nadmierne --- STRONA 2 --- przeludnienie, brak zgodnego z przepisami wyposażenia cel mieszkalnych, niezabudowanie kącika sanitarnego, brak właściwych warunków do utrzymania higieny osobistej oraz czystości w celi, brak wentylacji, zawilgocenie celi, złe oświetlenie, brak szuflad na rzeczy osobiste i żywność , umieszczenia powoda w celach dla osób palących, przedmiotowe traktowanie przez funkcjonariuszy Służby Więziennej i dyskryminowanie ze względu na popełnione przestępstwo. Wskazane przez powoda okoliczności uzasadniają zatem jego żądanie, a dochodzone zadośćuczynienie stanowi rekompensatę za wyrządzoną mu krzywdę na skutek opisanego w pozwie bezprawnego, działaniami pozwanego. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł, iż roszczenia powoda w części są przedawnione. W dalszej części uzasadnienia pozwany zaprzeczył twierdzeniom i wnioskom pozwu kwestionując roszczenie co do zasady jak i co do wysokości wskazując, iż powołana przez powoda argumentacja nie została poparta żadnymi dowodami. Powód powinien udowodnić zaistnienie u niego szkody, bądź krzywdy oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy wywodzoną szkodą, a zachowaniem się pozwanego, a także naruszenie dóbr osobistych. Tym samym na stronie powodowej ciąży obowiązek przytoczenia i udowodnienia okoliczności wskazujących na powstanie szkody oraz uzasadniających dochodzenie z tego tytułu zadośćuczynienia w podanej wysokości. W ocenie pozwanego powód w żaden sposób nie wykazał by w istocie po jego stronie doszło do powstania szkody i jakiejkolwiek krzywdy, bowiem nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na zaistnienie zdarzeń opisanych jako pogorszenie warunków bytowych, poza własnymi twierdzeniami. Pozwany działał w ramach obowiązującego porządku prawnego i zgodnie z obowiązującymi przepisami, wykonując karę w sposób praworządny i humanitarny, jak również stosował względem powoda jedynie ograniczenia wynikające z istoty wykonywanej kary pozbawienia wolności, brak jest zatem podstaw do twierdzenia by dopuścił działania bezprawnego, którym to z kolei działaniem mógł spowodować powstanie szkody u powoda lub też naruszyć jego dobra osobiste. Okoliczności takie nie zostały przez powoda wykazane. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: T. S. przebywał u pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w N. w okresie od (...) do(...) Powód T. S. podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. nie przebywał w celach przeludnionych, we wszystkich miał zapewnione wymagane przez właściwe przepisy k.k.w. 3 m 2 powierzchni mieszkalnej. Zakład Karny w N. został oddany do użytku (...)pawilony mieszkalne zostały wybudowane od początku z przeznaczeniem poszczególnych pomieszczeń do zamieszkania z szybami wentylacyjnymi. Są one drożne i na bieżąco monitorowane, podobnie było w trakcie odbywania karny przez powoda. Same przewody kominowe wentylacyjne są murowane z cegły pełniej o przekroju zgodnym z warunkami technicznymi, cele są właściwe wentylowane, posiadają kratki wentylacyjne. Wszystkie cele mieszkalne, w których T. S. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N., wyposażone były zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. (Dz. U. Z 2003r., Nr 186 póz. 1820) oraz z dnia 28 stycznia 2014r. (Dz. U. z 2014r, Nr 200) w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych m.in. w łóżka metalowe, wkłady do łóżek, stoły, taborety, szafki więzienne, półki na przybory toaletowe i wieszaki Kąciki sanitarne w celach na Oddziałach III i częściowo IV są całkowicie zabudowane i oddzielone od celi mieszkalnej ścianą o konstrukcji stalowej z kątownika wypełnionej płytą wiórową wodoodporną z drzwiami przesuwnymi. Jedynie na Oddziale V oraz częściowo IV kąciki sanitarne są odizolowane od reszty celi mieszkalnej ścianką o konstrukcji stalowej z kątownika wypełnionej wodoodporną płytą wiórową. Zgodnie z obowiązującym przepisem § 30 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2003r, Nr. 152, póz. 1493), skazany --- STRONA 3 --- korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Powodowi taka możliwość została zagwarantowana. Jednostka penitencjarna nie ma natomiast obowiązku zapewnienia osadzonym stałego dostępu do ciepłej wody. Jak wynika z § 30 ust. 4 w/w rozporządzenia jedynie skazanej kobiecie należy zapewnić możliwość korzystania z ciepłej wody przynajmniej raz dziennie. Zakład Karny w N. od stycznia 2015r. zapewnił powodowi we wszystkich celach, w których odbywał on karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N., dostęp zarówno do zimnej, jak i ciepłej wody. Osadzeni podczas odbywania kary pozbawienia wolności są umieszczani w celach mieszkalnych przeznaczonych dla osób palących oraz dla osób nie palących. Odbywa się to na podstawie pisemnej deklaracji osadzonego (oświadczenia) oraz ustnej deklaracji podczas rozmowy wstępnej lub rozmowy po przetransportowaniu, która po zapisaniu jest potwierdzana przez osadzonego własnoręcznym podpisem. T. S. wielokrotnie zmieniał swoje oświadczenia co do faktu używania bądź nie wyrobów tytoniowych i na tej podstawie odbywał karę pozbawienia wolności zarówno w celach mieszkalnych przeznaczonych dla osób palących oraz dla osób nie palących. Jednak każda zmiana osadzenia związana z używaniem wyrobów tytoniowych poprzedzona była pisemnym oświadczeniem o paleniu bądź nie paleniu tytoniu. Nigdy natomiast nie zmienia się osadzenia bez deklaracji osoby pozbawionej wolności bądź też wbrew jej deklaracji. W okresie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w N. oświetlenie cel mieszkalnych składało się z oprawy sufitowej świetlówkowej (świetlówki 2 x 36 W), a w kąciku sanitarnym była oprawa świetlna, w której znajdowała się żarówka o mocy 60 W. Powyższe zapewniało osadzonym odpowiednie warunki oświetleniowe w celach mieszkalnych. Natomiast w przypadku niesprawności świetlówek, po zgłoszeniu tego faktu były one na bieżąco usuwane. Ponadto powierzchnia okien jest zgodna z warunkami technicznymi i wynosi co najmniej 1/8 powierzchni podłogi celi. Stolarka okienna w Zakładzie Karnym w N. jest drewniana typu zespolonego oraz PCV i spełnia wszelkie wymagania. Ewentualne usterki wymagające naprawy przekazywane są bezpośrednio konserwatorowi i są na bieżąco usuwane. Ponadto w celach na oddziałach IV i V okna drewniane są sukcesywnie wymieniane na okna typu PCV. Sama zaś powierzchnia okien jest zgodna z warunkami technicznymi i wynosi co najmniej 1/8 powierzchni podłogi w celi. Dowód: historia rozmieszczenia k. 46 historia przeludnienia k. 47,48 protokół z okresowej kontroli przewodów kominowych k. 49-53 notatek służbowych k. 54-62 Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Jako podstawą roszczeń powoda wskazać należy art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19.12.1966r. ( Dz.U. z 1977r. Nr 38 , poz. 167 i 169 ), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka . Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący , że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności , nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40,41 ust.4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego ( wyrok SN z dnia 28.02.2007r. V CSK 431/06 , OSNC 2008 nr 1 , poz. 13). --- STRONA 4 --- Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czuje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania , przez którą rozumie się działanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis ten przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Powód natomiast winien wykazać , że doszło do naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania wyłącza: 1) działanie w ramach porządku prawnego, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego, 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należy, iż aby można było przyznać zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego musi wystąpić bezprawność działania po stronie pozwanego. Odnosząc się zatem do roszczenia powoda w ocenie Sądu powód w żaden sposób nie wykazał zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 kc w z 232 kpc, by w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w N. doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a ciężar dowodu w tym zakresie obciążał powoda, tak jak pozwanego obciążał obowiązek wykazania, iż jego działanie nie było bezprawne. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu częściowego przedawnienia roszczenia powoda zgłoszonego przez pozwanego powołującego się na przepis art. 442 1 kc., który to zarzut w ocenie Sądu zasługiwał na uwzględnienie. Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalania, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie, w związku z czym, w razie podniesienia takiego zarzutu, badanie tych przesłanek staje się, w zasadzie, zbędne (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006/7-8/114). W ocenie Sądu roszczenie powoda o zadośćuczynienie za okres pobytu T. S. w Zakładzie Karnym w N. przed dniem 31 sierpnia 2012r. są przedawnione. Pozew natomiast wpłynął do Sądu w dniu 31 sierpnia 2015r. Zgodnie z treścią art. 442 1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany i dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.§ 3: W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Stosunkowo krótki, trzyletni termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, przewidziany obecnie w art. 442 1 § 1 i § 3 kc, ma znaczenie dyscyplinujące poszkodowanego, aby nie zwlekał ze skorzystaniem z przysługującego mu roszczenia. Instytucja przedawnienia roszczeń chroni przede wszystkim interes dłużnika, a nie wierzyciela (poszkodowanego) (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006/7-8/114). Zważywszy na duży termin opóźnienia w zgłoszeniu roszczenia, mając na uwadze główny cel instytucji przedawnienia, którym jest pewność obrotu prawnego, a także na to, że pozwany swym działaniem lub zaniechaniem nie miał żadnego wpływu na fakt i termin zgłoszenia roszczenia przez powoda, ostatecznie z powodu upływu 3 letniego terminu przedawnienia roszczenia , powód może dochodzić roszczenia tylko za okres od 10 lipca 2012r. i lata następne. Odnosząc się zatem do pozostałego roszczenia powoda zauważyć należy, iż treść pozwu zawiera same ogólniki, jest napisana niemalże według szablonu jaki większość osadzonych stosuje występując do Sądu z podobnymi roszczeniami, bez odniesienia się do jakichkolwiek konkretów. Powód pisze o cierpieniach, pisze o niehumanitarnym traktowaniu, złych warunkach sanitarnych i bytowych, nie zapewnieniu mu możliwości utrzymania higieny, złe oświetlenie, zawilgocenie celi itp, jednakże nie podał na czym polegały owe cierpienia i doznana przez niego krzywda, nie wskazał także żadnych konkretnych zdarzeń czy sytuacji które wskazywałyby rzeczywiści ,iż doszło do naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego powoda. Słuchany jako strona oświadczył , ze jego krzywda polega na tym , iż warunki w zakładzie Karnym były poniżające. --- STRONA 5 --- Powód oprócz własnych zeznań, które Sąd uznał za niewiarygodne i sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym przedłożonym przez stronę pozwaną, nie przedstawił na poparcie swoich twierdzeń żadnego dowodu chociażby poprzez wskazanie świadka spośród współosadzonych lub powołując się na protokół którejkolwiek wizytacji, które regularnie przeprowadzane są przez sędziego penitencjarnego lub funkcjonariuszy służb sanitarnych. Oświadczenia współosadzonych są jedynie dokumentem prywatnym , stanowiącym dowód tego , że osoba , która go podpisała , złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Nie stanowią dowodu natomiast na fakt doznania jakiejkolwiek krzywdy przez powoda. Tymczasem powód zgodnie z zasadą zawartą w art. 6 k.c. był zobowiązany do wskazania dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Niezależnie od powyższego , bowiem analizując ustalenia dokonane w przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić że powód nie udowodnił po swojej stronie szkody, jak również w żaden sposób nie wykazał związku przyczynowo skutkowego pomiędzy działaniem pozwanego, a hipotetyczną poniesioną przez niego szkodą, a co za tym idzie nie wykazał również wysokości ewentualnej szkody. Sąd oddalił wniosek powoda o przeprowadzenie dowodu z eksperymentu procesowego, jak również o przeprowadzenie i dopuszczenie dowodu z oświadczenia Zakładu Karnego N. i rzutu celi nr 430 jako nie mające żadnego znaczenia w sprawie i zmierzające do przedłużenia postepowania. Nie jest bowiem wystarczające samo tylko twierdzenie, że w okresie w którym przebywał w jednostkach organizacyjnych pozwanego nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych. Wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, iż każdy osadzony był dotknięty tym zjawiskiem, lub też warunki osadzenia jakie mu zaoferowano były złe, jest wnioskiem zbyt daleko idącym i nie znajdującym potwierdzenia w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć również należy, iż jak wynika z dokumentacji dot. powoda, podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. powód nie przebywał w celach przeludnionych, we wszystkich miał zapewnione wymagane przez właściwe przepisy k.k.w. 3 m 2 powierzchni mieszkalnej. Ponadto same cele jak wynika z dokumentów przedłożonych przez stronę pozwaną wbrew twierdzeniom powoda były odpowiednio zabezpieczone, oświetlone, jak również wyposażone standardowo zgodnie z przepisami w tym zakresie. Powodowi wydano także niezbędny sprzęt kwaterunkowy, odzież i koc zgodnie normami zawartymi w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia17 października 2003r. (Dz. U. Z 2003r., Nr 186 póz. 1820) oraz z dnia 28 stycznia 2014r. (Dz. U. z 2014r, Nr 200) w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Powód korzystał także zgodnie z przepisami raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, miał zapewnione również środki czystości i możliwość wykonywania codziennej toalety w sposób nie niekrępujący i zapewniający intymność. Kącik sanitarny w celi której przebywał powód nie odbiegał od wielkością i konstrukcją od kącików sanitarnych w innych celach mieszkalnych. Kąciki są tak skonstruowane aby nie ograniczać swobody ruchów oraz aby osadzeni mogli w sposób nieskrępowany załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne. W tym miejscu podkreślić należy, iż zdaniem Sądu osadzeni w zakładzie karnym nie mogą oczekiwać zakwaterowania ich w budynkach o standardzie wyższym, niż przeciętne. Odnosząc się natomiast do zarzutów powoda dotyczących umieszczenia go w celach z osobami palącymi w ocenie Sądu są one również niezasadne. Jak wynika z ustaleń w sprawie osadzeni podczas odbywania kary pozbawienia wolności są umieszczani w celach mieszkalnych przeznaczonych dla osób palących oraz dla osób nie palących. Odbywa się to na podstawie pisemnej deklaracji osadzonego (oświadczenia) oraz ustnej deklaracji podczas rozmowy wstępnej lub rozmowy po przetransportowaniu, która po zapisaniu jest potwierdzana przez osadzonego własnoręcznym podpisem. T. S. wielokrotnie zmieniał swoje oświadczenia co do faktu używania bądź nie wyrobów tytoniowych i na tej podstawie odbywał karę pozbawienia wolności zarówno w celach mieszkalnych przeznaczonych dla osób palących oraz dla osób nie palących. Jednak każda zmiana osadzenia związana z używaniem wyrobów tytoniowych poprzedzona była pisemnym oświadczeniem o paleniu bądź nie paleniu tytoniu. Nigdy natomiast nie zmienia się osadzenia bez deklaracji osoby pozbawionej wolności bądź też wbrew jej deklaracji. W ocenie Sądu ograniczenia, jakich doznawał powód podczas pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej nie naruszały więc nawet w sensie subiektywnym jego godności. Panujący w zakładach karnych i aresztach śledczych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym powód rażąco naruszając porządek prawny, winien liczyć się z karą pozbawienia wolności i wszystkimi ograniczeniami i dolegliwościami z tej kary płynącymi. Zwrócić należy także uwagę, iż niedogodności które spotkały powoda w związku z odbywaniem kary w takim samym stopniu dotyczyły także innych osadzonych. Warunki te zaś --- STRONA 6 --- były takie jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja zakładu. Jak już wyżej podkreślono, odbywanie kary pozbawienia wolności z natury rzeczy wiąże się z różnego rodzaju dolegliwościami. Tylko dopiero jednak, gdy przybierają one formy poniżania, dokuczania, znęcania itp., czy też pozbawiania osadzonych podstawowych warunków godziwej egzystencji, można by je uznać za bezprawne naruszenie dóbr osobistych w rozumieniu przepisów art. 23 k.c. oraz art. 24 k.c. O takim przypadku nie może być jednak mowy w rozpoznawanej sprawie. Żądanie powoda zasądzenia zadośćuczynienia w tym kontekście ocenić należy jako sprzeczne z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. W tym kontekście wynikły konflikt wartości w postaci naruszenia dóbr osobistych skazanego i z drugiej strony konieczności wykonywania kary trzeba rozstrzygnąć zdaniem Sądu na rzecz tego drugiego dobra. Konieczność wykonywania kary pozbawienia wolności jest wartością nadrzędną mającą na celu uchronienie społeczeństwa przez osobami, które wchodzą w konflikt z prawem takimi jak powód. Stąd też interes społeczny wyrażający się w poczuciu bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego przemawia za oddaleniem powództwa, nawet gdyby przyjąć, iż naruszono dobra osobiste powoda umieszczając go na jakiś czas w przeludnionej celi. I ten interes przeważa nad potrzebą udzielenia ochrony dobrom osobistym powoda. Mając na uwadze powyższe powództwo oddalono. Na podstawie art. 98 k.p.c. obciążono powoda kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej. Na oryginale właściwy podpis Za zgodność: