Wyrok I C 457/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 457/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Jacek Bajak Protokolant: protokolant sądowy Justyna Chojecka po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa E. G. przeciwko (...) Publicznemu Szpitalowi (...). O. w W. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. umarza postępowanie w zakresie żądania naprawienia szkody majątkowej będącej skutkiem naruszenia dobra osobistego, II. oddala powództwo w pozostałej części, III. ustala, że powódka ponosi koszty postępowania zgodnie z reguła odpowiedzialności za wynik procesu, szczegółowe rozliczenie kosztów pozostawia referendarzowi sądowemu, ustalając, że powódka przegrała spór w całości. UZASADNIENIE Pozwem z dnia 28 kwietnia 2014 roku E. G. wniosła o zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie dóbr osobistych: sfery prywatności, czci, godności człowieka, tajemnicy informacji, tajemnicy informacji o zdrowi, prywatności, wolności w sferze autonomii osoby, ochrony autonomii informacji, swobodnego i świadomego podejmowania decyzji, intymności prywatności życia, jak również o naprawienie szkody majątkowej będącej skutkiem naruszenia dobra osobistego, skreślenie z karty wyniku konsultacji z dnia 9 lutego 2013 roku zapisu: „W wywiadzie: zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatia L-S (brak dokumentacji)” jako informacji nieprawdziwych oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów sądowych według norm przepisanych. Po przydzieleniu pełnomocnika z urzędu strona powodowa cofnęła pozew w zakresie pkt 2 tj. roszczenia o naprawienie szkody majątkowej będącej skutkiem naruszenia dobra osobistego (k. 31), następnie w stanowisku złożonym na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2014 roku sprecyzowała, iż wnosi o zasądzenie kwoty 133 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty: 33 000 zł w związku z naruszeniem jej dóbr osobistych poprzez przekazanie osobie nieuprawnionej dokumentacji medycznej oraz kwota 100 000 zł zadośćuczynienia za skutki błędu lekarskiego, nadto o zasądzenie na rzecz powódki renty w wysokości 5 000 zł miesięcznie płatnej do 10 dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami --- STRONA 2 --- i zasądzenie od strony pozwanej kosztów postępowania. Strona powodowa podtrzymała stanowisko na ostatniej rozprawie (pismo z dn. 14 sierpnia 2014 r. k. 53-54, protokół rozprawy z dnia 20 stycznia 2016 r. – k. 406). Pozwany wnosił o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 36). Strona pozwana podtrzymała stanowisko do końca postępowania (k. 406). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W dniu 9 lutego 2013 roku powódka w trakcie pracy (zabiegu stomatologicznego) poczuła silny ból kręgosłupa w odcinku L-S. Do miejsca pracy powódki wezwano pogotowie ratunkowe i powódka została przewieziona do pozwanego (...) Publicznego Szpitala (...) im. prof. (...) w W. (karta leczenia stomatologicznego M. K. - k. 66, karta medycznych czynności ratunkowych - k. 67, zeznania świadków: J. M., M. K., E. W. – k. 150-151, 152-153). Badana przez zespół pogotowia ratunkowego wskazała, iż odczuwa niedowład prawej kończyny dolnej. Podczas przewożenia do szpitala pacjentka była wydolna krążeniowo-oddechowo, kontakt słowno-logiczny był zachowany (karta medycznych czynności ratunkowych - k. 67). W trakcje konsultacji neurologicznej dr M. M. (1) ustaliła występowanie objawu L.’a po stronie prawej przy kącie 30 st., bolesność uciskową pnia nerwu kulszowego po stronie prawej bez niedowładów kończyn, osłabione czucie powierzchniowe w obrębie unerwienia korzeniowego L5-S1, bez zaburzeń zwieraczowych, nie stwierdzono niedowładów, bez objawów ogniskowych ośrodkowego układu nerwowego, słaby odruch skokowy po stronie prawej. Na podstawie ustalonych objawów lekarz neurolog stwierdziła rwę kulszową prawostronną. Pacjentka nie zgodziła się na podanie leków przeciwbólowych. Lekarz uznał, iż brak jest podstaw do hospitalizacji pacjentki lub też do podejmowania diagnostyki obrazowej, z uwagi na brak zaburzeń zwieraczowych oraz brak stwierdzenia niedowładu mięśni. Zalecono leżenie w pozycji odciążającej oraz przyjmowanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych oraz dalszą konsultację w (...), neurologicznej, wskazana rehabilitacja, fizykoterapia oraz kontrola neurochirurgiczna ambulatoryjnie (karta wyniku konsultacji neurologicznej - k. 65, zeznania świadka M. M. – k. 151, nagranie rozprawy z dnia 10 grudnia 2014 r. 00:26:05-00:26:32). Powódka została skierowana do leczenia ambulatoryjnego. Jednocześnie zgodnie z zaświadczeniem (...) z 9 lutego 2013 roku powódka była niezdolna do pracy w okresie od 9 lutego 2013 roku do 24 lutego 2013 roku (karta wyniku konsultacji neurologicznej – k. 65, kopia zaświadczenia (...) k. 68). W pozwanym szpitalu powódce zaproponowano powódce odwiezienie karetką do domu, jednakże powódka zażądała przewiezienia do szpitala Wojskowego Instytutu Medycznego na ul. (...), gdzie nie została przyjęta na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym z uwagi na to, iż odbyła już konsultację neurologiczną, w rezultacie karetka odwiozła powódkę do domu (k. 186). Dokumentacja medyczna powódki została przefaksowana przez T. K. do Szpitala (...) (okoliczność przyznana). W dniu 10 lutego 2013 roku powódka została przywieziona przez brata do Wojskowego Instytutu Medycznego do Kliniki (...) w związku z planowanym przyjęciem. Z uwagi na to, iż pacjentka w dalszym ciągu uskarżała się na ból kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, wykonane zostało badane (...), w wyniku czego stwierdzono u powódki dyskopatię lędźwiową L5-S1 z wypadnięciem jądra miażdżystego na trzon L5 po stronie prawej i niedowładem prawej stopy oraz dyskopatię szyjną. W przeprowadzonym badaniu neurologicznym w szpitalu (...) stwierdzono narastający niedowład stopy prawej, bez zaburzeń zwieraczy. 14 lutego 2013 roku chorą operowano – fenestracja jednopoziomowa L5-S1 po stronie prawej (radiologicznie lumbalizacja S1) i usunięcie wypadniętego jądra miażdżystego i odbarczenie korzeni L5 i S1 po tej stronie. Przebieg pooperacyjny przebiegał bez powikłań poza parestezjami stopy prawej. Rana goiła się prawidłowo, niedowład stopy prawej ulegał wycofaniu. 21 lutego 2013 roku pacjentkę w stanie poprawy neurologicznej i dobrym stanie ogólnym wypisano do domu z zaleceniem oszczędzającego trybu życia i rehabilitacji z fizykoterapią. Zalecono dalszą kontrolę ambulatoryjną, kontrolne badanie w klinice za 6 tygodni oraz leczenie uzdrowiskowe (karta informacyjna leczenia szpitalnego – k. 69-70). --- STRONA 3 --- W dniu 22 lutego 2013 roku powódka zgłosiła się do Kliniki (...), uskarżając się na dolegliwości bólowe prawej nogi. Lekarz badający stwierdził brak objawów porażennych. Pacjentce przepisane zostały leki przeciwbólowe i zdecydowano o nieprzyjęciu powódki do kliniki (k. 70). W dniu 24 lutego 2013 roku powódka została ponownie przyjęta do Kliniki (...). Dolegliwości kilka dni po wypisaniu po poprzednim zabiegu uległy nasileniu. W kontrolnym badaniu (...) odcinka L-S kręgosłupa stwierdzono nawrotową wypuklinę oraz trwający w dalszym ciągu niedowład stopy prawej. W dniu 26 lutego 2013 roku chorą reoperowano – refenestracja jednopoziomowa L5-S1 i usunięcie krwiaka w loży i uwypuklonego pierścienia włóknistego oraz resztek jądra miażdżystego. Przebieg pooperacyjny bez powikłań. Niedowład stopy prawej ulegał wycofaniu. Pacjentka została wypisana ze szpitala w dniu 5 marca 2013 roku w stanie poprawy neurologicznej i dobrym stanie ogólnym. Zalecenia były analogiczne jak po poprzednim pobycie w szpitalu (k. 71-72). Powódka od zdarzenia nie pracuje. W wyniku wypadku nie uzyskała świadczenia finansowego od pracodawcy, a w dalszej kolejności utraciła zatrudnienie. Decyzją z dnia 19 listopada 2013 roku powódka została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (decyzja (...) w W. – k. 15). Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał powódce rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od stycznia 2014 roku powódka otrzymywała kwotę 1029,48 zł netto (decyzja ZUS z 2 kwietnia 2014 r. - k. 62). W roku podatkowym 2012 powódka osiągnęła dochód w wysokości 155 959,38 zł (zaświadczenie o dochodzie – k. 61). W ramach prewencji rentowej powódka w okresie od 30 listopada 2013 roku do 11 grudnia 2013 roku przebywała na leczeniu sanatoryjnym w (...). W czasie pobytu sanatoryjnego stosowano leczenie rehabilitacyjne. Po kilku zabiegach powódka zgłosiła zaostrzenie dolegliwości bólowych kręgosłupa w odcinku lędźwiowym oraz osłabienie związane z bólami stawów. Od 11 grudnia 2013 roku skarżyła się na zaburzenia oddawania moczu. W związku z tym faktem skrócono pobyt sanatoryjny (k. 122-123). Od 2014 roku powódka leczy się psychiatrycznie, rozpoznano u niej zespół depresyjny (zaświadczenie lekarza psychiatry - k. 119). Podczas badania przez biegłego P. R. (1) w dniu 2 września 2015 roku powódka zgłaszała dolegliwości bólowe podudzia i stopy prawej. Okresowe dolegliwości odcinka L-S kręgosłupa. Według niej nadal utrzymuje się niedowład prawej stopy. Powódka odmówiła poddania się badaniu przedmiotowemu (k. 347). Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie zeznań świadków, a także przedłożonej dokumentacji, w tym dokumentacji medycznej powódki. Dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron co do ich autentyczności i treści, bądź nie budziły wątpliwości Sądu z urzędu i Sąd nie znalazł podstaw do odmowy im wiarygodności. Sąd nie miał podstaw do poddawania w wątpliwość zeznań świadków T. K., M. K., J. M. oraz E. W.. Ich zeznania były logiczne, niesprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie. W odniesieniu do zeznań świadka K. G. Sąd odmówił przydania waloru wiarygodności zeznaniom świadka w części dotyczącej braku dolegliwości związanych z kręgosłupem. Okoliczność ta została przez powódkę przyznana w trakcie rozprawy w dniu 20 stycznia 2016 roku. Zeznania świadka M. M. (1) Sąd ocenił jako wiarygodne i wartościowe w niniejszej sprawie, a ich oceny dokonał w oparciu o opinie biegłych sądowych. Sąd oddalił dalsze wnioski dowodowe strony powodowej, w tym dowód z przesłuchania powódki, bowiem w ocenie sądu okoliczności sporne sprawy zostały wyjaśnione w sposób dostateczny. W niniejszej sprawie dopuszczony został dowód z opinii biegłego ortopedy oraz dwie opinie biegłych z zakresu neurologii. Biegły ortopeda S. M. stwierdził u pozwanej umiarkowany zanik mięśni łydki prawej ograniczenie zakresu ruchomości w stawie skokowo-goleniowym, nie stwierdził niedowładu kończyny prawej dolnej, siła mięśni symetryczna, pełna (badanie przedmiotowe – k. 182). Biegły z uwagi na swą specjalizację nie był w stanie udzielić odpowiedzi na pytanie Sądu, czy w dniu zgłoszenia się przez powódkę do pozwanej placówki leczniczej, placówka ta udzieliła pomocy powódce zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej. Biegły wskazał, iż pytanie to winno być skierowane do biegłego neurologa (k. 183). --- STRONA 4 --- Z opinii biegłego sądowego z zakresu neurologii i psychiatrii W. Z. wynikało, iż nie stwierdził on zaników mięśniowych lub drżenia mięśniowego w zakresie kończyn dolnych. Ruchy, siła i napięcie mięśniowe ocenił biegły jako prawidłowe. W ocenie biegłego, podtrzymanej w opinii uzupełniającej, brak jest podstaw do negatywnej oceny postępowania pracowników pozwanej placówki medycznej w ramach (...), ponieważ przed wyborem leczenia operacyjnego należy wykorzystać leczenie zachowawcze. Z punktu widzenia biegłego brak także podstaw do traktowania postępowania lekarskiego z dnia 9 lutego 2013 roku w kategoriach uszczerbku na zdrowiu (opinia biegłego - k. 217-221, opinia uzupełniająca – k. 254). W opinii uzupełniającej biegły wskazał, iż ostre objawy bólowo-korzeniowe powstały na tle wcześniej istniejących zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych w odcinku lędźwiowym (opinia uzupełniająca – k. 255). Biegły P. R. (1) – biegły z zakresu neurologii i medycyny prawy wskazał na dużą rozbieżność między zawartą, zgromadzoną w aktach sprawy dokumentacją medyczną a wyjaśnieniami powódki, zarówno na rozprawie, jak i w czasie zebranego przez biegłego wywiadu od powódki w dniu badania. Biegły wobec sprzeciwu powódki nie dokonał badania przedmiotowego i nie był w stanie ocenić aktualnego stanu zdrowia powódki. Opierając się jednak na zgromadzonej dokumentacji medycznej, w kontekście obowiązujących wytycznych oraz literatury biegły nie stwierdził bezwzględnych wskazań do podjęcia w dniu przyjęcia powódki do pozwanej placówki medycznej diagnostyki obrazowej, nadto w ocenie biegłego pozwany szpital udzielił powódce powody zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej (opinia biegłego P. R. – k. 348). Sporządzone w niniejszej sprawie opinie biegłych nie zawierały niedających się pogodzić ze sobą sprzeczności. Zostały sporządzone w sposób rzeczowy i wyczerpująco odpowiadały na pytania postawione przez Sąd. Sąd nie znalazł więc podstaw do poddawania w wątpliwość ich treści, bądź wyprowadzonych z materiału dowodowego wniosków. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie wskazać należy, że odpowiedzialność deliktowa wywodzona ogólnie z art. 415 k.c. (wina własna zakładu opieki zdrowotnej za błędy organizacyjne, brak higieny, niedostatki sprzętu, wadliwe procedury, itp.) i art. 430 k.c. (wina personelu medycznego) wymaga wykazania łącznie trzech przesłanek: powstania szkody, rozumianej jako uszczerbek w dobrach prawnie chronionych osoby poszkodowanej; winy sprawcy; związku przyczynowego pomiędzy poniesionym uszczerbkiem, a konkretnym zachowaniem sprawcy. Zachowanie lekarzy czy też innego personelu medycznego musi być obiektywnie bezprawne i subiektywnie zawinione. Placówka medyczna ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez wskazane podmioty. Konstrukcja ta pozwala zerwać personalną więź między działaniem lub zaniechaniem prowadzącym do powstania szkody, a zarzutem niewłaściwego zachowania się, poprzestając na ustaleniu, że niewątpliwie zawinił organ lub któryś z pracowników pozwanego zakładu opieki zdrowotnej. Tym samym wina zostaje odniesiona do dostrzeżonych wadliwości w działaniu zespołu ludzi lub funkcjonowaniu określonej struktury organizacyjnej. Mimo, iż w orzecznictwie w procesach o „błędy medyczne” wykształcił się pogląd, że związek przyczynowy pomiędzy postępowaniem lekarza, a szkodą nie musi być ustalony w sposób pewny, to pokreślić jednak należy, iż niezbędne przesłanki odpowiedzialności deliktowej lekarza lub szpitala muszą zostać wykazane łącznie i nie wystarczy, aby charakteryzował je niski lub średni stopień prawdopodobieństwa. W ocenie Sądu przesłanki te nie zostały spełnione przez stronę powodową. Już na wstępie należy zaznaczyć, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przypisanie winy pracownikom pozwane placówki medycznej. Zgodnie z przedłożonymi do akt sprawy opiniami biegłych zasady sztuki lekarskiej zostały przez personel medyczny zachowane, a podjęte działania odpowiadały aktualnemu rozpoznaniu stanu zdrowia powódki przez lekarza neurologa. W szczególności podkreślenia wymaga fakt podnoszony przez świadka dr M. M. (1), a potwierdzany następnie przez obu biegłych neurologów, iż przy stwierdzonych w dniu 9 lutego 2013 roku objawach nie zaistniała konieczność dokonania diagnostyki obrazowej, hospitalizacji ani też leczenia operacyjnego powódki. Świadek M. M. zeznała, jak również z dokumentacji medycznej jednoznacznie wynika, iż u pacjentki w tym dniu nie stwierdzono zaburzeń --- STRONA 5 --- zwieraczowych oraz niedowładu mięśni. Powódka skarżyła się wprawdzie na uczucie niedowładu, jednakże w świetle zeznań świadka, poddanych następnie ocenie przez biegłych sądowych z zakresu neurologii, dolegliwość, na którą uskarżała się powódka nie może być uznana za tożsamą ze stanem niedowładu mięśni, który rodziłby konieczność odmiennego zachowania pracowników pozwanej placówki medycznej. Tym samym w ocenie Sądu Okręgowego nie można przypisać winy pracownikom Szpitala im. (...) bowiem wszystkie podjęte przez nich czynności dokonane zostały z poszanowaniem zasad sztuki lekarskiej. Nie zostało również wykazane, aby późniejsze leczenie podjęte przez powódkę było skutkiem zawinionego działania lub zaniechania pracowników pozwanego szpitala. Żaden z biegłych nie stwierdził, iż stan zdrowia powódki, a następnie jego pogorszenie się w wyniku kolejnych powikłań pooperacyjnych był wynikiem zawinionego postępowania personelu pozwanego szpitala. Nieuprawnione jest również stawianie hipotezy, iż pogorszeniu się stanu zdrowia powódki, można było uniknąć, gdyby lekarz neurolog z pozwanego szpitala zlecił dodatkową diagnostykę, bowiem, jak zostało to wskazane przez świadka M. M. (1) i potwierdzone przez biegłych, w świetle aktualnej wiedzy medycznej, objawy wykazywane przez powódkę nie dawały podstaw do zastosowania odmiennej procedury. Nadmienić należy, iż ustalenie błędu w sztuce lekarskiej zależy od odpowiedzi na pytanie, czy postępowanie lekarza w konkretnej sytuacji i z uwzględnieniem całokształtu okoliczności istniejących w chwili badania, a zwłaszcza tych danych, którymi wówczas dysponował albo mógł dysponować, zgodne było z wymaganiami aktualnej wiedzy i nauki medycznej oraz powszechnie przyjętej praktyki lekarskiej. Nie każdy błąd diagnostyczny czy też późniejsze odmienne rozpoznania, poczynione w oparciu o aktualne symptomy, stwierdzone ex post mogą być uznany eo ipso za błąd sztuki lekarskiej, który należy oceniać z pozycji ex ante, czyli w zależności od zakresu informacji rzeczywiście posiadanych przez lekarzy stawiających diagnozę czy dostępnych dla nich przy odpowiednim staraniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1973 r., sygn. akt I KR 116/72). Jak zostało to wskazane powyżej, przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej muszą być spełnione łącznie. Brak możliwości przypisania winy leżącej po stronie pozwanego niweczy możliwość uznania, iż pozwany szpital ponosi odpowiedzialność względem powódki, co uzasadniało oddalenie powództwa. Odnosząc się do roszczenia powódki o wykreślenie nieprawdziwego zapisu z dokumentacji medycznej Sąd oddalił to roszczenie, bowiem w toku postępowania nie zostało przez powódkę wykazane, iż zamieszczone w karcie wyniku konsultacji z dnia 9 lutego 2013 roku słowa: „W wywiadzie: zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatia L-S (brak dokumentacji)” były oparte na nieprawdzie, wobec czego Sąd powództwo w tym zakresie oddalił. W toku postępowanie zostało natomiast przyznane przez stronę pozwaną, iż kopia dokumentacji lekarskiej powódki została udostępniona osobie nieuprawnionej. Sąd uznał jednakże, iż skala naruszenia dobra prawem chronionego, jakim w tym przypadku była tajemnica informacji o zdrowiu, była nieadekwatna do żądanego przez powódkę zadośćuczynienia. W ocenie Sądu adekwatnym zadośćuczynieniem byłoby przeproszenie powódki przez pozwany szpital, jednakże powódka nie domagała się od szpitala przeprosin, wobec czego Sąd – związany – zakresem żądania strony powodowej – powództwo w tym zakresie oddalił. W odniesieniu do cofniętego roszczenia Sąd umorzył postępowanie na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. Mając na względzie ogół powyższych rozważań Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Stosownie do art. 108 § 1 k.p.c. szczegółowe wyliczenie kosztów postępowania Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu, ustalając, że powódka przegrała spór w całości. SSO Jacek Bajak