Postanowienie I C 453/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 453/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący: SSR del. Monika Kuźniar Protokolant: Ewa Krajewska po rozpoznaniu w dniu 15.04.2011r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. B., A. M., T. M., P. C. przeciwko Skarbowi Państwa- (...) w W. o zapłatę I. powództwo oddala, II. zasądza od powodów A. B., A. M., T. M., P. C. na rzecz Skarbu Państwa- (...) w W. po 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, III. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz: adw. D. S., adw. A. D., adw. B. U. i adw. R. W. po 4.428 zł (w tym podatek VAT 828 zł) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu, IV. kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa. z arz. 1. odnot. w rep. 2. kal. 21 dni. W., dnia 15.04.2011r. --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 453/08 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 21 maja 2008 r. powód A. B. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – (...) w W. kwoty 120 000 zł zadośćuczynienia za nieprzestrzeganie przez Państwo Polskie Praw Człowieka i niehumanitarne traktowanie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W.. W uzasadnieniu żądania powód podniósł, iż strona pozwana, umieszczając powoda w celi, której powierzchnia na jednego skazanego jest mniejsza niż 3 m 2 , naruszyła prawo powoda do humanitarnego traktowania. W ocenie powoda pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie w celach mieszkalnych wskazanego w pozwie (...) w W.. Powód zarzucił stronie pozwanej, iż z uwagi na osadzenie go w warunkach nieludzkich i przebywanie w (...) w W. w okresie od 31 lipca 2007 r. do 19 lutego 2008r., utracił zdrowie psychiczne i fizyczne. Rozstrój zdrowia wywołany został u powoda A. B. nie tylko wskutek nadmiernego przeludnienia cel, ale także z uwagi na osadzenie powoda – wbrew jego woli – wraz z narkomanami i lekomanami oraz osobami palącymi i grypsującymi, należącymi do subkultury więziennej. Powód podkreślił, iż przy cichym przyzwoleniu funkcjonariuszy (...) był przez te osoby poniżany, dyskryminowany, szykanowany i wyśmiewany. Zdaniem powoda, strona pozwana naruszyła nie tylko postanowienia Karty Praw Człowieka, ale także art. 116 pkt 1), 2) i 4) Kodeksu Karnego Wykonawczego. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – (...) w W., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podał, że powód A. B. jest wielokrotnym recydywistą penitencjarnym. Przebywał w (...) w W. od lipca 2007 r. do 19 lutego 2008 r. skąd został przewieziony do (...) nr (...) w S.. Powód odbywa karę 2 lat i 9 miesięcy oraz 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności w związku z popełnieniem licznych przestępstw przeciwko mieniu. Pozwany zaznaczył, iż powód przybył do (...) w W. z uwagi na możliwość edukacji w Centrum Ustawicznego (...), jednak w dniu 28 października 2008 r. powód zrezygnował z dalszej nauki po zaliczeniu I semestru szkoły zawodowej. W tym miejscu pozwany zaznaczył, iż (...) jest nowoczesną szkołą, wybudowaną od podstawi przystosowaną do kształcenia skazanych w zakresie wykształcenia ogólnego i zawodowego Na zajęcia skazani opuszczają cele i przez kilka godzin w ciągu doby znajdują się na salach lekcyjnych. Pozwany zaprzeczył wyrządzeniu powodowi szkody lub krzywdy. Podał, że dotychczas (od lipca 20097 r.) powód przebywał w celi nr (...) o powierzchni 16,32 m 2 nie licząc toalety, celi nr (...) o powierzchni 15,94 m 2 , w której wraz z powodem przebywało od 5 do 6 osadzonych, nr (...) (o pow. 5,71 m 2 , w której przebywało wraz z powodem od 5 do 6 osadzonych oraz celi nr (...) o powierzchni 4,90 m 2 – w okresie od 23 stycznia do 19 lutego 2008 r., w której powód przebywał sam. Stan zaludnienia w celach, w których przebywał powód A. B. był zmienny z uwagi na rotację spowodowaną zwolnieniami i przeniesieniami do innych (...). Pozwany nie przeczy, że w niektórych okresach czasu powód mógł przebywać w celach przeludnionych, ale jego zdaniem nie ponosi on za to odpowiedzialności, ponieważ nie może odmówić przyjęcia osadzonego na podstawie sądowego nakazu przyjęcia do odbycia kary. Pozwany w związku z trwającym w przeszłości przeludnieniem, które od roku radykalnie się zmniejsza w związku z nową polityką karną organów sądowych i Ministerstwa Sprawiedliwości, wykorzystał wszelkie możliwości dodatkowego zagospodarowania na cele mieszkalne świetlic czy innych nadających się do tego celu pomieszczeń. W ocenie strony pozwanej, może ona w oparciu o nadal obowiązujący art. 248 § 1 k.k.w. umieścić osadzonych w celach, w których na jednego osadzonego przypada mniej niż 3 m 2 powierzchni. W myśl tej zasady pozwany w formie i w sposób uzgodniony z Wydziałem Penitencjarnym Sądu Okręgowego we Wrocławiu systematycznie zawiadamia Sąd Penitencjarny o sytuacji w zakresie stanu zaludnienia jednostki. Umieszczenie powoda w celi przeludnionej nie ma --- STRONA 3 --- cechy bezprawności, zaś sędziowie penitencjarni nigdy nie uchylili decyzji pozwanego o umieszczeniu osadzonych w celach przeludnionych w trybie art. 34 § 1 k.k.w. Pozwany zarzucił również, że nie ma podstaw do twierdzenia, iż warunki bytowe osadzonych są w (...) w W. niehumanitarne. W każdej celi wieloosobowej ubikacje oddzielone są drzwiami. Skazani mają zapewnione liczne możliwości spędzania wolnego czasu, w tym poza celą. Mogą korzystać z widzeń z osobami bliskimi, także bez dozoru funkcjonariusza. Duża grupa skazanych (ponad 500 osób) pracuje na zewnątrz (...) lub na terenie zarządzanym przez Zakład Produkcyjny – Gospodarstwo (...) przy (...) w W., jakkolwiek pozwany przyznaje, że nie ma możliwości zatrudnienia wszystkich skazanych, którzy by tego chcieli. Stan zaludnienia (...) w W. ciągle się poprawia, zwłaszcza w ostatnim roku. W ciągu ostatnich 2 lat w (...) w W. wydano ponad 7 mln zł na budowę nowoczesnego kompleksu kuchennego, modernizację szkoły i remonty cel oraz innych pomieszczeń. Skazani mają prawo korzystać z wrzutowych automatów telefonicznych, które znajdują się na wszystkich oddziałach. Skazani, poza wykonywaniem pracy i godzinnymi widzeniami, mają liczne możliwości opuszczania cel – na zajęcia lub zawody sportowe na kilku boiskach, siłowniach lub w sali gimnastycznej, na zajęcia i nabożeństwa w grupach wyznaniowych, przepustki itp. Korzystają także z pełnej swobody w wysyłaniu korespondencji. (...) organizuje różnego rodzaju zajęcia, konkursy, koncerty, widowiska artystyczne. Jak wskazał pozwany, powód nie był traktowany gorzej niż inni osadzeni, a przebywał w warunkach aktualnych możliwości finansowanych pozwanego Skarbu Państwa. Pozwem z dnia 9 czerwca 2008 r. powód A. M. (1) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – (...) w W. kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia orzeczenia wyroku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu podniósł, iż przebywał we wskazanym (...) od dnia 19 grudnia 2005 r. do 8 czerwca 2008 r. W okresie objętym pozwem strona pozwana nie zapewniła powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. W ocenie powoda, pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie i wynikające z niego: brak należytego wyposażenia celi, nieodpowiednie wyżywienie, brak zajęć kulturalno – oświatowych, brak dostępu do aktów prawnych i regulaminu, utrudnianie kontaktów z bliskimi, przetrzymywanie korespondencji, brak warunków do utrzymania higieny osobistej, zagrodzenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, przedmiotowe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy służby więziennej, niewłaściwe funkcjonowanie kantyny więziennej, ograniczony dostęp do opieki lekarskiej i rozmów telefonicznych. Pismem z dnia 5 czerwca 2009 r. Powód A. M. (1) rozszerzył żądanie pozwu, wnosząc o zasądzenie od strony pozwanej – Skarbu Państwa – (...) w W. kwoty 30 000 zł na rzecz Domu Dziecka w Ś.. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – (...) w W., wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, iż powód A. M. (1) odbywa karę 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz 11 lat pozbawienia wolności za popełnienie przestępstw przeciwko mieniu oraz przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Poprzednio powód był także wielokrotnie karany. W związku z obecnym skazaniem powód przebywał w (...) w W. od 29 listopada 2001 r. do 8 stycznia 2002 r., od 11 czerwca do 24 lipca 2003 r., od 30 czerwca do 23 sierpnia 2005 r. i od 19 listopada 2005 r. do chwili obecnej. W ocenie strony pozwanej powód nie będąc autorem pozwu, podpisał jedynie wzór tegoż pozwu otrzymany od innej osoby. Zarzuty powoda odnoszące się do wszystkich warunków bytowych we wskazanym (...) są ogólnikowe i nie odnoszą się w żaden sposób do osoby A. M. (1). Pozwany podkreślił, iż cele mieszkalne (...) mają odpowiedni sprzęt kwaterunkowy odpowiadający wszystkim wymogom prawnym. Prawidłowo przygotowywane są także posiłki dla więźniów. Pożywienie podlega codziennej --- STRONA 4 --- kontroli lekarza, a nadto wszelkie normy SANEPIDU spełnia wybudowany – nowy kompleks kuchenny, którego budowa pochłonęła 2 mln złotych. W odniesieniu do zarzutu braku dostępu do przepisów prawa strona pozwana wskazała , iż na terenie (...) znajduje się duża biblioteka, a nadto, każdy wychowawca dysponuje swoim zestawem aktów prawnych, a w razie konieczności osadzonym stwarza się możliwość skorzystania z komputera i zainstalowanego w (...) programu LEX. (...) posiada dużą świetlicę, pełniącą także rolę sali gimnastycznej, na każdym spacerniku znajdują się boiska i siłownie. W każdej celi jest dostęp do telewizji publicznej, a ponadto administracja nadaje swój program lokalny dla osadzonych, przygotowany przez więźniów i wychowawców. W celach skazanych są umywalki oraz oddzielne, zamykane drzwiami ubikacje. Skazani korzystają co tydzień z łaźni, a dla osób ubogich administracja wydaje środki czystości. Kantyna dla skazanych jest obicie zaopatrzona w artykuły spożywcze i higieniczne. Na wysokim poziomie jest także opieka lekarska. (...) zatrudnia zna stałe lekarzy ogólnych oraz stomatologa, a także na zlecenie – specjalistów z różnych dziedzin. Placówka zatrudnia w większości młodych, wykształconych pracowników Służby Więziennej wrażliwych na potrzeby osadzonych. Na 14 oddziałach (...) w W. znajduje się 12 aparatów telefonicznych tzw. wrzutowych, na karty magnetyczne i każdy, może z nich korzystać. Strona pozwana przyznała jednak, iż powód może zetknąć się ze skazanymi „o różnym stopniu demoralizacji”, jak i to, że powód mógł przebywał w warunkach przeludnienia. W każdej z trzech cel, w których powód przebywał w ciągu ostatnich 3 lat mieszkało od 4 do 7 osadzonych. Biorąc jednak pod uwagę możliwości korzystania przez więźniów, z widzeń, spacerów, uczestnictwa w zajęciach sportowych i kulturalnych, czy też w spotkaniach grup wyznaniowych oraz nabożeństwach w kaplicy zakładowej, z możliwości pracy zarobkowej oraz nauki w szkole obejmującej wszystkie trzy poziomy nauczania łącznie z maturą, brak jest podstaw aby twierdzić, iż warunki bytowe we wskazanej placówce są niehumanitarne. W odniesieniu do lezących po stronie (...) możliwości odmowy przyjęcia skazanego do odbycia kary na podstawie sądowego nakazu, strona pozwana podtrzymała argumentację zawartą w odpowiedzi na pozew powoda A. B.. W dniu 24 lipca 2008 r. do tut. Sądu wpłynął pozew T. M. , w którym powód domaga się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa – (...) nr (...) w W., kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia orzeczenia wyroku do dnia zapłaty. W uzasadnieniu żądania powód podniósł, iż przebywa w (...) w W. od 13 lipca 2006 r. W okresie tym strona pozwana nie zapewniła powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności, W ocenie powoda pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie i wynikające z niego: przebywanie w celi z osadzonymi palącymi, brak należytego wyposażenia celi, nieodpowiednie wyżywienie, brak zajęć kulturalno – oświatowych, brak dostępu do aktów prawnych i regulaminu, utrudnianie kontaktów z bliskimi, przetrzymywanie korespondencji, brak warunków do utrzymania higieny osobistej, zagrodzenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, przedmiotowe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy służby więziennej, niewłaściwe funkcjonowanie kantyny więziennej, ograniczony dostęp do opieki lekarskiej i rozmów telefonicznych. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – (...) w W., wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona pozwana wskazała, iż powód T. M. jest recydywistą penitencjarnym i aktualnie odbywa z trzech wyroków w sumie karę 6 lat i dwóch miesięcy pozbawienia wolności za popełnienie przestępstw przeciwko mieniu Powód przebywał w (...) w W. od dnia 18 lipca 2006 r. do 19 września 2008 r., z trzy miesięczną przerwą w okresie od 14 marca do 20 czerwca 2007 r. --- STRONA 5 --- Strona pozwana zarzuciła, iż powód nie będąc autorem pozwu, podpisał jedynie wzór tegoż pozwu otrzymany od innej osoby. Zarzuty powoda odnoszące się do wszystkich warunków bytowych we wskazanym (...) są ogólnikowe i nie odnoszą się w żaden sposób do osoby T. M.. W dalszej części pozwu, strona pozwana przytoczyła argumentację zawartą w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew powoda A. M. (1), zajmując identyczne stanowisko w odniesieniu do wszystkich zarzutów powoda. Pozwany przyznał nadto, z uwagi na brak po stronie wskazanego (...) obiektywnych możliwości lokalowych, powód w okresie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W. mógł przebywać w warunkach przeludnienia. Pozwany podkreślił jednak, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, iż pozwana placówka penitencjarna stwarza osadzonym w niej więźniom niehumanitarne warunki bytowe. W piśmie procesowym z dnia 20 stycznia 2009 r. pozwany podniósł nadto, iż w czasie pobytu w (...) w W. powód był uczniem zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie stolarza prowadzonej na terenie (...). Ukończył III semestry, jednakże nie przykładał się do nauki. Jako uczeń, w okresie nauki i praktyki, powód przebywał w ciągu dnia poza celą – na zajęciach dydaktycznych lub praktycznych. Powód korzystał z własnego odtwarzacza DVD i telewizora, mógł uczestniczyć w licznych zajęciach sportowych oraz w spotkaniach grup wyznaniowych lub nabożeństwach na terenie (...). Strona pozwana wskazując na gołosłowność zarzutów powoda podniosła, iż z uwagi na złe zachowanie powód został ukarany karą dyscyplinarną w postaci pobytu w celi izolacyjnej na okres 7 dni. W ocenie strony pozwanej, powód T. M. w okresie jego pobytu w (...) w W., mimo jego niepoprawnego zachowania, był traktowany na równi z innymi osadzonymi. Pozwem z dnia 8 grudnia 2008 r. powód P. C. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – (...) w W. kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty. Na uzasadnienie swojego żądania powód podniósł, iż przebywa we wskazanym (...) od 7 grudnia 2005 r. Podczas pobytu P. C. w w/w (...) strona pozwana nie zapewniła powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności, W ocenie powoda pozwany ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie i wynikające z niego: przebywanie w celi z osadzonymi palącymi, brak należytego wyposażenia celi, nieodpowiednie wyżywienie, brak zajęć kulturalno – oświatowych, brak dostępu do aktów prawnych i regulaminu, utrudnianie kontaktów z bliskimi, przetrzymywanie korespondencji, brak warunków do utrzymania higieny osobistej, zagrodzenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, przedmiotowe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy służby więziennej, insekty wchodzące do żywności przechowywanej w celi. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenia powództwa w całości oraz o obciążenie powoda kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany zaprzeczył, aby wyrządził powodowi jakąkolwiek szkodę lub krzywdę. Zarzucił także, iż powód P. C. nie będąc autorem pozwu, podpisał jedynie wzór tegoż pozwu otrzymany od innej osoby. Zarzuty powoda odnoszące się do wszystkich warunków bytowych we wskazanym (...) są ogólnikowe i nie odnoszą się w żaden sposób do osoby P. C.. W dalszej części pozwu, strona pozwana przytoczyła argumentację zawartą w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew powoda A. M. (1) oraz powoda T. M., zajmując identyczne stanowisko w odniesieniu do wszystkich zarzutów powoda. Pozwany przyznał nadto, z uwagi na brak po stronie wskazanego (...) obiektywnych możliwości lokalowych, powód w okresie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W. mógł przebywać w warunkach przeludnienia. Pozwany podkreślił jednak, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, iż pozwana placówka penitencjarna stwarza osadzonym w niej więźniom niehumanitarne warunki bytowe. Warunki te są bowiem o takim standardzie, jaki na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa, można było zapewnić. --- STRONA 6 --- W ocenie strony pozwanej, zdumiewający jej zarzut powoda dotyczący pobytu w celi z osobami zdemoralizowanymi w świetle przestępczej przeszłości powoda i tego że jest on wielokrotnym recydywistą penitencjarnym, a przede wszystkim zaś, w sytuacji , w której przy powodzie, w trakcie jego pobytu w (...) w W. w dniu 31 lipca 2008 r. znaleziono narkotyki (amfetaminę),za które to przestępstwo P. C. został skazany dnia 5 lutego 2009 r. na kolejną karę tym razem 8 miesięcy pozbawienia wolności. Pozwany podniósł nadto, iż powód miał możliwość wykonywania pracy w czasie odbywania kary (pracował m.in. w Gospodarstwie (...) w systemie bezdozorowym), ale z uwagi na próbę wniesienia na teren (...) w W. telefonu komórkowego, został z tej pracy wycofany. Poza tym powód miał możliwość spędzania czasu poza celą mieszkalną, podczas uczestniczenia w zajęciach z zakresu kursów zawodowych organizowanych przez (...). Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2009 r. sprawy z powództwa A. B., A. M. (1), T. M. oraz P. C. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) w W. o zapłatę zadośćuczynienia, zostały ze sobą połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, pod jedną sygnatur ą akt IC 453/08. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. B. przebywał w (...) w W. w okresie od 31 lipca 2007 r. do 19 lutego 2008 r. A. B. początkowo zakwaterowany został w celi nr (...) o powierzchni 16,32 m 2 (nie licząc toalety), następnie w celi nr (...) o powierzchni 15,94 m 2 (nie licząc toalety), w której wraz z powodem przebywało od 5 do 6 osadzonych, a także celi nr (...) o powierzchni 5,71 m 2 (nie licząc toalety), w której przebywało wraz z powodem od 5 do 6 osadzonych oraz celi nr (...) o powierzchni 4,90 m 2 – w okresie od 23 stycznia do 19 lutego 2008 r., w której powód przebywał sam. Powód skarżył się na przeludnienie cel mieszkalnych, nieprawidłową opiekę medyczną oraz konflikty ze współosadzonymi wynikające z braku miejsca w celi. Jego skargi, kierowane do wychowawcy, miały charakter ustny. ( dowód: przesłuchanie powoda A. B., k. 516, akta osobopoznawcze A. B., zestawienia pobytów powodów w (...) w W. k. 422, 424, 429, 431 na okoliczność dat pobytów powodów z podaniem numerów cel, w których przebywali). A. B. obecnie odbywa karę pozbawienia wolności za przestępstwa przeciwko mieniu (włamania). Aktualnie przebywa w (...) w R.. Powód jest recydywistą penitencjarnym – do w przeszłości czterokrotnie przebywał w warunkach izolacji penitencjarnej. Osadzony legitymuje się wykształceniem gimnazjalnym, bez zawodu. Wykazuje skłonności do aroganckiego i wulgarnego odnoszenia się do funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz do naruszania porządku wewnętrznego jednostek penitencjarnych, jak również regulaminów organizacyjno – porządkowych wykonywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego aresztowania.. Wielokrotnie z tego tytułu wymierzano mu kary dyscyplinarne. ( dowód: akta osobopoznawcze A. B.) Powód A. M. (1) odbywa karę 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz 11 lat pozbawienia wolności za popełnienie przestępstw przeciwko mieniu oraz przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Koniec odbywania w/w kary przewidziany jest na dzień 17 kwietnia 2013 r. W przeszłości powód wielokrotnie naruszał porządek prawny i był wielokrotnie karany. W związku z obecnym skazaniem powód przebywał w (...) w W. od 29 listopada 2001 r. do 8 stycznia 2002 r., od 11 czerwca do 24 lipca 2003 r., od 30 czerwca do 23 sierpnia 2005 r. i od 19 listopada 2005 r. do chwili obecnej. --- STRONA 7 --- ( dowód: zeznania świadka P. Z., k. 593 – 594, przesłuchanie powoda A. M. (1), k. 284 – 287, zeznania świadka D. P.,k. 619 – 619/o., akta osobopoznawcze A. M. (1), zestawienia pobytów powodów w (...) w W. k. 422, 424, 429, 431 na okoliczność dat pobytów powodów z podaniem numerów cel, w których przebywali) Powód A. M. (1) jest żonaty, posiada czworo dzieci. W dniu 14 stycznia 2009 r. za zorganizowanie dostawy środków odurzających zakwalifikowany został do kategorii skazanych stwarzających poważne zagrożenie społeczne. Odbywa karę w systemie programowego oddziaływania. Aktualnie nie pracuje z uwagi na brak oferty pracy. ( dowód: akta osobopoznawcze A. M. (1)) Cele mieszkalne, w jakich przebywał powód A. M. (1) w (...) w W., miały powierzchnię od 15 do 17 m 2 , znajdowały się w niej trzy łóżka piętrowe oraz jedno pojedyncze. Zwykle jedną celę zajmowało 6 lub 7 osadzonych. Brakowało miejsca. Na tle przeludnieni celi dochodziło pomiędzy współosadzonymi do licznych konfliktów. Obecnie powód przebywa w celi 2 osobowej na oddziale dla osób niebezpiecznych. Powód korzysta z biblioteki, z siłowni, gra w tenis stołowy, ma możliwość uczestniczenia w nabożeństwach. Raz w tygodniu jest na wizycie u lekarza. Niekiedy odwiedzają go matka i brat. Powód skarżył się na przeludnienie, nieprawidłową wentylację cel oraz obecność insektów, brak miejsca w celi, wysokie ceny w kantynie, częstotliwość kąpieli w łaźni. Jego skargi miały charakter ustny. ( dowód: zeznania świadka P. Z., k. 593 – 594, przesłuchanie powoda A. M. (1), k. 284 – 287, zeznania świadka D. P.,k. 619 – 619/o., zeznania świadka K. D., k. 650 – 651, zeznania świadka P. S., k. 687 – 687/o., zeznania świadka P. O., k. 688, zeznania świadka M. M., k. 688 – 688/o., zeznania świadka D. S., k. 689, zeznania świadka R. P., k. 769, zeznania świadka K. C., k. 488 – 489, dokumenty, k. 521-539, akta osobopoznawcze A. M. (1)) Powód T. M. w (...) w W. przebywał z przerwami od 18 lipca 2006 r. do dnia 19 września 2008 r. odbywając karę pozbawienia wolności za przestępstwa przeciwko mieniu, życiu i zdrowi: włamanie, paserstwo, rozbój. Powód wraz z sześcioma innymi osadzonymi od początku przebywał w celi nr (...) przeznaczonej dla 5 osób. W celi występowało przeludnienie. Powód korzystał z biblioteki, grał w piłkę halową, chodził na siłownię. Skarżył się jedynie na przeludnienie celi mieszkalnej. ( dowód: przesłuchanie powoda T. M., k. 287 – 288, zestawienia pobytów powodów w (...) w W. k. 422, 424, 429, 431 na okoliczność dat pobytów powodów z podaniem numerów cel, w których przebywali) Podczas pobytu w (...) w W. T. M. przez 3 lata uczęszczał do szkoły zawodowej, zaliczając 2 klasy oraz 4 semestry. Był słabym uczniem, często opuszczał zajęcia i za nieusprawiedliwione nieobecności był karany. T. M. był wielokrotnie karany dyscyplinarnie za nieprzestrzeganie ustalonego porządku wewnętrznego, wulgarne zachowanie wobec funkcjonariuszy, próbę nielegalnego dostarczenia na teren jednostki penitencjarnej niedozwolonej substancji. Deklarował przynależność do subkultury więziennej. Został także ukarany karą izolacyjną za noszenie koszulki, na której widniał napis o treści antysemickiej, zawierający wulgaryzmy. ( dowód: akta osobopoznawcze T. M., zeznania świadka B. P., k. 275, przesłuchanie powoda T. M., k. 287 – 289) Powód P. C. przebywał w (...) w W. od 7 grudnia 2005 r., odbywając trzy kary pozbawienia wolności za popełnienie licznych przestępstw przeciwko mieniu (włamania), w warunkach powrotu do przestępstwa. Powód jest recydywistą penitencjarnym. Cele mieszkalne, w jakich osadzony był P. C., miały powierzchnię od 15 do 17 m 2 . Zwykle jedną celę zajmowało 6 lub 7 osadzonych. ( dowód: akta osobopoznawcze P. C., zeznania świadka G. D., k. 277 – 278, zeznania świadka M. H. (1), k. 280 oraz k. 366 – 366/o., przesłuchanie powoda P. C., k. 289 – 291, zeznania świadka N. S. (1), k. 409/o., zeznania świadka Z. M., --- STRONA 8 --- k. 570 – 571, zestawienia pobytów powodów w (...) w W. k. 422, 424, 429, 431 na okoliczność dat pobytów powodów z podaniem numerów cel, w których przebywali). Przebywając w (...) w W. P. C. nie uczęszczał do szkoły, mimo braku wykształcenia. Brał udział w kursie hodowcy owiec i kursie przyuczającym do zawodu introligatora, brał udział w kursie języka angielskiego. Korzystał z siłowni, nie grał w piłkę, uczestniczył w organizowanych na terenie (...) koncertach i przedstawieniach. Początkowo pracował, będąc zatrudnionym poza (...), jednak został zwolniony z pracy za złamanie zakazu posługiwania się telefonem komórkowym. Podczas kontroli celi mieszkalnej zajmowanej przez P. C. znaleziono narkotyki (amfetaminę). Powód przyznał się do ich posiadania. Wyrokiem karnym z dnia 5 lutego 2009 r. P. C. za posiadanie narkotyków został skazany na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności. dowód: akta osobopoznawcze P. C., akta Sądu Rejonowego w Wołowie II Wydziału Karnego o sygn. II K 159/08, zeznania świadka G. D., k. 277 – 278, zeznania świadka M. H. (1), k. 280 oraz k. 366 – 366/o., przesłuchanie powoda P. C., k. 289 – 291, opinia o skazanym P. C. k. 247-252, zeznania świadka N. S. (1), k. 409/o., zeznania świadka Z. M., k. 570 - 571). P. C. podczas pobytu w (...) w W. skarżył się na przeludnienie cel mieszkalnych, brak miejsca oraz obecność insektów. Jego skargi miały charakter ustny. Obecnie P. C. skarży się także na pourazową chorobę oczu, jednakże z uwagi na brak informacji z jego strony nie był poddany ani diagnozie, ani leczeniu na terenie (...). ( dowód: akta osobopoznawcze P. C., zeznania świadka G. D., k. 277 – 278, zeznania świadka M. H. (1), k. 280 oraz k. 366 – 366/o., przesłuchanie powoda P. C., k. 289 – 291, zeznania świadka N. S. (1), k. 409/o., zeznania świadka Z. M., k. 570 - 571) Cele (...) w W. bywają przeludnione. W roku 2009 stan przeludnienia cel (...) sięgał ok. 126 %. (...) ma obowiązek przyjęcia każdego osadzonego kierowanego przez Sąd Karny do odbycia kary na podstawie nakazu przyjęcia. Informacje o stanie zaludnienia (...) w W. przekazuje, zgodnie ze swoim obowiązkiem, Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu Wydziałowi Penitencjarnemu drogą elektroniczną raz na kwartał. Sędziowie penitencjarni wizytują (...) przynajmniej raz w tygodniu. Nie było dotychczas przypadków uchylenia przez sędziego penitencjarnego decyzji dyrektora (...) o umieszczeniu skazanego w danej celi. ( dowód: zeznania świadka B. P., k. 275, zeznania świadka G. D., k. 279 – 280, zeznania świadka M. H. (1), k. 280) (...) w W. czyni starania w celu przekształcania pomieszczeń o innym przeznaczeniu w cele mieszkalne. (...) w W. w ramach dotacji z budżetu Skarbu Państwa w wysokości 7 mln zł, dokonał modernizacji (...) poprzez budowę nowoczesnej kuchni, pralni grupowej, magazynów żywnościowych, magazynu mundurowego oraz depozytu osadzonych. ( dowód: zeznania świadka B. P., k. 274, przesłuchanie R. K. (1) za pozwanego Przy umieszczaniu skazanych w celach bierze się pod uwagę w pierwszej kolejności, czy są karani po raz pierwszy czy też są recydywistami penitencjarnymi. Dalej uwzględnia się fakt, czy dany skazany jest palący czy niepalący. ( dowód: zeznania świadka R. K. (2), k. 284, zeznania świadka R. C., k. 367) Wszystkie cele mieszkalne w (...) w W. wyposażone są w niezbędny sprzęt kwaterunkowy. Każdy ze skazanych ma swoje łóżko z materacem, komplet pościeli (zmienianej raz w miesiącu), ręcznik. W celach są stoły, taborety, szafki na żywność, półki, wieszak na odzież. Osadzeni mogą za zgodą dyrektora, zainstalować własny sprzęt RTV (komputery, --- STRONA 9 --- telewizory, odbiorniki radiowe, DVD. Konsole do gier komputerowych itp.) lub AGD (czajniki elektryczne). Kącik sanitarny w celi – oddzielony od reszty celi i zamykany drzwiami – wyposażony jest w lustro, umywalkę i muszlę klozetową. ( dowód: zeznania świadków: M. H. (2) – k. 268-269, R. C., k. 367, fotografie k. 269-292) Wyposażenie celi mieszkalnej może zostać uzupełnione, a w razie uszkodzenia sprzętu – wymienione lub naprawione na wniosek skazanych. Skazani nie zgłaszają dyrektorowi (...) uwag co do niewystarczającego wyposażenia cel. ( dowód: zeznania świadka R. C., k. 367) Osadzeni mają wiele możliwości spędzania wolnego czasu, w tym poza celą mieszkalną. Dwa razy w miesiącu mogą korzystać z biblioteki, do której są doprowadzani przez funkcjonariuszy, mogą uczestniczyć w zajęciach kulturalno-oświatowych, brać udział w nabożeństwach w kaplicy i w spotkaniach grup religijnych. Skazani mają prawo korzystać z godzinnego spaceru, raz w tygodniu mogą uczestniczyć w zajęciach sportowych organizowanych w świetlicy centralnej. Na polach spacerowych znajdują się boiska oraz siłownie z profesjonalnym sprzętem, można też biegać lub odpoczywać na ławce. Korzystanie z zajęć kulturalno-oświatowych jest możliwe po zgłoszeniu przez osadzonego chęci udziału w nich. Skazani mogą także podczas odbywania kary kształcić się w Centrum Ustawicznego (...), obejmującego edukację na trzech poziomach łącznie z możliwością zdania matury. Zajęcia prowadzone są w oddzielnym budynku, przez cywilną kadrę pedagogiczną. Przy (...) znajduje się Gospodarstwo (...) zajmujące się hodowlą owiec. W gospodarstwie zatrudnionych jest na stałe około kilkunastu więźniów. Znaczna liczba osadzonych zatrudnionych jest także poza (...) - przez zewnętrznych pracodawców. ( dowód: zeznania świadka B. P., zeznania świadka R. C., k. 367 – 368, przesłuchanie w charakterze strony pozwanej Dyrektora (...) w W. – R. K. (1), k. 859) Osadzeni mają prawo do korzystania z wrzutowych aparatów telefonicznych znajdujących się na każdym z 14 oddziałów (...), z tym że korzystanie z nich jest limitowane wewnętrznym regulaminem – każdy osadzony ma prawo do 5-minutowej rozmowy raz na 3 dni. Limit wynika z ilości osadzonych chcących korzystać z telefonów. Wychowawca oraz dyrektor może przyznać prawo do dodatkowej lub dłuższej rozmowy na wniosek osadzonego, jeśli uprawdopodobni on szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę rozmowy. ( dowód: zeznania świadka B. P., k, 276, zeznania świadka R. C., k. 368/o.) Osadzeni mają prawo do korespondencji. Otrzymują od (...) papier, koperty oraz dwa znaczki pocztowe w miesiącu, a na własny koszt mogą wysłać dowolną ilość listów. ( dowód: zeznania świadka B. P., k, 276) Więźniowie na terenie (...) w W. redagują własne czasopismo. W redagowaniu gazety pomagają im zatrudnieni w placówce funkcjonariusze Służby Więziennej. Inną formą spędzania czasu wolnego jest możliwość uczestniczenia w zajęciach sportowych. Można grać w piłkę halową, siatkówkę lub tenis stołowy. Skazani mogą także uczęszczać na zajęcia religijne. Na terenie (...) znajdują się kaplice różnych wyznań: świadków Jehowy, zielonoświątkowców, katolików. Skazani mają także nieograniczony dostęp doi aktów prawnych znajdujących się w bibliotece (...) oraz w zbiorach, którymi dysponują wychowawcy. W razie konieczności udostępnia się osadzonemu zainstalowany w komputerach wychowawców program prawniczy LEX. ( dowód: zeznania świadka B. P., k. 275, zeznania świadka G. D., k. 279 – 280, --- STRONA 10 --- Utrzymywanie porządku w celach należy do osadzonych. Skazani otrzymują od (...) środki higieny osobistej 10 dnia każdego miesiąca: miesięcznie 100 g mydła, 200 g proszku do prania, 1 nożyk do golenia, 1 tubę kremu do golenia, raz na 2 miesiące pastę do zębów, raz na 3 miesięcy szczoteczkę do zębów. Otrzymują też środki do utrzymania czystości w celi: na celę miesięcznie przypada 1 litr płynu do czyszczenia toalety, 1 litr płynu do mycia szyb i 1 kg proszku do szorowania. W celach bywają insekty. wówczas, na prośbę skazanych wykonywana jest dezynsekcja. Osadzeni mają prawo otrzymywać paczki zawierające środki higieny oraz kupować te środki na terenie (...). Na wniosek są im także wydawane dodatkowe ilości środków czystości i higieny. W pozwanym (...) nie brakuje pieniędzy na zakup środków czystości dla osadzonych. ( dowód: zeznania świadka M. H. (1), k. 281, zeznania świadka R. K. (2), k. 282, zeznania świadka R. C., k. 368 – 368/o.) W (...) w W. osadzeni raz w tygodniu korzystają z łaźni z ciepłą wodą. Jeżeli są takie wskazania medyczne, korzystają z dodatkowych kąpieli na podstawie prośby do dyrektora (...) zaopiniowanej przez wychowawcę. Osoby zatrudnione mają prawo do codziennej kąpieli po pracy. ( dowód: zeznania świadka M. H. (1), k. 281, zeznania świadka R. K. (2), k. 282) (...) w W. otrzymuje pieniądze na remonty. Raz w roku w (...) jest robiony przegląd roboczy pomieszczeń i na tej podstawie administracja (...) formułuje wnioski remontowe, które są zgłaszane do Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W. i stanowią podstawę przyznania środków. W latach 2005 – 2007 (...) przebudował halę po przedsiębiorstwie na nowy kompleks kwatermistrzowski obejmujący kuchnię i magazyny, a także łaźnię. Przeznaczono na to ok. 7 mln. zł. ( dowód: zeznania świadka M. H. (1), k. 281, zeznania świadka R. K. (2), k. 282, zeznania świadka R. C., k. 368/o.) W (...) w W. zatrudniony jest obecnie na etacie jeden lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Jeden lekarz pierwszego kontaktu świadczy usługi na podstawie tzw. kontraktu. W pełnym wymiarze czasu pracy zatrudniony jest także lekarz stomatolog, współpracujący z zewnętrzną pracownią stomatologiczną.. Nie było sytuacji, żeby (...) nie zatrudniał żadnego lekarza, choć mogą być takie dni, że żaden lekarz nie jest obecny na terenie więzienia. Ponadto (...) zatrudnia kilku lekarzy specjalistów w niepełnym wymiarze czasu pracy, którzy przyjeżdżają na konsultacje i pełnią dyżury. Są to: dermatolog, okulista, kardiolog i specjalista medycyny pracy. (...) korzysta z pomocy neurologa, laryngologa, radiologa wykonującego na miejscu USG. Jest również ambulatorium, laboratorium, gabinet zabiegowy oraz izba chorych. (...) zatrudnia 6 osób średniego szczebla medycznego, magister analityki medycznej oraz magister farmacji – pracującą w aptece znajdującej się na terenie (...). Osadzeni z poszczególnych oddziałów mają wyznaczone dni, kiedy mogą skorzystać z wizyty u lekarza, w przypadkach nagłych zgłaszają wychowawcom lub oddziałowym prośby o kontakt z lekarzem i są wówczas doprowadzani do lekarza, a jeżeli jest to uzasadnione, funkcjonariusze (...) wzywają pogotowie ratunkowe. ( dowód: zeznania świadka R. K. (2), k. 283, zeznania świadka N. S. (1), . 406/o. – 407, przesłuchanie w charakterze strony pozwanej Dyrektora (...) w W. – R. K. (1), k. 859) Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej przyjmują codziennie w godzinach od 8.00 do 15.30. Personel pielęgniarski pracuje do godziny 20.00. W niedziele i święta lekarze nie pracują, natomiast personel pielęgniarski pracuje od godziny 8.00 do 18.00.. ( dowód: zeznania świadka N. S. (1), k. 408/o. – 409) --- STRONA 11 --- Jadłospis dla osadzonych sporządzany jest z zachowaniem norm w zakresie kaloryczności posiłków oraz urozmaicenia. Niezależnie od powyższego, przed wydaniem obiadu i kolacji przedstawiciel służby medycznej dokonuje pobrania próbek posiłków, stwierdza ich walory smakowe, ciepłotę i podpisuje możliwość wydania posiłku osadzonym. ( dowód: zeznania świadka N. S. (1), k. 408/o. – 409, przesłuchanie R. K. (1) w charakterze strony pozwanej, k. 859, przykładowy jadłospis, k. 444-449) Wszystkie pisemne skargi osadzonych, w tym także skargi dotyczące opieki medycznej, rozpatrywane są przez Dział Organizacyjno – Prawny (...) w W.. W ramach prowadzonego tam postępowania wyjaśniającego funkcjonariusze Służby Więziennej oraz pracownicy medyczni (lekarze i pielęgniarze) mają obowiązek złożyć pisemne wyjaśnienia w sprawie do kierownika, który przekazuje je do Działu Organizacyjno – Prawnego. Odpowiedzi na skargę udziela ten dział. Powodowie A. B., A. M. (1), T. M. oraz P. C., podczas pobytu w (...) w W. nie składali do administracji (...) żadnych pisemnych skarg na warunki bytowe oraz przeludnienie (...), jak również na opiekę medyczną (...). Powodowie nie składali skarg odnoszących się do zakwaterowania ich w celi dla osób palących tytoń, bądź niepalących. ( dowód: zeznania świadka B. P., zeznania świadka G. D., k. 278, zeznania świadka M. H. (1), k. 281 oraz k. 364/o., zeznania świadka N. S. (2), k. 479/o, książeczki zdrowia powoda A. B. k. 412, 488, 489.) W wyniku wizytacji (...) w W. obejmującej okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2007 r. oraz od 1 stycznia do 31 grudnia 2008 r. sędzia wizytator do spraw penitencjarnych stwierdził, że (...) jest bardzo dobrze zorganizowany i wzorowo prowadzony, a jego kierownictwo dokłada wszelkich starań dla zapewnienia prawidłowego przebiegu wykonywania kar pozbawienia wolności, w szczególności utrzymania porządku, dyscypliny i godziwych warunków bytowych skazanych. ( dowód: sprawozdanie sędziego wizytatora do spraw penitencjarnych z wizytacji, k. 961 - 1098). Wyrokami wydanymi w sprawach tut. Sądu IC 955/08, IC 1166/08, IC 299/09, IC 263/09, oraz akt IC 628/08 SR dla Wrocławia Krzyków a także akt II K 159/08 SR w Wołowie powództwa osób, które współodbywały karę pozbawienia wolności wraz z powodami, zostały oddalone. ( dowód: akta tut. Sądu IC 955/08, IC 1166/08, IC 299/09, IC 263/09, oraz akta IC 628/08 SR dla Wrocławia Krzyków a także akt II K 159/08 SR w Wołowie). Sąd zważył, co następuje: Powództwo A. B., T. M., A. M. (1) oraz P. C., skierowane przeciwko Skarbowi Państwa jako roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę w związku z naruszeniem dóbr osobistych przez wskazany w pozwach (...) w W., nie zasługiwało na uwzględnienie. Powodowie domagali się zadośćuczynienia, odpowiednio w kwotach: 120 000 zł (A. B.), 130 000 zł (A. M. (1)), oraz po 100 000 zł (T. M. i P. C.) za wyrządzoną im przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia im odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Z treści pism procesowych powodów oraz ich pełnomocników procesowych wynika, iż zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony ich dóbr osobistych w postaci godności ludzkiej i prawa do humanitarnego traktowania. Należy jednak zaznaczyć, iż żaden z powodów nie wskazał wyraźnie, jakiej konkretnie doznał krzywdy, wskazując ogólnikowo na pozostające w związku z przeludnieniem cel mieszkalnych naruszenie zdrowia fizycznego i psychicznego. W pozwie sformułowanym przez pełnomocnika udzielonego z urzędu P. C. podnosił, iż w związku z naruszeniem przez (...) w W. --- STRONA 12 --- jego praw do należytej opieki medycznej, nie uzyskał specjalistycznej opieki, której oczekiwał w związku z pourazową chorobą oczu, na którą cierpi. Wobec braku dowodów w tym zakresie oraz w świetle zeznań świadków, w tym zwłaszcza świadka N. S. (1) – lekarza zatrudnionego w (...) w W. w pełnym wymiarze czasu pracy – skierowany pod adresem funkcjonowania opieki medycznej w pozwanej jednostce penitencjarnej zarzut P. C., również okazał się gołosłowny. Podstawą faktyczną żądania zasądzenia od Skarbu Państwa zadośćuczynienia, wskazywaną przez wszystkich powodów było przeludnienie cel mieszkalnych (...) w W. oraz związane z tym naruszenie przez stronę pozwaną przepisu art. 110 k.k.w. wyznaczającego normę powierzchni minimalnej celi mieszkalnej, przypadającą na jednego osadzonego (3 m 2 ). Dodatkowo, powodowie szablonowo wskazali jako na podstawę faktyczną swoich roszczeń: brak należytego wyposażenia celi, nieodpowiednie wyżywienie, brak zajęć kulturalno – oświatowych, brak dostępu do aktów prawnych i regulaminu, utrudnianie kontaktów z bliskimi, przetrzymywanie korespondencji, brak warunków do utrzymania higieny osobistej, zagrodzenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, przedmiotowe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy służby więziennej, niewłaściwe funkcjonowanie kantyny więziennej, ograniczony dostęp do opieki lekarskiej i rozmów telefonicznych, obecność insektów. Powód A. B. wskazywał także na osadzenie go wraz z narkomanami i lekomanami oraz osobami palącymi tytoń i grypsującymi, należącymi do subkultury więziennej. Powód podkreślił, iż przy cichym przyzwoleniu funkcjonariuszy (...) był przez te osoby poniżany, dyskryminowany, szykanowany i wyśmiewany. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powodów stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu (...) w W. i wynikających z tego konsekwencjach wskazanych bliżej w pozwie. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W sprawie konieczne było w pierwszej kolejności ustalenie, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powodów i czy działanie pozwanego było bezprawne, a na dalszym etapie ustalenie, czy pozwany ponosi winę za naruszenie dóbr osobistych powodów, która to wina warunkuje skuteczne dochodzenie roszczeń o charakterze majątkowym, w oparciu o art. 448 k.c. Na powodach spoczywał przy tym ciężar udowodnienia, że pozwany naruszył ich dobra osobiste oraz że działania pozwanego miały charakter zawiniony, natomiast na pozwanym ciążył dowód braku bezprawności działań powodujących naruszenie dóbr osobistych powodów. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Nienaruszalność należy traktować jako zakaz pozbawiania człowieka godności, jak też jej ograniczania zarówno przez osoby prywatne jak i władze publiczne czy organy państwowe (vide Komentarz do art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.97.78.483), w: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Zakamycze 2002, wyd. IV.). Wskazany obowiązek powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swoje --- STRONA 13 --- zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w (...) oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Wedle art. 40 nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 40 w ustępie 4 stanowi zaś, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. W artykule 47 zapisano zaś, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Odpowiednia norm prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym – w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia.” Wypada także odnotować w tym miejscu przepis art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), który stanowi, że do podstawowych zadań Służby Więziennej należy „zapewnienie osobom skazanym na kary pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanym przestrzegania ich praw, a zwłaszcza humanitarnych warunków, poszanowania godności, opieki zdrowotnej i religijnej”. W sprawie zostało ustalone, że każdy z powodów po osadzeniu ich w (...) w W. przebywał okresowo w celach, gdzie nie były zachowane wymogi dotyczące powierzchni mieszkalnej przypadającej na każdego osadzonego. W celach, których powierzchnia wynosiła 15-17 m 2 , przebywało bowiem wraz z każdym z powodów na ogół 5 lub 6 osadzonych. Wyżej wymieniona okoliczność została przez stronę pozwaną przyznana. Normę powierzchni celi, jaką powinien zachować pozwany w stosunku do powoda i każdego z osadzonych, wskazuje art. 110 kodeksu karnego wykonawczego, zgodnie z którym skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej, a powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . Dalej przepis stanowi, że cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Nawet cele o powierzchni 17 m 2 , w których przebywało 6 skazanych, norm co do powierzchni nie spełniały. W ocenie Sądu samo osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczające do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego. Przeludnienie pociąga bowiem za sobą brak minimum przestrzeni ruchowej, co jest jednym z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka – osadzonego. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności. --- STRONA 14 --- Powodowie nie udowodnili natomiast pozostałych okoliczności, które wskazywali w swoich pozwach. Wprawdzie w trakcie przesłuchania w charakterze pozwanych A. B. oraz T. M. koncentrowali swoje zarzuty głównie pod adresem przeludnienia cel, braku miejsca na zjedzenie posiłków i poruszanie się, tym niemniej z uwagi na podniesienie (nawet ogólnikowo) innych zarzutów w pozwach, należało pokrótce się do nich odnieść. Przeprowadzone postępowanie dowodowe obaliło zarzut powodów, że (...) w W. nie zapewniał im warunków do utrzymywania higieny osobistej. Poza cotygodniowym dostępem do łaźni powodowie mieli w zasadzie nieograniczony (ograniczony tylko potrzebami współmieszkańców celi) dostęp do umywalki z bieżącą wodą, a (...) dostarczał im nie tylko środki higieny osobistej, ale też preparaty do utrzymywania czystości w celi Za czystości porządek cel odpowiedzialni byli zresztą sami osadzeni. Sąd nie dał wiary twierdzeniom powodów, że dostęp do środków umożliwiających higienę osobistą i czystość w celi jest w nieuzasadniony sposób ograniczany, a więźniom odmawia się przyznania większej ich ilości. Zeznania powodów są w tej części są sprzeczne z logicznymi i spójnymi zeznaniami dyrektora (...) w W. R. K. (1) przesłuchiwanego w charakterze strony oraz zeznaniami świadków: B. P., G. D., M. H. (1) oraz R. K. (2) – funkcjonariuszy Służby Więziennej i wychowawców sprawujących opiekę nad osadzonym w (...) w W. powodami. Świadkowie zgodnie potwierdzili, iż więźniowie otrzymują od (...) środki higieny osobistej 10 dnia każdego miesiąca: miesięcznie 100 g mydła, 200 g proszku do prania, 1 nożyk do golenia, 1 tubę kremu do golenia, raz na 2 miesiące pastę do zębów, raz na 3 miesięcy szczoteczkę do zębów. Wydawane są także środki do utrzymania czystości w celi: na celę miesięcznie przypada 1 litr płynu do czyszczenia toalety, 1 litr płynu do mycia szyb i 1 kg proszku do szorowania. Zdaniem Sądu, w/w ilości środków czystości są wystarczające w odniesieniu do miesięcznego ich zużycia. Pewnego rodzaju reglamentacja przy wydawaniu środków higieny osobistej oraz środków do utrzymania czystości w celach, nie przemawia za przyjęciem, że powodowie byli niehumanitarnie traktowani i nie mieli zapewnionej możliwości utrzymywania higieny osobistej. Należy również zauważyć, że nic nie stało na przeszkodzie nabywaniu przez osadzonych (w tym powodów) w więziennym sklepie lub otrzymywaniu od rodziny dodatkowych środków higieny osobistej, jeżeli środki przydzielane zgodnie z normami nie spełniają ich indywidualnych wymagań w zakresie ilości lub jakości. Powodowie wskazali na odpowiedzialność strony pozwanej za obecność insektów w celach, a na potwierdzenie w/w faktów i dla całkowitego „zobrazowania” problemu powód P. C. przysłał do akt sprawy przykłady insektów odnalezionych przez niego w celi. W odniesieniu zatem do zarzutu ciągłej obecności insektów w celach mieszkalnych (...), należy stwierdzić, iż mimo przyznania w/w faktów przez stronę pozwaną, nie można jej, za pojawianie się prusaków i pluskiew w celach obciążać odpowiedzialnością odszkodowawczą względem powodów, skutkującą wypłatą zadośćuczynień, zwłaszcza zadośćuczynień w tak wygórowanych sumach. Czystość i porządek cel mieszkalnych (...) zależy przede wszystkim od osadzonych w nich osób. Z zeznań świadków wynika iż ilekroć zgłoszono taką potrzebę administracja (...) organizowała tzw. dezynsekcję, zlecaną firmie zewnętrznej i powiązaną z opryskiwaniem pomieszczeń cel, korytarzy i szybów wentylacyjnych. Powodowie potwierdzili w/w fakty. Ponowne pojawianie się insektów jest zatem, zdaniem Sądu, niezawinione przez administracje (...), czyniącą nieustanne starania o zlikwidowanie robactwa. Warto jednak zaznaczyć, iż, jak potwierdzili powodowie największa ilość insektów znajduje się w sprzętach RTV, i lęgnie się do żywności pozostawionej przez osadzonych w szafkach. W gestii osadzonych pozostaje zatem odpowiednie zabezpieczanie sprzętów i żywności przed zalęganiem się robaków. Na marginesie można także podkreślić, iż insekty występują wszędzie tam, gdzie występuje znaczne skupisko ludności oraz tam, gdzie gromadzone są odpadki żywności. Taki problem dotyczy powszechnie budynków wielomieszkaniowych wyposażonych w zsypy na śmieci, a także budynków, których mieszkańcy opuszczają swoje lokale na dłuższy okres, pozostawiając resztki jedzenia śmieci (np.: bursy i akademiki). Choć niewątpliwie problem ten, dotyczący estetyki i zdrowia może doskwierać, nie ma podstaw, aby odpowiedzialnością za pojawianie się insektów obarczać wyłącznie zarządców nieruchomości. Powodowie nie sprecyzowali (ani w pismach procesowych, ani w toku przesłuchania w charakterze strony), na czym miałyby polegać nieprawidłowości w zakresie wyposażenia cel, w których przebywali, podczas gdy zeznania świadków --- STRONA 15 --- szczegółowo opisujących elementy wyposażenia celi nie wskazują, w ocenie Sądu, na braki w wyposażeniu skutkujące niezaspokojeniem potrzeb osadzonych, w szczególności powodów. W trakcie przesłuchania T. M. przyznał z resztą, iż ze sprzętu kwaterunkowego „nic mu nie brakowało”. Zdaniem Sądu, ujęty w ten sposób w pozwach zarzut powodów jest chybiony i niepoparty żadnymi argumentami. Powodowie nie wykazali także w żaden sposób, że pożywienie dostarczane przez (...) w W. jest zbyt ubogie w składniki odżywcze i nie spełnia norm dotyczących wartości energetycznej. Zeznania świadka N. S. (1) – lekarza podstawowej opieki zdrowotnej zatrudnionego w (...) w W. – przeczą w/w zarzutom i świadczą o tym, że (...) zapewniał powodom odpowiednie wyżywienie. Świadek przyznał bowiem, iż przydatność pożywienia sprawdzana jest przez przedstawiciela służby medycznej, za każdym razem, przed wydaniem posiłku osadzonym. Żywność musi spełniać normy pod względem kaloryczności, ale także posiadać walory smakowe i mieć odpowiednią temperaturę. Sąd dał wiarę w/w twierdzeniom lekarza, zwłaszcza i potwierdzały się one w zeznaniach innych świadków – funkcjonariuszy służby więziennej: B. P., G. D., M. H. (2) oraz R. K. (1) słuchanego w charakterze strony pozwanej. Odnośnie zarzucanego przez powodów T. M., A. M. (1) i P. C. ograniczania ich kontaktów z bliskimi Sąd stwierdził, że ograniczenie kontaktów z rodziną oraz innymi osobami należy do istoty kary pozbawienia wolności i stanowi normalną dolegliwość wynikającą z wykonywania tej kary. Postępowanie dowodowe wykazało, że ograniczenia, jakim podlegali powodowie, nie przekraczają tej normalnej miary dolegliwości wpisanej w wykonywanie kary pozbawienia wolności – przede wszystkim powodowie posiadali nieograniczone prawo do korespondencji (okoliczność tę sami przyznali), zapewniono im także prawo do widzeń z osobami bliskimi i prawo do rozmów telefonicznych, przy czym zawężenia tego ostatniego do jednej 5-minutowej rozmowy w ciągu 3 dni nie można, zdaniem Sądu, traktować jako dodatkowej represji przeciwko powodom, skoro jest ono usprawiedliwione koniecznością zachowania porządku w (...) i zapewnienia równego dostępu do aparatów telefonicznych wszystkim osadzonym. Sąd nie znajduje także podstaw do twierdzenia, że prawo do kontaktów z rodziną jest naruszone z uwagi na oddalenie (...) w W. od miejscowości, w których mieszkają osoby bliskie powodom. Należy zauważyć, iż do (...) w W. gro, z uwagi na zamiar edukacji w Centrum Ustawicznego (...), gro skazanych przybywa z całego kraju, zaś z drugiej strony niemożliwe jest, aby wszyscy skazani odbywali kary w miejscowościach będących miejscem zamieszkania ich rodzin. Powodowie nie udowodnili, aby administracja (...) w W. ograniczała im dostęp do aktów prawnych. Jak zeznał świadek M. H. (2), osadzeni mają dostęp do aktów prawnych za pośrednictwem biblioteki, którą odwiedzają nie częściej niż co 2 tygodnie, ale mogą uzyskać potrzebne akty od wychowawcy. Powodowie nie wskazali konkretnych okoliczności, kiedy pozbawiono ich możliwości skorzystania z aktów prawnych. Powód A. M. (1) przyznał także, iż miał zapewniony dostęp do aktów prawnych, choć nie rozumiał ich treści, natomiast P. C. potwierdził, iż z uwagi na możliwość posiadania w celi własnych książek, korzysta z kodeksu należącego do współosadzonego z nim kolegi.. Pozostali powodowie, słuchani na rozprawie w dniu 16 lipca 2009 r. żadnych skarg w tym zakresie, nie zgłaszali. Wobec powyższego nie ma podstaw do stwierdzenia, że jakiekolwiek prawo powodów do nieograniczonego dostępu do aktów prawnych, zostało przez (...) w W. naruszone. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut powodów co do umieszczania ich w jednej celi z osobami palącymi i z osobami o większym stopniu demoralizacji. Przede wszystkim powodowie nie skonkretyzowali tych zarzutów, nie wskazali, kiedy jako niepalący przebywali w celach z palącymi oraz kiedy przebywali z osobami bardziej zdemoralizowanymi od siebie oraz, co istotne, jakie to były osoby i na czym polegał ich wysoki stopień demoralizacji. Z kolei funkcjonariusze (...) w W. zeznawali, że osadzeni są umieszczani w celach według stopnia demoralizacji (wyróżnia się tu dwie kategorie: recydywiści penitencjarni i odbywający karę po raz pierwszy) oraz że w (...) są osobne cele dla palących i osobne dla niepalących. Jeśli zaś chodzi o demoralizację, należy stwierdzić, że zarzuty wszystkich powodów są w tym zakresie niezrozumiałe. Wszyscy powodowie są osobami zdemoralizowanymi, odbywającymi karę pozbawienia wolności w warunkach powrotu lub wielokrotnego powrotu do przestępstwa, a na oddział typu zamkniętego zostali przeniesieni dyscyplinarnie – w ramach kar dyscyplinarnych, w tym – jak w przypadku P. C. i A. M. (1) – kar za posiadanie narkotyków (co niewątpliwie wpływa na surowszą ocenę ich stopnia demoralizacji). --- STRONA 16 --- Nie potwierdził się wyrażony w pozwach przez powodów T. M., A. M. (1) oraz P. C. zarzut braku zajęć kulturalno – oświatowych. Ze spójnych relacji zeznających świadków świadków wynika, iż osadzeni w (...) w W. mają wiele możliwości spędzania wolnego czasu – poza celą mieszkalną. Dwa razy w miesiącu mogą korzystać z biblioteki, do której są doprowadzani przez funkcjonariuszy, mogą uczestniczyć w zajęciach kulturalno-oświatowych, brać udział w nabożeństwach w kaplicy i w spotkaniach grup religijnych. Skazani uczestniczą także w licznych koncertach i widowiskach organizowanych na terenie (...). Osadzeni mają prawo korzystać z godzinnego spaceru, raz w tygodniu mogą uczestniczyć w zajęciach sportowych organizowanych w świetlicy centralnej. Na polach spacerowych znajdują się boiska oraz siłownie z profesjonalnym sprzętem, można też biegać lub odpoczywać na ławce. Korzystanie z zajęć kulturalno-oświatowych jest możliwe po zgłoszeniu przez osadzonego chęci udziału w nich. Skazani mogą także podczas odbywania kary pozbawienia wolności kształcić się w jedynym tego typu funkcjonującym w Polsce Centrum Ustawicznego (...), obejmującego edukację na trzech poziomach łącznie z możliwością zdania matury. Zajęcia prowadzone są w oddzielnym budynku, przez cywilną kadrę pedagogiczną. Nadto, przy (...) znajduje się Gospodarstwo (...) zajmujące się hodowlą owiec. W gospodarstwie zatrudnionych jest na stałe około kilkunastu więźniów. Znaczna liczba osadzonych zainteresowanych pracą zatrudnionych jest także poza (...) - przez zewnętrznych pracodawców. Powodowie także wskazywali na różnego rodzaju aktywności, zajęcia, rozrywki które były ich udziałem podczas pobytu w (...) w W.. Zarzut ograniczonego dostępu do zajęć kulturalno – oświatowych oraz rozrywkowych, nie potwierdził się zatem w zgromadzonym materiale dowodowym. Na marginesie można także dodać, iż z akt osobopoznawczych powodów wynika, iż powodowie nie są osobami szczególnie zainteresowanymi pozyskiwaniem wiedzy i kształceniem się. T. M. był wielokrotnie karany za nieusprawiedliwioną obecność na zajęciach w szkole zasadniczej. Nie posiada żadnego wyuczonego zawodu. Z uwagi na nieodpowiedzialną postawę oraz złamanie zakazu porozumiewania się telefonem komórkowym powód P. C. został z pracy zwolniony. Udział T. M. w zajęciach sportowych zakończył się wymierzeniem osadzonemu izolacyjnej kary dyscyplinarnej z uwagi na propagowanie haseł antysemickich (wulgarny napis na koszulce). W/w okoliczności wskazują, iż zarzut powodów powielany w pozwach szablonowo, został sformułowany bez żadnego uzasadnienia, w celu wyolbrzymienia „krzywdy”, której w subiektywnym odczuciu, powodowie doznali ze strony (...) w W.. Odnosząc się do kolejnego zarzutu powodów – ograniczenia im dostępu do opieki lekarskiej – należy uznać, że zarzut ten również nie znajduje pokrycia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jak wynika z zeznań świadka M. H. (2) i dyrektora pozwanej jednostki R. K. (1), w (...) w W. są stale zatrudnieni lekarze, przyjmują też specjaliści, a prośby skazanych o doprowadzenie do lekarza są sukcesywnie realizowane. Z relacji świadka N. S. (2), wynika zresztą, iż 85% wniosków o konsultacje lekarskie to wnioski składane bez rzeczywistej potrzeby diagnozy lekarskiej, lecz z uwagi na zamiar opuszczenia celi przez osadzonego i spędzenia czasu poza nią. Tym niemniej, zdaniem lekarza, wszystkie wnioski osadzonych związane z potrzebą leczenia są przyjmowane, realizowane. W (...) w W. oprócz dwóch lekarzy pierwszego kontaktu, w pełnym wymiarze czasu pracy zatrudniony jest także lekarz stomatolog, współpracujący z zewnętrzną pracownią stomatologiczną. (...) zatrudnia także dermatologa, okulistę, kardiologa i specjalistę medycyny pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy. Specjaliści ci przyjeżdżają na konsultacje i pełnią dyżury. (...) korzysta z pomocy neurologa, laryngologa, radiologa wykonującego na miejscu USG. Jest również ambulatorium, laboratorium, gabinet zabiegowy oraz izba chorych. Oprócz lekarzy w (...) jest też personel średniego stopnia medycznego, zastępujący lekarzy (w odpowiednim zakresie) podczas ich nieobecności. Osadzeni z poszczególnych oddziałów mają wyznaczone dni, kiedy mogą skorzystać z wizyty u lekarza, w przypadkach nagłych zgłaszają wychowawcom lub oddziałowym prośby o kontakt z lekarzem i są wówczas doprowadzani do lekarza, a jeżeli jest to uzasadnione, funkcjonariusze (...) wzywają pogotowie ratunkowe. W świetle powyższych okoliczności, zarzuty powoda P. C. w odniesieniu do zapewnienia mu specjalistycznej opieki okulistycznej, są niewiarygodne. W (...) w W. zatrudniony jest okulista, a nadto w aktach osobopoznawczych nie ma dowodów na fakt zgłoszenia przez powoda kłopotów na tle podwójnego widzenia. Także z zeznań świadka N. S. (2) wynika, iż powód swoich dolegliwości, nie zgłaszał przy okazji rutynowych, cotygodniowych wizyt lekarskich. --- STRONA 17 --- Sąd nie dał wiary twierdzeniom powodów o przedmiotowym traktowaniu ich przez funkcjonariuszy Służby Więziennej na terenie (...) w W.. Zarzuty powodów w tym zakresie podkreślają na szablonowy charakter pozwów wniesionych przez powodów, były gołosłowne i nie zostały poparte żadnymi dowodami. Podobne uwagi dotyczą zarzutu niewłaściwego funkcjonowania sklepiku więziennego (kantyny) oraz zarzutu przetrzymywania korespondencji. Zdaniem Sądu żaden z powodów nie przedstawił jakichkolwiek okoliczności wskzazujących na zasadność w/w zarzutów. Nie wiadomo zatem, o jakie nieprawidłowości (poza wysokimi cenami artykułów w kantynie) chodziło powodom, oraz co rozumieli pod zarzutem „przetrzymywania” korespondencji. Jak wynika z dotychczasowych rozważań, wśród okoliczności wskazanych przez wszystkich powodów jako naruszenie ich praw i dóbr osobistych, potwierdzenie w wynikach postępowania dowodowego znajduje tylko zarzut umieszczania ich w celach nieodpowiadających normom co do powierzchni przypadającej na jednego skazanego. Dalej należy wskazać, że pozwany nie dowiódł, iż jego działanie polegające na umieszczeniu powodów w celi niespełniającej normy 3 m 2 powierzchni na osadzonego było zgodne z prawem. Pozwany nie podjął nawet próby dowodzenia, że sposób odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia jest stanem przejściowym. W szczególnie uzasadnionych wypadkach, określonych w obowiązującym jeszcze art. 248 k.k.w., i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych, może dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m 2 , jednakże jedynie na czas określony. Trzeba przy tym uznać, że musi to być czas ściśle określony i nie nadmiernie długi, chodzi bowiem o wyjątek od zasady, przewidziany jedynie w szczególnych sytuacjach, co uzasadnia wąską wykładnię przepisu. Należy wskazać na orzecznictwo sądów polskich, w tym wyrok Sadu Apelacyjnego w Poznaniu z 16 listopada 2006 r., I ACa 107/06, LEX nr 271369, w którym sąd ten wyraził pogląd, że zaniechanie podjęcia przez władzę publiczną działań zapewniających uprawnionemu realizację jego praw podmiotowych jest bezprawne wówczas, gdy narusza skonkretyzowany w przepisach prawa obowiązek, którego wykonanie wyłączyłoby powstanie szkody. W sprawie niniejszej bezspornym było, że pozwany w sposób długotrwały narusza przepisy ustalające minimalną powierzchnię celi, jaka ma przypadać na skazanego. Przedstawiciel (...) w W. zeznał jedynie, że o przeludnieniu (...) informuje Sąd Penitencjarny zgodnie z wymogami. Okoliczność utrzymywania się przeludnienia wszystkich (...) w Polsce, w tym (...) w W., i brak po stronie (...) w W. możliwości odmowy przyjęcia kolejnych skazanych nie zwalnia pozwanego z odpowiedzialności i nie może prowadzić do konstatacji, iż podjęte przez niego działania były zgodne z prawem. Pamiętać bowiem należy, iż pozwanym w sprawie nie jest (...) w W., który i być może dołożył starań do przekształcenia wszystkich wolnych pomieszczeń na cele mieszkalne, ale Skarb Państwa jedynie przez ten (...) reprezentowany i który poprzez tenże (...) dopuścił do odbywania kary w warunkach pogwałcenia zasady poszanowania godności skazanego. Działania pozwanego były nie tylko bezprawne, ale również zawinione. Podsumowując tę część rozważań trzeba ponownie podkreślić, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powodów w (...) w W. wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej stanowią naruszenie ich dóbr osobistych, przy czym pozwany naruszył dobra osobiste powodów bezprawnie. Nie oznacza to jednak, że zasadne jest żądanie powodów zasądzenia na ich rzecz od Skarbu Państwa – (...) w W. zadośćuczynienia w kwotach równych lub przewyższających sumę 100.000 zł ani w jakiejkolwiek innej wysokości. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać”), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz żadnego z powodów zadośćuczynienia, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, iż powodowie nie wykazali, ażeby rozmiar ich cierpień uzasadniał zasądzenie --- STRONA 18 --- na ich rzecz kwoty pieniężnej. Powodowie nie podali ani w pozwach, ani w toku rozpoznania sprawy, jakie negatywne skutki w ich sferze emocjonalnej wywoływało większe niż przewidują przepisy zagęszczenie w celach, odczuwanie negatywnych emocji jest zaś związane z samym faktem odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Na ocenę pokrzywdzenia powodów rzutować musi także to, że powodowie przed wytoczeniem powództwa nie składali żadnych oficjalnych skarg na przeludnienie w celach. Istotne jest również, że powodowie nie po raz pierwszy odbywali karę pozbawienia wolności, zatem doprowadzając do ponownego osadzenia w (...) znali już warunki odbywania tej kary w aktualnych realiach społeczno-gospodarczych. Wreszcie na uwagę zasługuje fakt, że powodowie nie udowodnili, iż starali się wykorzystać wszelkie możliwości przebywania poza przeludnioną celą, co prowadziłoby do zmniejszenia ich ewentualnej krzywdy. Przeciwnie, powodowie sami wpływali na pogorszenie swojej sytuacji bytowej, gdyż nie wykorzystali szansy odbywania kary w (...) typu półotwartego, gdzie możliwości przebywania poza celą są znacznie szersze. Świadomie naruszając regulamin doprowadzili do przeniesienia go do (...) typu zamkniętego. Przy ocenie zasadności roszczenia zgłoszonego przez powodów istotny jest także stopień zawinienia pozwanego Skarbu Państwa, który ocenić należy jako nieznaczny. Powodowie nie wykazali, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do nich różniły się na ich niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani, nie można więc uznać, że umieszczenie powodów w przeludnionej celi stanowiło celowo wymierzoną w nich szykanę. Ponadto (...) w W. wykazał, że mimo istniejącego problemu przeludnienia podejmuje próby stworzenia osadzonym godziwych warunków odbywania kary, m.in. oferując im liczne możliwości spędzania czasu wolnego poza celą. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powodów swojego prawa podmiotowego, również w kontekście obecnej sytuacji finansowej w całej sferze budżetowej, w tym służby zdrowia, placówek opiekuńczo wychowawczych, szkół, przedszkoli itp. powoduje, że żądanie powodów zasądzenia na ich rzecz kwot przynajmniej po 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia należy ocenić jako nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, bo sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługującego na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. Przedstawione argumenty uzasadniają odmowę przyznania A. B., T. M., A. M. (1) oraz P. C. zadośćuczynienia z tytułu naruszenia ich dóbr osobistych. Mając na uwadze powyższe okoliczności powództwo należało oddalić. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez pozwanego w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego, które w oparciu o § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, z późn. zmianami), w odniesieniu do każdego z powodów wynoszą po 3.600 zł. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie wszyscy powodowie byli w całości zwolnieni od kosztów sądowych i Sąd przyznał powodom pełnomocników z urzędu, którzy złożyli wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, na podstawie § 19 w zw. z §6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono jak w punkcie III wyroku. W punkcie IV sentencji wyroku Sąd obciążył Skarb Państwa kosztami sądowymi, od których powodowie zostali zwolnieni. Nie było podstaw, aby zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zm.) nieuiszczonymi kosztami obciążyć którąś ze stron procesu. --- STRONA 19 --- Z.. 1. odnot. w rep. 2. odpis wyroku z uzasadnieniem dor. zgodnie z wnioskami 3. kal 14 dni W., dnia 29.04.2011 r.