Wyrok I C 451/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 451/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska-Jarczyk Protokolant: st. sekr. sądowy Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa S. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w Sosnowcu o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. nie obciąża powoda kosztami procesu. --- STRONA 2 --- S.. akt I C 451/12 UZASADNIENIE Powód S. M. pozwem z dnia 8 czerwca 2012r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w Sosnowcu zadośćuczynienia w kwocie 75.001zł tytułem złamania art.6 ust.1 (przy okazji), art.13, art.17 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że przed Sądem Rejonowym w Sosnowcu wytoczył proces Aresztowi Śledczemu w S. syg. akt I C 1210/11. Dnia 12 grudnia 2011r. nastąpiło ogłoszenie wyroku w tej sprawie. Tego dnia powód wystąpił o wydanie mu wyroku bez uzasadnienia. Po otrzymaniu wyroku oddalającego jego roszczenia, dnia 19 grudnia 2011r. nadał apelację i prośbę o uzasadnienie tego wyroku. W związku z nieotrzymaniem uzasadnienia wyroku ani oświadczenia majątkowego, wystosował skargę do Prezesa Sądu Rejonowego w Sosnowcu. W odpowiedzi uzyskał informację, iż wnosił o doręczenie wyroku bez uzasadnienia. Po pewnym czasie wystosował skargę do Ministerstwa Sprawiedliwości. W odpowiedzi uzyskał informację, że wyrok się uprawomocnił. W związku z tym, w ocenie powoda jego roszczenia są minimalistyczne (nie tylko z tego powodu, że to jest minimalna kwota do rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy). Pozwany Skarb Państwa – Prezes Sądu Rejonowego w Sosnowcu w odpowiedzi na pozew z dnia 19 stycznia 2010r. i w piśmie procesowym z dnia 30 lipca 2012r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (k.- 19 - 23). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany podniósł, że powództwo jest bezzasadne. Jeżeli powód domaga się zadośćuczynienia na mocy art.448kc w zw. 24kc za rzekome naruszenie jego dóbr osobistych, to nie wykazał, że rzeczywiście doszło do ich naruszenia. Nie udowodnił też krzywdy pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z takim rzekomym naruszeniem dóbr. Gdyby zaś roszczenie powoda kwalifikować jako odszkodowawcze, to również nie wykazał on przesłanek odpowiedzialności pozwanego (art.6kc). Wyrok w sprawie syg. akt I C 1210/11 jest prawomocny, bo powód nie złożył od niego apelacji. W trybie skargowym nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Sąd Rejonowy procedował prawidłowo. Nie sposób, więc stwierdzić ani jakiejkolwiek bezprawności, ani tym bardziej szkody (majątkowej lub niemajątkowej) oraz jakiegokolwiek związku przyczynowego. Wyłącznie z ostrożności procesowej, pozwany zakwestionował astronomiczną wysokość dochodzonego przez powoda zadośćuczynienia. Powód na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012r. sprecyzował, że domaga się zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, za naruszenie Konwencji, bo przecież godność to dobro osobiste. Została naruszona jego godność, bo Sąd wbrew art.1 Konwencji nie zrobił nic, aby zapobiec jego niezgodnemu z prawem osadzeniu (k.- 105). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód S. M. w okresie od maja 2011r. do maja 2012r. przebywał w Areszcie Śledczym w S.. Dnia 6 października 2011r. w Sądzie Rejonowym w Sosnowcu zawisła sprawa z jego powództwa przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę zadośćuczynienia w kwocie 10.000zł syg. akt I C 1210/11 za złamanie art.6 pkt 3 „b” i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez odmowę bezpłatnego wykonania kopii pism potrzebnych mu do obrony – to jest pism do (...) i Trybunału w S.. Dnia 12 grudnia 2011r. zapadł w tej sprawie wyrok oddalający powództwo. Tego samego dnia powód złożył wniosek o wydanie wyroku bez uzasadnienia. --- STRONA 3 --- Odpis tego wyroku doręczono mu dnia 16 grudnia 2011r. (k.- 101 – 102, zeznania powoda k.- 104 verte i akta Sądu Rejonowego w Sosnowcu syg. I C 1210/11 – związkowe). Dnia 19 grudnia 2011r. powód w Areszcie Śledczym w S. w kopercie, w której otrzymał odpis wyroku, nadał korespondencję urzędową, której adresatem był: „SO w Katowicach przez SR w Sosnowcu apelacja IC 1210/11 (A.Ś. – kopie dok.)”. Według powoda korespondencją tą była jego apelacja od wyroku z dnia 12 grudnia 2011r. w sprawie syg. akt IC 1210/11 oraz prośba o uzasadnienie tego wyroku (k.- 101 – 102 i zeznania powoda k.- 104 verte). Korespondencja urzędowa powoda nadana w dniu 19 grudnia 2011r. do sprawy syg. akt I C 1210/11 nie wpłynęła (akta Sądu Rejonowego w Sosnowcu syg. I C 1210/11). W piśmie do Prezesa Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 31 stycznia 2012r. powód wniósł o udzielenie mu informacji w sprawie losu jego apelacji w sprawie syg. akt I C 1210/11. W odpowiedzi z dnia 16 marca 2012r. doręczonej mu dnia 23 marca 2012r. uzyskał informację, że składał wniosek o doręczenie mu wyroku bez uzasadnienia i taki został mu doręczony dnia 16 grudnia 2011r. Dnia 5 kwietnia 2012r. do Ministerstwa Sprawiedliwości wpłynęła skarga powoda dotycząca powyższej informacji i przewlekłości sądowej w sprawie syg. akt I C 1210/11. Skarga ta została przekazana do stosownego rozpatrzenia Prezesowi Sądu Rejonowego w Sosnowcu. Pismem z dnia 14 maja 2012r. Prezes tego Sądu poinformował powoda, że dokonał kontroli akt tej sprawy i nie stwierdził w niej podstaw do podjęcia kroków w ramach nadzoru służbowego. Sprawa jest prawomocnie zakończona, gdyż po wydaniu w niej wyroku w dniu 12 grudnia 2011r. powód nie podjął żadnych kroków w celu jego zaskarżenia (k.- 38, 40 – 46, zeznania powoda k.- 104 verte i akta Sądu Rejonowego w Sosnowcu syg. I C 1210/11). Po uzyskaniu powyższej informacji, powód nadania w dniu 19 grudnia 2011r. w Areszcie Śledczym w S. korespondencji urzędowej do sądu, która do niego nie trafiła, nie reklamował. Nie złożył też wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji lub do doręczenia mu wyroku z uzasadnieniem, bo jak stwierdził dla Trybunału w S. zostały przez niego spełnione wszystkie przesłanki do przyjęcia skargi. W związku z tym, że wyrok w sprawie syg. akt IC 1210/11 uprawomocnił się, to poniósł szkodę, bo nie mógł złożyć skargi do S. i do Ministerstwa Sprawiedliwości. Ta szkoda to zadośćuczynienie, którego wysokości nie trzeba wyliczać. Zamierza wnieść skargę o wznowienie postępowania w sprawie Sądu Rejonowego w Sosnowcu syg. akt I C 1210/11 zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2011r., bo wystąpiły nowe okoliczności. Wobec jednak faktu, że za pół roku wychodzi na wolność, to już nie będzie takie istotne, bo już nie będzie miało znaczenia, że był osadzony niezgodnie z prawem (zeznania powoda k.- 105). Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód domagał się zadośćuczynienia w kwocie 75.001zł za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności poprzez złamanie przez pozwanego przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a mianowicie: • art.6 ust.1 o treści: „Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. (…)”; • art.13 o treści: „Każdy, czyje prawa i wolności zawarte w niniejszej konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe.”; • art.17 o treści: „Żadne z postanowień niniejszej konwencji nie może być interpretowane jako przyznanie jakiemukolwiek państwu, grupie lub osobie prawa do podjęcia działań lub dokonania aktu zmierzającego do --- STRONA 4 --- zniweczenia praw i wolności wymienionych w niniejszej konwencji albo ich ograniczenia w większym stopniu, niż to przewiduje konwencja.” Stosownie do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.24§1kc, które muszą być spełnione równocześnie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art.24kc nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24kc) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art.24§1kc statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19.10.1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Wyliczenie poszczególnych dóbr osobistych w art.23kc nie jest taksatywne. Pod wpływem judykatury i doktryny lista dóbr osobistych jest ciągle poszerzana. Liczne dobra osobiste zostały uregulowane w Konstytucji RP, która przykładowo wymienia prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art.45 ust.1). Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie oceniać, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie nie ma subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy, więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Kwestia zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Na pierwszy plan wysuwają się jednak zawsze poglądy rozsądnie i uczciwie myślących ludzi oraz osąd opinii publicznej. Mając na uwadze powyższe wskazówki oraz całokształt okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że powód poza ogólnym stwierdzeniem, iż pozwany nie doręczając mu wyroku z uzasadnieniem i nie nadając biegu jego apelacji, a doprowadzając do uprawomocnienia się wyroku z dnia 12 grudnia 2011r. w sprawie syg. akt I C 1210/11 naruszył jego dobro osobiste w postaci godności , żadnym wiarygodnym dowodem nie wykazał, że jego korespondencja urzędowa, której potwierdzenie odbioru w Areszcie Śledczym w S. złożył, stanowiła apelację i wniosek o uzasadnienie wyroku oraz, że wpłynęła ona do Sądu Rejonowego w Sosnowcu, skoro nie dokonał reklamacji tej usługi pocztowej. W ocenie Sądu, wskazanie przez powoda na potwierdzeniu odbioru korespondencji urzędowej jej adresata nie jest --- STRONA 5 --- przekonywującym dowodem na to, że taki sam adresat został przez niego wskazany na kopercie tej przesyłki. Poza sporem jest, że powód w celu wnoszenia skarg do Trybunału w S. inicjował wiele procesów przeciwko Skarbowi Państwa, aby wykazać, że jego osadzenie jest niezgodne z prawem. Tylko w Sądzie Rejonowym w Sosnowcu w tym samym czasie toczyły się z jego powództwa podobne przedmiotowo co najmniej cztery sprawy, a to syg. akt IC 1312/11, IC 1210/11, IC 66/12 i I C 75/12. Do prowadzenia korespondencji w tych sprawach powód między innymi wykorzystywał koperty, w których otrzymywał przesyłki z tego Sądu. Prowadził też szeroką korespondencję, w tym skargową z innymi instytucjami. A zatem, zdaniem Sądu o popełnienie przez niego błędu nie było trudno. Skoro nadto powód, który jak twierdził „prawa trochę liznął”, po uzyskaniu informacji od Prezesa Sądu Rejonowego w Sosnowcu, że wyrok w sprawie syg. akt IC 1210/11 jest prawomocny, nie wykorzystał przysługujących mu środków prawnych w postaci wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia apelacji lub doręczenia wyroku z uzasadnieniem), to o naruszeniu przez pozwanego jego dóbr osobistych nie może być mowy. A zatem już tylko z tej przyczyny powództwo o zadośćuczynienie (art.448kc w zw. z art.24kc) jako oczywiście bezzasadne należało oddalić. Tylko, więc na marginesie wypada podnieść, że pozwany obalił domniemanie bezprawności swego działania to jest złamania wskazanych przez powoda norm Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Działał on w ramach porządku prawnego. Nie mógł, bowiem nadać biegu nieistniejącej apelacji powoda czy też sporządzić uzasadnienia wyroku bez jego wniosku. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 102kpc który wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie tak zasady współżycia społecznego, jak i stan majątkowy oraz szczególna sytuacja życiowa powoda zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają.