Wyrok I C 451/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 451/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący : SSO Adam Maciński Protokolant : Robert Purchalak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2011r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa M. P. przeciwko Skarbowi Państwa – Okręgowemu (...) Służby (...) we W. o zapłatę I. powództwo oddala; II. nie obciąża powoda kosztami procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 451/10 UZASADNIENIE Powód M. P. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Okręgowego (...) Służby (...) we W. kwoty 120.000 zł. W uzasadnieniu powód podał, że w okresie od czerwca 2006r. do kwietnia 2009r. przebywał w (...) i (...) na D., w których panowało przeludnienie. Na jednego osadzonego przypadało bowiem mniej niż 3 m kw. powierzchni. Cele w których przebywał, w sposób znaczny, odbiegały także standardem od standardu wyznaczonego w tym względzie przez kodeks karny wykonawczy. W celach często bowiem nie było wydzielonych kącików sanitarnych. Stąd też doszło tu do naruszenia przez państwo dóbr osobistych powoda w postaci m.in. prawa do godności i intymności ( m.in. art. 30 Konstytucji RP ). To z kolei uzasadnia żądanie przyznania powodowi zadośćuczynienia na podstawie art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Z tych też i względów wniósł jak powyżej. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa – Okręgowy (...) Służby (...) we W. wniosła o oddalenie powództwa w całości ( k. 50 -53 ). W uzasadnieniu wskazała, że żądanie powoda nie ma żadnych podstaw tak faktycznych, jak i prawnych. Nie jest bowiem prawdą jakoby w czasie pobytu w jednostkach penitencjarnych powód przebywał w niewłaściwych warunkach bytowych oraz by w tym czasie wyrządzono mu jaką jakąkolwiek szkodę lub krzywdę. Powód miał bowiem warunki do utrzymania higieny osobistej, otrzymywał stosowne środki, korzystał z cotygodniowej łaźni. Zarzut braku prywatności w ogóle zaś jest niezrozumiały, gdyż w pobyt w (...), niestety, jest standartowo wpisane ograniczenie swobody. Z przyczyn upływu czasu, strona pozwana, nie jest z kolei w stanie stwierdzić precyzyjnie, czy powód przebywał w celach przeludnionych. Niemniej, wskazała, że na podstawie wówczas obowiązującego przepisu art. 248 k.k.w. była uprawniona do umieszczania skazanych w celach, w których na jedną osobę przypadało mniej niż 3 m kw., lecz nie mniej niż 2 m kw. powierzchni. Z tych też i względów wniosła jak powyżej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: --- STRONA 3 --- Powód M. P. w okresie od czerwca 2006r. do kwietnia 2009r. przebywał w kilku (...) i (...) położonych na D.. Od czerwca do listopada 2006r. przebywał w (...) nr (…) we W. Następnie przez ok. dwa miesiące w (...) typu półotwartego w Z. Od lutego do maja 2007r. przebywał w (...) w S. Następnie od maja do lipca 2007r. w (...) we W. W sierpniu 2007r. został przetransportowany do (…) w Ś., gdzie przebywał do stycznia 2008r. Z tegoż (…) został z kolei przetransportowany do (…) w D. W kwietniu 2009r. powód został zwolniony z tego (…) – na podstawie orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu. W grudniu 2009r. powód został ponownie osadzony w (...) Nr (…) we W. Aktualnie przebywa on w (...) w J. Ma on do odbycia karę 8 lat pozbawienia wolności – na skutek „odwieszenia mu” poprzednich kar i orzeczenie wobec niego nowej kary. Koniec powyższej kary przypada na rok 2017. ( dowód : przesłuchanie powoda k. 94 – 96 ) W czasie przebywania powoda w powyższych (...) i (...) panowało w nich przeludnienie. W niektórych okresach powód przebywał w ww. jednostkach penitencjarnych w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej aniżeli 3 m kw. powierzchni mieszkalnej. ( dowód : okoliczność powszechnie znana, przesłuchanie powoda k. 94 – 96 ) Powód nie zgłaszał żadnych skarg co do warunków panujących w ww. jednostkach penitencjarnych. Nie wnosił także o przeniesienie go do innej jednostki. ( dowód : przesłuchanie powoda k. 94 – 96 ) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód wywodził swoje roszczenia z faktu naruszenia przez stronę pozwaną jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych i humanitarnych warunkach, w szczególności przez osadzenie go w przeludnionej celi. Podstawę prawną roszczenia powoda stanowił tu art. 417 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi --- STRONA 4 --- odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powołany przepis określa podmiot odpowiedzialny za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (w niniejszej sprawie – Skarb Państwa) oraz podstawę jego odpowiedzialności (naruszenie prawa). Szczegółowe przesłanki odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych oraz zakres przysługujących z tego tytułu roszczeń określają natomiast przepisy art. 23-24 i 448 k.c. Zgodnie z art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może, na zasadach przewidzianych w kodeksie, żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zd. 3 k.c.). W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 448 k.c.). Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy zauważyć, że przeludnienie (…) i (…) występujące do końca roku 2009 (w tym w szczególności jednostek położonych na D. ) jest faktem notoryjnym (art. 228 § 1 k.p.c.). Nawet zatem przyjmując, że stan osobowy w tychże jednostkach penitencjarnych ulegał zmianom wskutek przyjęć, zwolnień i przeniesień, to wypada tu dać wiarę twierdzeniom powoda, że przez część pobytu w tychże jednostkach był on osadzony w celach przeludnionych, tj. takich, w których powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła mniej niż 3 m kw. (por. art. 110 § 2 k.k.w.). Zgodnie zaś z art. 248 § 1 k.k.w., w jego ówczesnym brzmieniu, zmniejszenie powierzchni mieszkalnej przypadającej na jedną osobę poniżej 3 m kw. mogło nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach i tylko na czas określony, za powiadomieniem sędziego penitencjarnego. Strona pozwana nie wykazała z kolei, aby umieszczenie powoda w przeludnionych celach było podyktowane szczególnie uzasadnionymi okolicznościami. Przetrzymywanie powoda w takich celach należało zatem uznać co do zasady za bezprawne. W realiach niniejszej sprawy wypadało również uznać, że umieszczenie powoda w zbyt ciasnych celach naruszało jego dobra osobiste – przede wszystkim jego godność oraz prawo --- STRONA 5 --- do prywatności. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że długotrwałe przebywanie w przeludnionej celi, połączone z takimi niedogodnościami, jak spożywanie posiłków na łóżku, długotrwałe oczekiwanie na możliwość skorzystania ze wspólnej toalety, czy też brak możliwości wykonywania swobodniejszych ruchów, stanowi nadmierną dolegliwość i narusza godność powoda oraz jego prawo do intymności. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009 r. (I ACa 247/09). Należy natomiast wskazać, iż powód nie udowodnił dalszych zarzutów kierowanych przeciwko administracji jednostek penitencjarnych, a dotyczących niewłaściwych warunków w nich panujących. W szczególności nie wykazał, by warunki w jakim przyszło mu odbywać kary nie odpowiadały tu wymogom przewidzianym w tym zakresie przez przepisy, a w szczególności przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w (...) i (...), Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, czy też Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 02.09.2003r. w sprawie określenia wartości dziennej wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w (...) i (...). Jeśli zaś chodzi o kwestię kącików sanitarnych, to powszechnie wiadomym jest, że kąciki takie w celach powyższych jednostek penitencjarnych są oddzielone ( drzwiami, dyktą, bądź też parawanem ) od części mieszkalnej cel. Przyznał to zresztą i sam powód, wskazując jedynie, że nie wszystkie kąciki sanitarne, w celach, w których przebywał miały drzwi ( k. 94 ). Ponadto, powód nie zgłaszał administracji jednostek żadnych skarg co do warunków w nich panujących. Nie wnosił także o przeniesienie go do innej jednostki. Przechodząc z kolei do oceny zgłoszonego przez powoda żądania, należy zauważyć, że przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych stanowi uprawnienie sądu, nie zaś obowiązek. Wynika to bowiem z redakcji art. 448 k.c., który stanowi, że sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Stosując ten przepis, sąd bierze pod uwagę rozmiary i charakter doznanej przez poszkodowanego krzywdy, okoliczności jej powstania, a nade wszystko rodzaj i stopień winy naruszyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Orzekając o zadośćuczynieniu za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, sąd musi zachować zaś szczególną ostrożność, gdyż pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej i wiąże się z drastycznym ograniczeniem jej praw. Teza ta znajduje --- STRONA 6 --- potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, według którego cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że naruszenie dóbr osobistych powoda, jakkolwiek bezprawne, nie zostało przez stronę pozwaną zawinione. Przeludnienie panujące w (...) ( (…) ) stanowi efekt długoletniego niedoinwestowania (…), przy jednoczesnym wzroście przestępczości i wynikającym stąd zaostrzeniu polityki karnej państwa. Jest okolicznością niesporną, że dyrektorzy (…) ( (…) ) nie mogą odmawiać przyjęcia osób, co do których wydany został sądowy nakaz umieszczenia ich w jednostce penitencjarnej, jedynie z powodu przeludnienia tych jednostek. W ramach posiadanych możliwości finansowych i lokalowych administracja (…) ( (…) ) czyni z kolei wysiłki, aby poprawić warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W żadnym zaś razie nie zostało wykazane, aby niedogodności związane z odbywaniem przez powoda kary stanowiły tu następstwo celowej dyskryminacji powoda przez funkcjonariuszy służby (...), czy też działania dyrektora (…) wymierzonego przeciw osadzonym w ogólności. Nie można też pominąć faktu, że powód znalazł się w (...) ( (...) ) w związku z popełnieniem umyślnych przestępstw przeciwko mieniu ( art. 278, 279 § 1 k.k., 280 § 1 k.k ). Czerpanie przez powoda korzyści majątkowych z faktu prawnego pozbawienia wolności mogłoby w tej sytuacji słusznie zostać odebrane jako niemoralne. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że kwota żądanego zadośćuczynienia pozostaje w rażącej dysproporcji do sytuacji majątkowej powoda i nie została przez niego w żaden sposób umotywowana. Mając zatem powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji. Orzekając o kosztach procesu, Sąd zastosował przepis art. 102 k.p.c. i nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz strony pozwanej. Sąd wziął tu bowiem pod uwagę trudną sytuację majątkową i życiową powoda.