Wyrok I C 432/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Gliwic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 432/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR del. Katarzyna Banko Protokolant: Aldona Kocięcka po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2011 roku w Gliwicach sprawy z powództwa M. M. przeciwko (...) S.A. w W. o zapłatę i ustalenie 1. zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki M. M. kwotę 60.000,00 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 15 grudnia 2007r.; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 4.921,00 (cztery tysiące dziewięćset dwadzieścia jeden) złotych z ustawowymi odsetkami: a. od kwoty 1.321,00 (jeden tysiąc trzysta dwadzieścia jeden) złotych od dnia 28 kwietnia 2008r., b. od kwoty 3.600,00 (trzy tysiące sześćset) złotych od dnia 1 grudnia 2010r.; 3. zasądza od pozwanego na rzecz powódki rentę za zwiększone potrzeby w kwocie 200,00 (dwieście) złotych miesięcznie płatną do 10-tego dnia każdego miesiąca począwszy od lutego 2011r. z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia płatności którejkolwiek z rat; 4. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 10.000,00 (dziesięć tysięcy) złotych tytułem dalszego odszkodowania za znaczne pogorszenie się jej sytuacji życiowej po śmierci matki z ustawowymi odsetkami od dnia 06 marca 2008r.; 5. --- STRONA 2 --- zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 5.000,00 (pięć tysięcy) złotych tytułem dalszego odszkodowania za znaczne pogorszenie się jej sytuacji życiowej po śmierci brata z ustawowymi odsetkami od dnia 06 marca 2008r.; 6. ustala, że pozwany (...) Spółka Akcyjna w W. ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 21 lipca 2007r., które mogą ujawnić się u powódki M. M. w przyszłości; 7. umarza postępowanie odnośnie zadośćuczynienia w kwocie 30.000,00 (trzydzieści tysięcy) złotych oraz renty przewidzianej w art. 446 § 2 k.c. począwszy od 01 sierpnia 2010r.; 8. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 9. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.641,00 (jeden tysiąc sześćset czterdzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu; 10. nakazuje pobrać od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 7.344,00 (siedem tysięcy trzysta czterdzieści cztery) złote tytułem kosztów sądowych od uiszczenia, których powódka była zwolniona; 11. odstępuje od obciążenia powódki M. M. resztą nieuiszczonych kosztów sądowych. Sygn. akt I C 432/08 UZASADNIENIE Powódka M. M. z domu W. po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagała się zasądzenia od pozwanego (...) S.A. w W. na swoją rzecz: 1. kwoty 105.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami: a. co do kwoty 60.000 zł od dnia 15 grudnia 2007r., b. co do kwoty 30.000 zł od dnia 01 maja 2008r., c. co do kwoty 15.000 zł od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu pisma procesowego z dnia 02 listopada 2010r., 2. kwoty 5.958 zł tytułem skapitalizowanej renty na zwiększone potrzeby za okres od dnia wypadku do dnia 30 listopada 2008r. wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 15 grudnia 2007r., 3. kwot po 660 zł miesięcznie tytułem renty na zwiększone potrzeby płatnej od dnia 01 grudnia 2008r. i na przyszłość płatnej do 10 - go każdego miesiąca wraz z odsetkami ustawowymi od dnia doręczenia odpisu pozwu, --- STRONA 3 --- 4. kwoty 10.000 zł tytułem dalszego jednorazowego odszkodowania za znaczne pogorszenie się jej sytuacji życiowej po śmierci matki wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 06 marca 2008r., 5. kwoty 5.000 zł tytułem dalszego jednorazowego odszkodowania za znaczne pogorszenie się jej sytuacji życiowej po śmieci brata wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 06 marca 2008r., 6. kwoty 1.600 zł tytułem skapitalizowanej renty przewidzianej w art. 446 § 2 k.c. za okres od 01 sierpnia 2007r. do dnia 30 listopada 2008r. wraz z odsetkami ustawowymi, 7. kwot po 100 zł miesięcznie począwszy od grudnia 2008r. i na przyszłość płatnych do 10 – go każdego miesiąca wraz z odsetkami w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, 8. kwoty 3.600 zł płatnej jednorazowo tytułem kosztów zabiegów fizykoterapii laserowej wraz z odsetkami od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu odpisu pisma procesowego z dnia 02 listopada 2010r., 9. ustalenia, iż pozwany ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 21 lipca 2007r., które mogą ujawnić się u powódki w przyszłości oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według złożonego spisu kosztów. W uzasadnieniu powyższego żądania podano, że w dniu 21 lipca 2007r. w miejscowości Z. kierujący samochodem osobowym V. (...) o nr rej. (...) A. W. (1) zjechał z jezdni przez pas rozdzielający na jezdnię prowadzącą w przeciwnym kierunku i doprowadził do zderzenia bocznego z zestawem składającym się z samochodu ciężarowego S. i naczepy. W wyniku wypadku śmierć na miejscu poniosła matka powódki, jej brat oraz narzeczony. Powódka zaś doznała poważnych obrażeń ciała. Należący do sprawcy samochód w zakresie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego ubezpieczony był w pozwanym Towarzystwie. Bezpośrednio z miejsca zdarzenia powódka została przewieziona do Szpitala (...) w T. na Oddział (...). Poszkodowana przyjęta została do szpitala z objawami wstrząsu hipowolemicznego i niewydolności oddechowej. Konieczne było zastosowanie wentylacji mechanicznej i leczenia przeciwwstrząsowego. Następnie powódka została poddana zabiegowi splenektomii. Dopiero po 3 dniach od zdarzenia powódka została odłączona od respiratora. W dniu 26 lipca 2007r. powódka przeniesiona została na Oddział (...) gdzie pozostała do dnia 17 sierpnia 2007r. W wyniku wypadku powódka doznała wstrząsu hipowolemicznego, urazu wielomiejscowego, urazu głowy ze stłuczeniem mózgu, skomplikowanego złamania obydwu kości ramieniowych, pęknięcia śledziony (w konsekwencji konieczne było jej usunięcie), zmian w obrazie krwi, złamania kości biodrowej, złamania żeber VIII, IX, X oraz ogromnego urazu psychicznego. Nadto powódka doznała ubytków uzębienia – konieczne było wykonanie rekonstrukcji w postaci koronki nazębnej. Powódce znacznie pogorszył się wzrok, zarówno pod kątem ostrości, jak i pola widzenia. Poza pobytem w szpitalu bezpośrednio po wypadku, powódka przebywała w dniach 6 – 7 listopada 2007r. w Szpitalu w R. na Oddziale (...) celem usunięcia zespolenia. Powódka nadal zmuszona jest do częstych wizyt w gabinetach lekarskich, leczy się w poradniach ortopedycznej, neurologicznej, stomatologicznej, okulistycznej. Korzysta także z opieki poradni psychologiczno – pedagogicznej. Pozwany przyznał powódce zadośćuczynienie w kwocie 40.000 zł. W ocenie powódki, przy uwzględnieniu rozmiaru doznanej przez nią krzywdy, stopnia cierpień fizycznych i psychicznych, ich długości, nasilenia bólu, rokowań na przyszłość, a także jej sytuacji życiowej odpowiednie w rozumieniu art. 445 k.c. jest przyznanie dodatkowo co najmniej 100.000 zł tytułem dalszego zadośćuczynienia, jednakże początkowo powódka ograniczyła swoje żądanie w tym zakresie do kwoty 45.000 zł. --- STRONA 4 --- W wyniku doznanych obrażeń, które uniemożliwiły powódce samodzielne funkcjonowanie i ograniczyły sprawność samoobsługi poszkodowanej, konieczna była i nadal jest pomoc osób trzecich. Powódka, przez długi okres po wypadku miała kłopoty z ubraniem się, przygotowaniem posiłków i samodzielnym ich jedzeniem, myciem się, korzystaniem z toalety. Wypisując powódkę ze szpitala lekarz prowadzący zalecił utrzymać gips ramienny lewej ręki przez okres 4 tygodni oraz utrzymać szynę gipsową ręki prawej przez okres 6 tygodni. Od chwili opuszczenia szpitala powódka wymagała opieki osób trzecich, przez okres pierwszych 4 tygodni w wymiarze co najmniej 8 godzin dziennie, zaś przez kolejny okres aż do końca szóstego miesiąca po opuszczeniu szpitala (to jest do 29 lutego 2008r.) pomoc ta była niezbędna w wymiarze po 2 godziny dziennie. Od 01 marca 2008r. i nadal pomoc ta jest niezbędna w wymiarze co najmniej 1 godziny dziennie. Z uwagi na fakt, że koszt jednej godziny opieki wynosi 7 zł to skapitalizowane roszczenie powódki z tego tytułu za okres od opuszczenia szpitala do końca miesiąca listopada 2008r. wynosi 6.013 zł (28 dni x 8 godzin x 7 zł) + ( 14 dni x 4 godziny x 7 zł) + ( 152 dni x 2 godziny x 7 zł) + ( 275 dni x 1 godzina x 7 zł). Wobec faktu, iż pozwany do chwili obecnej wypłacił z tytułu opieki 2.594 zł to powódka domaga się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz skapitalizowanej renty z tytułu opieki osób trzecich w kwocie 3.419 zł. W związku z wypadkiem powódka poniosła koszty leczenia (leki, zaopatrzenie medyczne, dojazdy do placówek medycznych, zakup okularów), które na chwilę obecną zamknęły się kwotą 2.821 zł. Na kwotę tę złożyły się 1.500 zł tytułem udokumentowanych kosztów leczenia, 271 zł tytułem poniesionych kosztów zakupu okularów korekcyjnych oraz 1.050 zł tytułem zwrotu wykonania koronek nazębnych. Z powyższej kwoty pozwany zwrócił jedynie kwotę 271,98 zł tytułem kosztów leczenia. Do zapłaty pozostała zatem kwota 2.549,02 zł. Zsumowane kwoty 3.419 zł oraz 2.549,02 zł dają łączną kwotę skapitalizowanej renty na zwiększone potrzeby za okres od dnia wypadku do dnia wniesienia pozwu to jest kwotę 5.968,02 zł. Sytuacja w jakiej znalazła się poszkodowana w następstwie wypadku i doznanych urazów, a także wynikających z nich ograniczeń oraz trwający proces leczenia rodzą stałe koszty będące konsekwencją zdarzenia z dnia 21 lipca 2007r. i wymagają żądania renty na zwiększone potrzeby na przyszłość. Na rentę w skali miesiąca składają się koszty leków przeciwbólowych oraz maści uśmierzających, które łącznie w skali miesiąca stanowią kwotę nie mniejszą niż 100 zł. Dodatkowo powódka ponosi koszty specjalnego odżywiania, którego średni miesięczny koszt szacuje na kwotę 200 zł. Koszt wizyt u lekarzy oraz dojazdów na nie to wydatek około 150 zł miesięcznie. Powódka nadal wymaga pomocy osób trzecich, średnio 1 godzinę dziennie co łącznie w skali miesiąca stanowi kwotę 420 zł (7 zł x 1 godzina x 30 dni = 210 zł). Stąd miesięczna renta na zwiększone potrzeby począwszy od miesiąca grudnia 2008r. winna wynosić 660 zł. Utrata zdrowia przez powódkę, nie była jedynym następstwem wypadku z dnia 21 lipca 2007r. W wypadku życie stracili matka i brat powódki. Powódka pozostała sama, o wypadek obwinia ojca, od którego się odwróciła. Ojciec powódki całkowicie się załamał psychicznie, zażywa leki przeciwdepresyjne. Nie jest w stanie nawiązać z powódką tak bliskiego kontaktu jaki miał przed wypadkiem. Powódka pozostała w zasadzie sama. Z powodu ciężkiej reakcji na stres u powódki pojawiły się zaburzenia adaptacyjne. Pozwany wypłacił powódce jednorazowe odszkodowania z tytułu pogorszenia się sytuacji życiowej tj. kwotę 30.000 zł (po śmierci matki) oraz 10.000 zł (po śmierci brata). W ocenie powódki rozsądnym odszkodowaniem byłoby odszkodowanie w wysokości dodatkowo 10.000 zł z tytułu pogorszenia się sytuacji powódki po śmierci matki oraz dodatkowo 5.000 zł z tytułu pogorszenia się sytuacji powódki po śmierci brata. Zgodnie z art. 446 § 2 k.c. osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosowanie do potrzeb poszkodowanego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Powódka domaga się powyższej renty w wysokości 100 zł miesięcznie. Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010r. pełnomocnik powódki podał, że podtrzymuje pozew odnośnie tej renty do lipca 2010r., zaś w pozostałej części odnośnie tego żądania cofnął pozew i zrzekł się roszczenia. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych zakład wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Wobec powyższego skoro powódka zgłosiła szkodę z tytułu zadośćuczynienia i odszkodowania w dniu 15 października 2007r., szkodę z tytułu --- STRONA 5 --- jednorazowego odszkodowania po śmierci osoby najbliższej w dniu 05 lutego 2008r. to pozwany pozostaje w zwłoce z zapłatą powyższych należności odpowiednio od dnia 15 grudnia 2007r. oraz 06 marca 2008r. Dodać należy, że w pozwie z dnia 25 listopada 2008r. powódka domagała się zasądzenia od pozwanego zadośćuczynienia w kwocie 45.000 zł, przy czym pozwany w toku procesu wypłacił powódce kwotę 30.000 zł i w związku z powyższym pełnomocnik powódki na rozprawie w dniu 18 lutego 2009r. cofnął pozew odnośnie kwoty 30.000 zł. Ostatecznie stanowisko odnośnie żądania zadośćuczynienia zostało sprecyzowane w piśmie procesowym pełnomocnika powódki z dnia 02 listopada 2010r. Pozwany (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W pierwszej kolejności pozwany podał, że kwestionuje wszelkie wyraźnie nie przyznane twierdzenia o faktach strony powodowej, o ile nie zostaną one w sposób wyraźny przyznane w odpowiedzi na pozew lub w dalszym toku postępowania. Pozwany przyznał, że posiadacz pojazdu V. (...), którym jako pasażer w dniu 21 lipca 2007r. podróżowała powódka miał zawartą z pozwanym umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów. Co do zasady pozwany nie kwestionował swojej odpowiedzialności za skutki wypadku komunikacyjnego jaki miał miejsce w 21 lipca 2007r., czego wyrazem było przyznanie powódce na poczet zadośćuczynienia kwoty 70.000 zł (40.000 zł przed wniesieniem pozwu oraz 30.000 zł po wniesieniu pozwu na podstawie decyzji z dnia 13 stycznia 2009r.), 30.000 zł tytułem stosownego odszkodowania po śmierci matki, 10.000 zł stosowanego odszkodowania po śmierci brata oraz kwoty 2.592 zł jako odszkodowania z tytułu kosztów opieki osób trzecich, 540 zł tytułem odszkodowania związanego z wzbogaconą dietę i 271,98 zł tytułem odszkodowania związanego z poniesionymi kosztami leczenia (koszty zakupu lekarstw). Przy określeniu odszkodowania związanego z kosztami opieki osób trzecich pozwany przyjął następujące wartości w danych okresach: I. 1) 42 dni – uznany okres, 2) 6 godzin – uznany zakres pomocy dziennie, 3) 6 zł - koszt jednej godziny opieki. II. 1) 90 – dni uznany okres, 2) 2 godziny – uznany zakres pomocy dziennie, 3) 6 zł – koszt jednej godziny opieki. Pozwany wypłacił powódce tytułem zadośćuczynienia kwotę 70.000 zł, którą traktuje jako odpowiednią do rozmiaru niewątpliwie dużej krzywdy doznanej przez powódkę, z uwzględnieniem w szczególności młodego wieku, zakresu obrażeń i długotrwałości procesu leczenia, w tym także ustalonego przez pozwanego trwałego uszczerbku na zdrowiu w wartości 46 %. Tytułem odszkodowania po śmierci matki pozwany wypłacił powódce kwotę 30.000 zł. Pozwany nie kwestionował, iż z zasady strata rodzica przez osobę wchodzącą w wiek dorosły będzie uzasadniać znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej, jednak podnosi, że kwota 30.000 zł uwzględniając powyższą okoliczność jest kwotą stosowną, umożliwiającą „dostosowanie” się powódki do nowej, niewątpliwie trudnej dla powódki sytuacji życiowej. Odnośnie stosowanego odszkodowania po śmierci brata pozwany podniósł, że z zasady relacje pomiędzy rodzeństwem są luźniejsze, aniżeli między rodzicami a dziećmi. Z zasady bowiem rodzice uczestniczą w procesie wychowania dziecka, pomagają w wejściu w dorosłe życie. W relacjach natomiast między rodzeństwem te relacje są zdecydowanie bardziej luźne, stąd uwzględniając okoliczności sprawy pozwany uznał za odpowiednią kwotę 10.000 zł tytułem stosowanego odszkodowania. Odnosząc się do pretensji strony powodowej w przedmiocie renty tak na zwiększone potrzeby, jak i alimentacyjnej pozwany nie znalazł podstaw do uznania powyższych roszczeń. Powódka otrzymuje z ZUS rentę rodzinną, a zatem jej potrzeby są pokryte w całości. Podnieść zaś trzeba, iż zakres --- STRONA 6 --- obowiązku alimentacyjnego wyznacza z jednej strony zakres usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a z drugiej strony majątkowe i zarobkowe możliwości zmarłego/zobowiązanego do alimentacji. Uwzględniając zaś majątkowe i zarobkowe możliwości zmarłej (jak wynika z druku PIT 11a za 2005r. zmarła osiągnęła dochód w wysokości 6.088,92 zł) oraz zakres usprawiedliwionych potrzeb powódki, renta rodzinna z ZUS w całości pokrywa co do wysokości, wartość świadczenia alimentacyjnego, do jakiego zobowiązana byłaby zmarła wobec powódki. Odnośnie renty na zwiększone potrzeby to pozwany uznał powyższe roszczenia we wskazanym powyżej okresie i zakresie. Pozwany przyznał także powódce środki na leczenie. Ponadto pozwany podniósł, że orzeczenie o zadośćuczynieniu ma charakter konstytutywny, a zatem odsetki za opóźnienie należne są od daty wyrokowania. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 21 lipca 2007r. w miejscowości Z. kierujący samochodem osobowym V. (...) o nr rej. (...) A. W. (1) zjechał z jezdni przez pas rozdzielający na jezdnię prowadzącą w przeciwnym kierunku i doprowadził do zderzenia bocznego z zestawem składającym się z samochodu ciężarowego S. i naczepy. W wyniku wypadku śmierć na miejscu poniosła matka powódki, jej brat oraz narzeczony. Powódka zaś doznała poważnych obrażeń ciała. Należący do sprawcy samochód w zakresie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego ubezpieczony był w pozwanym Towarzystwie (...) S.A. w W.. Pozwany przyznał, że posiadacz pojazdu V. (...), którym jako pasażer w dniu 21 lipca 2007r. podróżowała powódka miał zawartą z pozwanym umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów. Co do zasady pozwany nie kwestionował swojej odpowiedzialności za skutki wypadku komunikacyjnego jaki miał miejsce w 21 lipca 2007r. (dowód: akta szkody 2007/020334/C24/CE00) Bezpośrednio z miejsca zdarzenia powódka została przewieziona do Szpitala (...) w T. na Oddział (...), na którym przebywała w okresie od 21 lipca 2007r. do 26 lipca 2007r. U powódki stwierdzono złamanie kości biodrowej, uraz śledziony, złamanie trzonu kości ramiennej, złamanie żeber. Powódka przyjęta została do szpitala z objawami wstrząsu hipowolemicznego i niewydolności oddechowej. Konieczne było zastosowanie wentylacji mechanicznej i leczenia przeciwwstrząsowego. Następnie powódka została poddana zabiegowi splenektomii. (dowód: kserokopia karty informacyjnej k. 45 akt szkody, zeznania powódki k. 352) Następnie powódka została przeniesiona do dalszego leczenia na Oddział (...) Szpitala Miejskiego w T., na którym przebywała w okresie od 26 lipca 2007r. do 17 sierpnia 2007r. ( dowód: kserokopia karty informacyjnej k. 43 akt szkody, zeznania powódki k. 352) W wyniku wypadku powódka doznała wstrząsu hipowolemicznego, urazu wielomiejscowego, urazu głowy ze stłuczeniem mózgu, skomplikowanego złamania obydwu kości ramieniowych, pęknięcia śledziony (w konsekwencji konieczne było jej usunięcie), zmian w obrazie krwi, złamania kości biodrowej, złamania żeber VIII, IX, X. Nadto powódka doznała ubytków uzębienia – konieczne było wykonanie rekonstrukcji w postaci koronki nazębnej. Poza pobytem w szpitalu bezpośrednio po wypadku, powódka przebywała w dniach 05 listopada 2007r. do 08 listopada 2007r. w Szpitalu w R. na Oddziale (...) celem usunięcia zespolenia. (dowód: kserokopia karty informacyjnej k. 76 akt szkody, zeznania powódki k. 352) Powódka leczyła się w Poradni Ortopedycznej (dowód: kserokopia historii choroby k. 47, 74 akt szkody), Poradni Neurologicznej (dowód: kserokopia historii choroby k. 86 szkody) oraz Poradni Okulistycznej (dowód: kserokopia historii choroby k. 85 akt szkody), gdyż znacznie pogorszył się jej wzrok, zarówno pod kątem ostrości, jak i pola widzenia. Powódka musiała zakupić okulary korekcyjne na zakup, których wydatkowała kwotę 271 zł. Po opuszczeniu szpitala powódką opiekowali się ojciec i babcia wspierając ją psychicznie i pomagając jej w różnych czynnościach tj. jak przygotowanie posiłków, sprzątanie. W dniu 12 sierpnia 2010r. powódka zawarła związek małżeński z R. M. i od tego czasu opiekuje się nią mąż. Z uwagi na stan zdrowia powódka w roku szkolnym 2007/2008 korzystała z indywidualnego nauczania. Powódce brakuje matki i brata, który był jej jedynym rodzeństwem. Lekarze nie zalecili powódce specjalnej diety. Obecnie powódka nie zażywa - poza lekami przeciwbólowymi - innych leków. Zachodzi jednak konieczność dalszej rehabilitacji. W wyniku wypadku powódka doznała ubytków uzębienia, a zatem konieczne było wykonanie rekonstrukcji w postaci koronki nazębnej, której koszt wyniósł 1.050 zł. (dowód: zeznania powódki k. 352) --- STRONA 7 --- Biegły sądowy lekarz specjalista ortopeda traumatolog A. A. wydając opinię w maju 2009r. stwierdził, że procentowy uszczerbek na zdrowiu powódki na dzień przeprowadzenia badania wynosi: • wyleczone bez zaburzeń wentylacyjnych złamanie żeber – 8 %, • ograniczenie czynnościowe ruchomości barku lewego – 5 %, • ograniczenie strukturalne łokcia prawego – 5 %, • ograniczenie czynnościowe ruchomości biodra prawego – 5 %, • pourazowe zniekształcenie miednicy – 10 %. Cierpienia doznane przez badaną będące skutkiem urazów narządu ruchu biegły ocenił jako znaczne lecz krótkotrwałe ( 3 – 4 tygodnie od zdarzenia). Następnie miały one charakter ustępujący, natomiast pozostawało wielotygodniowe ograniczenie sprawności spowodowane początkowo unieruchomieniem a w okresie późniejszym ograniczeniem zakresów ruchomości. Aktualnie istniejące cierpienia u badanej nie mają znacznego nasilenia i nie powodują znacznego ograniczenia sprawności lokomocyjnej i manualnej. Rokowania dotyczące narządu ruchu są dobre – powódka odzyskała poprawny zakres ruchomości kończyn, wydolność lokomocyjną i sprawność manualną oraz sprawność wentylacyjną. Istnieje natomiast potencjalna możliwość wcześniejszego rozwoju procesu zwyrodnieniowo – zniekształcającego prawego stawu biodrowego. Leczenie bezpośrednich skutków uszkodzeń narządu ruchu u powódki uległo zakończeniu, istniejące skutki czynnościowe nie powodują znacznego ograniczenia sprawności. Powódka nie wymaga pomocy osób trzecich. Natomiast takiej pomocy wymagała w okresie pierwszych kilku (3-4) miesięcy po wypadku, już co najmniej ze względu na uruchomienie kończyny i wymagany okres leżenia. (dowód: opinia pisemna i ustna biegłego sądowego lekarza specjalisty ortopedy – traumatologa A. A. k. 84 – 88, 123 - 125) Zespół biegłych lekarzy z (...) w B. w oparciu o dokumentację lekarską oraz po przeprowadzeniu badania sądowo – lekarskiego stwierdził u powódki: • stan po złamaniu kości ramiennej lewej, obecnie bez zmian w badaniu klinicznym, • stan po leczonym operacyjnie złamaniu kości ramiennej, obecnie z ograniczeniem ruchomości stawu łokciowego oraz ruchów przedramienia, • stan po złamaniu kości biodrowej prawej, obecnie z subiektywnymi dolegliwościami bólowymi przy ucisku i ruchach, bez zniekształcenia miednicy, • stan po złamaniu trzech żeber, obecnie bez dolegliwości i zniekształceń, • stan po usunięciu śledziony, bez zmian w obrazie krwi w dostępnych badaniach, • brak odchyleń w badaniu okulistycznym i laryngologicznym, • brak cech uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, przebyte zaburzenia adaptacyjne depresyjne. Obecny procent uszczerbku na zdrowiu wynosi u powódki 35 % przyznając: za złamanie kości ramiennej lewej bez następstw – 0 %, za złamanie kości ramiennej prawej – 15 %, za złamanie kości biodrowej – 5 %, za usunięcie śledziony – 15 %. Odnośnie cierpień fizycznych biegli podali, że mogły one być znaczne od momentu wypadku do czasu unieruchomienia złamań miednicy i kończyn, a następnie przez okres około 2 tygodni powinny były ustąpić poprzez stopień średni i mierny. Miernego stopnia dolegliwości bólowe mogły natomiast utrzymywać się przez około miesiąc po wypadku z uwagi na złamania żeber. Okresowe kilkudniowe nasilenie dolegliwości bólowych mogło być także związane z usuwaniem materiału zespalającego. Obecnie także nie można wykluczyć okresowego występowania dolegliwości bólowych o miernym lub średnim stopniu nasilenia w związku np. ze zmianami pogody lub zwiększonym --- STRONA 8 --- wysiłkiem fizycznym. Odnośnie cierpień psychicznych biegli podali, że nie można wykluczyć, że u powódki doszło do rozwinięcia się zaburzeń adaptacyjnych depresyjnych związanych nie tylko z urazami doznanymi przez samą powódkę, ale również z utratą w tym wypadku osób bliskich. Rokowania na przyszłość uznać można za pomyślne bowiem nie należy przewidywać pogorszenia się w zakresie skutków doznanych obrażeń. Rehabilitacja wpłynąć może na poprawę sprawności prawej kończyny górnej. W związku z tym uznać należy potrzebę dalszej rehabilitacji prowadzonej w ramach społecznej służby zdrowia. Z lekarskiego punktu widzenia brak jest także podstaw do wnioskowania, iż przebyte złamanie kości biodrowej wpłynie negatywnie na ciążę oraz możliwość porodu. Stwierdzone blizny nie wymagają leczenia w zakresie chirurgii plastycznej. Obecnie powódka nie wymaga pomocy osób trzecich. Pomoc była natomiast konieczna w okresie unieruchomienia, zwłaszcza w związku z gipsowym zaopatrzeniem kończyn górnych, które, jak to wynika z dokumentacji lekarskiej usunięto ostatecznie we wrześniu 2007r. z lewej kończyny górnej oraz w październiku 2007r. z prawej kończyny górnej. (dowód: opinia Uniwersytetu (...) w T. (...) w B. k. 155 – 158, ustne opinie biegłych L. K. (1), A. S. k. 226 - 228) Biegły sądowy z zakresu chirurgii plastycznej C. D. stwierdził u powódki blizny pourazowe kończyny górnej lewej oraz blizny pooperacyjne kończyny górnej prawej i brzucha. Blizny te nie powodują dolegliwości fizycznych. Obiektywnie bolesność związana z ranami urazowymi i chirurgicznymi, które obecnie u powódki skutkują bliznami, występowała w okresie obrzękowym, gojenia się ran, okres ten trwa zwykle przez pierwsze cztery doby gojenia, a następnie ustępuje. Natomiast cierpienia psychiczne wiążą się ze świadomością nieodwracalnej zmiany wyglądu. Łączny trwały uszczerbek na zdrowiu powódki związany z bliznami, oceniany wyłącznie z punku widzenia chirurgii plastycznej, spowodowany bliznami szpecącymi biegły ocenił na 22 %. Choć obecny stan zdrowia powódki jest dobry, to rokowania na przyszłość, co do obecności blizn są niepomyślne. Nie ma bowiem możliwości jakiegokolwiek, czy to chirurgicznego, czy fizykoterapeutycznego leczenia blizn bez pozostawienia następnych blizn. Możliwość całkowitej likwidacji blizn nie istnieje. Nie mogą one całkowicie zaniknąć ani bez interwencji chirurgicznej, ani po interwencji chirurgicznej, ani w wyniku upływu czasu. Blizny u powódki nie kwalifikują się do ich korekty chirurgiczno – plastycznej. Pomimo że powódka obecnie nie stosuje żadnych maści do pielęgnacji blizn, to z punktu widzenia chirurgii plastycznej zasadna jest także fizykoterapia tych blizn, rutynowo zalecana przez chirurgię plastyczną, polegająca na systematycznym i długotrwałym stosowaniu na blizny maści witaminowych (l., d.) i leczniczych (c., n., d.). Wprawdzie ich stosowanie nie może doprowadzić do likwidacji blizn, lecz stanowi podstawowy sposób minimalizacji (poprzez zmniejszenie widoczności) tych blizn w przyszłości. Koszt miesięczny tych maści biegły określił na kwotę 200 zł miesięcznie. Zasadne jest także w przypadku blizn powódki stosowanie dodatkowych zabiegów fizykoterapeutycznych, z których najskuteczniejszą obecnie jest laseroterapia. Koszt roczny takiej fizykoterapii laserowej wynosi około 1.200 zł, a średni czasokres optymalnego zmniejszenia widoczności blizn osiągniętego tą metodą (głównie przez ich odbarwienia) wynosi zwykle 2 – 3 lata obejmując 8 –12 serii zabiegów, co w żadnym stopniu nie wyklucza zasadności stałej pielęgnacji blizn maściami witaminowymi i leczniczymi. (dowód: opinie biegłego sądowego C. D. k. 278 – 283, 318 - 323) Powódce M. M. od dnia 21 lipca 2007r. została przyznana renta rodzinna po zmarłej matce, która wynosiła brutto 597,00 zł, zaś od dnia 01 sierpnia 2007r. w związku z okresową całkowita niezdolnością do pracy przyznano powódce rentę socjalną w kwocie 501,87 zł. (dowód: pismo ZUS Oddziału w R. z dnia 30 lipca 2009r. wraz z kserokopiami decyzji przyznających rentę rodzinną i rentę socjalną k. 141 – 144) W dniu 18 października 2007r. powódka otrzymała wyrównanie z tytułu renty rodzinnej za okres od 21 lipca 2007r. do 31 października 2007r. w kwocie 1.645,96 zł netto. W miesiącu listopadzie i grudniu 2007r. wysokość świadczenia wynosiła 524,69 zł netto. Następnie 25 stycznia 2008r. wypłacono stosowne wyrównanie renty socjalnej za okres od 01 sierpnia 2007r. do 31 grudnia 2007r. wraz ze świadczeniem za miesiąc styczeń (tj. renta rodzinna + renta socjalna) w kwocie 2.926,90 zł netto. Następnie wysokość świadczenia netto kształtowała się następująco: • od 01.02.2008r. do 28.02.2008r. 925,40 zł, • od 01.03.2008r. do 28.02.2009r. 982,40 zł, • od 01.03.2009r. do 28.02.2010r. 1049,38 zł, --- STRONA 9 --- • od 01.03.2010r. do 31.07.2010r. 1095,61 zł. (dowód: pismo ZUS Oddziału w R. z dnia 21 stycznia 2011r. k. 398) Matka powódki z zawodu była krawcową. W 2007r. nie była jednak nigdzie zatrudniona. W 2005r. matka powódki osiągnęła dochód w wysokości 6.088,92 zł. (dowód: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2005r. k. 26 – 27) Z kolei w 2006r. dochód ten wynosił 3.751,80 zł. (dowód: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2006r. k. 28 – 29) Ojciec powódki z zawodu jest kierowcą i w dacie wypadku był zatrudniony na stanowisku kierowcy w Przedsiębiorstwie (...) w R.. Od dnia wypadku przebywał na zwolnienie lekarskim. Jego średnie wynagrodzenie za okres 10 miesięcy w 2007r. wynosiło brutto 2.355, 09 zł, netto - 1.754,84 zł. (dowód: pismo (...) w R. z dnia 22 listopada 2007r. k. 57 akt szkody) W okresie od 19 stycznia 2008r. do 17 maja 2008r. ojciec powódki otrzymywał świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 90 % wynagrodzenia, które stanowiło podstawę wymiaru zasiłku chorobowego w okresie od 19 stycznia 2008r. do 17 kwietnia 2008r., 75 % w okresie od 18 kwietnia 2008r. do 17 maja 2008r .(dowód: decyzja ZUS Oddziału w R. k. 58 akt szkody) Za okres od 19 stycznia 2008r. do 17 kwietnia 2008r. A. W. (2) wypłacono zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 5.585, 40 zł. ( dowód: pismo (...) w R. z dnia 21 grudnia 2010r. k. 370) W dniu 19 maja 2008r. A. W. (1) podjął pracę na podstawie umowy o pracę zawartej do dnia 30 listopada 2008r., jako pracownik produkcyjny w firmie (...) Sp. z o. o. w R.. Jego wynagrodzenie wynosiło 9 zł za godzinę plus premia uznaniowa. (dowód: umowa o pracę k. 25) W okresie od 07 kwietnia 2009r. do 15 maja 2010r. A. W. (1) był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w R., przy czym od dnia 07 lipca 2009r. do 07 października 2009r. otrzymywał zasiłek w następujących wysokościach: • 07. 07. 2009r. – 31.07.2009r. brutto 575,00 zł – netto 518,00 zł, • 01.08.2009r. - 31.08.2009r. brutto 690,00 zł – netto 603,90 zł, • 01.09.2009r. – 30.09.2009r. brutto 690,00 zł – netto 603,90 zł, • 01.10.2009r. – 07.10.2009r. brutto 161,00 zł – netto 161,00 zł. (dowód: zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w R. z dnia 20 grudnia 2010r. k. 361 – 362) W dniu 14 września 2007r. powódka wezwała pozwanego o wypłatę zadośćuczynienia w kwocie 130.000 zł oraz renty na zwiększone potrzeby, skapitalizowanej za okres 6 miesięcy tj. od czasu opuszczenia szpitala w kwocie 10.606 zł (dowód: pismo k. 13 akt szkody) W piśmie, które wpłynęło do pozwanego w dniu 04 lutego 2008r. powódka domagała się przyznania jej odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej z powodu śmieci matki I. W. w kwocie 40.000 zł i brata S. W. w kwocie 25.000 zł. (dowód: pismo k. 13 akt szkody). Z kolei w piśmie, które do pozwanego wpłynęło w dniu 28 marca 2008r. powódka sprecyzowała swoje roszczenia, w tym domagając się zadośćuczynienia w kwocie 160.000 zł, zwrotu kosztów zakupu okularów korekcyjnych w kwocie 271 zł, zwrotu wykonania koronek nazębnych w wysokości 1050 zł (dowód: pismo k. 93 akt szkody) Pozwany przyznał powódce na poczet zadośćuczynienia kwotę 70.000 zł (40.000 zł przed wniesieniem pozwu oraz 30.000 zł po wniesieniu pozwu na podstawie decyzji z dnia 13 stycznia 2009r.), 30.000 zł tytułem stosownego odszkodowania po śmierci matki, 10.000 zł stosowanego odszkodowania po śmierci brata oraz kwoty 2.592 zł jako odszkodowania z tytułu kosztów opieki osób trzecich, 540 zł tytułem odszkodowania związanego z wzbogaconą dietę i 271,98 zł tytułem odszkodowania związanego z poniesionymi kosztami leczenia (koszty zakupu niektórych lekarstw, których rachunki znajdują się w aktach szkody). Przy określeniu odszkodowania związanego z kosztami opieki osób trzecich pozwany przyjął następujące wartości w danych okresach: I. 1) 42 dni – uznany okres, --- STRONA 10 --- 2) 6 godzin – uznany zakres pomocy dziennie, 3) 6 zł - koszt jednej godziny opieki. II. 1) 90 – dni uznany okres, 2) 2 godziny – uznany zakres pomocy dziennie, 3) 6 zł – koszt jednej godziny opieki. (dowód: akta szkody) Powyższe okoliczności faktyczne Sąd ustalił na podstawie wskazanych dowodów, które były wiarygodne, spójne co do istotnych okoliczności sprawy. Dowody z dokumentów urzędowych zostały sporządzone przez uprawnione osoby, w granicach ich kompetencji, a zatem były w pełni wiarygodne. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły także niekwestionowane dokumentny prywatne, których prawdziwość nie budziła wątpliwości. Za w pełni wiarygodne Sąd uznał karty informacyjne leczenia szpitalnego i historie choroby powódki znajdujące się w aktach szkody i złożone w toku procesu, albowiem zostały sporządzone przez uprawnione organy w granicach ich kompetencji. Dokumenty te posłużyły do ustalenia przebiegu leczenia powódki M. M. i stanowiły podstawę do wydania opinii przez zespół biegłych Zakładu Medycyny Sądowej (...) w B. oraz biegłych sądowych A. A. i C. D.. Przy rozstrzygnięciu sprawy szczególnie pomocne były: • opinia zespołu biegłych Zakładu Medycyny Sądowej (...) w B., w osobach prof. dr hab. n. med. R. K. (specjalisty położnictwa i chorób kobiecych), prof. dr hab. med. A. Z. (specjalisty chirurgii plastycznej), dr med. A. S. (specjalisty chorób oczu), dr med. B. S. (specjalisty chorób wewnętrznych nefrologii i hipertensjologii), dr med. L. K. (2) (specjalisty ortopedii), dr med. P. R. (specjalisty neurologii), dr med. K. D. (specjalisty otolaryngologii), lek med. W. K. (specjalisty Psychiatrii), lek. med. E. W. (specjalisty medycyny sądowej), dr med. J. P. (specjalisty medycyny sądowej), • uzupełniająca ustna opinia tego zespołu dr med. L. K. (2) (specjalisty ortopedii), dr med. A. S. (specjalisty chorób oczu), które Sąd uznał za rzetelne, poparte szczegółową analizą stanu zdrowia powódki, zapoznaniem z dokumentacją medyczną i dotychczasowym leczeniem. Sąd przyjął również opinię biegłego sądowego A. A. bez zastrzeżeń, gdyż została ona sporządzona zgodnie ze zleceniem Sądu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych. Powyższą opinię Sąd uznał za wiarygodną, albowiem jest spójna, zupełna, zrozumiała, stanowcza i weryfikowalna z uwagi na jasność zawartych w niej treści. Co prawda zespół badający powódkę w zakładzie Medycyny Sądowej w B. i biegły A. A. różnie określili procentowy uszczerbek na zdrowiu powódki, jednakże powyższa okoliczność nie przekreśla waloru dowodowego obu opinii, gdyż biegli nie tylko ustalali procentowych uszczerbek na zdrowiu, ale także wyjaśnili jaki był czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych powódki, aktualny jej stan zdrowia, rokowania na przyszłość, a w tym zakresie opinie są zbieżne co przekonuje, że zasadnym było poczynienie ustaleń na podstawie tych opinii. Aby wyjaśnić czy blizny pourazowe i blizny pooperacyjne powodują u powódki oszpecenie wyglądu, jaki jest stopień tych zniekształceń i oszpeceń oraz możliwość ich likwidacji lub minimalizacji Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu chirurgii plastycznej C. D.. Powódka nie kwestionowała wydanej przez tego biegłego opinii. Natomiast zarzuty odnośnie powyższej opinii zgłosił pozwany, który kwestionował ustalony przez biegłego C. D. procentowy uszczerbek na zdrowiu powódki i wniósł o przeprowadzenie uzupełniających opinii przez biegłych z zakresu chirurgii plastycznej, którzy wydawali opinie w rozpoznawanej sprawie, jednocześnie zastrzegając sobie możliwość zgłoszenia wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego --- STRONA 11 --- sądowego tej specjalności. Sąd oddalił powyższe wnioski dowodowe pozwanego. Co prawda opinie zespołu biegłych lekarzy z (...) w B. i biegłego C. D. są odmienne odnośnie procentowego uszczerbku na zdrowiu powódki w związku z bliznami pourazowymi i pooperacyjnymi oraz w zakresie konieczności leczenia tych blizn, jednakże zgromadzony materiał dowodowy Sąd uznał za wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Zauważyć bowiem należy, że procentowy uszczerbek na zdrowiu jest tylko jedną z szeregu okoliczności decydujących o wysokości zadośćuczynienia. Nie może też budzić wątpliwości, że opisane w opiniach blizny stanowią oszpecenie wyglądu, a tym samym powodują dyskomfort psychiczny powódki. Choć ogólny stan zdrowia powódki jest dobry, to rokowania co do obecności i wyglądu blizn są niepomyślne, gdyż nie istnieje możliwość ich likwidacji, nie kwalifikują się one korekty chirurgiczno – plastycznej. Wskazany przez biegłego sądowego C. D. sposób leczenia tj. laseroterapia, stosowanie maści witaminowych i leczniczych nie doprowadzi do likwidacji blizn, lecz stanowi podstawowy sposób minimalizacji tych blizn w przyszłości. Z tych względów Sąd uznał, że opinia biegłego sądowego C. D., mimo zgłoszonych przez pozwanego zarzutów, nie budzi zastrzeżeń co do jej kompletności, jasności i niesprzeczności. Została ona sporządzona zgodnie ze zleceniem Sądu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych. Dowód z przesłuchania stron – ograniczony do przesłuchania powódki – uzupełnił materiał dowodowy. Analizując zeznania powódki wzięto pod uwagę te twierdzenia, które były niesporne, przyznane bądź niezaprzeczone, oraz te które znalazły potwierdzenie w zgromadzonych dowodach z dokumentów. Sąd zważył, co następuje: W ustalonym stanie faktycznym powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie. Zgodnie art. 34 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. z 2003 Nr 124, poz. 1151 z późniejszymi zmianami) z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Pozwany przyznał, że posiadacz pojazdu V. (...), którym jako pasażer w dniu 21 lipca 2007r. podróżowała powódka miał zawartą z pozwanym umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów, a zatem co do zasady pozwany nie kwestionował swojej odpowiedzialności za skutki tego wypadku komunikacyjnego. Zgodnie z art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 444 § 1 k.c. w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią kwotę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. O wysokości zadośćuczynienia decyduje szereg okoliczności, a mianowicie: rozmiar doznanej przez poszkodowanego krzywdy, stopień i czas trwania cierpień fizycznych i moralnych poszkodowanego, trwałość czy też nieodwracalność skutków urazu (kalectwo, oszpecenie), przebieg zdarzenia podczas, którego doszło do wyrządzenia krzywdy, prognozy na przyszłość, wiek poszkodowanego. Zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Powinno być adekwatne nie tylko do rozmiaru krzywdy, ale także sytuacji majątkowej stron, aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa. W wyroku z dnia 28 czerwca 2005 r. I CK 7/2005 (LexPolonica nr 1526282) Sąd Najwyższy podał, że „ na rozmiar krzywdy, a w konsekwencji wysokość zadośćuczynienia, składają się cierpienia fizyczne i psychiczne, których rodzaj, natężenie i czas trwania należy każdorazowo określić w okolicznościach konkretnej sprawy. Mierzenie krzywdy wyłącznie stopniem uszczerbku na zdrowiu stanowiłoby niedopuszczalne uproszczenie nie znajdujące oparcia w treści art. 445 § 1 k.c.”. W wyniku wypadku powódka doznała wstrząsu hipowolemicznego, urazu wielomiejscowego, urazu głowy ze stłuczeniem mózgu, skomplikowanego złamania obydwu kości ramieniowych, pęknięcia śledziony (w konsekwencji konieczne było jej usunięcie), zmian w obrazie krwi, złamania kości biodrowej, złamania żeber VIII, IX, X oraz ogromnego urazu psychicznego. Nadto powódka doznała ubytków uzębienia – konieczne było wykonanie rekonstrukcji w postaci koronki nazębnej. Powódce znacznie pogorszył się wzrok, zarówno pod kątem ostrości, jak i pola widzenia. Powyższe obrażenia ciała spowodowały nie tylko konieczność długotrwałego leczenia szpitalnego, w trakcie, którego powódka była operowana, lecz także konieczność leczenia w poradniach ortopedycznej, neurologicznej, stomatologicznej, --- STRONA 12 --- okulistycznej, ponadto powódka korzystała także z opieki w poradni psychologiczno – pedagogicznej. Powódka przez okres 4 miesięcy, w okresie unieruchomienia, zwłaszcza w związku z gipsowym zaopatrzeniem kończyn górnych musiała przy wszystkich czynnościach życia codziennego korzystać z pomocy osób trzecich. Choć obecny stan zdrowia powódki jest dobry to trwałym następstwem wypadku są blizny pourazowe kończyny górnej lewej oraz blizny pooperacyjne kończyny górnej prawej i brzucha. Rokowania co do obecności i wyglądu blizn są niepomyślne, gdyż nie istnieje możliwość ich całkowitej likwidacji ani też nie kwalifikują się one do korekty chirurgiczno – plastycznej. Z powodu tych blizn powódka odczuwa dyskomfort psychiczny, który wynika z ograniczenia doboru dowolnego ubioru. W związku z przebytymi urazami u powódki występują dolegliwości bólowe związane ze zmianami pogody czy zwiększonym wysiłkiem fizycznym. W dalszym ciągu zalecana jest rehabilitacja, która może wpłynąć na poprawę sprawności prawej kończyny górnej. W zakresie procentowego uszczerbku na zdrowiu zdaniem Sądu najbardziej miarodajna jest opinia zespołu biegłych Zakładu Medycyny Sądowej (...) w B., gdyż opinie wydawali lekarze różnych specjalności, których wiedza i doświadczenie zawodowe oraz stanowczy charakter opinii przekonują, że zasadnym było poczynienie ustaleń w tym zakresie na podstawie ich opinii. Mając powyższe okoliczności na względzie zdaniem Sądu należne powódce zadośćuczynienie powinno wynosić 130.000 zł. Skoro dotychczas pozwany wypłacić powódce z tego tytułu kwotę 70.000 zł to powództwo w tym zakresie uwzględniono do kwoty 60.000, zaś dalej idące żądanie oddalono jako zbyt wygórowane. Zgodnie z art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. (ust. 1) W przypadku gdyby wyjaśnienie w terminie, o którym mowa w ust. 1, okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. W terminie, o którym mowa w ust. 1, zakład ubezpieczeń zawiadamia na piśmie uprawnionego o przyczynach niemożności zaspokojenia jego roszczeń w całości lub w części, jak również o przypuszczalnym terminie zajęcia ostatecznego stanowiska względem roszczeń uprawnionego, a także wypłaca bezsporną część odszkodowania. (ust.2) W orzecznictwie pojawiły się poglądy, iż odsetki opóźnienia przy zasądzaniu zadośćuczynienia należą się od daty wyrokowania, jednakże zdaniem Sądu pogląd ten, zważywszy na treść powołanego wyżej art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, nie odnosi się do zobowiązanego, którym jest ubezpieczyciel (pr. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2005r. I CK 7/2005 LexPolonica 1526282). Powódka wezwała pozwanego o wypłatę zadośćuczynienia w kwocie 130.000 zł w dniu 14 września 2007r., a zatem żądanie zasądzenia ustawowych odsetek od zadośćuczynienia w kwocie 60.000 zł począwszy od dnia 15 grudnia 2007r. znajduje uzasadnienie w treści art. 481 k.c. w związku z art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Zgodnie z treścią art. 446 § 3 k.c., Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Do „najbliższych członków rodziny zmarłego” należy niewątpliwie córka, siostra. Roszczenia z 446 k.c. mają na celu naprawienie szkody osobie pośrednio poszkodowanej, po śmierci bezpośrednio poszkodowanego. Trzeba podkreślić, że w niniejszej sprawie art. 446 § 3 k.c. należy interpretować szeroko, uwzględniając przy zasądzaniu odszkodowania także pewne niematerialne aspekty wpływające na pogorszenie sytuacji życiowej, których materialnej wartości nie sposób ustalić. Odszkodowanie dla powoda winno obejmować wszelkie szkody majątkowe, często nieuchwytne i trudne do obliczenia, prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1970r., III PZP 22/70, OSNC 1971/7-8/120). Celem i funkcją społeczną art. 446 § 3 k.c. jest łagodzenie wyraźnie i głęboko niepomyślnych skutków ekonomicznych wynikłych ze śmierci pokrzywdzonego, znacznie pogarszających sytuację życiową najbliższych członków jego rodziny w porównaniu z sytuacją, jaka istniała przed tym zdarzeniem. „Pogorszenie sytuacji życiowej”, niewątpliwie obejmuje wszelkie szkody obecne i przyszłe, które choć w pewnym stopniu dają się ocenić materialnie, co nie oznacza, że muszą mieć wartość materialną. Szkody takie zachodzą na przykład w przypadku utraty matki, brata. Szkody polegające np. na uczuciu osamotnienia, braku --- STRONA 13 --- wsparcia, itp. choć są szkodami niematerialnymi, to jednak przekładają się w pewnym stopniu na sferę materialną, gdyż niektóre czynności z zakresu pomocy, opieki, wychowania itp. mogą być wykonane odpłatnie przez inne osoby. Oczywiście ścisłe, pieniężne określenie rozmiarów tych szkód, jest niemożliwe i dlatego koniecznym jest przyznanie „stosownego odszkodowania”, zmiarkowanie go na podstawie art. 446 § 3 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 1968r., I PR 424/67, LEX nr 6263). Wysokość odszkodowania przyznanego najbliższym członkom rodziny zmarłego wskutek zdarzenia będącego podstawą odpowiedzialności zależy przede wszystkim od stopnia pogorszenia się ich sytuacji życiowej, z tym zastrzeżeniem, że według wymagań ustawodawcy pogorszenie to musi być w każdym razie znaczne, by mogło stanowić podstawę przyznania z tego tytułu jakiejkolwiek sumy pieniężnej. Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej obejmuje nie tylko zakres świadczeń materialnych, ale także pomoc, której w wyniku śmierci bezpośrednio poszkodowanego dochodzący odszkodowania został pozbawiony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1974 r., I CR 40/74, LEX nr 7419). Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej obejmuje niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego, jak też zmiany w sferze dóbr niematerialnych, które rzutują na ich sytuację materialną. Sam ból, poczucie osamotnienia, krzywdy i zawiedzionych nadziei po śmierci osoby bliskiej nie stanowią podstawy do żądania odszkodowania. Jeśli jednak te negatywne emocje wywołały osłabienie aktywności życiowej i motywacji do przezwyciężania trudności dnia codziennego, pogorszenie stanu zdrowia, utratę oczekiwania na pomoc i wsparcie członka rodziny, w chwilach wymagających takich zachowań, itp., to można przyjąć iż pogorszyły one dotychczasową sytuację życiową osoby z najbliższego kręgu rodziny zmarłego. W konsekwencji przedstawionej wykładni pojęcia „znacznego pogorszenia sytuacji życiowej” należy wszechstronnie badać wszelkie okoliczności sprawy przy określaniu należnego uprawnionemu "stosownego odszkodowania”. Musi ono wyrażać się sumą wymierną, stanowiącą adekwatne przysporzenie dla uprawnionego, a zarazem uwzględniającą racjonalną ocenę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2008r., V CSK 544/07, LEX nr 424335). Wysokość odszkodowania powinna również być adekwatna do warunków ekonomicznych i przeciętnej stopy życiowej społeczeństwa. Odszkodowanie musi być stosowne tzn. służyć celowi przystosowania się do zmienionych warunków, a nie uwzględniać utraty wszystkich możliwych w przyszłości korzyści od osoby, która utraciła życie. Tytułem odszkodowania po śmierci matki pozwany wypłacił powódce kwotę 30.000 zł. Strata rodzica przez osobę wchodzącą w wiek dorosły uzasadnia znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej, dlatego też Sąd uwzględnił w całości żądanie dalszego odszkodowania z tego tytułu i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 10.000 zł. Również śmierć brata była dla powódki dramatycznym przeżyciem, zwłaszcza że S. W. był jej jedynym rodzeństwem i dlatego też Sąd uwzględnił żądanie powódki zasądzenia dalszego odszkodowania z tego tytułu w kwocie 5.000 zł. Powódka domagała się przyznania jej odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej z powodu śmieci matki i brata w piśmie, które wpłynęło do pozwanego w dniu 04 lutego 2008r., a zatem ustawowe odsetki od powyższych odszkodowań zasadzono zgodnie z żądaniem pozwu od dnia 06 marca 2008r. Przepis art. 444 §2 k.c. stanowi, że jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Roszczenie o rentę przysługuje poszkodowanemu w razie: - całkowitej lub częściowej utraty przez niego zdolności do pracy zarobkowej; - zwiększenia się jego potrzeb; - zmniejszenia się jego widoków powodzenia na przyszłość. Wymienione następstwa powinny mieć charakter trwały (co nie oznacza, że nieodwracalny). Każda z tych okoliczności może stanowić samodzielną podstawę zasądzenia renty, jednakże konieczną przesłanką jest powstanie szkody bądź to w postaci zwiększenia wydatków, bądź to zmniejszenia dochodów. Renta przewidziana w art. 444 k.c. nie ma charakteru alimentacyjnego, lecz wyłącznie odszkodowawczy i przesłanką jej ustalenia nie może być koszt utrzymania osoby poszkodowanej, ale wyłącznie odszkodowanie za utratę zdolności do pracy (za utratę zarobków) oraz odszkodowanie za zwiększenie się potrzeb poszkodowanego na skutek wyrządzenia mu szkody na zdrowiu (tak --- STRONA 14 --- Sąd Najwyższy w wyroku z 20 grudnia 1977 roku., IV CR 486/77, niepubl.). Zwiększenie się potrzeb poszkodowanego stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach na ich zaspokojenie, np. konieczność stałych zabiegów, rehabilitacji, specjalnego odżywiania. „Przyznanie renty z tytułu zwiększonych potrzeb na podstawie art. 444 § 2 k.c. nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany te potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z tym wydatki. Do przyznania renty z tego tytułu wystarcza samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwa czynu niedozwolonego” (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 11 marca 1976 r., IV CR 50/76, OSNCP 1977, nr 1, poz. 11, tak też Sąd Apelacyjny w K. w wyroku z dnia 24 maja 1996 roku, sygn. III Apr 7/96). Żądanie powódki zasądzenia skapitalizowanej renty na zwiększone potrzeby za okres od dnia wypadku do dnia 30 listopada 2008r. w kwocie 5.968 złotych oraz renty bieżącej z tego tytułu począwszy od dnia 01 grudnia 2008r. uznać należy za częściowo zasadne. W wyniku doznanych obrażeń, które uniemożliwiły powódce samodzielne funkcjonowanie i ograniczyły sprawność samoobsługi poszkodowanej, konieczna była pomoc osób trzecich. Powódka, przez długi okres po wypadku miała kłopoty z ubraniem się, przygotowaniem posiłków i samodzielnym ich jedzeniem, myciem się, korzystaniem z toalety. Wypisując powódkę ze szpitala lekarz prowadzący zalecił utrzymać gips ramienny lewej ręki przez okres 4 tygodni oraz utrzymać szynę gipsową ręki prawej przez okres 6 tygodni. Od chwili opuszczenia szpitala powódka wymagała opieki osób trzecich. Pozwany wypłacił powódce kwotę 2.592 zł jako odszkodowania z tytułu kosztów opieki osób trzecich. Przy określeniu odszkodowania związanego z kosztami opieki osób trzecich pozwany przyjął następujące wartości w danych okresach: I. 1) 42 dni – uznany okres, 2) 6 godzin – uznany zakres pomocy dziennie, 3) 6 zł - koszt jednej godziny opieki. II. 1) 90 – dni uznany okres, 2) 2 godziny – uznany zakres pomocy dziennie, 3) 6 zł – koszt jednej godziny opieki. Zarówno z opinii zespół biegłych lekarzy z (...) w B., jak i z opinii biegłego A. A. wynika, że obecnie powódka nie wymaga pomocy osób trzecich. Natomiast takiej pomocy wymagała w okresie pierwszych kilku (3-4) miesięcy po wypadku, już co najmniej ze względu na uruchomienie kończyny i wymagany okres leżenia. Powódka zeznała, że po opuszczeniu szpitala opiekowali się nią ojciec i babcia wspierając ją psychicznie i pomagając jej w różnych czynnościach tj. jak przygotowanie posiłków, sprzątanie. Obecnie powódka nie korzysta z pomocy osób trzecich. Zatem żądanie zasądzenia dalszych należności z tytułu opieki osób trzecich uznać należy za niezasadne, zwłaszcza że powódka nie wykazała, aby poniosła z tego tytułu koszty wyższe aniżeli dotąd wypłacone przez pozwanego. Dodać należy, że samo twierdzenie strony nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę to twierdzenie zgłaszającą (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2001 roku, I PKN 660/00, Wokanda 2002/7-8/44). Podobnie przedstawia się sytuacja jeśli chodzi o koszty leczenia, gdyż powódka nie wykazała, aby na leki, zaopatrzenie medyczne, dojazdy do placówek medycznych wydatkowała kwotę 1.500 zł. Pozwany pokrył częściowo koszty zakupu lekarstw, których zażywanie było związane z leczeniem po wypadku komunikacyjnym. Za zasadne Sąd uznał zasądzenie kwoty 271 zł wydatkowanej na zakup okularów korekcyjnych oraz kwoty 1.050 zł przeznaczonej na wykonanie koronki nazębnej. Rachunki odnośnie wydatkowania powyższych kwot zostały przedstawione pozwanemu, zaś o zwrot powyższych należności powódka zwróciła się w piśmie, które do pozwanego wpłynęło w dniu 28 marca 2008r. Zatem ustawowe odsetki od kwoty 1.321 zł zasądzono począwszy od dnia 28 kwietnia 2008r. Z opinii biegłego sądowego C. D. wynika, że zasadne jest także w przypadku blizn powódki stosowanie dodatkowych zabiegów fizykoterapeutycznych, z których najskuteczniejszą obecnie jest laseroterapia. Koszt roczny takiej fizykoterapii laserowej wynosi około 1.200 zł, a średni czasokres optymalnego zmniejszenia --- STRONA 15 --- widoczności blizn osiągniętego tą metodą (głównie przez ich odbarwienia) wynosi zwykle 2 – 3 lata obejmując 8 – 12 serii zabiegów, co w żadnym stopniu nie wyklucza zasadności stałej pielęgnacji blizn maściami witaminowymi i leczniczymi, których miesięczny koszt biegły określił na kwotę 200 zł. Mając na względzie te zalecenia biegłego Sąd zasądził na rzecz powódki kwotę 3.600 zł na pokrycie kosztów laseroterapii z ustawowymi odsetkami od dnia 01 grudnia 2010r., gdyż jak wynika z dowodu nadania (k. 304) pismo procesowe zawierające żądanie zasądzenia tej kwoty zostało wysłane do pozwanego w dniu 21 października 2010r. Z zeznań powódki wynika, że powódka nie ponosi kosztów specjalnego odżywania. Poza lekami przeciwbólowymi, które zażywa sporadycznie nie zażywa innych leków. Powódka nie wykazała także aby ponosiła koszty wizyt u lekarzy oraz dojazdów na te wizyty. Zalecana jest rehabilitacja, która wpłynąć może na poprawę sprawności prawej kończyny górnej, jednakże może być ona prowadzona w ramach społecznej służby zdrowia. Zatem żądanie zasądzenia miesięcznej renty na zwiększone potrzeby w kwocie 660 zł począwszy od grudnia 2008r. jest tylko częściowo zasadne, a to w zakresie kosztów zakupu maści witaminowych i leczniczych, których miesięczny koszt biegły C. D. określił na kwotę 200 zł. Ponieważ dotychczas powódka nie ponosiła wydatków na ten cel Sąd zasądził rentę z tego tytułu począwszy od lutego 2011r. Przepis art. 446 § 2 zdanie 1 k.c. stanowi, że osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Podstawowym kryterium ustalenia renty są usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zmarłego. Zakres usprawiedliwionych potrzeb poszkodowanego będzie podlegał ocenie zróżnicowanej w zależności od tego, czy uprawnionym są dzieci zmarłego, czy inne osoby. W przypadku gdy uprawnionym do renty jest dziecko zmarłego podstawą określenia wysokości renty jest brak samodzielności po stronie uprawnionego do alimentów (art. 133 § 1 k.r.o.). Prawo do renty nie jest zależne od tego, czy zmarły faktycznie dostarczał środki utrzymania na rzecz osoby uprawnionej, zależy natomiast od tego, czy w chwili śmierci spełnione były przesłanki aktualizujące obowiązek alimentacyjny wobec tej osoby (pr. orz. SN z dnia 24 sierpnia 1990r. I CR 422/90 OSN 1991, Nr 10 – 11, poz. 124). Fakt niewykonywania przez zmarłego rodzica pracy zarobkowej i realizacja obowiązku alimentacyjnego w postaci świadczenia pracy we wspólnym gospodarstwie domowym nie stanowi przeszkody w zasądzeniu renty z art. 446 § 2 k.c. na rzecz małoletnich dzieci. Jest jednak zawsze niezbędna ocena, na ile w konkretnych okolicznościach utrata osobistych starań zmarłego rodzica może być kompensowana w postaci renty, na ile zaś utrata tych świadczeń wpływa na pogorszenie sytuacji życiowej dziecka, co uzasadnia roszczenie z art. 446 § 3 k.c. Matka powódki I. W. w 2005r. osiągnęła dochód w kwocie 6.088,92 zł, natomiast w 2006r. jej dochód wynosił 3.751,80 zł. W 2007r. matka powódki nie pracowała, zaś po jej śmieci powódka otrzymała rentę rodzinną, która wynosiła brutto 597,00 zł, zaś od dnia 01 sierpnia 2007r. w związku z okresową całkowita niezdolnością do pracy przyznano powódce rentę socjalną w kwocie 501,87 zł. Zakres obowiązku alimentacyjnego wyznacza z jednej strony zakres usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a z drugiej strony majątkowe i zarobkowe możliwości zobowiązanego do alimentacji. Podzielić zatem należy pogląd pozwanego, że z uwagi na majątkowe i zarobkowe możliwości zmarłej oraz zakres usprawiedliwionych potrzeb powódki świadczenia, które powódka otrzymywała z ZUS, a w szczególności renta rodzinna pokrywały co do wysokości wartość świadczenia alimentacyjnego, do jakiego zobowiązana byłaby zmarła wobec powódki. Zadośćuczynienie obowiązkowi alimentacyjnemu względem dziecka rzadko następuje wyłącznie w postaci świadczenia pieniężnego, gdyż obowiązek alimentacyjny rodzice wypełnią także w całości lub w części poprzez osobiste starania o utrzymanie lub wychowanie dziecka. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, jednakże nie uzasadnia ona przyznania powódce renty, o której stanowi art. 446 § 2 k.c., gdyż utratę osobistych starań zmarłej matki powódki o jej utrzymanie i wychowanie wzięto pod uwagę przy ustalaniu wysokości odszkodowania, o którym stanowi art. 446 § 3 k.c. Z tych względów Sąd uznał, że powództwo odnośnie renty wynikającej z art. 446 § 2 k.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Obecnie stan zdrowi powódki jest dobry. Z opinii biegłego A. A. wynika jednak, że istnieje potencjalna możliwość wcześniejszego rozwoju procesu zwyrodnieniowo – zniekształcającego prawego stawu biodrowego. Co prawda zespół biegłych lekarzy z (...) w B., który przeprowadzał badanie powódki po wydaniu opinii przez biegłego A. A., takich zmian --- STRONA 16 --- nie stwierdził, jednakże z opinii tego ostatniego biegłego wynika, że zmiany te rozwijają się w okresie wieloletnim. Powyższa okoliczność uzasadniała ustalenie, że pozwany (...) Spółka Akcyjna w W. ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 21 lipca 2007r., które mogą ujawnić się u powódki M. M. w przyszłości. Dodać jednak należy, biegły A. A. podał, że proces zwyrodnieniowo – zniekształcający prawego stawu biodrowego może się u powódki nie rozwinąć wcześniej niż w innych dużych stawach i będzie miał w takim przypadku jako przyczynę normalne zmiany będące skutkiem zużywania się i starzenia organizmu. W przypadku ubiegania się powódki w przyszłości o ustalenie związku potencjalnej koksartozy z wypadkiem z dnia 21 lipca 2007r., należy zawsze przeprowadzić badanie porównawcze co najmniej obu bioder. W zakresie w jakim strona powodowa cofnęła pozew Sąd na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. w związku z art. 203 § 4 k.p.c. umorzył postępowanie. Wartość przedmiotu sporu w rozpoznawanej sprawie wynosiła 140.288 zł, zaś powództwo zostało uwzględnione do kwoty 82.321 zł. Zatem powódka wygrała sprawę w 59 %. Obie strony w rozpoznawanej sprawie były reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników, przy czym koszty zastępstwa procesowego powódki wyniosły 5.294 zł (wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatami skarbowymi od pełnomocnictw wyniosło 3.634 zł, koszty przejazdów pełnomocnika – 1.660 zł), natomiast koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika pozwanego obejmują jego wynagrodzenie wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 3.617 zł. Skoro powódka wygrała proces w 59 % to z kwoty 5.294 zł należy jej się zwrot kwoty 3.123,46 zł. Natomiast pozwanemu, który wygrał proces w 41 % należy się zwrot kwoty 1.482,97 zł. Różnica wynosi: 3.123,46 zł – 1.482,97 zł = 1.640,49 zł ( w zaokrągleniu 1.641 zł). Powyższą kwotę Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki przy zastosowaniu wynikającej z art. 100 k.p.c. zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu. Do rozliczenia pozostawały nieuiszczone koszty sądowe w kwocie 12.445,88 zł obejmujące: opłatę sądową w kwocie 7.015 zł oraz wydatki na opinie biegłych sądowych w kwocie 5.431,48 zł. Skoro pozwany przegrał sprawę w 59 % to na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005r. (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późniejszymi zmianami) nakazano pobrać od niego - jako strony przegrywającej sprawę - na rzecz Skarbu Państwa kwotę 7.344 zł. Natomiast z uwagi na charakter dochodzonego roszczenia, sytuację rodzinna i majątkową powódki na podstawie art. 113 ust. 4 powołanej ustawy odstąpiono od obciążenia jej resztą nieuiszczonych kosztów sądowych.