Wyrok I C 423/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Olsztyn

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 423/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ewa Oknińska Protokolant: stażysta Justyna Niebrzydowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa E. S., M. S. przeciwko J. S. (1), R. S. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli oddala powództwo. SSO Ewa Oknińska Sygn. akt I C 423/16 UZASADNIENIE Powodowie M. S. i E. S. wnieśli o zobowiązanie pozwanych J. S. (1) i R. S. do złożenia oświadczenia woli o następującej treści; „wyrażam zgodę na ekshumację zwłok J. S. (1), zmarłego dn. 02 listopada 2006 r., pochowanego w grobie razem z W. S., zmarłym dn. 19.04.2003 r. na Cmentarzu Parafialnym R. – Katolickiej Parafii p.w. (…) w D. i na ponowne jego pochowanie na tym cmentarzu w grobie jednoosobowym”. Ekshumacja oraz ponowne pochowanie ma odbyć się na koszt powoda E. S.. Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanych kosztów procesu. W uzasadnieniu powodowie wskazali, że M. S. w 1955 r. zawarła związek małżeński z W. S.. Małżonkowie wychowali łącznie siedmioro dzieci: trzech synów z poprzedniego związku (...) i czworo wspólnych dzieci. Powód przed śmiercią ojca, wykupił u ówczesnego proboszcza R. – Katolickiej Parafii p.w. (...) w D., będącego jednocześnie właścicielem Cmentarza Parafialnego miejsca na pochówek swoich rodziców M. i W. S.. W. S. został pochowany w wykupionym przez powoda miejscu, a jego syn J. S. (1) w grobie razem z ojcem. Powoda nie było wówczas w Polsce i nie miał wiedzy o miejscu pochówku brata. Powódki zaś nikt nie zapytał o miejsce pochowania zmarłego. Dla powódki bardzo ważne jest, aby została pochowana razem z mężem. Powodowie wskazali, że prawo pochowania zwłok osoby --- STRONA 2 --- zmarłej wraz z prawem ekshumacji oraz pamięć o osobie zmarłej stanowią dobra osobiste. Postępowanie pozwanych sprzeciwiających się ekshumacji należy ocenić jako działanie bezprawne i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Jednostronne oświadczenie woli powódki na wypadek śmierci w przedmiocie pochowania zwłok jest w świetle prawa życzeniem, którego poszanowanie jest kwestią lojalności najbliższej rodziny i obowiązkiem moralnym. Powódka i W. S. byli małżeństwem z prawie pięćdziesięcioletnim stażem i nie ma więc żadnych przyczyn, aby nie byli pochowani razem. Ponadto spoczywanie małżonków w jednym grobie, poza okolicznością, że uwzględnia wolę rodziców, jest zgodne z tradycją i zwyczajem, ułatwi dzieciom kultywowanie pamięci o zmarłych rodzicach. Pozwani w odpowiedzi na pozew nie wyrazili zgody na ekshumację zwłok J. S. (1). Pozwany J. S. (1) wskazał, że brat został pochowany w grobie głębinowym i nie ma przeszkód, aby powódka została pochowana w powyższym grobie. Podniósł, że również chciałby uszanować miejsce pochówku zwłok brata. Pozwany R. S. podniósł, że brat był osobą samotną. Z tego powodu zajął się jego pochówkiem na ustną prośbę powódki. J. S. (1) został pochowany w oddzielnym grobie. Proboszcz H. O. zaproponował, żeby pochować brata w grobie głębinowym wraz z matką M. S. na wypadek jej śmierci. Pozwany tak uczynił za ustną zgodą matki. Sąd ustalił następujący stan faktyczny Powódka M. S. i W. S. w 1955 r. zawarli związek małżeński. Małżonkowie wychowali łącznie siedmioro dzieci: trzech synów z poprzedniego związku małżeńskiego W. S. tj. pozwanych i J. S. (1) oraz czworo wspólnych dzieci tj. E. S., J. C. (1), K. S. i J. S. (2) (bezsporne). W. S. zmarł w dniu 19 kwietnia 2003 r. i został w pochowany na Cmentarzu Parafialnym w D.. Jego syn J. S. (1), ur. 12 września1950 r., zmarł w dniu 02 listopada 2006 r. Powódka poprosiła wówczas R. S., aby zajął się pochówkiem zmarłego. Przekazała mu, aby miejsce pochówku było „niedaleko” od grobu ojca. R. S. udał się do proboszcza, który wskazał miejsce pochówku na cmentarzu obok grobu ojca. J. S. (3) został pochowany na cmentarzu parafialnym w D. obok grobu ojca. Są to oddzielne kwatery, sąsiadujące ze sobą. (dowód: skrócony odpis aktu zgonu W. S. - k. 52, odpis skrócony aktu zgonu J. S. (1) – k. 52,dokumentacja fotograficzna – k. 23,26, pismo proboszcza R. – Katolickiej Parafii p.w. Trójcy Przenajświętszej w D. – k. 68, przesłuchanie powódki – k. 79, 73, przesłuchanie pozwanego R. S. – k.80, 75-76, zeznania świadka J. W. (1) – k. 76-77, zeznania świadka J. C. (2) – k. 77, zeznania świadka K. S. – k. 77) Pismem z dnia 17 maja 2016 r. proboszcz R. – Katolickiej Parafii p.w. (...) w D. J. W. (2), wyraził zgodę na ekshumację zwłok J. S. (1), zmarłego dnia 04 listopada 2006 r. (dowód: pismo z dnia 17 maja 2016 r. – k.11) Powodowie pismem z dnia 24 maja 2016 r. wezwali pozwanych do wyrażenia zgody na dokonanie ekshumacji zwłok J. S. (1). (dowód: pisma z dnia 24 maja 2016 r. – k . 12-14) --- STRONA 3 --- Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na dokumentach, których wiarygodność nie została podważona przez żadną ze stron. Ponadto uwzględniono zeznania świadków J. W. (1), J. C. (2), K. S. oraz dowód z przesłuchani stron w takim zakresie w jakim znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Analizując zasadność żądania należy wskazać, że zgodnie że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2014r., poz. 1741 ze zm.) prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie: pozostały małżonek, krewni zstępni, krewni wstępni, krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Zgodnie zaś z art. 15 ust. 1 powołanej wyżej ustawy ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana: 1) na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego; 2) na zarządzenie prokuratora lub sądu; 3) na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel. W wypadku sporu między osobami, którym przysługuje prawo ekshumacji, osoba uprawniona do niej, może skutecznie domagać się zobowiązania innej uprawnionej osoby do złożenia stosownego oświadczenia woli dopiero wtedy, gdy dobro osobiste osoby domagającej się ekshumacji zostaje zagrożone cudzym działaniem bezprawnym. Zgodnie z treścią art. 24 k.c. czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z przepisu art. 24 k.c. wynikają dwie przesłanki ochrony dóbr osobistych: naruszenie dobra osobistego i bezprawność tego naruszenia. Powodowie obowiązani są udowodnić, że ich dobra osobiste zostały naruszone działaniem lub zaniechaniem pozwanych, zaś pozwani obowiązani są udowodnić, że ich postępowanie nie było bezprawne. O naruszeniu dobra osobistego można mówić tylko wówczas, gdy działanie drugiej strony było bezprawne, a mianowicie sprzeczne z normami prawnymi lub zasadami współżycia społecznego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia dobra osobistego, ponadto brak podstaw do przyjęcia, aby działania pozwanych były bezprawne. Wbrew twierdzeniom strony powodowej J. S. (1) nie został pochowany w grobie razem z ojcem W. S., lecz został pochowany w oddzielnym grobie. Powodowie nie wykazali zaś, aby zawarli z zarządem cmentarza umowę, na podstawie której powódka miała zarezerwowane miejsce pochówku na cmentarzu w miejscu, w którym został pochowany J. S. (1) oraz, aby strona poniosła z tego tytułu opłatę. Na powyższą okoliczność nie przedłożyli żadnego dokumentu. Podnieść należy, że świadkowie J. C. (1) i K. S. nie posiadały informacji pochodzących z bezpośrednich spostrzeżeń dotyczących wykupu przez powodów miejsca na cmentarzu. --- STRONA 4 --- Podkreślić trzeba, że R. S. zajął się pochówkiem brata na prośbę powódki. Proboszcz zarządzający cmentarzem wskazał miejsce pochówku obok grobu ojca. Tak wyznaczone miejsce pochówku było uzasadnione tym, że J. S. (1) był osobą samotną, zatem został pochowany obok grobu najbliższej mu osoby. W okolicznościach niniejszej sprawy powodowie wskazywali, że dla powódki jest ważne, aby została pochowana razem z mężem. Jednakże w ocenie Sądu nadrzędne znaczenie na prawo osobiste kultywowania pamięci o zmarłych. Kult pamięci zmarłego polega na przysługujących człowiekowi uprawnieniach wypływających ze sfery uczuć odnoszących się do osoby zmarłej, okazywania szacunku dla wspomnień i pamięci o nie. Doniosłe jest również zapewnienie zmarłemu spokojnego spoczynku. Kult osób zmarłych sprzeciwia się ekshumacji o ile nie przemawiają za tym ważne względy społeczne lub osobiste. W niniejszej sprawie nie zachodzą takie względy, które nakazywałyby uwzględnić powództwo. Podkreślić należy, że powódka wychowywała J. S. (1), którego traktowała jak syna. Pozwanym zaś nie można przypisać bezprawnego działania co do pochówku brata. Ponadto nie jest działaniem bezprawnym postępowanie pozwanych, którzy sprzeciwiają się dokonania ekshumacji zwłok ich brata. Pozwani bowiem dążą do zachowania kultu zmarłego. Sąd pominął wnioski dowodowe zgłoszone przez powodów o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego oraz zwrócenie się do administratora o dokonanie pomiaru grobu, albowiem powyższe wnioski nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych przyczyn Sąd na podstawie powołanych przepisów oddalił powództwo. SSO Ewa Oknińska