Wyrok I C 420/11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 420/11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Ewa Olszewska Protokolant: protokolant Joanna Nagła po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2012 r. w Krakowie sprawy z powództwa (…) we (…) przeciwko (…) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. zobowiązuje pozwanego (…) do złożenia pisemnego oświadczenia skierowanego do (…) i do (…) z siedzibą we (…) o następującej treści: „Ja niżej podpisany (…) wyrażam ubolewanie i przepraszam (…) z siedzibą we (…) za wysłanie do (…) nieprawdziwej wiadomości mailowej, jakoby --- STRONA 2 --- Spółka ta podejmowała działania niezgodne z prawem w ramach prowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego pod nazwą „(…) – etap II”, czym naruszyłem jej dobre imię” II. oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. zasądza o pozwanego (…) na rzecz strony powodowej 1.210,00 (słownie złotych: jeden tysiąc dwieście dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 420/11 Uzasadnienie Wyroku z dnia 31 stycznia 2012 roku. Strona powodowa (…) z siedzibą we (…) (poprzednio (…) z siedzibą we (…) ) wniosła przeciwko (…) pozew o ochronę dóbr osobistych i zapłatę domagając się nakazania pozwanemu złożenia pisemnego oświadczenia, skierowanego na ręce (…) oraz do strony powodowej, o treści : „Ja niżej podpisany (…) wyrażam ubolewanie i przepraszam (…) z siedzibą we (…) za wysłanie do (…) nieprawdziwej wiadomości mailowej, jakoby Spółka ta podejmowała działania niezgodne z prawem w ramach prowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego pod nazwą „ (…) – etap II”, czym naruszyła jej dobre imię ”, nadto zasądzenia od pozwanego na rzecz (…) z siedzibą we (…) kwoty --- STRONA 3 --- 5.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17.08.2010 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu. Uzasadniając powyższe strona powodowa podała, że wspólnie z (…) prowadziła postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego pn „ (…) – etap II”. W wyniku przeprowadzonego postępowania zostało wyłonione do wykonania zadania konsorcjum wykonawców, reprezentowane przez firmę (…) we (…) . Pozwany podając się za wykonawcę w dniu 27 stycznia 2010 r. wysłał za pośrednictwem poczty elektrycznej wiadomość do Sekretariatu (…) , na adres (…) .pl ., skierowaną do (…) , w której użył sformułowania, że „przetarg zorganizowany przez Inwestora (powoda) został ustawiony, zaś „spór z wykonawcą dotyczący realizacji zadania „ (…) – etap II, ma wyraźne podłoże korupcyjne. Pod treścią wiadomości wskazał swoje dane osobowe, a także telefon kontaktowy i adres poczty e – mail. Strona powodowa wskazała, że w wyniku wysłania wiadomości przez pozwanego, prawidłowość przeprowadzenia postępowania udzielenie zamówienia publicznego była przedmiotem kontroli (…) . Ustalenia kontroli nie wykazały, aby w zakresie będącym jej przedmiotem naruszone zostały przepisy ustawy prawo zamówień publicznych. Ustalenia te nie dały także podstaw do potwierdzenia zarzutu jakoby spór pomiędzy inwestorem, a wykonawcą „miał podłoże korupcyjne”, zaś „dokumenty świadczyły o ustawieniu przetargu”. W piśmie z dnia 18 sierpnia 2010 r., pozwany przyznał, że kontrola nie wykazała nieprawidłowości prowadzonego postępowania, jednak w jego ocenie sam fakt przeprowadzenia kontroli „zadziałał --- STRONA 4 --- pobudzająco”, a zatem jego zachowanie przyniosło oczekiwane rezultaty. Zdaniem strony powodowej podnoszone przez pozwanego zarzuty, jako informacja nieprawdziwa, nie tylko naruszyły jej dobre imię, ale także naraziły ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania działalności statutowej. Jednocześnie, w związku z faktem, że informacja została skierowana do licznego grona odbiorców, mogła negatywnie wpłynąć na reputację powoda w opinii publicznej, a szczególności (…) i (…) oraz (…) . Pozwany (…) złożył odpowiedź na pozew, w której wskazał, że treść przesłanej przez niego treści informacji, nie mogła w żadnym stopniu wpłynąć na możliwość funkcjonowania powodowej Spółki. Informacja ta nie groziła utratą zaufania potrzebnego do prawidłowego funkcjonowania w zakresie jej zadań statutowych, gdyż spółka prowadzi jednie część wskazanych w statucie zadań, polegających na zbiorowym dostarczaniu wody i zbiorowym odprowadzaniu ścieków na terenie Gminy (…) . Nie jest więc uczestnikiem otwartego rynku, gdzie dla pozyskania zlecenia potrzebna jest dobra reputacja. Pochodząca od niego informacja nie została skierowana do licznego grona odbiorców, bowiem skierował ją do jednej osoby, sprawującej nadzór właścicielski na stroną powodową. Po powiadomieniu (…) sprawa została skierowana drogą służbową do Dyrektora (…) . Wskazał, iż jego przeświadczenie o zaistnieniu „podłoża korupcyjnego” i „ustawieniu przetargu” ma źródła w wieloletnich obserwacjach związanych z wykonywanym zawodem. W rozumieniu pozwanego zaistnienie „podłoża korupcyjnego” oznacza m.in. takie --- STRONA 5 --- zorganizowanie stanu spraw, w którym pojawia się możliwość uzyskania korzyści materialnych przez strony do tego nieuprawnione. Konkludujac pozwany podał, iż nie zgadza się na spełnienie żądania strony powodowej złożenia pisemnych oświadczeń o charakterze i zasięgu publicznym, odwołujących zgłoszone do (…) zastrzeżenia, gdyż w jego ocenie istniały wystarczające podstawy do takiego zgłoszenia, nadto zastrzeżenia nie były zgłoszone publicznie, lecz z wykorzystaniem właściwej drogi służbowej. Niezasadne jest także żądanie zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 27 stycznia 2010 roku pozwany za pośrednictwem poczty elektrycznej wysłał na adres (…) , (…) .pl ., wiadomość mailową skierowaną do (…) . W jej nagłówku zaznaczył „Pilne. Dotyczy problemów z (…) . Proszę doręczyć ten list Panu (…) .” W treści listu pozwany podał min., że „… jako arbiter otrzymał propozycję rozstrzygnięcia sporów pomiędzy firmą wykonawczą, a inwestorem w przypadku dwóch realizowanych obecnie we (…) kontraktów budowlanych. W jednym przypadku (inwestor (…) ) spór ma wyraźnie podłoże korupcyjne. Bezpośrednich dowodów korupcji (zdjęcia, kwoty, osoby daty) brak, ale dokumenty świadczą o tzw. „ustawieniu przetargu”. Dalej pozwany wskazał, że ”…lepszym rozwiązaniem będzie odpowiednie załatwienie sprawy wewnętrznie, niż nieuchronne jej upublicznienie poprzez skierowanie do arbitrażu, --- STRONA 6 --- z wystawienia swojej kandydatury arbitra zrezygnował na rzecz prowadzenia spraw po stronie wykonawcy…” W ostatnim akapicie pisma pozwany podał swoje dane osobowe – imię i nazwisko, numer telefonu komórkowego oraz adres skrzynki z poczty elektronicznej - (…) pl . Dowód : wiadomość mailowa z poczty elektronicznej z dnia 27.01.2010 r., k. 11, zeznania pozwanego, k. 101 – 102. Wiadomość pozwanego wpłynęła do Kancelarii Ogólnej (…) , następnie przez odpowiednie komórki organizacyjne Urzędu trafiła do biura (…) . (…) o treści maila powiadomił bezpośrednio Przewodniczącą Rady Nadzorczej powodowej Spółki, wzywając ją do złożenia wyjaśnień co do podanych w nim okoliczności, jak też zlecił kontrolę przedsiębiorstwa komórce wewnętrznej Urzędu. Treść informacji mailowej nie przyniosła dla strony powodowej negatywnych skutków w postaci zerwania kontaktów przez jej kontrahentów, nie pojawiały się dodatkowe zarzuty, czy uwagi ze strony mieszkańców. Wiadomość pozwanego nie dotarła do szerokiej opinii publicznej. Dowód: zeznania stającego za stronę powodową wiceprezesa zarządu (…) , k. 100 – 101. Postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego pn „ (…) – etap II” było przeprowadzone wspólnie z przez (…) (od 1.01.2008 r. (…) ) i (…) ) w oparciu o art. 16 ustawy prawo zamówień --- STRONA 7 --- publicznych. Na mocy porozumienia z dnia 28 listopada w 2007 r. strony wyznaczyły (…) jako podmiot upoważniony do przeprowadzenia postępowania, podpisania umowy oraz wybrania wykonawcy imieniu i na rzecz obu stron. W wyniku tego postępowania w dniu 30 kwietnia 2009 r. została zawarta umowa nr (…) z konsorcjum wykonawców reprezentowanych przez (…) z siedzibą we (…) . Dowód : protokół z kontroli, nr ewidencyjny: (…) , k. 12 – 15. Wskutek informacji mailowej z dnia 27 stycznia 2010 r. i materiałów przekazanych przez pozwanego w okresie od 31 marca do 9 kwietnia 2010 r. została przeprowadzona przez Wydział Kontroli (…) kontrola prawidłowości przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego pn. „ (…) – etap II” oraz realizacji zawartej umowy, w szczególności w części dotyczącej wybudowania kanalizacji sanitarnej. Kontrola ta miała charakter doraźny i w związku ze skargą pozwanego została przeprowadzona niezwłocznie. W powodowej jednostce prowadzone są głównie kontrole planowane, jeżeli nie ma skarg, to dodatkowe kontrole Urzędu Miasta nie są przeprowadzane. Kontrola wywołana pismem pozwanego była kontrolą dodatkową i swym zakresem obejmowała jedynie zarzuty podniesione przez pozwanego. Dowód : protokół z kontroli, nr ewidencyjny: (…) , k. 12 – 15, zeznania stającego za stronę powodową wiceprezesa zarządu (…) , k. 100 – 101. --- STRONA 8 --- Ustalenia przeprowadzonej kontroli nie wykazały, aby w zakresie będącym jej przedmiotem zamawiający naruszył przepisy ustawy prawo zamówień publicznych przy prowadzeniu postępowania o zamówienie publiczne oraz w trakcie jego realizacji. Ustalenia te nie dały także podstaw do potwierdzenia zarzutu wykonawcy jakoby spór pomiędzy nim a zamawiającym, jak to wynikało z treści wiadomości mailowej pozwanego, „…miał wyraźne podłoże korupcyjne”, a dokumenty świadczyły o tzw. „ustawieniu przetargu”. Dowód : protokół z kontroli, nr ewidencyjny: (…) , k. 12 – 15, zeznania stającego za stronę powodową wiceprezesa zarządu (…) , k. 100 – 101, Pismem z dnia 30 lipca 2010 r. strona powodowa wezwała pozwanego, w związku rozpowszechnianiem wyżej wskazanych informacji, do zapłaty kwoty 5.000 zł na rzecz (…) we (…) , tytułem świadczenia za naruszenie dóbr osobistych Spółki, a także złożenia stosownego oświadczenia zawierającego przeprosiny. Dowód: pismo z dnia 30.07.2010 r., k. 15. Na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. pełnomocnik strony powodowej wysunął propozycję ugodowego rozwiązania sporu, w ten sposób, że pozwany miałby wyłącznie złożyć oświadczenie, o którym mowa w pkt 1 pozwu. --- STRONA 9 --- Pozwany odmówił zawarcia ugody w przedstawionym kształcie. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2011 r. (prezentata Sądu) wyszedł z własną propozycją oświadczenia, które miałby skierować na ręce (…) o następującej treści: „Ja niżej podpisany (…) wyrażam ubolewanie, że wysłana przeze mnie do (…) wiadomość e–mailowa, jakoby (…) z siedzibą we (…) podejmowała działania niezgodne z prawem w ramach prowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego pod nazwą „ (…) – etap II” mogła zostać odebrana jako naruszenie jej dobrego imienia i przez to spowodowała dla tej Spółki daleko idące uciążliwości. Przyjmuję do wiadomości i nie zaprzeczam wynikom kontroli prowadzonej przez Wydział Kontroli (…) , która co do zarzucanych skutków wytworzonej sytuacji wykazała niezgodność ze stanem rzeczywistym”. Dowód: protokół rozprawy z dnia 10.05.2011 r., k. 42, pismo z dnia 1.08.2011 r., k. 79 - 80. Informacje dotyczące przetargu dotyczącego w/w inwestycji pozwany pozyskał ze stron internetowych. Nie był związany z żadną stron zawartego kontraktu, nie działał z upoważnienia wykonawcy. Pomimo, iż w swoim liście pisał o swojej roli jako arbitra, nigdy nie był wpisany na listę arbitrów, nie znajduje się też na liście biegłych, ani mediatorów. Pisząc swój list działał jako obywatel z poczuciem obowiązku społecznego. Jego intencją było sprawdzenie przez powodową Spółkę, czy stawiane przez niego zarzuty zawierają prawdziwe treści. Pisząc list do (…) , miał na celu pominięcie zarządu powodowej Spółki, liczył się także z tym, że --- STRONA 10 --- wiadomość może nie zostać odebrana bezpośrednio przez samego (…) . Dowód: zeznania pozwanego, k. 101 – 102. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z powołanych dokumentów, których autentyczności i prawdziwość nie była kwestionowana przez strony postępowania, a więc ich wiarygodność i moc dowodowa nie budziła wątpliwości. Nadto w oparciu o zeznania pozwanego i zeznania stającego za stronę powodową wiceprezesa zarządu powodowej Spółki - (…) . Zeznania stającego za stronę powodową wiceprezesa zarządu powodowej Spółki (…) Sąd obdarzył zaufaniem w całości. W sposób jasny i logiczny wyjaśnia on okoliczności w jakich mail pozwanego trafił do (…) oraz jakie dalsze następstwa wywołał w powodowej Spółce. Zeznania pozwanego są przekonujące i w zasadzie korespondują z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, z tą różnicą, iż odcina się on w nich od roli arbitra, jaką przypisał swojej osobie w liście. Ostatecznie przyznał bowiem, że nie był nigdy wpisany na listę arbitrów, biegłych sądowych, czy mediatorów. Sąd zważył, co następuje: W przedmiotowej sprawie strona powodowa zarzuciła, że pozwany wysyłał wiadomość mailową do (…) , skierowaną do (…) , w której wskazywał na działania korupcyjne i tzw. „ustawianie --- STRONA 11 --- przetargu” w związku z prowadzonym przez nią zamierzeniem inwestycyjnym pn „ (…) – etap II” , czym naruszył jej dobre imię. Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych (przede wszystkim art. 23, 24 k.c.) mają zastosowanie odpowiednio do osób prawnych – art. 43 k.c. Dobre imię przysługuje wszystkim osobom prawnym. Nie ma znaczenia zakres i przedmiot działalności, rozpoznawalność na rynku, długość istnienia itd. Naruszenie dobrego imienia czy renomy firmy może polegać bądź na rozpowszechnianiu zarzutów określonej treści, bądź na ujemnej ocenie jej działalności. "Dobre imię osoby prawnej jest łączone z opinią, jaką o niej mają inne osoby ze względu na zakres jej odpowiedzialności. Uwzględnia się tu nie tylko renomę wynikającą z dotychczasowej działalności osoby prawnej, ale i niejako zakładaną (domniemaną) renomę osoby prawnej od chwili jej powstania. Dobre imię osoby prawnej naruszają wypowiedzi, które obiektywnie oceniając, przypisują osobie prawnej niewłaściwe postępowanie mogące spowodować utratę do niej zaufania potrzebnego do prawidłowego funkcjonowania w zakresie swych zadań" (wyrok SN z dnia 9 czerwca 2005 r., III CK 622/04, Lex nr 180853). Aktualne pozostają w tym zakresie zasady dotyczące naruszenia dobrego imienia osoby fizycznej i okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia. Można zatem ogólnie przyjąć, że podanie wiadomości naruszającej dobre imię czy renomę osoby prawnej będzie zgodne z prawem, o ile wiadomość taka będzie przede wszystkim prawdziwa. Przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, że działanie w ramach porządku prawnego, podjęte w obronie uzasadnionego interesu społecznego, --- STRONA 12 --- stanowi okoliczność wyłączającą bezprawność postępowania. To jednak pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających takie działanie, a więc wyłączających bezprawność. Niewątpliwie dobre imię narusza rozpowszechnianie informacji o podejmowaniu działań korupcyjnych, czy tzw. „ustawianiu przetargów”. Zarzuty te wskazują bezpośrednio na działanie niezgodne z prawem, mają silne pejoratywne zabarwienie, w sposób niebudzący wątpliwości kwestionują uczciwość strony powodowej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że postawione przez pozwanego powodowej Spółce zarzuty odnośnie rzekomych nieprawidłowości tj. korupcji i „ustawianiu przetargu” przy postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego pt „ (…) – etap II”, okazały się nieprawdziwe. Na skutek informacji zawartych w mailu pozwanego (…) zarządził przeprowadzenie w trybie natychmiastowym kontroli odnośnie prawidłowości przeprowadzenia samego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego oraz realizacji zawartej umowy, w szczególności w części dotyczącej wybudowania kanalizacji sanitarnej. Kontrola ta została przeprowadzona przez Wydział Kontroli (…) w dniach od 31 marca do 9 kwietnia 2010 r. W protokole kontroli szczegółowo opisano jej przebieg jaki i wyniki. Ostatecznie ustalenia końcowe kontroli nie potwierdziły okoliczności podnoszonych przez pozwanego, w szczególności by zamawiający naruszył przepisy ustawy prawo zamówień publicznych przy prowadzeniu postępowania oraz w trakcie jego --- STRONA 13 --- realizacji. Ustalenia te nie dały także podstaw do potwierdzenia zarzutu jakoby spór pomiędzy wykonawcą, a zamawiającym, jak to wynikało z treści wiadomości mailowej pozwanego, „…miał wyraźne podłoże korupcyjne”, a dokumenty świadczyły o „tzw. ustawieniu przetargu”. Wiadomość jaką pozwany wystosował do (…) wywołała dla strony pozwanej negatywne skutki w postaci podważenia zaufania zwierzchników, wdrożenia doraźnej kontroli jej działalności, wpłynęła negatywnie na jej wizerunek, jako Spółki realizującej zadania o charakterze użyteczności publicznej, która cieszyła się dotychczas uznaniem i dobrą opinią. Wiadomość zanim trafiła do (…) przeszła drogą służbową przez odpowiednie komórki (…) , gdzie zapoznały się z nią kolejne osoby. W niniejszej sprawie to na pozwanym ciążył ciężar dowodu, że naruszenie dóbr osobistych strony powodowej nie miało charakteru bezprawnego. Zatem pozwany, aby uwolnić się od odpowiedzialności powinien był wykazać, że podejmował działania w ramach obowiązującego porządku prawnego lub w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego, a nadto postawione zarzuty wobec Spółki są zgodne z prawdą i mają oparcie w konkretnych dowodach. Obowiązkowi temu pozwany nie sprostał, szczególności nie wykazał by działał w obronie uzasadnionego interesu społecznego. Wyłączenie bezprawności działania nastąpić może tylko wtedy, gdy konkretne działanie stanowi właściwy środek do ochrony społecznie uzasadnionego interesu (wyrok SN z dn. 12 czerwca 2003 r., IV CKN 252/01, LEX nr 602288). --- STRONA 14 --- W swoich zeznaniach pozwany przyznał, że wysyłając przedmiotową wiadomość działał jako obywatel, nie zaś arbiter reprezentujący wykonawcę. Przekazując informacje zawarte wiadomości mailowej pozwany bazował jedynie na swoich przypuszczeniach, nie miały one żadnego oparcia w faktach, nie zostały także poparte żadnymi dowodami. Ewentualnych wątpliwości związanych z przeprowadzeniem procedury przetargowej nie próbował wyjaśnić bezpośrednio w kontakcie ze stroną powodową, uznał bowiem, że bardziej pożądany skutek przyniesie skierowanie wiadomości bezpośrednio do (…) . Zdaniem Sądu troska pozwanego o dobro wspólne, wynikająca z poczucia obowiązku społecznego, została wyrażona w sposób obiektywnie niewłaściwy; wystąpienie pozwanego przypisywało stronie powodowej postępowanie, którego się nie dopuściła, przy czym pozwany nie zadbał, w podstawowym choćby zakresie, o upewnienie się o istnieniu podstaw do postawienia takiego zarzutu i oparcia na nim listu do (…) . Nie budzi wątpliwości, że wiadomość pozwanego wpłynęła negatywnie na wizerunek strony powodowej, zarówno w oczach samego (…) jak i urzędników zatrudnionych w (…) . Wiadomym jest, iż (…) współpracuje z określony aparatem, otacza go sztab ludzi, wszelkie wiadomości, które trafiają do jego rąk, wcześniej przechodzą odpowiednią drogę służbową. Pozwany musiał się liczyć z tym, że jego wiadomość zostanie odebrana przez szerszy krąg osób, niźli sam (…) . W ostatecznym rozrachunku informacje przekazane przez pozwanego podważyły jej wiarygodność, dobrą opinię i uznanie jakim się cieszyła, naraziły na niedogodności w postaci uruchomienia doraźnego postępowania kontrolnego. Nie --- STRONA 15 --- dotarły natomiast do tzw. szerokiej w opinii publicznej, nie wpłynęły ujemnie na dotychczasowe postrzeganie powodowej Spółki przez mieszkańców (…) , odbiorców jej usług, nie wywołały też negatywnych skutków na płaszczyźnie związanej z jej działalnością statutową. Zdaniem Sądu wystarczające dla usunięcia skutków naruszeń dóbr osobistych strony powodowej jest złożenie przez pozwanego oświadczenia zawierającego treść przeprosin jak w pkt 1 pozwu. Żądanie polegające na zasądzeniu od pozwanego na wskazany cel społeczny kwoty 5.000 zł należało uznać za zbyt daleko idące. Zasądzenie kwot pieniężnych na cel społeczny ma charakter kompensacyjny. Zachowanie pozwanego nie rodziło dla strony powodowej negatywnej reakcji społecznej, jej postrzeganie jako podmiotu realizującego szczególne zadania publiczne nie zmieniło się, nie wpłynęło też niekorzystnie na jej działalność, w szczególności zerwanie kontaktów przez kontrahentów, czy trudności z pozyskaniem nowych partnerów biznesowych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 448 k.c. Sąd orzekł jak w pkt I i II wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 360 zł zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej --- STRONA 16 --- udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz. U. z 2002 Nr 163, poz. 1349), kwotę 850 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu.