Wyrok I C 409/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 409/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Grzybek Protokolant: staż. Dagmara Napieraj po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 r. w Olsztynie sprawy z powództwa A.Z. przeciwko S.P. - Z.K. w K. o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda na rzecz P.G. S.P. 7.200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt I C 409/11 U Z A S A D N I E N I E Powód A. Z. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 300.000 zł jako zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. W uzasadnieniu powyższego powód wskazał m. in., że Z. K. w K. bezprawnie naruszył jego dobra osobiste określone w art. 3 i 8 Europejskiej Karty Praw Człowieka (dalej: EKPCz). Nadto administracja wyżej wskazanego zakładu karnego pogarszała jego warunki pobytu poprzez: dopuszczenie do zarobaczenia cel (w celi były karaluchy), brak jakichkolwiek zajęć sportowych i kulturalno – oświatowych, brak szkoleń zawodowych i programów resocjalizacji, złą organizację spacerów (spacer był jeden i trwał tylko godzinę), brak wydawania prasy do celi, zapewnienia właściwego jedzenia (posiłki – zdaniem powoda – były niesmaczne i zbyt tłuste). Dodatkowo powód uskarżał się na złe warunki higieniczno – sanitarne zajmowanych przez niego celi oraz umieszczenie go w celi z osobami palącymi, mimo, że on sam jest osobą niepalącą. Zgodnie z treścią pozwu, powierzchnia celi przypadająca na jednego osadzonego była rażąco niższa od minimalnych gwarancji ustawowych zapisanych w art. 110 § 2 k.k.w. Nadto w ocenie powoda niedopuszczalnym jest bezprawne zachowanie pozwanego polegające na bezpodstawnym kontrolowaniu i czytaniu jego korespondencji oraz permanentnym naruszaniu nietykalności cielesnej (osobista kontrola). Powód podał przy tym, że podstawę prawną jego żądania stanowi przepis art. 23 k.c., art. 24 k.c., art. 448 k.c. i art. 41 EKPCz. Jak podał powód, w Z. K. w K. był osadzony (z przerwami) w okresie od 20 marca 2001 r. do 1 czerwca 2006 r. (k. 2 – 9) W odpowiedzi na pozew pozwany S. P. – Z. K. w K. wniósł o oddalenie powództwa i o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadniając swe stanowisko pozwany podniósł przede wszystkim zarzut przedawnienia za okres powyżej trzech lat przed wniesieniem pozwu. Pozwany podał przy tym, że rozpoczęcie biegu przedawnienia jest niezależne od świadomości uprawnionego co do przysługującego mu roszczenia i --- STRONA 2 --- rozpoczyna bieg od chwili, w której przy zachowaniu należytej staranności powód mógł uzyskać informację o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Oczywistym jest natomiast, zdaniem pozwanego, że przebywając w Z. K. w K. powód był na bieżąco świadomy, w jakich warunkach przebywa. Niezależnie od powyższego pozwany zakwestionował twierdzenia strony powodowej, w szczególności podniósł, że powód nie udowodnił powstania szkody po jego stronie oraz nie wykazał zawinienia po stronie pozwanego, co jest niezbędne z punktu widzenia przepisu art. 448 k.c. (k. 39 – 45) Sąd ustalił, co następuje: Powód był osadzony w Z. K. w K. w okresach: a) od 20 marca 2001 r. do 12 czerwca 2001 r., b) od 23 lipca 2001 r. do 18 czerwca 2004 r., c) od 30 lipca 2004 r. do 1 czerwca 2006 r. (bezsporne; potwierdzone: informacja z dnia 29 września 2011 r. – k. 107; informacja o pobytach i orzeczeniach – k. 10) Cele mieszkalne w Z. K. w K. są wyposażone w kącik sanitarny zabudowany parawanem wykonanym ze stelażu z kątownika metalowego wypełnionego płytą pilśniową. Nadto osoby pozbawione wolności są zaopatrywane w środki higieny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zaś w chwili przyjęcia do jednostki wydawane im koce są całe i czyste. Osadzony w Z. K. w K. jest poddawany kontroli osobistej zgodnie z określonymi w przepisach prawnych przypadkami, w tym przed opuszczeniem oddziału mieszkalnego lub miejsca zatrudnienia i po powrocie do nich. Powód mógł uczęszczać w dostępnych formach zajęć kulturalno – oświatowych i sportowych, w tym uczęszczać na zajęcia świetlicowe, gdzie znajduje się możliwość grania w tenisa stołowego oraz korzystania z punktu bibliotecznego. (dowód: wyjaśnienia i informacje – k. 109 – 121) Przebywając w Z. K. w K. powód nie składał żadnych skarg związanych z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. (dowód: informacja z dnia 30 września 2011 r. – k. 108) Sąd zważył, co następuje: Powództwo A. Z. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań zauważyć należy, iż podstawą prawną niniejszego pozwu są przepisy dotyczące ochrony dóbr osobistych, które – w ocenie powoda – zostały naruszone przez bezprawne działanie jednostki organizacyjnej S. P. polegające na niezapewnieniu powodowi odpowiednich warunków pobytu w Z.K. w K.. Niemniej podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń strony powodowej okazał się być zasadny. W świetle obowiązującego w okresie objętym żądaniami pozwu przepisu art. 442 § 1 k.c. (uchylonego z dniem 19 sierpnia 2007 r. mocą ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, Dz. U. z 2007 r., Nr 80, poz. 538) roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, w tym o zapłatę zadośćuczynienia w związku z naruszeniem dóbr osobistych opartego na art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c., ulegało przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej --- STRONA 3 --- naprawienia. Jedynie na magnesie podkreślenia wymaga, że także w świetle obecnie obowiązującej treści art. 442 1 § 3 k.c. roszczenie powoda ulega przedawnieniu po okresie 3 lat od dnia, w którym to dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy zaznaczyć należy, że powód przebywał w Z. K. w K. z przerwami w okresie od 20 marca 2001 r. do 1 czerwca 2006 r. W tej sytuacji można przyjąć, że o nieodpowiednich warunkach pobytu oraz o tym, że odpowiedzialność za to ponosi S. P., powód dowiedział się najpóźniej z datą opuszczenia tego zakładu. Powyższego nie zmienia podnoszona przez powoda okoliczność, w świetle której o możliwości dochodzenia roszczeń dowiedział się od innego osadzonego – A. K., przy czym nie wskazał on choć przybliżonej daty powzięcia takiej wiadomości. Okoliczność, że powód był nieświadomy przysługujących mu roszczeń nie ma znaczenia dla biegu terminu przedawnienia, gdyż wspomniany 3 – letni termin biegnie od daty, gdy ktoś dowiedział się, iż dane okoliczności mogą stanowić podstawę domagania się od konkretnego podmiotu zapłaty zadośćuczynienia lub odszkodowania. Nieznajomość prawa nie stanowi zatem okoliczności powodującej przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia (art. 121 k.c. i art. 123 k.c.). W tym stanie rzeczy uznać należało, że rzekoma nieświadomość powoda, iż może dochodzić roszczeń odszkodowawczych za osadzenie go w nieodpowiednich warunkach w jednostce penitencjarnej S. P. nie ma żadnego znaczenia dla biegu terminu przedawnienia. Słusznie zatem wskazuje pozwany, że rozpoczęcie biegu przedawnienia jest uzależnione jedynie od świadomości uprawnionego co do istnienia szkody i osoby zobowiązanej do jej naprawienia, nie zaś od świadomości uprawnionego co do przysługującego mu roszczenia (vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 r., I CSK 176/05, Lex nr 191138). Obiektywnie rzecz ujmując, nic więc nie stało na przeszkodzie dochodzenia zadośćuczynienia już w dacie opuszczania Z. K. w K., zaś wiedzę o tym powód mógł powziąć bez żadnych problemów i przy zachowaniu minimum staranności również w tej dacie. Niezależnie od powyższego wspomnieć należy, że twierdzenia strony powodowej, jakoby nie wiedziała o możliwości zainicjonowania postępowania sądowego związanego z ochroną jego dóbr osobistych wydają się być mało wiarygodne. Biorąc bowiem pod uwagę powszechność składania takich pozwów przez osadzonych, w tym przebywających w Z. K. w K., przy uwzględnieniu długiego okresu pozbawienia powoda (w samym K. przebywał ponad 5 lat), trudno dać wiarę, że A. Z. nie był świadomy możliwości dochodzenia przedmiotowych roszczeń odszkodowawczych. W konsekwencji, w ocenie Sądu, 3-letni termin przedawnienia roszczeń powoda rozpoczął swój bieg najpóźniej z dniem 1 czerwca 2006 r. i upłynął z dniem 1 czerwca 2009 r., podczas gdy pozew został wniesiony dopiero w dniu 12 lipca 2011 r. Oznacza to, że pozwany, zgodnie z art. 117 § 2 k.c. mógł skutecznie uchylić się od zaspokojenia roszczeń powoda, a ponieważ z tego prawa skorzystał, podnosząc stosowny zarzut w odpowiedzi na pozew, skutkowało to koniecznością oddalenia powództwa. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda o przesłuchanie świadków, gdyż z uwagi na skutecznie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie mogły mieć one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (k. 131). Niezależnie od powyższych uwag podkreślić należy, iż powództwo nie --- STRONA 4 --- zasługiwało na uwzględnienie również z innych przyczyn. Wspomnieć jedynie wypada, że powód nie wykazał, aby swoim zawinionym zachowaniem pozwana jednostka organizacyjna S. P. doprowadziła do powstania krzywdy po stronie powoda. W tej mierze powód powoływał się wyłącznie na swoje subiektywne oceny, podczas gdy zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., w sytuacji, w której pozwany kwestionował nie tylko wspomniane okoliczności dotyczące nieodpowiednich warunków pobytu, lecz przede wszystkim swoją winę, to właśnie powód winien wskazać przemawiające za takimi twierdzeniami i wnioskami dowody (por. uzasadnienie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Jednocześnie podkreślić należy, że samo przeludnienie czy nieodpowiednie warunki osadzenia nie oznaczają automatycznie bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda, zwłaszcza gdy zważyć, że w okresie pobytu powoda w Z. K. w K. obowiązywał przepis art. 248 § 1 k.k.w. dopuszczający umieszczenie skazanych w szczególnie uzasadnionych wypadkach w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 przewidziane art. 110 § 2 k.k.w. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że nawet gdyby w jakiejś części uznać roszczenia powoda za nieprzedawnione, jego twierdzenia i oceny za zasadne, a działania S. P. za bezprawne, uczynienie zadość żądaniom pozwu naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego, które nie dopuszczają, aby sprawca przestępstwa czerpał w związku z jego popełnieniem bezpośrednie lub chociażby pośrednie korzyści materialne. Nie sposób bowiem pominąć, że powód przebywał w Z. K. w K. w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności, przy czym powód jest osadzony nieprzerwanie od 15 lipca 1999 r. Doznawane przez niego ograniczenia w korzystaniu z pełni praw i wolności obywatelskich zostały spowodowane zatem wskutek popełnienia przez niego przestępstw (przestępstwa), które z oczywistych względów uznać trzeba za naganne zachowanie, naruszające normy społeczne w sposób rażący i powszechnie nieakceptowany. Zważywszy przy tym na zapewniane powodowi w okresie pobytu w z. k. bezpłatne wyżywienie, szeroki dostęp do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych (w tym specjalistycznych) i bezpłatnych zajęć kulturalnych i oświatowych, w porównaniu do ograniczonej ze względu na realia ekonomiczne dostępności tych świadczeń udzielanych nieodpłatnie dla osób pozostających na wolności, tudzież przy uwzględnieniu wysokości kompensat ustawowych dla ofiar przestępstw (nieprzekraczających 12.000 zł – por. ustawa z 7 lipca 2005 r. – Dz. U. nr 169, poz. 1415 ze zm.) i możliwych do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, roszczenia powoda – osoby poważnie naruszającej porządek prawny – opiewające na kwotę 300.000 zł i dotyczące rzekomych naruszeń jego dóbr osobistych spowodowanych rzekomo nieludzkimi warunkami odbywania kary, w sposób ewidentny pozostają w sprzeczności z powszechnie podzielanym poczuciem sprawiedliwości, zmierzając de facto do uzyskania znacznych korzyści materialnych z racji przejściowych dolegliwości związanych z koniecznością odbycia kary za popełnione przestępstwa. W konsekwencji, mając na uwadze powyższe rozważania, z uwagi na przedawnienie roszczeń, ale także z powodu brak podstaw prawnych i faktycznych żądań powoda, a nadto ich ewentualną sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, na podstawie art. 117 § 2 k.c. w zw. z art. 442 § 1 k.c., Sąd powództwo oddalił (punkt I wyroku). Powód, jako strona przegrywająca, obowiązany jest, na podstawie art. --- STRONA 5 --- 98 § 1 k.p.c., art. 99 k.p.c., art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o P. G. S. P. (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1417 ze zm.) w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), zwrócić pozwanemu wszelkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W związku z powyższym Sąd zasądził od powoda na rzecz P.G. S. P. kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt II wyroku).