Wyrok I C 408/17 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2018 r. Sąd Okręgowy w Opol

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 408/17 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2018 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Domińczyk-Trzciańska Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Wider po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 r. w Opolu sprawy z powództwa R.K. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w B. o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda R.K. na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w B. kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt I C 408/17 Uzasadnienie Powód R.K. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w B. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu. W uzasadnieniu powód podał, iż w Zakładzie Karnym w B. odbywał karę pozbawienia wolności od dnia 26.05.2015 r. do dnia 07.10.2015 r. W okresie tym pozbawiony był należytego wyżywienia ze względu na stan zdrowia i względy religijne. Ponadto, był również szykanowany przez administrację zakładu karnego. W ocenie powoda, w okresie odbywania kary pozbawienia wolności nie zapewniono mu bezpieczeństwa, przez co narażono zdrowie fizyczne i psychiczne powoda. Od dnia 01.10.2015 r. do dnia 07.10.2015 r. funkcjonariusze nie reagowali na ubliżanie powodowi przez innych osadzonych, a nawet nawoływali ich do takiego zachowania, podburzając osadzonych, by ci wywierali naciski na osobę powoda. Powód miał być również dyskryminowany przez dział administracji i poddany nieludzkiemu traktowaniu w rozumieniu art. 3 i art. 14 Konwencji i Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W odpowiedzi na pozew, pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w B., wniósł o odrzucenie pozwu, zaś z ostrożności procesowej - o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego kosztów procesu. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, iż ze względu na treść art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. pozew winien zostać odrzucony, bowiem pozwem, który wpłynął do Sądu Rejonowego w B. w dniu 27.03.2015 r. powód domaga się zasądzenia 40.000 zł także od --- STRONA 2 --- pozwanego - tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych poprzez m. in. zagrożenie bezpieczeństwa osobistego oraz brak należytego wyżywienia, a która to sprawa toczy się pod sygn. akt (…). W niniejszej sprawie natomiast powód opiera powództwo na takiej samej podstawie faktycznej, co uzasadnia odrzucenie pozwu w sprawie ze względu na stan zawisłości sprawy przed Sądem Rejonowym w B. W przypadku nieodrzucenia pozwu, pozwany podniósł, iż powództwo winno zostać oddalone, gdyż roszczenie nim objęte jest bezzasadne i nieudowodnione. Podniósł, iż w okresach osadzenia w Zakładzie Karnym w B. powód otrzymywał wyżywienie w ramach diety lekkostrawnej „L” dietę wyżywienia bezmięsnego, zaś lekarz nie stwierdził konieczności podawania powodowi specjalnego wyżywienia ze względu na stan zdrowia, a sam powód nie zgłaszał również takiej potrzeby ze względów religijnych. Zakład Karny w B. zapewnił powodowi w ramach stosowanej diety odpowiednie zapotrzebowanie kaloryczne i wszystkie niezbędne wartości odżywcze. Ilość i waga podawanych posiłków każdorazowo kontrolowana była przez personel zdrowia, co zostało odnotowane w jadłospisie. Pozwany wskazał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, by funkcjonariusze zakładu karnego postępowali niezgodnie z prawem co do zapewnienia osadzonym bezpieczeństwa czy szacunku. Przy osadzaniu powoda w celach każdorazowo zachowano zasady rozmieszczania osadzonych szczegółowo określonych w przepisach wykonawczych. Podczas weryfikacji skarg powoda stwierdzono, że w dniach 01.10.2015 r. i 03.10.2015 r. powód nie został pobity ani nie był poniżany. W tych dniach natomiast powód dokonał samouszkodzenia, zachowywał się agresywnie i deklarował dokonywania dalszych aktów samoagresji, odmawiając wydania przedmiotu, którym tych aktów dokonał. W związku z takim zachowaniem, powoda doprowadzono do dyżurki oddziałowego celem dokonania kontroli osobistej, prewencyjnie założono kajdanki, pas obezwładniający i zabezpieczający, gdyż powód próbował uderzyć głową w ścianę. Umieszczenie natomiast powoda w celi izolacyjnej na początku października 2015 r. miało charakter kary dyscyplinarnej. Pozwany potwierdził, iż gdy inni osadzeni rozpoznali w powodzie sprawcę przestępstwa o charakterze seksualnym, zaczęli mu ubliżać i grozić. Na takie działania osadzonych funkcjonariusze dołożyli wszelkich starań, by zapewnić powodowi komfort i poczucie bezpieczeństwa. Pomimo prowadzanych obserwacji i nasłuchów nie udało się jednakże ustalić sprawców okrzyków, toteż ze względu bezpieczeństwa przetransportowano powoda do innego zakładu karnego. Brak jest zatem w działaniu funkcjonariuszy ZK w B. cech bezprawności. Powód zaś nie wykazał zaistniałej szkody ani związku przyczynowego. Z daleko posuniętej ostrożności procesowej, pozwany zakwestionował również wysokość dochodzonego przez powoda zadośćuczynienia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. Powód R.K. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w B. w okresie od 16.03.2012 r do 21.06.2012 r., od 07.11.2012 r. do 04.02.2013 r., od 18.02.2013 r. do 19.06.2013 r., od 09.07.2013 r. do 12.08.2013 r. oraz od 18.07.2014 r. do 07.10.2015 r. W okresie od 26.05.2015 r. do dnia 07.10.2015 r. powód umieszczony był najpierw w celi nr 117, na oddziale II, w pawilonie A, następnie zaś - od 01.10.2015 r. - w celi nr 1 na oddziale I w pawilonie B. Dowód: • wyciąg z przeglądarki historii rozmieszczenia powoda - k. 26. S k ład i kaloryczność wyżywienia osadzonych jest zgodna z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy --- STRONA 3 --- wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003, Nr 167, poz. 1633). W okresie od dnia 26.05.2015 r. do 07.10.2015 r. powód otrzymywał wyżywienie w ramach diety lekkostrawnej „L”, tj. dietę wyżywienia bezmięsnego („L2”). Wobec powoda lekarz nie stwierdził konieczności stosowania specjalnego wyżywienia z uwagi na stan zdrowia. R.K. nie zgłaszał natomiast administracji Zakładu Karnego w B. potrzeby podawania mu specjalnego wyżywienia przez wzgląd na praktyki religijne. Dzienna wartość energetyczna podawanych w tym okresie posiłków wynosiła nie mniej niż 2600 kcal. Dieta ta zawierała także normatywne wartości odżywcze w ilości 10- 15% białka, poniżej 30% tłuszczy i 50-60% węglowodanów. Wartość wagowa podawanych w ciągu dnia warzyw i owoców wynosiła około 450 do 700 g. Oprócz tego, dieta zapewniona powodowi była bogata w białko zwierzęce, w tym nabiał. Ilość i waga wydawanych zgodnie z dziennym jadłospisem posiłków kontrolowana była przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, a nadto z każdego posiłku (tj. śniadania, obiadu i kolacji) pobierane były próby smakowe, w tym również przez personel medyczny, którą to czynność odnotowano na jadłospisie jako „posiłek zgodny z jadłospisem, pobrałem próbę smakową, smak i jakość posiłku właściwe”. Jadłospis dostosowany był do diety oznaczonej symbolem „L2”. Dowód: • notatka służbowa z dnia 31.07.2017 r. - k. 28, • jadłospis z dnia 03.08.2015 r., 04.08.2015 r., 05.08.2015 r., 06.08.2015 r., 07.08.2015 r., 08.08.2015 r., 09.08.2015 r. - k. 29-36. W dniu 01.10.2015 r. około godziny 18:35 - po umieszczeniu go w celi izolacyjnej, R.K. dokonał samouszkodzenia w postaci podcięcia prawego przedramienia. Został doprowadzony do ambulatorium jednostki, gdzie założono stosowny opatrunek. Powód samouszkodzenia dokonał celowo, chcąc wymusić na administracji zakładu karnego innego, lepszego traktowania, choć stwierdził, że akt ten stanowi dowód jego bezsilności. Pozostawał bezkrytyczny w ocenie tego czynu. Także w dniu 01.10.2015 r. powód w godzinach porannych dokonał zniszczenia umywalki oraz ubikacji, będąc przy tym usatysfakcjonowanym rezultatem wymuszonego zamieszania. W związku z powyższym, wnioskowano o wymierzenie powodowi kary poprzez umieszczenie go w celi izolacyjnej na okres do 28 dni. Powód po raz kolejny dopuścił się aktu samouszkodzenia - podcięcia prawego przedramienia oraz zniszczenia umywalki i WC w dniu 03.10.2015 r., chcąc znów wpłynąć na podejście do jego osoby, wymusić realizację stawianych żądań, w tym przewiezienia do innego zakładu karnego. Przez wzgląd na takie zachowanie powoda, który odgrażał się funkcjonariuszom dalszymi aktami agresji, prewencyjnie użyto kajdanek założonych na ręce - na czas doprowadzenia osadzonego do dyżurki oddziałowego, jak również siły fizycznej w postaci technik transportowych, pasa obezwładniającego oraz kasku zabezpieczającego, gdyż po wejściu do dyżurki powód próbował uderzyć głową w ścianę. W czasie interwencji, żaden z funkcjonariuszy nie kopał powoda ani nie ubliżał mu. To powód odgrażał się, że „wszystkich załatwi”. Pomimo prób rozmów psychokorekcyjnych powód pozostaje bezkrytyczny, nie zgadza się z argumentacją wychowawcy czy psychologa o bezzasadności takiego zachowania, prezentując postawę arogancką, buntowniczą i prowokacyjną. W dniu 08.10.2015 r. Zakład Karny w B. poinformował powoda o niezasadności skargi z dnia 04.10.2015 r., dotyczącej nieprawidłowego działania funkcjonariuszy jednostki, wskazując, iż zastosowano kajdanki na ręce, pas obezwładniający i kask zabezpieczający z uwagi na akty autoagresji i agresji, w szczególności próbę uderzenia głową w ścianę w --- STRONA 4 --- dyżurce oddziałowego. Stanowisko to zostało podtrzymane przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. Dowód: • pismo z dnia 02.12.2015 r. - k. 38, • pismo z dnia 08.10.2015 r. - k. 39, • sprawozdanie z dnia 08.10.2015 r. - k. 40, • notatka służbowa z dnia 05.10.2015 r. - k. 41, • notatka służbowa z dnia 06.10.2015 r. - k. 42, • notatka służbowa z dnia 04.10.2015 r. - k. 43, • notatka służbowa z dnia 03.10.2015 r. - k. 44, • notatka służbowa z dnia 03.10.2015 r. - k. 45, • notatka służbowa z dnia 01.10.2015 r. - k. 47, • wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej - k. 46, 48, • notatka służbowa z dnia 03.10.2015 r. - k. 60 • notatka służbowa z dnia 04.10.2015 r. - k. 65-66. W trakcie osadzenia w Zakładzie Karnym w B. w okresie od 26.05.2015 r. do 07.10.2015 r., na początku października 2015 r. powód został rozpoznany przez innych osadzonych jako sprawca przestępstwa o charakterze seksualnym, co spowodowało, że osadzeni zaczęli pod jego adresem kierować wulgarne wyzwiska i groźby, które odnotowane zostały w dniach 02.10.2015 r., 03.10.2015 r., 04.10.2015 r., 05.10.2015 r., 06.10.2015 r., 07.10.2015 r. przez administrację Zakładu Karnego w B. W związku z powyższym, powód w dniu 05.10.2015 r. sformułował do Dyrektora Zakładu Karnego skargę, zarzucając, iż w dniach 01.10.2015 r. i 03.10.2015 r. poprzez zastraszanie powoda, poniżanie go i bicie, dokonał samouszkodzenia, a ponadto - że w tym dniu w ambulatorium zakładowym podczas gdy powód był skuty kajdankami, funkcjonariusze uderzali go po twarzy, zaś pielęgniarka zasłaniała żaluzje w oknach, by sytuacja ta nie była widoczna z zewnątrz. W wywiedzionej skardze powód podniósł, że w dniu 03.10.2015 r. został wyprowadzony przez funkcjonariuszy do miejsca, gdzie nie ma kamer, a następnie w dyżurce oddziałowego powód był kopany oraz obrażany. Powód domagał się wówczas przetransportowania do innego zakładu karnego, stwierdzając, że funkcjonariusze zakładu karnego w B. solidaryzują się z osadzonymi oddziału IIIB, którzy to notorycznie mu ubliżają. Powód w dniu 06.10.2015 r. wywiódł kolejną skargę adresowaną do Dyrektora Zakładu Karnego w B., zarzucając brak działań funkcjonariuszy jednostki celem zapewnienia powodowi należytego bezpieczeństwa i normalnego funkcjonowania, wskazując, iż codziennie o godzinie 17:00 i 18:00 podczas zejścia i na spacer i powrotu z niego oddziału IIIB słyszy od innych osadzonych kierowane do niego wyzwiska. Na skutek skierowanych przez powoda skarg, przeprowadzono pod numerem S/P- 0510-179/57, 58/15 przez dyrekcję Zakładu Karnego w B. postępowanie skargowe, które nie dało podstaw do uznania podnoszonych przez powoda zarzutów za uzasadnione, albowiem niezwłocznie po tym, jak funkcjonariusze spostrzegli wyzwiska i groźby kierowane do powoda przez innych osadzonych, niezwłocznie podjęli działania celem ustalenia autorów tych okrzyków. Pomimo prowadzonych na skutek zgłoszeń i skarg powoda na powyższe zachowania innych osadzonych obserwacji i nasłuchów przez funkcjonariuszy zakładu karnego, nie udało się ustalić osób odpowiedzialnych za kierowane wobec powoda groźby i obelgi. O powyższym powiadomiono powoda pismem z dnia 20.10.2015 r. --- STRONA 5 --- Ustalenia Zakładu Karnego w B. co do podnoszonych przez powoda ww. okoliczności zostały podtrzymane przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O., który uznał skargę powoda za bezzasadną. Celem zapewnienia powodowi bezpieczeństwa, w dniu 07.10.2015 r. przetransportowano go do Zakładu Karnego w K. Dowód: • notatka służbowa z dnia 31.07.2017 r. - k. 36, • notatka służbowa z dnia 28.07.2017 r. - k. 37, • skarga powoda z dnia 05.10.2015 r. - k. 49, • pismo Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia 07.12.2015 r. - k. 51, • sprawozdanie z dnia 20.10.2015 r. - k. 52, 53, • notatka służbowa z dnia 02.10.2015 r. - k. 57, 58, 59, • notatka służbowa z dnia 03.10.2015 r. - k. 61, • notatka służbowa z dnia 04.10.2015 r. - k. 62, 63, 64, 65-66, • notatka służbowa z dnia 05.10.2015 r. - k. 67, 68, 69, • notatka służbowa z dnia 06.10.2015 r. - k. 70, 71, • notatka służbowa z dnia 07.10.2015 r. - k. 72, • skarga powoda z dnia 06.10.2015 r. - k. 73-74, • skarga powoda z dnia 07.10.2015 r. - k. 75-76, • zeznania świadka W.P. - k. 113. Sąd zważył, co następuje. Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd oparł się na dowodach z dokumentów, wskazanych i opisanych powyżej, w szczególności - notatkach służbowych sporządzonych przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego w B., skargach powoda i sprawozdań mających na celu ich weryfikację, albowiem nie budziły one wątpliwości i nie były kwestionowane przez strony. Za wiarygodne ocenił Sąd zeznania świadka W.P., funkcjonariusza Zakładu Karnego w B., który wskazał na postawę powoda w trakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Powyższe pozwoliło Sądowi na ustalenie zachowania powoda w trakcie odbywanej kary pozbawienia wolności oraz postępowania funkcjonariuszy Służby Więziennej w stosunku do powoda oraz kierowanych przezeń roszczeń, które okazały się wystarczające dla oceny zasadności żądania powoda. Z tych względów Sąd oddalił wniosek dowodowy zgłoszony przez stronę powodową o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność właściwej diety i żywienia powoda, gdyż zebrana w sprawie dokumentacja - w tym szczegółowo opisany jadłospis z okresu od dnia 03.08.2015 r. do dnia 08.08.2015 r., z odnotowaną kontrolą ilości i jakości posiłków podawanych powodowi, dała podstawę do oceny prawidłowości diety powoda z punktu widzenia zachowania normatywnych wartości odżywczych każdego posiłku i wartości energetycznej całego dziennego wyżywienia osadzonych. Podkreślić należy, iż powód nie zaoferował żadnego dowodu mającego choćby uprawdopodobnić, że wymagał on innej aniżeli przyjętej, szczególnej diety, zwłaszcza w świetle okoliczności, że sam nie zgłaszał administracji służby więziennej żądania jej zmiany, a badanie lekarskie przeprowadzone przez lekarza przyjmującego w jednostce także nie dowodziło tej konieczności. Brak jest więc okoliczności wymagających wyjaśnienia przez osobę posiadającą wiedzę specjalną, jaką jest biegły. Podobnie, Sąd oddalił wniosek dowodowy powoda o przesłuchanie świadków będących w okresie objętym powództwem funkcjonariuszami Zakładu Karnego w B. – G.W., Ł.J., W.P., M.S., A.K., W.L., P.N. i K.K. - na okoliczność braku podjętych działań celem --- STRONA 6 --- zapewnienia bezpieczeństwa powodowi, albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci przede wszystkim licznych notatek służbowych - także i ww. osób oraz ustaleń poczynionych przez zakład karny w toku postępowania skargowego pozwolił na ustalenie pełnego obrazu postępowania funkcjonariuszy i administracji Zakładu Karnego w B. w zakresie podejmowanych działań na skutek kierowanych przez innych osadzonych wyzwisk w kierunku powoda. Wynika z nich bowiem, że wobec nieustalenia nadawców gróźb i obelg w stronę powoda jedynym możliwym do wdrożenia środkiem pozwalającym na zapewnienie przez pozwanego bezpieczeństwa powodowi jest przetransportowanie go do innego zakładu karnego, co nastąpiło w dniu 07.10.2015 r. Próżno więc szukać okoliczności mających zostać udowodnionymi wnioskowanymi środkami dowodowymi. W przekonaniu Sądu, powództwo powoda R.K. jako bezzasadne podlegało oddaleniu. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd doszedł do wniosku, że w czasie odbywania przez powoda w pozwanym zakładzie karnym kary pozbawienia wolności nie doszło do naruszenia jego d ó br osobistych. Z uwagi jednakże na zgłoszony przez stronę pozwaną w odpowiedzi na pozew wniosek w przedmiocie odrzucenia pozwu, oparty na treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. ze względu na stan zawisłości tożsamej sprawy przed Sądem Rejonowym w B., toczącej się od dnia 27.05.2015 r. pod sygn. akt (…), wskazać należy, iż podstawa faktyczna roszczenia objętego pozwem rozpoznawanym przez Sąd Rejonowy w B. nie pokrywa się z okolicznościami, które legły u podstaw powództwa stanowiącego przedmiot rozpoznania tut. Sądu. Jak wynika z akt (…), pozew wywiedziony w tej sprawie obejmuje inne (wcześniejsze) okresy związane z osadzeniem powoda w Zakładzie Karnym w B. i nie jest oparte na treści art. 417 k.c. Stosownie zaś do treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., Sąd odrzuca pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. O tożsamości przedmiotu uprzedniego orzeczenia oraz kolejnego pow ó dztwa, wykluczają ca mo żliwość jego merytorycznej oceny i uz asadniająca odrzucenie pozwu, zachodzą w przypadku jednakowej podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz ponownego żądania powoda, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Podkreś la si ę, że o tym, czy w nowym procesie chodzi o tę samą, czy też o inn ą podstawę faktyczną sporu, decyduje stan faktyczny, jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy w poprzednim procesie (por. wyr. SA w Katowicach z dnia 18.04.2018 r., I ACa 1078/17, LEX nr 2488165). Niewątpliwie zatem, skoro powód żąda zasądzen ia zadośćuczynienia za szkodę mającą zostać wyrządzoną w różnym czasie, tożsamość sprawy, o której mowa wyżej, z pewnością nie zachodzi, co czyni wniosek strony pozwanej o odrzucenie pozwu niezasadnym. Ponieważ pow ó d dochodził ochrony naruszonych d ó br oso bistych i zarzuca pozwanemu dyskryminację oraz nieludzkie traktowanie, jego pow ó dztwo należało ocenić na podstawie art. 23 i art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c., zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego są d mo że przyznać temu, czyje dobro os obiste zostało naruszone, odpowiednią sum ę tytułem zadośćuczynienia za doznaną na skutek naruszenia krzywdę. Przesłanki ochrony d ó br osobistych zostały sprecyzowane w art. 24 § 1 k.c., kt ó ry wskazuje, że ten czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawny m działaniem może żądać zaniechania tego działania lub usunięcia jego skutk ó w. Ustawodawca w art. 24 k.c. wprowadził domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, kt ó re strona pozwana może obalić przez wykazanie, że jej działanie miało miejsce w wa runkach obowiązującego porządku prawnego, stanowiło wykonywanie prawa podmiotowego, było za zgodą pokrzywdzonego, lub wynikało z potrzeby ochrony uzasadnionego interesu lub wartości nadrzędnych. Należy podkreślić, że norma art. 24 k.c. nie wymaga dla ustal enia odpowiedzialności sprawcy, aby jego działanie lub zaniechanie było zawinione. Powyższe oznacza, że ciężar dowodu, iż warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym --- STRONA 7 --- normom i nie doszło do naruszenia d ó br osobistych, spoczywa na pozwanym (por. np. wyr. SN z dnia z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, LEX nr 255593). Z treści pozwu wynika, że powód zarzuca pozwanemu dyskryminację i nieludzkie traktowanie poprzez nierespektowanie żądań powoda co do właściwej dla niego diety oraz niezapewnienie powodowi bezpieczeństwa w trakcie odbywanie kary pozbawienia wolności oraz przyzwolenie na szykanowanie go przez innych osadzonych. Oczywistym jest, że osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia nie traci podstawowych praw gwarantowanych przez Konstytucję RP i akty prawa międzynarodowego, w tym także Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Taktowanie człowieka pozbawionego wolności nie może być poniżające czy niehumanitarne, natomiast ograniczenia i dolegliwości, kt ó re osadzony m usi znosić, nie mogą przekroczyć koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu stosowanej izolacji penitencjarnej. Przyznać jednakże należy, że osadzenie celem odbycia kary pozbawienia wolności zawsze wywołuje ujemne konsekwencje dla skazaneg o. Nie można zapominać, że są to naturalne konsekwencje izolacji więziennej, z którymi osoba popełniająca przestępstwa musi się liczyć, dopuszczając się popełnienia określonego przestępstwa. Na gruncie prawa polskiego sytuacja prawna os ó b pozbawionych w olności uregulowana jest w spos ó b og ó lny w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy. Ustawodawca w śr ó d naczelnych zasad k.k.w. wymienił w art. 4 zasadę humanitaryzmu, kt ó ra zakł ada, że kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wyk onuje się w spos ó b humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Skazany zachowuje także prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Jednym z praw osadz onego jest zapewnienie odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia wyżywienia (art. 102 pkt 1 k.k.w.). Spos ó b jego realizacji precyzuje między innymi art. 109 § 1 k.k.w., kt ó ry stanowi, iż skazany przebywający w zakładzie karnym lub areszcie śledczym ot rzymuje trzy razy dziennie nap ó j i posiłki o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden posił ek gor ący, z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy i wieku skazanego, a w miarę możliwości także wymog ó w religijnych i kulturowych. Skazany, kt ó re go stan zdrowia tego wymaga, otrzymuje wyżywienie według wskazań lekarza. W ramach upoważnienia określonego art. 109 § 3 k.k.w., rodzaje posiłk ó w i napoj ó w wydawanych osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych, ich wartość odżywczą i energetyczną, a także minimalny dzienny koszt posiłk ó w i napoj ó w, uwzględniając wiek, stan zdrowia osadzonego i rodzaj wykonywanej przez niego pracy, konieczność zapewnienia posiłk ó w i napoj ó w osadzonym przyjmowanym do zakładu karnego lub aresztu śledczego i je opuszcz ającym, oraz przebywającym poza zakładem karnym lub aresztem śledczym, a także mając na uwadze konieczność zapewnienia warzyw i owoc ó w w ciągu dnia, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaj ó w diet wydawanych osobom osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, które obowiązywało w okresie objętym powództwem. Rozporządzenie przewidywało dwa podstawowe rodzaje diet: lekkostrawną - "L" i cuk rzycową - „Lc". Zgodnie zaś z § 1 tego rozporządzenia, procentowa zawartość składnik ó w odżywczych, obejmująca wartość dzienną, powinna wynosić w posiłkach odpowiednio: bia łko - 10 - 15%; tłuszcze - poniżej 30 %; w ęglowodany - 50 - 65 %, a wartość dzienna, poza ziemniakami, powinna obejmować co najmniej 300 g warzyw. O przyznaniu osadzonemu jednej z powyższych diet decyduje lekarz, kt ó ry okreś la r ó wnież okres czasu, na jaki zleca określoną diet ę (§ 3 ust. 1), przy czym osadzonemu, kt ó rego stan zdrowia wymaga zas tosowania wyżywienia innego niż określone w § 2 ust. 2, lekarz może zlecić wyżywienie indywidualne (§ 3 ust. 4 cyt. rozporządzenia). --- STRONA 8 --- Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza załączonych dziennych jadłospisów, podawane powodowi posiłki spełniały wszelkie normy określone cytowanym rozporządzeniem. Wartość energetyczna dziennego jadłospisu oscylowała wokół 3000 kcal, zaś posiłki zawierały także odpowiednią ilość białka (od 10% do 15%), w tym białko zwierzęce, węglowodanów (ok. 60%) i tłuszczy (ok. 25%), a dzienna porcja warzyw i owoców wynosiła średnio 500 g. Co równie istotne, jadłospis i każdy z posiłków poddawany był codziennym kontrolom administracji zakładu karnego w zakresie smaku i jakości dań, w tym personelowi medycznemu, po pobraniu próby smakowej, o czym czyniono wzmiankę na karcie codziennego jadłospisu. Z kolei jak wynika z notatki służbowej z dnia 31.07.2017 r. (k. 28), lekarz badający powoda na terenie jednostki penitencjarnej nie stwierdził konieczności stosowania wobec niego specjalnego wyżywienia ze względu na stan zdrowia. Także sam powód w dalszych pismach procesowych nie sformułował, z jakich konkretnie „względów zdrowotnych” miałby otrzymywać inną aniżeli przypisaną mu dietę. Odnotować nadto należy, odmiennie aniżeli wywodzi R.K., iż przez cały okres odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanej jednostce, powód nie zgłaszał konieczności stosowania innej diety ze względu na wyznanie. Przedłożony jadłospis natomiast jednoznacznie świadczy o tym, iż powodowi wdrożono dietę bezmięsną, zatem argument o pominięciu tych względów jawi się jako niezasadny. Osobiste przekonanie powoda, iż w dietach lekkostrawnych nie używa się m. in. jajek nie może stanowić o niewłaściwym doborze diety. Nie można także pominąć, że wskutek wydawania posiłk ó w powodowi w jego przekonaniu nieuwzględniających jego stanu zdrowia nie doszło do pogorszenia stanu zdrowia powoda czy pojawienia się oznak niewłaściwego żywienia, a przynajmniej sam powód na takie okoliczności nie wskazywał. W tym st anie rzeczy, w ocenie Sądu, bak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że podczas osadzenia powoda w pozwanym zakładzie karnym doszło do naruszenia jego dobra osobistego w wyżej wskazanym zakresie. Powód wywodził również, iż pozwany - wbrew ustawowemu obowiązkowi, nie zapewnił powodowi jako osadzonemu właściwych warunków bezpieczeństwa, co doprowadziło do naruszenia fizycznego i psychicznego zdrowia powoda, poprzez brak reakcji na kierowane przez innych osadzonych doń wyzwiska i groźby. Zdaniem powoda, funkcjonariusze Zakładu Karnego wręcz zachęcali innych więźniów do przedmiotowego zachowania oraz dyskryminowali powoda. Art. 108 k.k.w. nakazuje administracji zakładu karnego podejmowanie odpowiednich działań celem zapewnienia skazanym bezpieczeństwa osobistego w czasie odbywania kary, przy czym na skazanym ciąży powinność poinformowania niezwłocznie przełożonego o zagrożeniach dla jego bezpieczeństwa osobistego oraz unikania tych zagrożeń. Artykuł 108 k.k.w. nie określa rodzaju i zakresu działań, jakie powinna podjąć administracja zakładu karnego celem zapewnienia skazanemu bezpieczeństwa osobistego w czasie odbywania kary. Stan ten powoduje, ż e w ładze zakładu karnego mają w tym zakresie swobodę i do nich należy określenie metod realizacji wskazanego obowiąz ku, przy czym ustawodawca w szeregu przepisach szczególnych wskazał na metody realizacji tejże zasady (np. art. 73a § 8 k.k.w., art. 82 § 1 k.k.w., art. 88d k.k.w. czy art. 100 § 1 pkt 7 k.k.w.). Jednocześnie ustawodawca, nakładając na administrację zakład u karnego przy przyjęciu skazanego do zakładu karnego obowiązek inform owania go o możliwości wystąpienia w czasie odbywania kary pozbawienia wolności zagrożeń dla jego bezpieczeństwa osobistego oraz zetknię cia si ę z przejawami negatywnych zachowań charakte rystycznych dla środowisk przestępczych, niejako przewiduje, że konsekwencją osadzenia jest zetknięcie się z możliwie negatywnym oddziaływaniem innych osadzonych (§ 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu or ganizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności). Podnosi się, że podstawowym źr ó dłem zagrożeń dla skazanych odbywających karę pozbawienia wolności jest zachowanie innych współosadzonych, będące --- STRONA 9 --- ujemnych efektem tzw. drugiego życia w więzieniu (za: K. Dąbkiewicz, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz do art. 108, wyd. IV, WKP 2018 , Lex - wersja el.). W sprawie bezspornym pozostawała fakt, iż na początku października 2015 r., powód został rozpoznany przez innych osadzonych jako sprawca przestępstwa o charakterze seksualnym, co spowodowało, że zaczęli oni kierować do powoda wulgarne wyzwiska oraz groźby. Fakt ten został odnotowany nie tylko przez powoda, ale również i funkcjonariuszy Zakładu Karnego w B., czego dowodem są liczne notatki służbowe pochodzące z okresu 01.- 06.10.2015 r. Jak wynika z twierdzeń stron, rzeczone okrzyki kierowane były do powoda przeważnie w trakcie zejścia i powrotu ze spaceru pawilonu IIIB w czasie, kiedy to powód został umieszczony w celi izolacyjnej. W tym miejscu godzi się zaznaczyć, iż bez oparcia dowodowego pozostają twierdzenia powoda zasadzające się na jego przekonaniu, iż to funkcjonariusze Służby Więziennej mieli „podburzać” innych osadzonych celem wywierania nacisków na powoda. Żaden zaoferowany przez powoda dowód nie wykazał tej okoliczności. Ponadto, nie można także podzielić stanowiska powoda, iż administracja zakładu karnego nie reagowała na zachowanie innych osadzonych, którzy go szykanowali. Przeczą temu choćby sporządzane przez funkcjonariuszy zakładu karnego notatki służbowe, których celem było nie tylko potwierdzenie słów powoda, ale również zwrócenie kierownictwu jednostki na zaistniały problem. Nie można pomijać, iż funkcjonariusze podjęli próby ustalenia osób odpowiedzialnych za naganne okrzyki, niemniej jednak nie przyniosły one oczekiwanego rezultatu. W żadnym razie brak efektu w poszukiwaniu nadawców gróźb i wyzwisk nie może stanowić o zaniechaniu reakcji pozwanego na zachowanie innych osadzonych czy przyzwolenie na takie postępowanie, skoro pozwany podjął się prób uchwycenia sprawców. Przede wszystkim jednak, celem zapewnienia powodowi bezpieczeństwa i komfortu psychicznego w odbywanej karze pozbawienia wolności, pozwany w zasadzie niezwłocznie podjął się działania ukierunkowanego na przetransportowanie powoda do innego zakładu karnego, co świadczy o nieignorowaniu z jednej strony niepokojących sygnałów mogących zakłócić porządek jednostki, a z drugiej - uwzględnienie poczucie bezpieczeństwa powoda jako osadzonego. Pozwany zatem nie dopuścił się naruszenie normy wynikającej z art. 101 § 1 pkt 7 k.k.w., nakazującej przeniesienie osadzonego do innego zakładu karnego w przypadku stwierdzenia zagrożenia jego bezpieczeństwa. Pozwany - wbrew temu, co twierdzi powód, odpowiedział na agresję słowną innych więźniów, toteż wypowiadane przez innych osadzonych groźby nie miały szans na zmaterializowanie się. Powód natomiast zdaje się domagać wyłącznie ukarania sprawców kierowanych gróźb - pozostawiając poza orbitą swojego zainteresowania poczynione przez zakład karny środki mające na celu realizację normy z art. 108 k.k.w., którą jest bezpieczeństwo osób skazanych, a nie karanie przewinień osadzonych, którzy werbalizują swoją niechęć do innego osadzonego z uwagi na popełniony przez niego czyn. Raz jeszcze podkreślić należy, iż w tego typu skupiskach ludzkich nie da się wyeliminować wszelkich przejaw ó w wzajemnej agresji ani wymusić na innych osadzonych „zaakceptowania” innego osadzonego. Fakt, że przetransportowano powoda do innej jednostki penitencjarnej świadczy o prawidłowej reakcji służb pozwanego. Jednocześnie warto zaznaczyć, iż zachowanie powoda przeczy jego twierdzeniom, aby był on „terroryzowany” przez funkcjonariuszy pozwanego. Odnotowane zachowanie powoda - polegające na umyślnym dwukrotnym dokonywaniu akt ów autoagresji czy zniszczenia mienia sanitarnego pozwanego nakierowane było na wymuszenie pożądanego przez powoda zachowania i wywołanie zamieszania, które to miało doprowadzić do spełnienia życzeń powoda, a co stwierdzone zostało przez psychologa jednost ki. Ponadto, powód zachowywał się na tyle agresywnie, iż wymagane było założenie mu kajdanek, pasa obezwładniającego czy kasku, gdyż chciał uderzyć głową w ścianę w dyżurce oddziałowego, do której z trudem go doprowadzono. Zachowania powoda - w okresie zal edwie trzech dni - pozwalają przypuszczać, iż to postępowanie powoda zagrażało nie tylko porządkowi zakładu, ale i --- STRONA 10 --- bezpieczeństwu powoda w stopniu z pewnością wyższym aniżeli zachowanie pozostałych osadzonych. Reasumuj ąc, mając na uwadze powyższe, Sąd dos zedł do przekonania, iż powód nie wykazał zasadniczych przesłanek zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie d ó br osobistych, w tym przede wszystkim bezprawnego naruszenia dóbr osobistych przez pozwanego. Pozwany bowiem nie tylko uczynił zadość normatywnym obowiązkom dostosowania powodowi diety, ale również poczynił przewidziane prawem środki mające zapewnić powodowi należyte bezpieczeństwo w trakcie odbywania przezeń kary pozbawienia wolności. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania. Jako że powód sprawę przegrał, Sąd zasądził od niego na rzecz strony pozwanej kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pozwanego. Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt I ACa 23/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 kwietnia 2019 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Janusz Kaspryszyn (spr.) Sędziowie: SSA Grażyna Matuszek SSA Andrzej Połata Protokolant: Magda Lamkowska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2019 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa R.K. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 19 września 2018 r. sygn. akt I C 408/17 oddala apelację. Na oryginale właściwe podpisy