Wyrok I C 403/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Kali

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 403/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Izabela Korczyńska Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Podkocka po rozpoznaniu w dniu 7 października 2011 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa M. W. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w K., Zakładowi Karnemu numer 1 w Ł., Zakładowi Karnemu w G., Zakładowi Karnemu numer 2 we W., Aresztowi Śledczemu w O., Zakładowi Karnemu w K., Aresztowi Śledczemu we W. oraz Aresztowi Śledczemu w O. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu na rzecz adwokata W. S. – Kancelaria Adwokacka w K. kwotę 4.428 złotych, w tym kwotę 828 złotych tytułem podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu; 3. nie obciąża powoda kosztami procesu. SSO Izabela Korczyńska --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 403-10 UZASADNIENIE Powód M. W. w dniu 26 marca 2010 r. wniósł do Sądu Okręgowego w Kaliszu przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w K., Zakładowi Karnemu numer 1 w Ł., Zakładowi Karnemu w G., Zakładowi Karnemu numer 2 we W., Aresztowi Śledczemu w O., Zakładowi Karnemu w K., Aresztowi Śledczemu we W. oraz Aresztowi Śledczemu w O. pozew o zapłatę kwoty 150.000,00 złotych tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez powoda w związku z przebywaniem w wyżej wymienionych jednostkach penitencjarnych. W uzasadnieniu pozwu powód powołał się na regulacje prawne dotyczące traktowania osób osadzonych z poszanowaniem praw człowieka, w tym zasad humanitaryzmu i godności. Okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwu co do poszczególnych jednostek penitencjarnych powód podał podczas przesłuchania w dniu 24 sierpnia 2011 r. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu stanowiska podano, że brak okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie pozwu, które w związku z tym nie zostało udowodnione. Sąd poczynił następujące ustalenia faktyczne: Powód M. W. jest osobą skazaną prawomocnie na karę pozbawienia wolności, w związku z czym przebywał w jednostkach penitencjarnych Skarbu Państwa, i tak: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w O. w następujących okresach czasu: - w okresie od 22 stycznia 2008 r. do 23 kwietnia 2008 r., przy czym w okresie od 22 do 23 stycznia przebywał w celi numer 416 o powierzchni 20 m 2 przeznaczonej dla 6 osób, w okresie od 23 stycznia do 7 lutego – w celi numer 210 o powierzchni 18 m 2 przeznaczonej dla 6 osób, od 7 lutego do 25 marca – w celi numer 207 o powierzchni 15 m 2 przeznaczonej dla 5 osób, w okresie od 25 marca do 8 kwietnia – w celi numer 206 o powierzchni 15 m 2 przeznaczonej dla 5 osób oraz w okresie od 8 kwietnia do 23 kwietnia – w celi numer 401 o powierzchni i 13 m 2 przeznaczonej dla 4 osób. W warunkach przeludnienia powód przebywał w dniach: 24 stycznia – 29 stycznia (przeludnienie +1), 28 stycznia – 30 stycznia (przeludnienie +3), 31 stycznia – 6 lutego (przeludnienie +2), 7 lutego – 8 lutego (przeludnienie +3), 8 lutego – 11 lutego (przeludnienie +2), 12 lutego – 5 marca (przeludnienie +3), 6 marca – 10 marca (przeludnienie +1), 20 marca – 25 marca (przeludnienie +1), 8 kwietnia – 9 kwietnia (przeludnienie +2), 9 kwietnia – 10 kwietnia (przeludnienie +3) oraz 11 kwietnia do 23 kwietnia (przeludnienie +2); - w okresie od 24 września 2008 do 22 października 2008 r., przy czym w okresie od 24 września do 3 października przebywał w wyżej opisanej celi numer 210, natomiast w okresie od 3 października do 22 października – w celi numer 409 o powierzchni 9 m 2 przeznaczonej dla 3 osób. W warunkach przeludnienia powód przebywał w dniach 4 października – 22 października (przeludnienie +1); - w okresie od 2 grudnia 2008 r. do 7 stycznia 2009 r., przy czym w okresie od 2 grudnia do 31 grudnia 2008 r. przebywał w celi numer 218 o powierzchni 18 m 2 przeznaczonej dla 6 osób, a w dniach od 31 grudnia 2008 r. do 7 stycznia 2009 r. – w wyżej opisanej celi numer 210. Powód przebywał w warunkach przeludnienia w dniach: 3 grudnia – 9 grudnia (przeludnienie +1), 13 grudnia – 15 grudnia (przeludnienie +1) oraz 18 grudnia 2008 r. – 1 stycznia 2009 r. (przeludnienie +1); - w okresie od 26 sierpnia 2009 r. do 14 października 2009 r., przy czym w okresie od 26 sierpnia do 11 września oraz od 25 września do 14 października przebywał w celi numer 405 o powierzchni 15 m 2 przeznaczonej dla 5 osób, --- STRONA 3 --- natomiast w okresie od 11 września do 25 września – w celi numer 203 o powierzchni 7 m 2 przeznaczonej dla 2 osób. W warunkach przeludnienia powód przebywał w dniach 11 września do 25 września (przeludnienie +1). Powyższa rotacja powoda, jak i innych osadzonych, miała związek z faktem przeludnienia, a jej celem było zminimalizowanie jego skutków. W związku z przeludnieniem osadzonych, dyrektor Aresztu Śledczego wydawał kolejne zarządzenia wewnętrzne dotyczące umieszczania osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 , jak również informował o tym fakcie sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w Kaliszu. Każda cela w obrębie budynku aresztu śledczego wyposażona jest w węzeł sanitarny (miska sedesowa, półka z lustrem, umywalka i bieżąca ciepła oraz zimna woda), znajdujący się w pomieszczeniu odizolowanym, własny przewód wentylacyjny oraz otwierane i uchylne okno, nadto na każdego osadzonego przypadało między innymi jedno łóżko koszarowe wraz z wkładem i jeden taboret, w celach znajdują się także stoły i szafki. Każdy osadzony otrzymał bieliznę oraz zestaw pościeli. Przebywając w AŚ w O. W.. powód miał możliwość korzystania ze spacerów, zajęć kulturalno – oświatowych i sportowych, biblioteki, oglądania telewizji w świetlicy, korzystania z prasy, gier stolikowych oraz gry w tenisa stołowego. W ramach aresztu odbywały się również spotkania grup wyznaniowych, prelekcje, koncerty, projekcje filmów oraz spotkania terapeutyczne. Dowód: notatka służbowa dotycząca powoda – k. 118-119; zarządzenia dyrektora AŚ w O. W.. – k. 113-117; pisma do sędziego penitencjarnego – k. 123-131; notatka służbowa z 18 maja 2010 r. – k. 120; notatka służbowa z 13 maja 2010 r. – k. 121-122; częściowe zeznania powoda – k. 312-312v. Powód przebywał w Zakładzie Karnym w K. w następujących okresach czasu: - w okresie od 23 kwietnia 2008 r. do 2 lipca 2008 r., gdzie umieszczono go w celi numer 8 o powierzchni 20,65 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób, przy czym w okresie, w którym powód przebywał w ww. celi, liczba osadzonych wynosiła w niej od 5 do 9 osób. O przeludnieniu osadzonych w stosunku do norm dyrektor placówki informował Sąd Penitencjarny w P.; - w okresie od 22 października 2008 r. do 2 grudnia 2008 r., kiedy to powód osadzony został w celi numer 32 o powierzchni 22,45 m 2 , przeznaczonej dla 7 osób, przy czym realna liczna osadzonych w tym okresie wynosiła od 2 do 4 osób. W czasie przebywania w ww. jednostce powód miał możliwość korzystania z pomocy lekarskiej, zajęć kulturalno – oświatowych i sportowych, biblioteki, obrzędów religijnych, a także kursów zawodowych (obsługi komputera, wózków widłowych, aktywizacji zawodowej, malarza, murarza-tynkarza, elektryka, malarza-tapeciarza i płotkarza). Osadzonym zapewniono środki czystości niezbędne do zachowania porządku w celi oraz przestrzegania zasad higieny osobistej. Regularnie raz w tygodniu wymieniano ręczniki, raz na dwa tygodnie dokonywano zmiany pościeli. W. przebywający wraz z powodem w jednej celi palili papierosy na korytarzu ze względu na jego dolegliwości astmatyczne. W czasie pobytu w ww. jednostce powód korzystał z pomocy lekarza oraz lekarza stomatologa. Powód nie zgłaszał administracji zakładu skarg związanych z warunkami, w których przebywał. Dowód: notatka służbowa z 25 maja 2010 r. – k. 132; pisma do Sądu Penitencjarnego w P. – k. 133-134; pismo ZK w K. – k. 135; sprawozdanie z wizytacji – k. 137-138; częściowe zeznania powoda – k. 311-311v. W okresie od 2 lipca 2008 r. do 24 września 2008 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym numer 1 w Ł., gdzie był zakwaterowany w następujących celach: - w okresie od 2 do 7 lipca 2008 r. w pawilonie II, oddziale 2, w celi numer 26 o powierzchni 13,61 m 2 przeznaczonej dla czterech osób, przy czym liczba osób przebywających w celi nie została przekroczona w czasie, gdy przebywał w niej powód; --- STRONA 4 --- - w okresie od 7 lipca do 18 września 2008 r. w pawilonie I, oddziale 4, w celi numer 5 o powierzchni 16,73 m 2 przeznaczonej dla pięciu osób, przy czym do dnia 18 września 2008 r. liczba osób przebywających w celi wynosiła od 3 do 4; - w okresie od 18 września do 24 września 2008 r. w pawilonie B oddział I w celi numer 6, o powierzchni 14,64 m 2 przeznaczonej dla 4 osób, przy czym w czasie przebywania tam powoda liczba osadzonych wynosiła 5 osób. Jest to zakład karny typu półotwartego, co oznacza, że cele pozostają otwarte w godzinach od 7:45 do 18:45, w związku z czym osadzeni mogą poruszać się swobodnie po terenie swojego oddziału mieszkalnego. Cele, w których przebywał powód, wyposażone są w wygrodzony kącik sanitarny wraz z umywalką z bieżącą wodą, przy czym dostęp do ciepłej wody administracja zakładu zapewniała dwa razy dziennie po 45 minut, dodatkowo powód mógł raz w tygodniu korzystać z kąpieli w ciepłej wodzie w łaźni oddziałowej. W celach znajdowały się również sprzęty wymagane Powodowi zapewniono korzystanie ze środków czystości, wyposażenie cel również spełniało kryteria ustawowe. W związku z dolegliwościami astmatycznymi i używaniem inhalatora, powód zgłosił administracji zakładu, że jest osobą niepalącą, w związku z czym współosadzeni palili papierosy w palarni znajdującej się na końcu korytarza bądź na korytarzu. Powód korzystał z pomocy lekarza w związku z astmą oraz okresowym przeziębieniem, brał udział w konkursach wiedzy organizowanych dla osadzonych, nie uczestniczył natomiast w zajęciach sportowych z uwagi na swoje schorzenia. Nadto w okresie od 7 lipca 2008 r. do 18 września 2008 r. powód przebywał na oddziale terapeutycznym ww. jednostki w związku z leczeniem z uzależnienia od alkoholu. Powód jako osadzony miał możliwość korzystania z biblioteki, konkursów tematycznych, czytania prasy, udziału w kółkach zainteresowań oraz obrzędach religijnych itd. W sytuacji konieczności umieszczenia w celi nieprzepisowej liczby osadzonych, dyrektor ZK informował o tym sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w Łodzi. W czasie przebywania w ww. jednostce penitencjarnej powód nie zgłaszał administracji zakładu swoich zastrzeżeń co do warunków osadzenia, mimo że był systematycznie pouczany o istnieniu takiej możliwości. Dowód: zeznania powoda – k. 311v; pismo dyrektora ZK nr 1 w Ł. – k. 79-81; informacja dla sędziego penitencjarnego – k. 193; notatka służbowa z 24 maja 2010 r. – k. 194; sprawozdanie z wizytacji – k. 196-219; W okresie od 7 stycznia 2009 r. do 29 kwietnia 2009 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym w G., gdzie był zakwaterowany w następujących celach znajdujących się na oddziale IV zakładu: - w okresie od 7 stycznia 2009 r. do 5 lutego 2009 r. w celi numer 29 o powierzchni 20,44 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób; - w okresie od 5 lutego 2009 r. do 10 lutego 2009 r. w celi numer 31 o powierzchni 20,39 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób; - w okresie od 10 lutego 2009 r. do 29 kwietnia 2009 r., tj. do końca pobytu w ww. jednostce, w celi numer 22 o powierzchni 20,44 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób. W związku z przekroczeniem norm zaludnienia zakładu karnego, w okresie od 12 stycznia 2009 r. przez cały czas pobytu powoda w ZK w G. dyrektor tejże jednostki zezwolił na umieszczanie osadzonych w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , o czym informował sędziego penitencjarnego w Ł. w kolejnych pismach. Dowód: pisma dyrektora ZK w G. – k. 56-65, 67-71; informacja o stanie zaludnienia jednostki na dzień 12 lutego 2009 r. – k. 66. Powód przebywał w Zakładzie Karnym numer 2 we W. w następujących okresach czasu: - w okresie od 29 kwietnia 2009 r. do 26 sierpnia 2009 r. w celi o powierzchni 26,64 m 2 przeznaczonej dla 8 osób; --- STRONA 5 --- - w okresie od 14 października 2009 r. do 19 października 2009 r. w celi o powierzchni 28,23 m 2 przeznaczonej dla 9 osób; - w okresie od 19 października 2009 r. do 11 stycznia 2010 r. w celi o powierzchni 26,64 m 2 przeznaczonej dla 8 osób. Powód przebywał w celi, w której powierzchnia na jednego osadzonego była mniejsza niż 3m 2 w okresach: 14-15 maja 2009 r. (10 osadzonych), 16-20 maja 2009 r. (9 osadzonych), 21-26 maja 2009 r. (10 osadzonych), 27-28 maja 2009 r. (9 osadzonych), 29 maja 2009 r. (10 osadzonych) oraz 2 czerwca – 28 sierpnia 2009 r. (10 osadzonych). Zakład Karny numer 2 we W. jest zakładem karnym typu półotwartego, w związku z czym na jego terenie obowiązują zasady analogiczne do opisanych powyżej, a obowiązujących w Zakładzie Karnym numer 1 w Ł.. Przebywając w ww. jednostce powód miał możliwość korzystania z zajęć sportowych i kulturalno – oświatowych (w szczególności programów Ocalić Pamięć, Przebudzenie – Szanuj (...) Ratuj Życie, Doradztwo Prawne – S. Law, doradztwo zawodowe, pielgrzymka do T., koło plastyczne, tenis stołowy, kulturystyka itd.), systemu nauczania, praktyk religijnych, oglądania telewizji, korzystania z biblioteki, dostępu do opieki lekarskiej. Powód ukończył tu kurs zawodowy w zawodzie malarza. Osadzonym zapewniano standardowe środki czystości i higieny osobistej. W związku ze skargami powoda w celi przeprowadzono dezynsekcję. Dowód: notatka służbowa z 18 maja 2010 r. – k. 176; sprawozdanie z wizytacji – k. 177-191; częściowe zeznania powoda – k. 311v-312. Powód przebywał w Areszcie Śledczym we W. w okresie od 11 stycznia 2010 r. do 25 lutego 2010 r. włącznie, gdzie powód był umieszczony w trzech celach, kolejno celi numer 5 na oddziale IC o powierzchni 7,35 m 2 , celi numer 5 na oddziale 4D o powierzchni 22,68 m 2 oraz celi numer 4 na oddziale IA o powierzchni 8,60 m 2 , nie wliczając w to powierzchni węzłów sanitarnych. Przez cały okres pobytu powoda w ww. jednostce umieszczano go w celach wraz z przepisową liczbą osadzonych. Przez okres około dwóch tygodni powód przebywał w celi dwuosobowej wraz z osadzonym chorym na świerzb. Powód nie zaraził się tą chorobą, dodatkowo cela każdego dnia była dezynfekowana przez administrację zakładu, a powód wraz ze współosadzonym każdego dnia korzystali z łaźni. Nadto powód miał możliwość korzystania z zajęć kulturalno – oświatowych, świetlicy i biblioteki, z której nie skorzystał. Nadto każdemu z osadzonych zapewniono środki czystości oraz niezbędne do zachowania higieny osobistej, jak również dostęp do pozostałych sprzętów przewidzianych w regulacjach prawnych. Powód korzystał również z opieki lekarskiej w związku z przeziębieniem oraz okresową kontrolą uzasadnioną przebywaniem w jednej celi z osobą chorą na świerzb. Dowód: pismo dyrektora AŚ we W. – k. 45-46; częściowe zeznania powoda – k. 312-312v. W okresie od 25 lutego 2010 r. do 1 marca 2010 r. powód przebywał w Areszcie Śledczym w O., gdzie osadzono go w sali numer 69 o powierzchni 16,67 m 2 wraz z czterema innymi osadzonymi. Cela, w której przebywał powód, była wyposażona w węzeł sanitarny, tj. zabudowaną toaletę wraz z kącikiem sanitarnym i umywalką, do którego doprowadzono zimną i ciepłą wodę, znajdowały się w niej również sprzęty w postaci w szczególności pięciu łóżek i taboretów oraz trzech szafek. Osadzonym dostarczano regularnie środków koniecznych do utrzymania czystości w celi oraz niezbędnych do zachowania higieny osobistej. Przez cały czas pobytu powoda w rzeczonej jednostce nie dochodziło do sytuacji, w której nastąpiłoby przeludnienie osadzonych i zmniejszenie przypadającej na jedną osobę powierzchni 3 m 2 . Dowód: pismo dyrektora AŚ w O. – k. 73-74; notatka służbowa z 19 maja 2010 r. – k. 75; notatka służbowa z 18 maja 2010 r. – k. 76; notatka służbowa z 17 maja 2010 r. – k. 77. W dniu 1 marca 2010 r. powód został przyjęty do Zakładu Karnego w K., gdzie przebywał do dnia 24 czerwca 2010 r. Przez cały okres pobytu w ww. jednostce powód przebywał w celach dla osób niepalących, w których --- STRONA 6 --- powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego osadzonego przekraczała 3 m 2 . Wszystkie cele w obrębie ww. jednostki wyposażone były w sanitariaty oddzielone od reszty pomieszczenia murem z cegły oraz drzwiami, nadto w celach znajdował się sprzęt kwaterunkowy (łóżko, taboret, stoły, szafki). Środki przeznaczone do utrzymania higieny osobistej osadzeni otrzymują raz w miesiącu, natomiast środki czystości – w miarę zgłaszania takiej potrzeby. Pranie odzieży więziennej następuje raz w tygodniu, pranie pościeli – raz na dwa tygodnie. Osadzeni mają stały dostęp do bieżącej zimnej wody oraz ciepłej – dwa razy dziennie, kąpiel możliwa jest raz w tygodniu. Powód miał możliwość do korzystania w ramach jednostki z zajęć kulturalno – oświatowych, w tym z biblioteki, prasy, oglądania telewizji, gry w tenisa stołowego oraz uczestnictwa w kołach zainteresowań. Powód korzystał również z porad lekarskich, w tym lekarza stomatologa i dermatologa. W czasie pobytu w ww. jednostce powód zasadniczo nie zgłaszał skarg co do warunków bytowych, po jego interwencjach dotyczących spadającego z sufitu tynku oraz zagrzybienia ścian wady te zostały usunięte. Dowód: notatka służbowa z 7 czerwca 2010 r. – k. 175; częściowe zeznania powoda – k. 312. W czasie przebywania w każdej z ww. jednostek penitencjarnych powód był systematycznie pouczany o możliwości składania skarg bądź zgłaszania swoich zastrzeżeń i problemów osobistych przełożonemu lub wychowawcy. Dowód: akta osobowe powoda – k. 220-245. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda M. W. w części, w której jego zeznania pozostają sprzeczne z poczynionymi ustaleniami faktycznymi. W szczególności, niewiarygodne są twierdzenia powoda, jakoby przebywał on w celach w warunkach przeludnienia w Zakładzie Karnym nr 2 we W. w okresie od 28 sierpnia 2009 r. do 11 stycznia 2010 r., następnie w Aresztach Śledczych w O. i we W. oraz w Zakładzie Karnym w K., albowiem przeczy temu treść dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, a przedłożonych przez pozwanego. Również ostrożnie Sąd oceniał zeznania powoda dotyczące stanu poszczególnych cel mieszkalnych, w których przebywał, albowiem powód jako osoba bezpośrednio zainteresowana w pozytywnym dla siebie rozstrzygnięciu sprawy starał się przedstawić swoją sytuację związaną z pobytem w pozwanych jednostkach możliwie najbardziej niekorzystnie z punktu widzenia naruszeń jego praw, co przełożyło się także między innymi na subiektywną ocenę stanu wnętrz cel oraz przedstawienie ogólnych negatywnych odczuć, wynikających zapewne z samego faktu przebywania w odosobnieniu. Sąd zważył, co następuje: W piśmie z dnia 1 lipca 2010 r. pełnomocnik powoda wskazał, że roszczenie w niniejszej sprawie zostało oparte o treść przepisów art. 448 k.c. w zw. z art. 417 §1 k.c. oraz art. 23 k.c. w zw. z art. 110 §2 k.k.w., art. 111 §1 k.k.w. i art. 4 k.k.w. Zgodnie z powyższą regulacją, w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia naruszenia (art. 448 k.c.). Dobrami osobistymi człowieka są przy tym w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, które to dobra pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach (art. 23 k.c.). Jeżeli szkoda zostanie wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, ponosi za nią odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa (art. 417 §1 k.c.). Podstawową przesłanką odpowiedzialności jest zawinione oraz bezprawne (niezgodne z obowiązującymi regulacjami prawnymi) działanie funkcjonariusza przy wykonywaniu władzy publicznej, które dodatkowo musi łączyć bezpośredni związek przyczynowy z powstałą szkodą, rozumianą jako poniesione straty oraz utracone korzyści. Ciężar wykazania faktu naruszenia dobra osobistego w procesie obciąża powoda, natomiast --- STRONA 7 --- wobec istnienia domniemania bezprawności naruszenia pozwanego obciąża wykazanie okoliczności, że jego działanie bądź zaniechanie pozbawione było cechy bezprawności. Rozważając kwestię naruszenia dóbr osobistych w odniesieniu do osób skazanych prawomocnie za popełnione przestępstwa, należy w pierwszej kolejności podkreślić, że zgodnie z treścią art. 4 k.k.w., kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego – w szczególności, zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego, jednocześnie skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Jeden z przejawów realizacji powyższych zasad wprowadzają przepisy art. 110 §2 k.k.w. i art. 111 §2 k.k.w., zgodnie z którymi powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Nadto skazany otrzymuje do użytku, z zakładu karnego, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie, o ile nie korzysta z własnych. Skazanemu zapewnia się warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej, w szczególności otrzymuje on z zakładu karnego pościel oraz inne środki do utrzymania higieny i czystości w celi. Po dokonaniu szczegółowej analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego Sąd uznał roszczenie powoda za bezzasadne. Powód jako zasadnicze naruszenie jego dóbr osobistych jako osoby skazanej postrzega fakt nieprzestrzegania w poszczególnych jednostkach penitencjarnych zasady zapewnienia każdemu z osadzonych w celi powierzchni minimalnej 3 m 2 . Należy podkreślić, że do dnia 6 grudnia 2009 r., tj. również w czasie, gdy powód przebywał w Areszcie Śledczym w O. oraz Zakładach Karnych w K., Ł. (ZK nr 1), G. i W. (ZK nr 2), obowiązywał przepis art. 248 k.k.w., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 , przy czym o takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Na podstawie wyżej cytowanego przepisu Minister Sprawiedliwości wydał w dniu 19 kwietnia 2006 r. rozporządzenie (Dz. U. Nr 65, poz. 459), szczegółowo regulujące tryb postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt SK 25/07, przepis art. 248 k.k.w. został uznany za niezgodny z art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z czym utracił moc po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe oznacza, że przepis art. 248 k.kw., mimo swojej niekonstytucyjności, mógł być przez sądy i jednostki penitencjarne stosowany do momentu jego uchylenia, które to działanie nie było niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Z poczynionych przez Sąd ustaleń faktycznych wynika, że fakt przebywania przez powoda we wskazanych w pozwie jednostkach penitencjarnych w warunkach przeludnienia dotyczy jedynie Aresztu Śledczego w O. oraz Zakładów Karnych w K., Ł. (ZK nr 1), G. i W. (ZK nr 2), przy czym w każdej z tych jednostek przeludnienie było uzasadnione szczególnymi warunkami panującymi wówczas w każdej z tych placówek. O przeludnieniu ww. jednostek każdorazowo był powiadamiany właściwy miejscowo sędzia penitencjarny. Jednocześnie, z uwagi na konieczność umieszczenia w celach nieprzepisowej liczby osadzonych, administracja poszczególnych jednostek przyłożyła starań, aby zminimalizować skutki przeludnienia przy jednoczesnym poszanowaniu praw i dóbr osobistych osadzonych – w szczególności, przeprowadzano regularną rotację osadzonych, a także pozostawiono bez zmian dotychczasowe ich traktowanie. Należy także zaznaczyć, że zarówno Zakład Karny nr 1 w Ł., jak i Zakład Karny nr 2 we W. są zakładami karnymi typu półotwartego, zatem osadzeni mają możliwość poruszania się po ich obszarze w ciągu dnia właściwie bez ograniczenia do celi mieszkalnej, co zdaniem Sądu znacząco zwiększa komfort przebywania w odosobnieniu, jak i zmniejsza dolegliwości związane z ewentualnym przeludnieniem oraz możliwość doznania szkód czy też krzywd przez osadzonych w liczbie przekraczającej normy ustawowe w ramach jednej celi. W związku z tym Sąd nie znalazł podstaw, aby stwierdzić, że dobra osobiste powoda w postaci godności i prawa do humanitarnego traktowania zostały w jakikolwiek sposób naruszone poprzez umieszczenie go w celi wraz z nieprzepisową --- STRONA 8 --- liczbą współosadzonych, zważywszy na legalność takiego postępowania uwarunkowaną obowiązującymi wówczas przepisami prawa. Naruszeniem takim nie może być uznana w szczególności sama konieczność przebywania w odosobnieniu w związku ze skazaniem powoda na karę pozbawienia wolności i dolegliwość stąd wynikająca. Na uwzględnienie nie zasługuje również twierdzenie powoda, jakoby doznał on krzywd fizycznych w postaci narażenia go w poszczególnych jednostkach penitencjarnych na wdychanie dymu papierosowego oraz skutki w postaci konieczności stosowania inhalatora, albowiem z zeznań powoda wynika wyraźnie, że trafił on do Aresztu Śledczego w O. już jako osoba chora na astmę. Z tego względu powodowi zapewniano w miarę możliwości obecność współosadzonych niepalących, natomiast osoby palące paliły papierosy na korytarzach bądź w przeznaczonych do tego pomieszczeniach tak, aby nie narażać powoda na wdychanie dymu. Co do faktu przebywania przez powoda w jednej celi z osobą chorą na świerzb, należy podkreślić, że powód nie został zarażony chorobą, nadto zachowano wszelkie przewidziane środki ostrożności, aby tego zakażenia uniknął (regularne kontrole lekarskie, codzienne korzystanie z łaźni oraz codzienna dezynfekcja celi). Powodowi zapewniono także możliwość korzystania z kompleksowej opieki medycznej, w tym usług lekarza stomatologa i dermatologa, jak również odbył terapię w związku z uzależnieniem od alkoholu, co pozwoliło mu na wyleczenie z nałogu. Podobnie z dużą dozą ostrożności należy ocenić twierdzenia powoda co do występowania owadów w celach, albowiem reagowano na każdorazowe zgłoszenie tego faktu administracji zakładu karnego czy aresztu śledczego, przeprowadzając dezynsekcję celi, która to okoliczność działa na korzyść pozwanego. Sąd podkreśla na marginesie, że powód miał możliwość zgłoszenia swoich zastrzeżeń czy też skarg administracji zakładu karnego bądź aresztu śledczego, tj. przełożonemu lub wychowawcy, czego w znakomitej większość przypadków nie czynił, robiąc to dopiero po wniesieniu pozwu. Sąd nie twierdzi, że pewne okoliczności podane przez powoda, w szczególności dotyczące stanu cel, faktycznie mogły mieć miejsce i w zasadzie ich uniknięcie nie było możliwe, zważywszy na ilość osób osadzonych, nie było możliwe, natomiast ewentualne zgłoszone przez powoda zastrzeżenia były natychmiast uwzględniane przez administrację poszczególnych jednostek, a ewentualne wady usuwane. Reasumując, należy stwierdzić, że Sąd nie znalazł podstaw faktycznych ani prawnych do uwzględnienia powództwa M. W., wobec czego podlegało ono oddaleniu w całości. Sąd na podstawie §6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu na rzecz adwokata W. S. – Kancelaria Adwokacka w K. kwotę 4.438 złotych, w tym kwotę 828 złotych jako kwotę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążył powoda kosztami postępowania ze względu na jego trudną sytuację majątkową i brak dochodów związany z przebywaniem w zakładzie karnym.