Postanowienie I C 402

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 402\11 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2013 r Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca - Sędzia SO Lidia Wesołowska-Szmacińska Protokolant: sekr. sąd. Monika Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 r na rozprawie sprawy z powództwa R. F. – C. przeciwko A. J.i o ochronę dóbr osobistych 1.zobowiązuje pozwanego A. J. do doręczenia powódce R. F. – C. osobiście bądź też listem poleconym w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, pisemnych przeprosin powódki podpisanych przez pozwanego za naruszenie dóbr osobistych powódki o następującej treści: „ Ja niżej podpisany A. J. przepraszam za naruszenie dóbr osobistych, tj. dobrego imienia oraz czci R. F. – C., Dyrektora Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. przy ul. (…), polegające na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji dotyczących Pani R. F. – C. oraz pomawianiu powódki o zachowania, których się nie dopuściła ”; 2. zobowiązuje pozwanego A. J. do zaniechania naruszania w przyszłości dóbr osobistych powódki R. F. – C., tj.: dobrego imienia i czci powódki, poprzez zaniechanie rozpowszechniania nieprawdziwych informacji dotyczących powódki oraz pomawiania jej o zachowania, których się nie dopuściła; 3. oddala powództwo w pozostałej części; 4. zasądza od pozwanego A. J. na rzecz powódki R. F. – C. kwotę 1.810 zł złotych tytułem zwrotu kosztów procesu (w tym kwotę 960 zł kosztów zastępstwa procesowego) i nie obciąża pozwanego nieuiszczonymi kosztami biegłego sądowego; 5. przyznaje adwokat M. C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. (…) r Nr (…) kwotę 1.771,20 zł złotych brutto (wraz z należnym podatkiem VAT) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanemu A. J. i kwotę tę nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Ł..- Sygn. akt I C 402\11 Uzasadnienie Powódka R. F. – C. w pozwie z dnia 28.III.2011 r skierowanym przeciwko pozwanemu A. J. wnosiła o: 1. zasądzenie od pozwanego A. J. na cel społeczny w postaci Rady Rodziców przy Szkole Podstawowej (…) w Ł. kwoty 5.000 zł wraz z ustawowymi --- STRONA 2 --- odsetkami od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty - tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej za naruszenie dóbr osobistych powódki; 2. zobowiązanie pozwanego A. J. do złożenia pisemnych podpisanych własnoręcznie przez pozwanego przeprosin powódki za naruszenie jej dóbr osobistych o następującej treści: „ Ja niżej podpisany A. J .przepraszam za naruszenie dóbr osobistych: dobrego imienia oraz czci R. F. – C., dyrektora Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. ul. (…), polegające na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji dotyczących Pani R. F. – C. oraz pomawianiu jej o zachowania, których się nie dopuściła ” oraz zobowiązanie pozwanego A. J. do doręczenia powódce pisma z przeprosinami wskazanej wyżej treści osobiście bądź też listem poleconym za pośrednictwem Poczty Polskiej - w terminie 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia; 3. zobowiązanie pozwanego A. J. do natychmiastowego zaprzestania naruszania dóbr osobistych: dobrego imienia i czci powódki, poprzez zaniechanie rozpowszechniania nieprawdziwych informacji dotyczących powódki oraz pomawiania jej o zachowania, których się nie dopuściła; 4. zasądzenie od pozwanego A. J. na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu pełnomocnik powódki wskazał, iż pełni ona funkcję dyrektora w Szkole Podstawowej nr (…) w Ł. przy ul. (…). Pozwany jest byłym konkubentem jednej z pracownic tej szkoły, tj. T. G., która jest osobą odpowiedzialną za utrzymanie porządku na terenie budynku szkoły. Pozwany od grudnia 2008 r regularnie narusza dobra osobiste powódki poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji dotyczących powódki, w szczególności przez publiczne oskarżanie jej o organizowanie libacji alkoholowych i schadzek na terenie szkoły i tym samym przeistoczenie placówki szkoły w dom publiczny. Pozwany pomawia powódkę m. in. o to, że wielokrotnie organizowała spotkania T. G. z innymi mężczyznami, w tym także z jej szwagrem T. C.oraz że pomogła jej w rzekomym dokonaniu aborcji. T. G. pracowała i pracuje nadal w Szkole Podstawowej nr (…), w której dyrektorem jest powódka. W 2008 r T. G. żyła w konkubinacie z pozwanym A. J.. Powódce wiadomo było, że stosunki pomiędzy pracownicą szkoły a jej konkubentem nie układały się dobrze, T. G. wielokrotnie opowiadała o tym, że pozwany ją źle traktuje, dochodzi między nimi do częstych awantur, a nawet do użycia wobec niej siły fizycznej. Powódka powziąwszy te informacje, postanowiła zwrócić pozwanemu uwagę na niewłaściwość jego postępowania. Od momentu odbycia tej rozmowy, pozwany rozpoczął notoryczne nękanie i naruszanie dóbr osobistych powódki, kilkakrotnie pojawiał się w szkole i w obecności pracowników szkoły oraz uczniów wszczynał awantury podczas których wykrzykiwał, że powódka jest odpowiedzialna za organizowanie spotkań jego konkubiny z innymi mężczyznami, oskarżał powódkę o to, że to --- STRONA 3 --- dzięki pomocy powódki na T. G. dokonano gwałtu zbiorowego, pomawiał też powódkę o udzielenie T. G. pomocy w rzekomym przeprowadzeniu zabiegu aborcji. Informacje te są oczywiście nieprawdziwe. Pełnomocnik powódki podkreślił, iż podczas tych awantur pozwany używał wobec powódki i swej konkubiny słów uważanych za powszechnie obraźliwe. Jeden z incydentów miał miejsce w grudniu 2008 r, gdy wokół szkoły układano chodniki z kostki. Już wtedy pozwany pomawiał powódkę o organizowanie licznych „imprez pijackich” z pracownikami przedsiębiorstwa zajmującego się remontem chodnika. Dnia 15.XII.2008 r robotnicy kończyli układanie kostki i poprosili powódkę, aby nie zamykała szkoły, gdyż będą oni pracować do późnego wieczora, a po zakończeniu będą chcieli zabrać sprzęt i rzeczy osobiste. Powódka, która tego dnia nie mogła sama zostać dłużej poprosiła T. G., aby ta wieczorem po odejściu ekipy remontowej zamknęła szkołę i włączyła alarm. T. G. około godziny 23.00 udała się do szkoły, aby ją zamknąć. Według pozwanego, w tym czasie odbywała się „alkoholowa libacja” z udziałem powódki, pracowników ekipy remontowej oraz T. G.. Nie ulega wątpliwości, że twierdzenia te są nieprawdziwe i bezpodstawne. T.G., zgodnie z poleceniem przełożonej, po opuszczeniu szkoły przez ekipę remontową zamknęła szkołę i wróciła do domu. Pozwany od chwili zwrócenia mu uwagi na jego postępowanie wobec konkubiny, rozpoczął rozgłaszanie nieprawdziwych, krzywdzących informacji dotyczących powódki także w formie licznych pism kierowanych m. in. do Kuratorium Oświaty w Ł., Prokuratury Rejonowej (…), Prokuratury Okręgowej w Ł. oraz do samej powódki, w których pomawiał powódkę m. in. o stręczycielstwo, pomoc w dokonaniu zabiegu aborcji, płatną protekcję, okradanie szkoły, pomoc w zdaniu matury, przy czym używał określeń powszechnie uznanych za obraźliwe kierując je do powódki. Zachowanie pozwanego, w świetle przytoczonego przez pełnomocnika powódki orzecznictwa, wypełnia znamiona bezprawnego naruszania dóbr osobistych powódki, a zwłaszcza jej dobrego imienia i godności. Działanie pozwanego polegające na rozpowszechnianiu nieprawdziwych, krzywdzących i pozbawionych jakichkolwiek informacji na temat powódki, może w konsekwencji prowadzić do podważenia jej rzetelności, uczciwości i kompetencji. Powódka jest osobą powszechnie szanowaną, od wielu lat zajmuje stanowisko dyrektora Szkoły Podstawowej i nigdy nie zgłaszano wobec niej żadnych zastrzeżeń w związku ze sprawowaną funkcją. Bezprawne działania pozwanego mogą doprowadzić do utraty zaufania względem powódki zarówno ze strony przełożonych, współpracowników, jak również uczniów i ich rodziców. Żądanie zasądzenia kwoty pieniężnej na wskazany przez powódkę cel społeczny jest adekwatne zważywszy na rodzaj naruszonych dóbr, należących do najsilniej chronionych, a także zważywszy na okoliczności mające wpływ na rozmiar doznanej przez powódkę krzywdy. Wskazana suma jest adekwatna --- STRONA 4 --- zważywszy na charakter wykonywanej przez powódkę pracy, sytuację finansową powódki oraz aktualne stosunki majątkowe panujące w społeczeństwie. Zasądzenie wskazanej w pozwie kwoty pozwoli też na osiągnięcie celu, jakim jest odczuwalność dla pozwanego nieopłacalności naruszania dóbr osobistych. (pozew – k.2 – k.6). Pozwany, w odpowiedzi na pozew z dnia 17.V.2011 r wskazał m. in., iż to co opisuje powódka jest prawdą. Wskazał, iż żadnych dóbr osobistych powódki nie naruszył. Podał, iż ma pretensje do powódki o to, że powódka zapoznała w 2006r T. G. z T. C. na terenie Szkoły i od tej pory T. G. zaczęła mówić, że odejdzie od pozwanego i zwiąże się z inną osobą. Pozwany podtrzymał oskarżenia wobec powódki o pomoc w dokonaniu zabiegu aborcji, o urządzanie „libacji alkoholowych” na terenie Szkoły, o okradanie szkoły, o płatną protekcję. Pozwany załączył do swej odpowiedzi na pozew m.in. kserokopie swych pism skierowanych do Prokuratury Rejonowej (…), do Kuratorium Oświaty w Ł., do Dyrektorki Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. przy ul. (…) (odpowiedź na pozew wraz z załącznikami – k.24 i k.26 - k.27 odwrót i nast.). Na rozprawie w dniu 7.VI.2011 r pełnomocnik powódki popierał powództwo i sprecyzował treść punktu 2 pozwu w ten sposób, że w miejsce słowa „polegającego” winno być „polegające”, a w miejsce słowa „pomawiania” winno być słowo „pomawianiu”. Na tejże rozprawie pozwany nie uznawał powództwa i wniósł o jego oddalenie. Wniósł m. in. o zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz podał m. in., iż „w sprawie karnej był badany przez biegłych lekarzy psychiatrów, którzy stwierdzili, że pozwany ma urojenia”. Okazał kserokopię wyroku z dnia 28.I.2011r Sądu Rejonowego (…) w Ł.w sprawie o sygn. akt III K 157/10 o umorzeniu wobec niego postępowania karnego o fizyczne i psychiczne znęcanie się nad konkubiną T. G. i córką K. J. z uwagi na fakt, iż z powodu choroby psychicznej nie mógł w chwili czynu rozpoznać jego znaczenia ani pokierować swoim postępowaniem. Podał ponadto, iż nigdy nie toczyła się sprawa o ubezwłasnowolnienie pozwanego, a także, iż pozwany nie miał nigdy ustanowionego opiekuna prawnego i że nie leczy się psychiatrycznie. Postanowieniem wydanym na tejże rozprawie w dniu 7.VI.2011 r, Sąd Okręgowy zwolnił pozwanego od kosztów sądowych w całości i ustanowił dla pozwanego w tejże sprawie adwokata z urzędu. (protokół rozprawy z dnia 7.VI.2011 r - k.54 - k.58). Na rozprawie w dniu 5.II.2013 r pełnomocnik powódki popierał powództwo z tym, że cofnął żądanie w zakresie punktu 1 pozwu, zaś pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie w całości, przy czym nie wyraził --- STRONA 5 --- zgody na częściowe cofnięcie pozwu w zakresie punktu 1 pozwu wskazując, iż „pozwany życzy sobie oddalenia powództwa”. (protokół rozprawy z dnia 5.II.2013 r - k.221 - k.224). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powódka pełni funkcję Dyrektora w Szkole Podstawowej nr (…) w Ł.przy ul. (…). (okoliczność bezsporna). Pozwany A. J. był do 2009 r konkubentem T. G., tj. jednej z pracownic Szkoły Podstawowej nr (…), która pracuje tam jako sprzątaczka. W dniu 14.V.1994 r A. J. i T. G. zawarli ślub kościelny, nie zawierali jednak ślubu cywilnego. (zeznania świadka T. G. - k.119 - k.120, świadectwo sakramentu małżeństwa - k.28). Przeciwko pozwanemu A. J. toczyło się postępowanie karne o to, że w okresie od stycznia 2001 r - do kwietnia 2009 r znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją konkubiną T. G. i córką K. J., tj. o czyn z art. 207 § 1 kk. Prawomocnym wyrokiem z dnia 28.I.2011 r, Sąd Rejonowy (…) w Ł. z mocy art. 31 § 1 kk w związku z art. 17 § 1 pkt. 2 kpk umorzył postępowanie karne prowadzone przeciwko A. J. uznając, iż A. J. w chwili czynu nie mógł z powodu choroby psychicznej rozpoznać jego znaczenia ani pokierować swym postępowaniem, przy czym Sąd ten jednocześnie ustalił, iż zachowanie oskarżonego A. J. wypełniło dyspozycję art. 207 § 1 kk poprzez to, iż od stycznia 2001 r - do kwietnia 2009 r A. J. znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją konkubiną T. G. i córką K. J. w ten sposób, że wszczynał awantury domowe, uderzał je ręką, stosował kary fizyczne, wyzywał pokrzywdzone słowami wulgarnymi, groził im pobiciem i pozbawieniem życia, w tym groził K. J. nożem, zaś T. G. siekierą, a dodatkowo wobec T. G. stosował szarpanie za ubranie, przykładanie noża do szyi oraz wyrzucał ją z mieszkania. Sąd ten orzekł ponadto wobec oskarżonego A. J. środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. (odpis wyroku z dnia 28.I.2011 r Sądu Rejonowego (…) w Ł. sygn. akt III K 157/10 wraz z uzasadnieniem - k.138 - k.152). T. G. pracowała w Szkole Podstawowej nr (…) w Ł., w której Dyrektorem jest powódka. T. G. kilkakrotnie skarżyła się powódce R. F. – C., iż pozwany ją źle traktuje, a w szczególności, że ją bije. Powódka postanowiła wówczas zwrócić pozwanemu uwagę na niewłaściwość jego postępowania. (okoliczności bezsporne). --- STRONA 6 --- Od czasu zwrócenia pozwanemu uwagi przez powódkę na jego niewłaściwe postępowanie wobec T. G., tj. od 2008 r, pozwany zaczął oskarżać powódkę o organizowanie libacji alkoholowych i schadzek na terenie Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł., a ponadto zarzucał, że wielokrotnie organizowała spotkania T. G. z innymi mężczyznami, w tym także z jej szwagrem T. C., że pomogła T. G. w rzekomym dokonaniu aborcji. W/w zarzuty pozwanego nie są prawdziwe. Nie jest prawdą, że powódka pomogła T. G. w dokonaniu aborcji. Na terenie Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. nigdy nie organizowano libacji alkoholowych, ani schadzek towarzyskich połączonych ze spożywaniem alkoholu. (zeznania świadka T. G.z - k.119 - k.120, A. F. - k.121, pismo - k.39). Pozwany kilkakrotnie przychodził do Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. i w obecności pracowników szkoły oraz uczniów wszczynał awantury, podczas których wykrzykiwał, że powódka jest odpowiedzialna za organizowanie spotkań jego konkubiny z innymi mężczyznami, oskarżał powódkę o to, że to dzięki pomocy powódki na T. G. dokonano gwałtu zbiorowego, pomawiał powódkę o udzielenie T. G. pomocy w rzekomym przeprowadzeniu zabiegu aborcji. Podczas tych awantur pozwany używał wobec powódki i T. G. słów wulgarnych. Pozwany opluwał powódkę, gdy widział ją na ulicy. (zeznania świadków: T. G. - k.119 - k.120, A. F. - k.120 - k.121). W grudniu 2008 r wokół Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. układano chodniki z kostki brukowej. Gdy robotnicy kończyli układanie kostki, mieli pracować do późnego wieczora, a następnie po zakończeniu pracy mieli zabrać swój sprzęt oraz rzeczy osobiste i w tym celu prosili wcześniej powódkę o niezamykanie szkoły. Powódka nie mogła wówczas sama zostać dłużej i na jej prośbę, T.G. przyszła po odejściu ekipy remontowej i zamknęła szkołę. Nie był wtedy spożywany alkohol, ani nie było żadnego spotkania towarzyskiego. (zeznania świadka R. G. - k.120). Pozwany A.J. kierował pisma m. in. do: Kuratorium Oświaty w Ł., Prokuratury Rejonowej (…), Prokuratury Okręgowej w Ł. oraz do samej powódki, w których pomawiał powódkę m. in. o stręczycielstwo, o pomoc w dokonaniu zabiegu aborcji, o płatną protekcję, o okradanie szkoły, o pomoc w zdaniu matury, przy czym używał określeń powszechnie uznanych za obraźliwe kierując je do powódki. Część osób zamieszkałych w okolicach w Szkoły Podstawowej nr (…) uwierzyła w to, co pozwany mówił i pisał o powódce. Na skutek tych pism pozwanego, kilkakrotne miały miejsce kontrole i wizytacje w Szkole Podstawowej nr (…) w Ł. z Kuratorium Oświaty. Powódka i T. G. udzielały kontrującym w tym zakresie wyjaśnień. --- STRONA 7 --- Były także prowadzone postępowania wyjaśniające w tej mierze przez Wydział Edukacji Urzędu Miasta Ł.. (zeznania świadka A. F. - k.121, pismo Wydział Edukacji Urzędu Miasta Ł. - k.38 , pismo Kuratorium Oświaty w Ł. - k.39, k.74, pisma pozwanego kierowane do: Kuratorium Oświaty - k.11 - k.12, k.31, Prokuratury Rejonowej (…) - k.13 - k.14, k.30, k.78, Prokuratury Okręgowej w Ł. - k.15, powódki jako Dyrektora Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. - k.16 - k.17, k.18, k.32, k.104) Pismem z dnia 17.V.2009 r skierowanym do pozwanego, powódka R.F. – C. stwierdziła, że nie są prawdziwe wszystkie zarzuty pozwanego skierowane pod adresem powódki. (pismo powódki z dnia 27.V.2009 r skierowane do pozwanego - k.108). Pozwany A. J. cierpi na przewlekłą chorobę psychiczną o obrazie organicznych zaburzeń urojeniowych. Działania pozwanego wobec powódki były podejmowane z pobudek ewidentnie urojeniowych, a zatem to choroba psychiczna i jej objawy były przyczyną zachowań pozwanego objętych pozwem R. F. – C.. Urojeniowa ocena rzeczywistości u A. J. spowodowała w latach 2008 r i następnych niemożność świadomego i swobodnego podjęcia decyzji, a w konsekwencji i wyrażenia woli co do głoszonych opinii i zachowań podejmowanych wobec T. F. – C.. W obrazie organicznych zaburzeń urojeniowych pozwanego widoczne są takie objawy, jak omamy słuchowe, węchowe oraz nasilone urojenia, których treść dotyczy początkowo kwestii wierności T. G., jak i postępujących z czasem urojeń prześladowczych. Te ostatnie miały charakter wyraźnie rozbudowany z czasem i angażowały kolejne osoby (przesłuchiwane w charakterze świadków) podejrzewane wyłącznie na skutek urojeń pozwanego, jako działające na jego szkodę w ramach rozszerzającego się swego rodzaju spisku. Ów system urojeniowy widoczny jest m. in. w pismach pozwanego, w którym uzasadnia on treść niekorzystnych dla niego zeznań poszczególnych świadków ich uwikłaniem w różne układy, zarzuca powódce skłanianie do składania fałszywych zeznań. Powyższe wskazuje również na istniejące zaburzenia logicznego myślenia. We wskazany wyżej system urojeń została również uwikłana powódka jako pracodawca T. G. i jednocześnie osoba angażująca się kilkakrotnie w jej obronę, w związku z zachowaniami pozwanego naruszającymi porządek i dobre obyczaje, w związku z wizytami pozwanego na terenie szkoły. W latach 2008 r i następnych, system urojeń pozwanego już istniał, rozbudowywał się. Pojedyncze drobne obserwacje dotyczące nieistotnych zdarzeń takich, jak: przyniesienie do domu materiałów szkolnych, czy późniejszy powrót do domu T. G., skutkowały w chorobliwej interpretacji pozwanego przejawianiem się kolejnych urojeniowych wyjaśnień, a dołączające się omamy słuchowe i węchowe „potwierdzały” tylko jego podejrzenia. Taki system urojeniowy, wciąż rozbudowywany, miał coraz bardziej „spetryfikowany” charakter. Nieistotne pozostawały przeciwne --- STRONA 8 --- argumenty (np. pozwany wystąpił o badanie DNA i nawet w tym celu się zadłużył, zaś po niekorzystnym wyniku badania, pozwany kwestionował go, oskarżał o jego sfałszowanie, doszukiwał się metod fałszerstwa). W odniesieniu do powódki, widoczne jest coraz silniejsze angażowanie jej w system urojeniowy pozwanego, pisanie kolejnych skarg i doniesień do różnych organów w poszukiwaniu nieprawidłowości w zachowaniu powódki, czy dopuszczania się przestępstw. Pozwany dostrzegał w powódce osobę zaangażowaną w złe działania, swego rodzaju „stronniczkę” T. G. i dlatego pozwany za wszelką cenę próbował uwidocznić ten „zły charakter”. Powodowało to konsekwencje wobec powódki, w postaci wyjaśnień, kontroli organów nadzorczych i znaczne utrudnienia w funkcjonowaniu codziennym, także w zakresie prowadzonej przez nią placówki szkolnej. Odmowa spełnienia żądań pozwanego choćby co do zwolnienia T. G. z pracy, wzbudzała w pozwanym m. in. bezpośrednią agresję (np. oplucie powódki przed bramą szkoły). Pozwany cierpi także na uzależnienie od alkoholu, ale rozpoznanie to pozostaje bez znaczenia dla sporządzonej opinii. (opinia biegłego sądowego lekarza psychiatry dr T. P. - k.196 - k.201, opinia sądowo psychiatryczna ze sprawy III K 157/10 - k.135 - k.137). Od dnia 23.III.2012 r pozwany, po zastosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego w postaci internacji - zgodnie z orzeczeniem Sądu Rejonowego (…) w Ł., przebywa na leczeniu w Samodzielnym Publicznym Psychiatrycznym ZOZ w (…) na Oddziale Psychiatrii Sądowej. W/w leczenie jest długoterminowe i nie jest znany termin zakończenia terapii pozwanego. (pismo Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego ZOZ w (…) - k.186, k.212 - k.213). Składając przedmiotowy pozew o ochronę dóbr osobistych, powódka nie wiedziała, że pozwany cierpi na chorobę psychiczną i dopiero podczas trwania niniejszej sprawy dowiedziała się o tej chorobie pozwanego. Powódka nadal pełni funkcję Dyrektora Szkoły Podstawowej nr (…), poczynając od dnia 1.IX.2005 r. Wcześniej, tj. przed rozpowszechnianiem wobec niej oskarżeń przez pozwanego, nigdy nie były zgłaszane wobec powódki żadne zastrzeżenia w związku z wykonywaną przez nią funkcją Dyrektora Szkoły. W następstwie skarg i oskarżeń zgłaszanych przez pozwanego na powódkę, powódka musiała składać wyjaśnienia, miała kontrole organów nadzorczych, znaczne utrudnienia w funkcjonowaniu codziennym, w tym także w zakresie prowadzonej przez nią placówki szkolnej. Ponadto powódka musiała stanąć do konkursu na Dyrektora Szkoły nr (…) w Ł., pomimo tego, iż wcześniej otrzymała pismo, że funkcja Dyrektora Szkoły zostanie jej powierzona bez konkursu. Gdyby powódka wycofała przedmiotowy pozew o ochronę dóbr osobistych, to opinia publiczna mogłaby uznać, że prawdziwe jest to, co zarzucał jej pozwany. --- STRONA 9 --- (okoliczności bezsporne przyznane przez powódkę - k.222 - k.223). Pozwany ma 64 lata i utrzymuje się z emerytury w wysokości nieco ponad 1.000 zł netto miesięcznie. Wyrokiem z dnia 9.VI.2009 r Sąd Rejonowy (…) w Ł. zasądził alimenty w wysokości po 300 zł miesięcznie od pozwanego A. J. na rzecz małoletniej K. J.urodzonej 25.X.1994 r. (okoliczności bezsporne, kserokopia wyroku z dnia 9.VI.2009 r Sądu Rejonowego (…) w Ł. - k.110). Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów, które uznał za wiarygodne, w tym zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, dowodów z dokumentów, dowodu z opinii biegłego sądowego. Sąd Okręgowy podzielił wnioski zawarte w opinii biegłego sądowego lekarza psychiatry dr T. P., ponieważ były one logiczne, spójne, stanowcze i przekonywująco uzasadnione. Zauważyć dodatkowo należy, iż podobną ocenę stanu zdrowia pozwanego przedstawili także inni biegli psychiatrzy w ekspertyzie sądowo - psychiatrycznej sporządzonej do sprawy III K 157/10 Sądu Rejonowego (…) w Ł. i opinia biegłego sądowego lekarza psychiatry dr T. P. koreluje z powyższą ekspertyzą sądowo - psychiatryczną ze sprawy III K 157/10, jak również z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Sąd Okręgowy oddalił wniosek pełnomocnika z urzędu pozwanego o dopuszczenie dowodu z przesłuchania pozwanego A. J. w charakterze strony, uznając to za niecelowe (nawet z udziałem biegłego lekarza psychiatry), z uwagi na stan zdrowia psychicznego pozwanego stwierdzony w miarodajnej opinii biegłego psychiatry. Wskazać ubocznie należy, iż już wyjaśnieniom pozwanego nie można było przyznać waloru wiarygodności, zważywszy na liczne irracjonalne wypowiedzi pozwanego, chorującego na przewlekłą chorobę psychiczną o obrazie organicznych zaburzeń urojeniowych. Sąd Okręgowy oddalił wnioski pełnomocnika z urzędu pozwanego o przesłuchanie w charakterze świadków pozostałych pracowników firmy budowlanej układającej kostkę przed budynkiem Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. w 2008 r - poza przesłuchanym już świadkiem R. G., jako zgłoszone jedynie dla zwłoki w rozumieniu art. 217 § 2 kpc. Podkreślić należy, iż przesłuchany w niniejszym postępowaniu świadek R. G. który był jednym z pracowników firmy budowlanej układającej kostkę przed budynkiem Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. w grudniu 2008 r, całkowicie zaprzeczył zarzutom pozwanego co do organizowania na terenie Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. libacji alkoholowych, czy schadzek. Także zeznania pozostałych świadków przesłuchanych w sprawie nie potwierdziły prawdziwości zarzutów pozwanego wobec powódki, ani też złożone dowody z dokumentów. --- STRONA 10 --- Sąd Okręgowy oddalił wniosek pełnomocnika z urzędu pozwanego o dopuszczenie dowodu z bilingów numerów telefonicznych T. G. za lata 2007 - 2008, a nadto o dopuszczenie dowodu z zapisu kamery przemysłowej na terenie Szkoły Podstawowej nr (…) r Ł. za lata 2007 - 2010 jako zgłoszone jedynie dla zwłoki w rozumieniu art. 217 § 2 kpc. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powódka R. F. – C. w rozpoznawanej sprawie wnosiła o: 1. zasądzenie od pozwanego A. J. na cel społeczny - Rady Rodziców przy Szkole Podstawowej nr (…) w Ł. kwoty 5.000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej za naruszenie dóbr osobistych powódki wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty; 2. zobowiązanie pozwanego A. J. do złożenia pisemnych podpisanych własnoręcznie przez pozwanego przeprosin powódki za naruszenie jej dóbr osobistych o następującej treści: „ Ja niżej podpisany A. J. przepraszam za naruszenie dóbr osobistych: dobrego imienia oraz czci R. F. – C., dyrektora Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. przy ul. (…), polegające na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji dotyczących Pani R. F. – C. oraz pomawianiu jej o zachowania, których się nie dopuściła ” oraz zobowiązanie pozwanego do doręczenia powódce pisma z przeprosinami o wskazanej wyżej treści osobiście bądź też listem poleconym za pośrednictwem Poczty Polskiej w terminie 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia. 3. zobowiązanie pozwanego A. J. do natychmiastowego zaprzestania naruszania dóbr osobistych: dobrego imienia i czci powódki, poprzez zaniechanie rozpowszechniania nieprawdziwych informacji dotyczących powódki oraz pomawiania jej o zachowania, których się nie dopuściła. Pozwany reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnosił o oddalenie powództwa w całości. Zgodnie z treścią art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności: cześć i dobre imię pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Katalog dóbr osobistych zawarty w art. 23 kc jest otwarty i obejmuje niewątpliwie poza dobrym imieniem, czcią, godnością także inne dobra osobiste. Cześć i godność jako wartości właściwe każdemu człowiekowi uznaje się za najważniejsze (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.X.1971, II CR 455/71, OSNCP 4/72/77). Cześć, dobre imię, dobra sława człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci, dobrego imienia może więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, co narusza dobre imię danej osoby i może narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania --- STRONA 11 --- zawodu lub innej działalności (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9.X.2002, IV CKN 1402/00, LEX nr 78364). Cześć dla człowieka wiąże się ściśle z jego godnością. W czci człowieka wyróżnia się dwie jej strony: stronę wewnętrzną - nazywaną godnością osobistą, obejmującą wyobrażenie człowieka o własnej wartości oraz oczekiwanie szacunku ze strony innych ludzi oraz stronę zewnętrzną - oznaczającą dobrą sławę, dobrą opinię innych ludzi, szacunek, którym otoczenie obdarza daną osobę. Do naruszenia czci może dojść w rozmaity sposób, np. za pośrednictwem mowy lub pisma itp. Wśród wypowiedzi naruszających cześć lub dobre imię odróżnia się wypowiedzi opisowe (dotyczące faktów) i wypowiedzi oceniające, czyli wyrażające opinię. Te pierwsze mogą podlegać weryfikacji z punktu widzenia kryterium prawdy i fałszu. Te ostatnie są dozwolone, jeżeli mieszczą się w granicach rzeczowej i konstruktywnej krytyki. Zniesławiający charakter mogą mieć zasadniczo wypowiedzi w formie oznajmującej. W sprawie o obrazę (naruszenie godności wewnętrznej), Sąd Najwyższy wywiódł, że przy ocenie naruszenia czci należy uwzględnić nie tylko znaczenie użytych słów, ale również cały kontekst sytuacyjny oraz jego społeczny odbiór, oceniany według kryteriów właściwych dla ludzi rozsądnych i uczciwych (por.: Duże Komentarze Becka - Kodeks Cywilny Tom I, komentarz do artykułów 1 - 449¹¹, pod red. K. Pietrzykowskiego, 5. Wydanie, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2008, str. 120 – k.122). Przepis art. 24 § 1 k.c. stanowi, że ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, a w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z powyższego wynika, iż naruszenia dobra osobistego rozumianego jako prawa podmiotowego osoby fizycznej dopuszcza się każdy, kto godzi w sposób bezprawny w takie dobro chronione konkretną normą prawną lub zasadami współżycia społecznego. Obowiązkiem każdego jest powstrzymanie się od działań naruszających dobra osobiste innej osoby, czemu z kolei towarzyszy uprawnienie pokrzywdzonego do żądania zaniechania tych naruszeń, czy usunięcia ich skutków. Zgodnie z art. 24 § 1 kc, przesłanką ochrony sfery dóbr osobistych jest zatem ich bezprawne naruszenie, natomiast wina dokonującego naruszenia nie stanowi takiej przesłanki i wywołuje tylko skutek w zakresie zastosowania niektórych środków ochrony dóbr osobistych. Powyższe stanowisko jest ugruntowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Na gruncie art. 24 § 1 kc podstawową przesłanką warunkującą odpowiedzialność stanowi bezprawność --- STRONA 12 --- takiego działania lub zaniechania (por.: wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 14.III.2012 r I ACa 140/12, LEX nr 1130915). Zgodnie natomiast z treścią art. 448 kc, w razie naruszenia dobra osobistego, Sąd może na żądanie tego, czyje dobro osobiste zostało naruszone, zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zgodnie z utrwalonym w doktrynie i judykaturze poglądem, na gruncie art. 448 kc przesłanką odpowiedzialności jest nie tylko bezprawne, ale także zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.IV.2011 r, I CSK 475/10, LEX nr 846539). Artykuł 448 k.c. znajduje zastosowanie tylko w wypadku zawinionego naruszenia dóbr osobistych; gdyby ustawodawca chciał, aby przesłanką roszczeń przewidzianych w art. 448 k.c. była wyłącznie bezprawność naruszenia dobra osobistego, to umieściłby ten przepis w części ogólnej prawa cywilnego (w obrębie art. 24 k.c.) - por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 24.II.2011 r, I ACa 13/11, LEX nr 1213812. W procesie o ochronę dóbr osobistych na pokrzywdzonym ciąży obowiązek wykazania, że jego dobro osobiste zostało naruszone, natomiast sprawca naruszenia dobra osobistego, dążąc do uwolnienia się od odpowiedzialności, powinien udowodnić, iż jego działanie nie miało cech bezprawności, przy czym zauważyć należy, iż przepis art. 24 § 1 kc wprowadził zasadę domniemania bezprawności. Brak bezprawności działania nie oznacza wprawdzie braku naruszenia dobra osobistego, niemniej jednak wyłącza odpowiedzialność tego, kto wykazał, że nie działał bezprawnie. Naruszenie dobra osobistego może być uznane za pozbawione cech bezprawności tylko w okolicznościach wyjątkowych. W zakres typowych wypadków braku bezprawności działania wchodzą w szczególności następujące przypadki: działanie w ramach porządku prawnego, wykonywanie prawa podmiotowego, obrona interesu zasługującego na ochronę, zezwolenie uprawnionego, przepisy szczególne, brak zasługującego na ochronę interesu. Bezprawność działania stanowi, więc podstawową przesłankę ochrony w razie naruszenia lub zagrożenia naruszenia dobra osobistego. Kodeks cywilny przyjął w art. 24 § 1 kc obiektywne pojęcie bezprawności działania jako przesłanki ochrony dóbr osobistych. Z tego względu nie jest wymagany jako warunek determinujący udzielenie tej ochrony zamiar podmiotu naruszającego cudze dobra osobiste lub zagrażającego naruszeniem tych dóbr. Za bezprawne należy, zatem uznać wszelkie działanie lub zaniechanie, które jest sprzeczne z normami lub zasadami współżycia społecznego bez względu na winę a nawet świadomość sprawcy. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy i stosować kryteria obiektywne. --- STRONA 13 --- Odnośnie zasadności żądania z pkt. 2 i 3 pozwu. W ocenie Sądu Okręgowego w okolicznościach zaistniałych w niniejszej sprawie uznać należało, iż roszczenie powódki dochodzone pozwem jest częściowo zasadne, tj. w zakresie pkt. 2 i 3 pozwu. Powódka wykazała w niniejszym pozstępowaniu, iż pozwany od 2008 r rozpowszechniał (również w formie licznych pism kierowanych do: Kuratorium Oświaty w Ł., Prokuratury Rejonowej (…), Prokuratury Okręgowej w Ł. oraz kierowanych do samej powódki) szkalujące powódkę twierdzenia, które niewątpliwie godziły w jej dobre imię i cześć, podważały jej uczciwość, rzetelność i kompetencje, a w szczególności publicznie oskarżał ją o organizowanie libacji alkoholowych i schadzek na terenie Szkoły Nr (…) w Ł., pomawiał powódkę m. in. o to, że wielokrotnie organizowała spotkania T. G. z innymi mężczyznami, w tym także z jej szwagrem T. C., że pomogła jej w rzekomym dokonaniu aborcji, używał przy tym wobec powódki słów uznanych powszechnie za obraźliwe. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, z dowodów z dokumentów takich, jak: pismo Kuratorium Oświaty W Ł. z dnia 17.III.2009 r (k.39), pismo Urzędu Miasta Ł. Wydział Edukacji z dnia 5.VI.2009 r (k.38) jednoznacznie wynika, iż po przeprowadzeniu postępowań wyjaśniających zarzuty pozwanego szkalujące powódkę nie zostały potwierdzone. Z opinii biegłego sądowego lekarza psychiatry dr T. P. wynika, iż pozwany A. J. cierpi na przewlekłą chorobę psychiczną o obrazie organicznych zaburzeń urojeniowych i urojeniowa ocena rzeczywistości u A. J. spowodowała w roku 2008 i latach następnych niemożność świadomego i swobodnego podjęcia decyzji, a w konsekwencji i wyrażenia woli co do głoszonych opinii i zachowań podejmowanych wobec T. F. – C.. Skoro na gruncie art. 24 § 1 k.c. podstawową przesłanką warunkującą odpowiedzialność sprawcy naruszenia dóbr osobistych stanowi bezprawność działania lub zaniechania, a nie wina, to w tym stanie rzeczy okoliczność, iż pozwanemu z powodu choroby psychicznej nie można przypisać winy, nie uchyla odpowiedzialności pozwanego wobec powódki na gruncie art. 24 § 1 k.c., albowiem w/w przepis nie wymaga, aby naruszenie było zawinione. Wobec powyższego, pozwany w tej mierze ponosi odpowiedzialność bez względu na swą winę a nawet świadomość w tym zakresie. W realiach niniejszej sprawy uznać należało, iż działania pozwanego szkalujące powódkę, godzące w dobre imię i cześć powódki nosiły walor działań bezprawnych. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał ostatecznie, że działanie pozwanego było bezprawne i naruszyło dobra osobiste powódki w postaci dobrego imienia i czci. Jednocześnie brak było uzasadnionych podstaw do przyjęcia, aby ze strony powódki doszło w omawianej sprawie do tzw. nadużycia prawa. Dlatego też Sąd Okręgowy na podstawie art. 24 § 1 kc zobowiązał pozwanego do doręczenia --- STRONA 14 --- powódce R. F. – C. osobiście bądź też listem poleconym w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, pisemnych podpisanych przez pozwanego przeprosin powódki za naruszenie jej dóbr osobistych o następującej treści: „ Ja niżej podpisany A. J. przepraszam za naruszenie dóbr osobistych: dobrego imienia oraz czci R. F. – C., Dyrektora Szkoły Podstawowej nr (…) w Ł. przy ul. (…), polegające na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji dotyczących Pani R. F. – C. oraz pomawianiu powódki o zachowania, których się nie dopuściła ” (skoro naruszenie dóbr osobistych powódki nastąpiło również i w tejże formie) - jak w pkt.1 wyroku. Z uwagi na fakt, iż pozwany przez dłuższy okres czasu od 2008 r naruszał dobra osobiste powódki w postaci dobrego imienia i czci, obiektywnie rzecz biorąc nadal istnieje obawa naruszania przez pozwanego dóbr osobistych powódki mimo zastosowania wobec pozwanego środka zabezpieczającego w postaci internacji. Dlatego też Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt. 2 wyroku. Odnośnie zasadności żądania z pkt. 1 pozwu. W ocenie Sądu Okręgowego, w okolicznościach zaistniałych w niniejszej sprawie, nie było ostatecznie zasadne żądanie powódki z pkt. 1 pozwu. Jak to już wyżej wskazano, w judykaturze i w piśmiennictwie dominuje pogląd, że przesłanką odpowiedzialności przewidzianej w art. 448 k.c. jest nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (por.: m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6.IV.2011 r - teza 2, I CSK 475/10, LEX nr 846539, z dnia 15 czerwca 2005 r., IV CK 805/04, niepubl.; z dnia 27 września 2005 r., I CK 256/05, niepubl. i z dnia 19 stycznia 2007 r., III CSK 358/06, niepubl., wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 14.III.2012 r I ACa 140/12, LEX nr 1130915, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24.II.2011 r, I ACa 13/11, LEX nr 1213812). Z miarodajnej i niekwestionowanej przez strony opinii biegłego sądowego lekarza psychiatry dr T. P. wynika, iż pozwany A. J.cierpi na przewlekłą chorobę psychiczną o obrazie organicznych zaburzeń urojeniowych oraz - co istotne - urojeniowa ocena rzeczywistości u A. J.spowodowała w latach 2008 r i następnych niemożność świadomego i swobodnego podjęcia decyzji, a w konsekwencji i wyrażenia woli co do głoszonych opinii i zachowań podejmowanych wobec powódki T. F. – C.. Oznacza to, że pozwanemu nie można przypisać winy za działania szkalujące powódkę datujące się od grudnia 2008 r, a skoro tak, to powódka nie może skutecznie domagać się od pozwanego zasądzenia kwoty 5.000 zł z pkt. 1 pozwu na wskazany przez powódkę cel społeczny. Brak subiektywnego elementu winy przesądza bowiem o tym, że pozwanemu, jako człowiekowi choremu psychicznie nie można przypisać winy cywilnej za obiektywnie złe postępowanie w czasie nasilenia się choroby, gdyż nie mógł on prawidłowo oceniać swojego postępowania, ani kierować nim. Dlatego też powództwo w tej części zostało oddalone - zgodnie z pkt. 3 wyroku. --- STRONA 15 --- Wprawdzie pełnomocnik powódki na rozprawie w dniu 5.II.2013 r cofnął pozew w zakresie żądania zasądzenia kwoty 5.000 zł z pkt. 1 pozwu na wskazany przez powódkę cel społeczny, ale pełnomocnik pozwanego nie wyraził zgody na to cofnięcie powództwa, nie doszło też do cofnięcia pozwu w tej części wraz ze zrzeczeniem się roszczenia przez powódkę. Nie doszło więc do skutecznego cofnięcia powództwa w tej części. Odnośnie rozstrzygnięcia o kosztach procesu . Obowiązek zwrotu kosztów procesu zależy od ostatecznego wyniku sprawy (art. 98 § 1 kpc). Przyjmuje się, iż ocena, czy i w jakim stopniu strona wygrała lub przegrała sprawę, powinna być dokonana przez porównanie roszczeń dochodzonych z roszczeniami ostatecznie uwzględnionymi. Uwzględniając okoliczność, iż powódka w niniejszym postępowaniu w istocie wygrała proces w przeważającej części (zostało uwzględnione jej roszczenie z pkt. 2 pozwu o zobowiązanie pozwanego do przeproszenia powódki oraz roszczenie z pkt. 3 pozwu o zaniechanie naruszenia dóbr osobistych), zaś powódka uległa w procesie tylko co do nieznacznej części roszczenia (tj. jedynie odnośnie roszczenia o zasądzenie kwoty 5.000 zł z pkt. 1 pozwu na wskazany przez powódkę cel społeczny) - na podstawie art. 100 zdanie drugie kpc należało ostatecznie zasądzić od pozwanego na rzecz powódki zwrot wszystkich kosztów procesu w łącznej kwocie 1.810 zł (850 zł - z tytułu uiszczonej opłaty od pozwu i 960 zł - z tytułu kosztów zastępstwa procesowego powódki). Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.IX.2002 r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r Nr 163, poz. 1348 - z późniejszymi zmianami), należało przyznać adw. M.C. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanemu w łącznej kwocie zł 1.771,20 zł wraz z należnym podatkiem VAT (uwzględniając też koszty postępowania zażaleniowego w sprawie I Co 202/11) - zgodnie z pkt. 5 wyroku. Dlatego też Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku z dnia 19.II.2013 r. .