Wyrok I C 400/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 400/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ryszard Kądziela Protokolant: st. sekr. sądowy Katarzyna Michocka po rozpoznaniu w dniu 21 września 2012 r. w Opolu sprawy z powództwa A. S. (1) przeciwko C. O. o ochronę dóbr osobistych I. nakazuje pozwanemu C. O. aby złożył w formie pisemnej oświadczenie następującej treści: „Przepraszam Pana A. S. (1) za to, że wielokrotnie zarzucałem mu, iż dopuścił się nadużyć i wyłudzeń środków publicznych, że dokonywał bezpośredniej lub pośredniej kradzieży, że popełnił wiele oszustw merytorycznych, prawnych i finansowych w związku z działalnością w Instytucie (...) w Z., obejmującą tematykę ochrony środowiska. C. O..” ; a następnie uzyskując potwierdzenie nadania bądź odbioru przesyłki zawierającej to oświadczenie, dostarczył je do Ministerstwa Gospodarki w W., Ministerstwa Środowiska - Departamentu Ochrony Powietrza w W., Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w W., Instytutu (...) w Z., K. i K. przy Instytucie Ochrony Środowiska w W. i do Instytutu (...) w Z.; II. tytułem zadośćuczynienia zasądza od pozwanego C. O. na rzecz powoda A. S. (1) kwotę 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych; III. w pozostałym zakresie powództwo oddala; IV. zasądza od pozwanego na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 3.477 zł. Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt I C 400/11 --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Powód A. S. (1) wystąpił o ochronę swoich dóbr osobistych i o zapłatę zadośćuczynienia z powodu ich naruszenia uzasadniając roszczenie skierowane przeciwko C. O. tym, iż pozwany wielokrotnie w pismach wysyłanych do równych instytucji, zarzucał mu popełnienie wielu oszustw, wyłudzanie środków publicznych, sporządzanie w złej wierze wielu sprawozdań i monografii, a to wszystko w związku z podstawowym zarzutem, tj. dokonania kradzieży pracy pt.: „Przewodnik - najlepsze dostępne techniki dla instalacji koksowniczych w Polsce”. Powód domagał się więc aby za te nieprawdziwe zarzuty pozwany przeprosił go w pismach kierowanych do wszystkich firm i instytucji do których trafiała wcześniej wysyłana korespondencja. Z uwagi na rozmiar szkód wyrządzonych działaniami pozwanego powód domagał się także zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 50.000 zł. W odpowiedzi na pozew pozwany C. O. wniósł o oddalenie powództwa twierdząc, że żądanie jest niezasadne i opiera się na ogólnikach, bo powód nie wskazał konkretnie w którym miejscu jakiego pisma i do kogo kierowanego, pozwany używał określeń naruszających dobra osobiste powoda. Złożył jednocześnie szereg wniosków dowodowych aby wykazać, że jego zarzuty pod adresem powoda były zasadne. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Dnia 24.03.2004r. w Z. zawarte zostało porozumienie w sprawie warunków i zasad opracowania materiałów referencyjnych do identyfikacji najlepszych dostępnych technik dla istniejących instalacji koksowniczych w Polsce. Stronami tego porozumienia byli wszyscy polscy producenci koksu. Wszyscy oni zobowiązani byli do uzyskania i weryfikacji pozwoleń zintegrowanych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27.04.2001r. Prawo ochrony środowiska. Podstawa do wystąpienia o takie pozwolenie zintegrowanie było spełnienie wymagań ochrony środowiska. Należało więc najpierw opracować materiały referencyjne pt.: „Najlepsze dostępne techniki dla instalacji koksowniczych w Polsce”. Strony porozumienia uzgodniły więc co dokładnie ma być przedmiotem takiego opracowania, jak zostaną sfinansowane prace nad wykonaniem tego opracowania, kto będzie głównym jego wykonawcą, a strony zobowiązały się, że z wykonawca tym zawrą osobno umowy. Już w porozumieniu oznaczono wykonawcę i miał to być Instytut Ochrony Środowiska w W.. Pismem z dnia 2.04.2004r. uprawnieni do działania w imieniu spółki akcyjnej Kombinat (...) zlecili Instytutowi Ochrony Środowiska w W. opracowanie materiałów referencyjnych pt.: „Najlepsze dostępne techniki dla instalacji koksowniczych w Polsce”. Dowód: pismo Kombinatu (...) k. 89, porozumienie k. 90-94. Wykonując to zlecenie Instytut Ochrony Środowiska powołał zespół w skład którego wchodzili m.in. powód A. S. (1) i pozwany C. O.. Poza stronami w zespole autorskim były jeszcze 4 inne osoby. Pozwany C. O. opracował 3 rozdziały tej pracy, tj. 4, 5 i 6 i otrzymał za swoją pracę wynagrodzenie. Fragmenty pracy jego autorstwa dot. zużycia surowców i energii oraz emisji, monitoringu procesu technologicznego i emisji substancji oraz metod ochrony środowiska branych pod uwagę przy określaniu najlepszych dostępnych technik. Dowód: materiały referencyjne pt.: „Najlepsze dostępne techniki dla instalacji koksowniczych w Polsce”, Instytut Ochrony Środowiska, W., październik 2004. – zał. nr 1., zeznania pozwanego. Następnie opracowanie to ukazywało się pod nieco tylko zmienionym tytułem jako wydawnictwo Instytutu (...) w Z. - „Najlepsze dostępne techniki (BAT) – wytyczne dla branży koksowniczej” w grudniu 2005r., i również w tym Instytucie już w listopadzie 2004r. jako sprawozdanie z tematu pt.: „Najlepsze (…)”, przy czym zaznaczano za każdym --- STRONA 3 --- razem, że sprawozdanie wykonane jest przy współpracy Instytutu Ochrony Środowiska i podawano zespół autorski, uwzględniając także pozwanego C. O.. Dowód: odpisy wyciągów z prac „Najlepsze dostępne techniki …”, grudzień 2005 IChPW Z. k. 180-186 „Sprawozdanie…”, IChPW, Z. listopad 2004, k. 187-191. W roku następnym opracowanie to (o czym można sądzić ze spisu treści, takiego jak spis treści pracy pierwotnej w/w) ukazały się jako Wydawnictwo Ministerstwa Środowiska w grudniu 2005r. pt.: „Najlepsze dostępne techniki (BAT) dla branży koksowniczej” – dowód: k. 192-197 . W tym wydaniu opracowania, jak i w kolejnym, będącym ponownie Wydawnictwem Instytutu (...) w Z. z 2006r. i pod tym samym tytułem „Najlepsze dostępne techniki (BAT) dla branży koksowniczej”, ponownie wśród autorów wymieniano pozwanego C. O.. – dowód k. 224. Następnie w 2006r. Instytut (...) w Z. zawarł umowę z Ministerstwem Środowiska na podstawie której co kwartał miał sporządzać i przekazywać Ministerstwu sprawozdania z wykonania pracy pt.: „Analiza stanu techniki w zakresie najlepszych dostępnych technik dla branży koksowniczej”. Instytut z Z. sporządził więc na podstawie umowy (...) z dnia 26.06.2006r. co najmniej 6 sprawozdań (6 etapów), na podstawie umowy (...) z dnia 13.02.2008r. 4 sprawozdania (4 etapy), na podstawie umowy (...) z dnia 16.02.2009r. 4 sprawozdania (4 etapy) i umowy nr (...) z 2.02.2010r. 4 sprawozdania (4 etapy) – dowód: załącznik nr 2 do akt. „Sprawozdanie…” z września 2006r. zawiera omówienie funkcjonowania ruchomego urządzenia do pomiaru temperatury ścian komór koksowniczych, które było wdrażane w koksowni we Francji i w koksowni w Belgii. W dużej części jest to sprawozdanie przedrukiem artykułów na ten temat w języku angielskim. Dalsza część tego Sprawozdania to omówienie rozwiązania technologicznego polegającego na odsiarczaniu gazu koksowniczego oraz nowej techniki zabezpieczania wymurówki baterii koksowniczej przed korozją. „Sprawozdanie…” z grudnia 2006r. zawiera omówienie nowych rozwiązań technologicznych, tj. dodatku odpadów tworzyw sztucznych do wsadu węglowego, dwustopniowego oczyszczania biologicznego ścieków koksowniczych i technologii gorących remontów baterii koksowniczych. „Sprawozdanie…” z marca 2007r. dotyczy z kolei tematu zmniejszenia zużycia energii poprzez zabudowę płyt izolacyjnych, a także podsuszania mieszanki węglowej przed koksowaniem. Kolejne sprawozdanie - „Sprawozdanie…” z czerwca 2007r. dotyczy diagnostyki stanu technicznego baterii koksowniczej i stacjonarnego ubijania wsadu węglowego. Podobnie „Sprawozdanie…” z marca 2008r. dotyczy zupełnie innych tematów niż te, które były przedmiotem opracowania pt.: „Przewodnik najlepsze dostępne techniki instalacji koksowniczych w Polsce”, a mianowicie krzemionkowym materiałom ogniotrwałym i gorącemu remontowi baterii koksowniczej. W „Sprawozdaniu…” z grudnia 2007r. przedstawiono m.in. temat modernizacji maszyn piecowych w koksowni K.. --- STRONA 4 --- W kolejnym „Sprawozdaniu…”, tj. z czerwca 2008r. omówiono nowe techniki dot. odsiarczania gazu koksowniczego i renowacji posadzki komory. Wykonując umowę na przedstawianie sprawozdań zawartą pomiędzy IChPW w Z. a Ministerstwem Środowiska we wrześniu 2008r., poinformowano o nowych rozwiązaniach dot. m.in. monitoringów stanu technicznego pasów transmisyjnych węgla. Następnie w „Sprawozdaniu…” z listopada 2008r. przedstawiono rozwiązanie technologiczne o nazwie automatyczny monitoring temperatur kanałów grzewczych. Sprawozdanie z listopada 2009r. poświęcono nowym technologiom koksowniczych wdrażanym w C.. W marcu 2010r. w kolejnym „Sprawozdaniu…” omówiono urządzenie do testowania mechanicznej wytrzymałości węgla wsadowego. „Sprawozdanie z wykonania pracy” datowane w czerwcu 2010r. dot. bezpośredniego pomiaru temperatury ściany grzewczych baterii koksowniczej. Kolejne „Sprawozdania…”, a więc z września i listopada 2010r.dot. z kolei technologii wdrażanych w koksowniach we Włoszech, Francji, Kanadzie i w Niemczech, a także w C. i w jednej koksowni w Polsce. Współautorów wszystkich w/w „Sprawozdań…” wymieniano w części wstępnej. Konsultantem prac był powód A. S. (1). Dowód: Sprawozdania z wykonania pracy pt.: „Analiza stanu techniki w zakresie najlepszych dostępnych technik w branży koksowniczej” – zał. nr 2. Pod redakcją A. S. (1) w 2010r. jako Wydawnictwo (...) w Z. ukazał się także przewodnik metodyczny pt.: „Uwalnianie i transfer zanieczyszczeń do środowiska będących efektem eksploatacji instalacji koksowniczych w Polsce” – dowód: k. 238. Pozwany nie jest wymieniony jako współautor tej pracy. Jej tematyka jest podobna do części pierwotnego opracowania będącego podstawą zarzutów pozwanego, ale jego treść w mogących podlegać porównaniu fragmentach jest różna. Opracowanie to powstało w związku z ratyfikowaniem przez Polskę Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, a następnie „Protokołu z K.”. Powstał w konsekwencji Krajowy Administrator Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji ( (...)), a także Krajowy Ośrodek (...) ( (...)), którego zadania wypełnia Instytut Ochrony Środowiska w W.. Dowód: raport z wykonania pracy „Najlepsze dostępne techniki…” – zał. nr 1, s. 81-86, „Przewodnik metodyczny…” k. 238, s. 30-79, Dnia 11.10.2010r. pozwany C. O. do dyrektora IChPW w Z. wystosował pismo w którym zawiadomił go o „sprzedaniu w złej wierze” wartości finansowych do Ministerstwa Środowiska w formie sprawozdania z tematu pt.: Najlepsze dostępne techniki dla branży koksowniczej” i że nastąpiło to „w celu wyłudzenia bardzo dużych finansowych z środków publicznych”. Prosił dyrektora Instytutu aby podjął czynności sprawdzające. Kolejne pismo dotyczące tego problemu, do tego samego adresata, pozwany zredagował 2.12.2010r., kolejne – 10.12.2010r. --- STRONA 5 --- Dowody: pisma pozwanego k. 8-29. Korespondencję kierował także pozwany do innych instytucji i tak: pismo z dnia 4.02.2011r. wysłał do Ministerstwa Środowiska, pismo z dnia 20.07.2011r. do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, pismo z 22.07.2011r. ponownie do IChPW w Z., przy czym jak wynika z informacji będących końcową adnotacją na tych pismach, rozsyłane one były do wiadomości także do innych adresatów, a więc do Ministerstwa Gospodarki, Ministerstwa Środowiska i (...) Wodnej i Instytutu (...) Polskiej Akademii Nauk w Z., (...) i (...) przy Instytucie Ochrony Środowiska w W.. W pismach tych pojawiają się następujące stwierdzenia dot. powoda (którego dla uproszczenia pozwany pozwolił sobie oznaczyć jako „Pana A. S.”), oraz jego zwierzchnika Dyrektora IChPW w Z. M. Ś.. Pisał więc pozwany w częściach dotyczących powoda do Ministerstwa Sprawiedliwości: ”…na podstawie ukradzionego…”, „…sprzedał…wyłudzając…”, „…potwierdzał nieprawdę…”, „…poddali kolejnym oszustwom…”, „…wykorzystując funkcję…”, „…dopuścił się nadużyć prawnych…”. W piśmie do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska natomiast, również opisując działalność powoda pisał pozwany, że dokonał on „…bezpośredniej lub pośredniej kradzieży…” i ”… sprzedał na wolnym rynku…”, że dopuścił się „…oszustw merytorycznych, prawnych i finansowych…”. Natomiast w wielokrotnie kierowanych do Dyrektora M. Ś. pismach dot. powoda informował go, że powód „…działa niezgodnie z prawem…”, że „…dopuścił się wielu oszustw merytorycznych, prawnych i finansowych…” oraz, że powód „…podjął przeciwko niemu działania represyjne polegające na szantażu i żądaniu odszkodowania…”. Dowód: pisma pozwanego k. 31-38, 39-42, 43-44. Do lutego 2010r. pozwany nie zgłaszał żadnych zarzutów, ani do powoda osobiście, ani do władz Instytutu w którym ten pracuje. Dopiero później w podanych wyżej datach zaczęły wpływać pisma przekazywane także z czasem do wiadomości organom założycielskim, nadzorującym i instytucjom współpracującym. Taką działalność pozwany kontynuował także po wniesieniu przeciwko niemu powództwa w niniejszej sprawie, bo ostatnie pismo wystosował w lipcu 2012r. Konsekwencje takich działań, w szczególności dla powoda były dotkliwe bowiem to on z nazwiska był wymieniany jako sprawca naruszeń prawa, oszustw i kradzieży. Powód, i jego zwierzchnik odpowiadali na różne wystąpienia o udzielenie wyjaśnień, w których to pismach opisywali problem wywołany przez pozwanego. Sprawą zainteresował się też rzecznik dyscyplinarny w IChPW w Z., a po przeprowadzonym postępowaniu nie znalazł podstaw aby przedstawić powodowi zarzuty. Pozwany złożył także do prokuratury doniesienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Jako prawdopodobnych sprawców naruszenia jego prawa autorskiego wskazał, poza powodem, także panów Ś. i K.. Eskalacja działań pozwanego spowodowała to, iż powód zaczął być postrzegany jako osoba co do której są stawiane i ponawiane poważne zarzuty. Negatywnie wpłynęło to na jego stan emocjonalny i postrzeganie jego nazwiska. Próby ugodowego załatwienia sporu z pozwanym zakończyły się niepowodzeniem. Pozwany to przede wszystkim IChPW w Z. wskazuje jako sprawcę naruszeń jego praw autorskich, ale o uregulowanie problemu do Instytutu nie występował. Dowód: zeznania stron k. 244 + nagranie. Sąd zważył, co następuje: Powództwo jest zasadne. --- STRONA 6 --- Zgodnie z treścią art. 23 i 24 kc dobra osobiste człowieka podlegają ochronie prawnej. Dobra te to między innymi: cześć, nazwisko, wizerunek. Ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, a także dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków takiego bezprawnego działania, a w szczególności złożenia oświadczenia o stosownej treści i w odpowiedniej formie. Zasady te, zdaniem Sądu, w świetle poczynionych ustaleń faktycznych należy zastosować w tej sprawie. W razie dokonanego naruszenia dóbr osobistych, uprawniony może żądać także zadośćuczynienia pieniężnego. Przepis ten to w tym przypadku art. 448 kc, zgodnie z którym, w razie naruszenia dobra osobistego, Sąd może przyznać, temu czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Dla powstania roszczenia uprawnionego konieczna jest bezprawność działania dokonującego naruszenia dobra. Konstrukcja domniemania bezprawności wyrażona w przepisie art. 24 § 1 kc przenosi ciężar dowodu braku bezprawności na podmiot naruszający sferę zakreśloną treścią osobistych praw podmiotowych. Brak bezprawności wynikać może przede wszystkim ze zgody podmiotu prawa osobistego, działania w ramach porządku prawnego, ze szczególnych przepisów prawnych, z wykonywania prawa podmiotowego, z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra oraz z ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego (tak też SN w wyroku z dnia 19.10.1989r. w sprawie II CR 419/89). Pozwany nie wykazał, iż jego działanie nie było bezprawne, a co najważniejsze, nie wykazał, iż doszło do naruszenia jakichkolwiek jego praw. W swoich pismach kierowanych najpierw do Instytutu (...) w Z., a później do Ministerstwa Środowiska i Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, a przekazywanych także do wiadomości do Ministerstwa Gospodarki , Instytutu (...), (...) i (...) przy Instytucie Ochrony Środowiska w W., informował o wielokrotnych kradzieżach jego praw, przy czym Sąd ustalił, że w publikacjach objętych jego zarzutami albo jest wymieniany jako współautor, jeśli rzeczywiście wykorzystywano fragmenty bądź całość jego opracowania tj. rozdziały 4, 5 i 6 pracy „Najlepsze dostępne techniki dla instalacji…” październik 2004, albo nie było podstaw aby podawać jego nazwisko, bowiem w żaden sposób nie uczestniczył w przygotowaniu publikacji, co w szczególności dotyczy to wszystkich sprawozdań z wykonania pracy pt.: „Analiza stanu techniki w zakresie najlepszych dostępnych technik…” (we wszystkich przypadkach poddanych analizie) i „Przewodnika metodycznego - uwalnianie i transfer zanieczyszczeń do środowiska…” - Z. 2010r. Nadto niezrozumiałe jest to (po uwzględnieniu zeznań samego pozwanego w których to IChPW wskazywał jako sprawcę naruszeń), dlaczego to powoda A. S. (1) pozwany we wszystkich pismach z taką konsekwencją i bezwzględnością wielokrotnie nazywał sprawcą naruszeń prawa, przywłaszczenia, kradzieży i oszustw, nie uprawdopodabniając nawet jakiegokolwiek faktu przywłaszczenia sobie przez powoda A. S. (1) jakiejkolwiek kwoty jego kosztem ( w tym „z środków publicznych”). Takie postępowanie pozwanego niewątpliwie stanowi bezprawne naruszenie dobrego imienia, czci i godności powoda. Konsekwencją z kolei takiego ustalenia powinno być i było uwzględnienie powództwa także w zakresie usunięcia naruszenia skutków naruszeń dobra osobistego. Wobec przyjętego sposobu działania pozwanego, a więc rozsyłania korespondencji według „rozdzielnika”, zdaniem Sądu, powinien on treść przeprosin za swoje wcześniejsze działania naruszające dobra osobiste powoda, wysłać do wszystkich instytucji, do których – jak Sąd ustalił – wysłał wcześniejsze pisma, a których odpisy były dowodami w sprawie. Pozwany twierdził, iż powód, a obecnie zasadnym byłoby stwierdzenie, że bardziej IChPW w Z., przywłaszczył sobie jego autorstwo, podawał więc jako podstawę swoich działań art. 115 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który przewiduje odpowiedzialność karną za przywłaszczenie sobie autorstwa, bądź wprowadzenie w błąd co do autorstwa cudzego utworu. Jak wskazano już wyżej takich faktów nie stwierdzono. Jeśli pojawiały się fragmenty pracy, której współautorem był pozwany, jego nazwisko podawano także wśród współautorów. --- STRONA 7 --- Twierdzenia pozwanego dot. naruszania jego praw autorskich w trakcie realizowania przez IChPW w Z. umów zawieranych z Ministerstwem Środowiska okazały się nieprawdziwe. W żadnym ze wielu „Sprawozdań…” z których dowód przeprowadzono nie pojawił się fragment co do którego można stwierdzić, iż jego autorem bądź współautorem był pozwany. Co do roszczenia majątkowego, a więc zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdy wyrządzone powodowi, to zdaniem Sądu, kwota 50.000 zł była kwotą wygórowaną i nieadekwatną do rozmiaru szkody, bo ta polegała przede wszystkim na uporczywym kierowaniu zarzutów do kilku instytucji i sposobem usunięcia skutków tego naruszenia dóbr powinno być skierowanie przeprosin pod ten sam adres czy adresy, natomiast wystarczającą rekompensatą pieniężną za krzywdę, zdaniem Sądu, będzie świadczenie na rzecz powoda kwoty 10.000 zł. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 kpc.