Wyrok I C 40/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 40/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Bożena Charukiewicz Protokolant: sekr. sąd. Dagmara Napieraj po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. w Olsztynie sprawy z powództwa W. R. przeciwko Skarbowi Państwa - Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej w W. i Zakładowi Karnemu w K. o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód W. R. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W. i Zakładowi Karnemu w K. kwoty 222.000 zł. W uzasadnieniu wskazał, że od stycznia 2007r. przebywa w Zakładzie Karnym w K., pozostającym pod nadzorem Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W.. Podniósł, że nie była przestrzegana powierzchnia użytkowa 3m 2 na jednego osadzonego. Powyższa sytuacja spowodowała degradację jego zdrowia fizycznego i psychicznego. Przez cały czas pobytu pracował, a przez ostatnie trzy lata nieodpłatnie, nie otrzymał urlopu. W wyniku sprzątania łaźni pojawił się guz na płucach, którego wcześniej nie było. Miał wykonane badanie rtg, tomografię komputerową, ale leki, które otrzymywał, to jego zdaniem farsa. Cele były zagrzybione, była odpadająca farba i tynk, kąciki były nie murowane (tylko zasłona), a w nich robactwo, brak ciepłej wody, okna i drzwi nieszczelne. Brak było środków higieny i czystości. Dochodzona pozwem kwota stanowi zadośćuczynienie, które powinno zrekompensować pozbawienie go wolności, za niegodne warunki do życia według norm prawa europejskiego. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Centralny Zarząd Służby Więziennej w W. i Zakład Karny w K. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. --- STRONA 2 --- Uzasadniając swe stanowisko pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń co do okresu powyżej 3 lat od dnia wytoczenia powództwa. Stwierdził także, że powód nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających fakt naruszenia jego dóbr osobistych. Warunki panujące w pozwanym Zakładzie Karnym w czasie osadzenia powoda odpowiadały i odpowiadają przepisom kodeksu karnego wykonawczego. Powód tylko raz w okresie nieprzedawnionym przebywał w celi o powierzchni poniżej 3m 2 na jednego osadzonego przez okres 12 dni. W pozostałym okresie standard powierzchni był zachowany. Guz płuca powoda nie ma związku z warunkami panującymi w zakładzie karnym. Zdaniem pozwanego brak jest jakiegokolwiek dającego się uzasadnić powiązania pomiędzy wysokością dochodzonej kwoty zadośćuczynienia czy odszkodowania, a krzywdą czy szkodą jaką miał doznać powód. Sąd ustalił, co następuje: Powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w K. w okresie od 4 stycznia 2007r. do 12 października 2012r. i od 21 lutego 2013r. do czasu jego opuszczenia 7 czerwca 2014r. Powód przebywał w celach małoosobowych i wieloosobowych w pawilonach A, B, G i E. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności występowały okresy, gdy w celach występowało przeludnienie. Powód przebywał w celach, których powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego skazanego wynosiła mniej niż 3 m 2 w okresach od 11 września 2008r. do 14 listopada 2008r., od 11 grudnia 2008r. do 18 grudnia 2008r., od 6 stycznia 2009r. do 4 lutego 2009r., i od 7 stycznia 2010r. do 19 stycznia 2010r. O fakcie przejściowego przeludnienia regularnie był informowany Sędzia Penitencjarny Sądu Okręgowego w Olsztynie. Powód był zatrudniony odpłatnie w Gospodarstwie (...) w K. na stanowisku tokarza w wymiarze 7/8 etatu w okresie od 6 kwietnia 2007r. do 31 sierpnia 2009r. Następnie był zatrudniony nieodpłatnie w pralni, z dniem 1 lutego 2010r. został przeniesiony na stanowisko sprzątającego w pawilonie mieszkalnym, a następnie jako pomoc sprzątającego w pralni. Pracował do 29 czerwca 2012r. Powód był wyposażony w niezbędne środki ochrony indywidualnej oraz ubranie robocze i buty gumowe. Maska i okulary posiadały certyfikat CE. Podczas badań profilaktycznych zdiagnozowano u powoda guz płuca. Był pod stałą kontrolą lekarza, otrzymał leki, były wykonywane okresowe badania specjalistyczne. Był konsultowany w poradni torakochirurgicznej. Wykonano TK klatki piersiowej, zalecono utrzymanie leczenia, jak do tej pory. Był leczony zgodnie z zaleceniami lekarzy specjalistów. Cele mieszkalne, w których przebywał powód podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym w K. spełniały standardy w zakresie wyposażenia. Były one wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy i sanitarny, każdy z osadzonych posiadał własne łóżko. Skazani posiadali w celi grzałki i czajniki elektryczne, lampki nocne. Kącik sanitarny był wydzielony od pozostałej części celi ściankami działowymi, osłonięty był kotarą oraz zaopatrzony w zlew i misę sedesową. Każda z cel posiada trzyskrzydłowe okno i szyb wentylacyjny zapewniający cyrkulację powietrza, a także dostęp do bieżącej wody pozwalającej zachować należytą higienę osobistą. Cele były również zgodnie z wymaganiami kontrolowane w zakresie stanu technicznego przewodów kominowych. Dwa razy w miesiącu personel medyczny przeprowadzał kontrole sanitarne, powód nie przebywał w celach, w których przez cały czas był grzyb na ścianach. Skazani dla zachowania higieny osobistej otrzymują regularnie środki higieniczne w postaci m. in. papieru toaletowego, kremu do golenia, mydła toaletowego, pasty do zębów i maszynki do golenia. Powód raz w tygodniu ma możliwość skorzystania z ciepłej kąpieli oraz wymiany pościeli i odzieży. Poza tym osadzeni otrzymują szmaty, ścierki, szczotki i środki chemiczne służące do utrzymania czystości zajmowanej celi. Będąc osadzonym w Zakładzie Karnym w K. powód miał możliwość korzystania z codziennego spaceru, z posług religijnych oraz z dostępu do biblioteki oddziałowej i zakładowej, mediów oraz innych zajęć o charakterze sportowym. Osadzeni mogą korzystać z zajęć sportowych na wolnym powietrzu oraz z innych form zajęć kulturalno-oświatowych. W czasie osadzenia w Zakładzie Karnym w K. powód nigdy nie negował warunków odbywania kary, w tym okoliczności związanych z przeludnieniem w celach czy też nieprawidłową opieką zdrowotną. --- STRONA 3 --- (dowód: pisemne wyjaśnienia i notatki służbowe funkcjonariuszy zakładu karnego-k.101-106, 123,126136, protokoły kontroli przewodów kominowych-k.107-113, sprawozdanie z wizytacji-k.114-122, decyzje dyrektora –k.124-125, zeznania świadków-k.205-206, 236-241, 270, akta osobowe powoda i jego książka zdrowia) Sąd zważył, co następuje: W świetle ustalonego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy w oparciu o niekwestionowane przez strony dokumenty, które nie budzą również wątpliwości Sądu oraz zeznań świadków. Na wstępie rozważań należy wskazać przesłanki odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej określone w art. 417 k.c. Warunkami koniecznymi ponoszenia odpowiedzialności, które muszą występować kumulatywnie, jest niezgodne z prawem zachowanie funkcjonariuszy publicznych, istnienie szkody oraz związek przyczynowy pomiędzy wskazanym zachowaniem, a szkodą. Zachowanie funkcjonariuszy publicznych uzasadniające odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi być niezgodne z prawem, a więc przeciwstawiać się nakazom i zakazom wynikającym z obowiązującej normy prawnej rozumianej jako konstytucyjne źródła prawa. W sytuacji, gdy określony akt prawny regulujący kompetencje organów władzy publicznej odsyła do kryteriów pozaprawnych, tj. klauzul generalnych, norm obyczajowych, to te klauzule mogą też stanowić kryterium bezprawności. Kolejną przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa jest szkoda w rozumieniu 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty i utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Jak już wspomniano wyżej pomiędzy zachowaniem funkcjonariuszy publicznych, a szkodą musi zachodzić związek przyczynowy, co oznacza, że obowiązek naprawienia szkody obejmuje normalne następstwa wydarzenia, które szkodę wywołało. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zachowania funkcjonariuszy publicznych nie były niezgodne z prawem. W szczególności, jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przedstawiciele administracji jednostki penitencjarnej, w której przebywał powód odbywając karę pozbawienia wolności, podjęli wymagane prawem działania czyniąc zadość nałożonym na te organy obowiązkom kontroli i nadzoru. W ocenie Sądu obowiązek kontroli zachowania się osób osadzonych w celi wraz z powodem był należycie realizowany, skoro powód w czasie odbywania kary nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń w tym zakresie. Ponadto mimo istniejącego przeludnienia w pewnych okresach czasu w celach mieszkalnych nie doszło do żadnej sytuacji, która zagrażałaby bezpośrednio życiu bądź zdrowiu powoda. Tym samym mimo, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności mogły być dla powoda uciążliwe, to nie doprowadziły do trwałych skutków pozostających w związku przyczynowym z warunkami odbywania kary. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że osadzony w zakładzie karnym musi się liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami związanymi z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Podkreślić należy, że powód miał zapewnioną opiekę lekarską, miał wykonywane specjalistyczne badania lekarskie, był konsultowany w specjalistycznych poradniach, był leczony zgodnie z zaleceniami lekarzy specjalistów, co wielokrotnie w warunkach wolnościowych jest co najmniej znacznie utrudnione. W związku z powyższym należy przyjąć, co wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przedstawiciele administracji jednostki penitencjarnej, w której przebywał powód odbywając karę pozbawienia wolności, podjęli wymagane prawem działania czyniąc zadość nałożonym na te organy obowiązkom kontroli i nadzoru. Odnośnie podnoszonego przez powoda zarzutu przeludnienia cel Sąd stwierdził, że również w tym przypadku nie można mówić o niezgodnym z prawem działaniu lub zaniechaniu przy wykonywaniu władzy publicznej. Przede wszystkim Sąd uznał za uzasadniony zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres ponad trzyletni od daty złożenia pozwu w niniejszej sprawie, tj. od 14 stycznia 2013r. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w --- STRONA 4 --- którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Dlatego nic nie stało na przeszkodzie aby powód, znając osobę, która jego zdaniem, naruszyła w sposób bezprawny jego dobra osobiste, wytoczył proces przed upływem trzyletniego okresu przedawnienia. W tej sytuacji powód tylko przez okres 12 dni przebywał w celi, w której powierzchnia na jednego osadzonego wynosiła poniżej 3m 2 , tj. od 7 stycznia 2010r. do 19 stycznia 2010r. Pozwany Skarb Państwa wykazał, że osadzenie powoda w celach w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 było zgodne z prawem. Dyrekcja pozwanego Zakładu Karnego na podstawie art. 248 kkw poinformowała o takim stanie rzeczy właściwy miejscowo Sąd Penitencjarny. Tym samym działania podejmowane przez jednostki były zgodne z obowiązującymi przepisami i z samego faktu zaistnienia zjawiska przeludnienia nie można wyprowadzić jeszcze wniosku, że postępowanie strony pozwanej było bezprawne. Oceny Sądu nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku. Trybunał Konstytucyjny orzekając o niezgodności art. 248 kkw z konstytucją jednocześnie odroczył wejście w życie wyroku o 18 miesięcy. Dostrzegając, że zmiana tego przepisu musi być poprzedzona gruntowną reformą systemu penitencjarnego, która pozwoli na uniknięcie administracji zakładu karnego sytuacji, gdy brak miejsc uniemożliwia przyjęcie skazanego do obycia kary. Tym samym czas ten ma zapewnić praktyczne wdrożenie wyroku w życie przez przeprowadzenie reformy na różnych szczeblach systemu penitencjarnego i szerzej wykonawczego (tak uzasadnienie wyroku SK 25/07). Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, że w związku ze swoim zatrudnieniem powód miał także możliwość czasowo przebywać poza celą mieszkalną. Godnym uwagi jest, że pozwany Zakład Karny podejmował z własnej inicjatywy działania w miarę posiadanych możliwości w celu rozładowania istniejącego przeludnienia poprzez rotację skazanych, aby stan przeludnienia nie miał charakteru długotrwałego. Zgromadzone w przedmiotowej sprawie dowody wskazują, że pozwany Zakład Karny w wystarczający sposób wykazał, że w warunki sanitarne i bytowe w tej placówce penitencjarnej, nie odbiegają od obowiązujących standardów. Cele mieszkalne, w których przebywał powód wyposażone były w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy i sanitarny, każdy z osadzonych posiadał własne łóżko. Wyposażenie celi obejmowało również czajnik, grzałkę. Kącik sanitarny był wydzielony od pozostałej części celi ściankami działowymi, osłonięty był kotarą oraz zaopatrzony w zlew i misę sedesową. Każda z cel posiada trzyskrzydłowe okno i szyb wentylacyjny zapewniający cyrkulację powietrza, a także dostęp do bieżącej wody pozwalającej zachować należytą higienę osobistą. Cele były również zgodnie z wymaganiami kontrolowane w zakresie stanu technicznego przewodów kominowych. Skazani otrzymują regularnie środki higieniczne w postaci m. in. papieru toaletowego, kremu do golenia, mydła toaletowego, pasty do zębów i maszynki do golenia. Powód raz w tygodniu ma możliwość skorzystania z ciepłej kąpieli oraz wymiany pościeli i odzieży. Miał także możliwość korzystania z codziennego spaceru przez godzinę, z posług religijnych oraz z dostępu do biblioteki, mediów oraz innych zajęć o charakterze sportowym lub relaksacyjnym. Mając zatem na uwadze przytoczone wyżej okoliczności Sąd uznał, że zarzuty powoda odnoszące się do naruszenia jego dóbr osobistych są bezzasadne. Z powyższych względów Sąd przyjął, że pozwany skutecznie obalił domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych zawarte w art. 24 k.c. wykazując, że jego działanie było zgodne z prawem. Na marginesie należy tylko zauważyć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonując wykładni art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, stwierdził, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu (np. orzeczenie z 29.04.2003r., nr (...) i z tej samej daty nr (...)). W niniejszej sprawie, jak wskazano wyżej, taka sytuacja nie miała miejsca. --- STRONA 5 --- Z powyższych względów Sąd powództwo oddalił z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 23 i 24 k.c. w zw. z art.448 k.c., zwłaszcza, że artykuł 448 k.c. stanowiący podstawę zasądzenia stosownego zadośćuczynienia, znajduje zastosowanie tylko w wypadku zawinionego naruszenia dóbr osobistych, a okoliczności tej powód nie udowodnił. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że uwzględnienie powództwa w niniejszej sprawie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Bezspornym jest, że pozwany podejmował starania zapewniające skazanym jak najlepsze warunki socjalno-bytowe i zajęcia kulturalno-oświatowe, rekompensujące występujące okresowo przeludnienie w celach. Tymczasem analizując realia społeczno-gospodarcze panujące w Polsce zauważyć należy, że sytuacja chociażby służby zdrowia i osób hospitalizowanych jest często pod względem bytowym dużo gorsza niż osadzonych, którzy odbywają kary pozbawienia wolności za popełnione z własnej winy przestępstwa. Podobnie sytuacja lokalowa wielu rodzin w Polsce jest gorsza pod względem zarówno metrażu, jak i stanu technicznego budynków czy dostępu do mediów od panującej w pozwanej jednostce. Powód domagając się ochrony jego dóbr osobistych sam naruszył dobra innych ludzi. Takie zachowanie uzasadnia w niniejszej sprawie odmowę udzielenia powodowi ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c., bowiem przyznanie powodowi zadośćuczynienia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i elementarnym poczuciem sprawiedliwości. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98§ 1 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.) w zw. z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.