Postanowienie I C 392/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 392/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Marian K. Zawała Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Sobieraj po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa J. S. i E. S. przeciwko E. O. (1) oraz małoletnim P. O. (1), U. O., K. O. (1) reprezentowanym przez ojca A. O. o ochronę dóbr osobistych oddala powództwo. I C 392/10 UZASADNIENIE W pozwie skierowanym przeciwko pozwanym – E. O. (1), oraz małoletnim P. O. (1), U. O., K. O. (1), powodowie - E. S. i J. S. wnieśli o zobowiązanie pozwanych by złożyli pisemne przeprosiny do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o następującej treści: „Na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego Katowicach przepraszamy państwa E. i J. S. za złożone przez nas w dniu 25 lutego 2010 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. pisma zawierającego nieprawdziwe treści, naruszające dobre imię E. i J. S., jako zawodowej rodziny zastępczej”. W uzasadnieniu powodowie wskazali, że pełnią funkcję niespokrewnionej rodziny zastępczej, do której przygotowali się poprzez szkolenia i uzyskanie odpowiednich kwalifikacji. Od października 2008 r. powodom powierzono funkcję zawodowej rodziny zastępczej. Powodowie dostosowali dom dla potrzeb rodziny zastępczej i jak wskazali w pozwie w ich rodzinie opiekę znalazło 18 dzieci w wieku do 17 lat. Wskazali powodowie, że ich współpraca z MOPS układała się dobrze do czasu przyjęcia trójki rodzeństwa P. O. (1), U. O., Katarzy O., których rodzice byli temu przeciwni. Po początkowym okresie dobrych relacji, między powodami a małoletnimi pozwanymi, ich wzajemne stosunki pogorszyły się – dzieci odmawiały współpracy, lekceważyły powodów. Pomimo tego powodowie podejmowali próby znalezienia wyjścia z sytuacji, w tym poprzez kontakty z biologicznymi rodzicami. --- STRONA 2 --- Kiedy Sąd Rejonowy w Jaworznie powierzył pozwanej E. O. (2) sprawowanie władzy nad małoletnimi pozwanymi, pozwane napisały do MOPS w J. szkalujące pisma, na których podstawie MOPS wydał opinię rekwalifikacyjną. (pozew k 2-4) W odpowiedzi na pozew pozwane wniosły o oddalenie powództwa. Pozwane wskazały, że podtrzymują swoje opinie o rodzinie zastępczej zawarte w pismach z 24 lutego 2010 r. Wskazały, że ich intencją było by inne dzieci nie trafiły do tej rodziny. Zdaniem pozwanych napisały w/w pismach prawdę czyli m.in. rodzice sióstr i same siostry były przez powodów obrażane. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Po kilkuletnim okresie prowadzenia pogotowia rodzinnego przez powodów, na mocy umowy z 15 października 2008 r. Prezydent Miasta J. reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka (...) w J. powierzył powodom pełnienie funkcji zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem wielodzietnej rodziny zastępczej. (dowód: umowa k 12- 17) Dnia 9 marca 2009 r. pod opiekę powodów zostały skierowane małoletnie pozwane – K. oraz U. O. urodzone (...) i P. O. (1) urodzona (...) Początkowo małoletnie przeżywały silną rozłąkę z rodzicami biologicznymi, później wolały przebywać u powodów, gdyż nie chciały się rozdzielać. W czerwcu 2009 r. MOPS w J. przygotował dla Sądu Rejonowego w Jaworznie notatkę służbową, z której wynika, że małoletnie chcą pozostać w rodzinie zastępczej, a nie chcą przeniesienia do placówki opiekuńczo – wychowawczej. Stopniowo jednak w rodzinie zastępczej dochodziło do nieporozumień i konfliktów. Między rodzicami biologicznymi a powodami wzajemne stosunki i współpraca od początku były złe. Rodzeństwo sióstr O. wielokrotnie zgłaszało pracownikowi socjalnemu oraz pedagogowi szkolnemu niezadowolenie z przebywania pod opieką powodów. Problemy były rozwiązywane podczas zebrań powodów, małoletnich pozwanych oraz pracowników MOPS. Dnia 19 listopada 2009 r. w związku z narastającymi skargami małoletnich na sposób sprawowania opieki przez powodów odbyło się spotkanie zespołu interdyscyplinarnego. (dowody: notatka służbowa k 64, opinia rekwalifikacyjna k 40 – 55, przesłuchanie stron E. S., k 97, J. S., 97, U. O. k 97- 98, E. O. (1) 98, A. O. 99) W okresie pobytu w rodzinie zastępczej małoletnia U. O. była uczennicą Gimnazjum nr 6 w J.. Od września 2009 r. także małoletnia P. zaczęła uczęszczać do tej szkoły. Powódka w dniach 18 marca, 24 marca i 18 maja 2009 r. była w szkole i kontaktowała się z pedagogami pozwanych. 15 września 2009 r. E. S. poinformowała pedagoga, że nie będzie płacić żadnych składek ani uczestniczyć w zebraniach klasowych, gdyż jest to obowiązek rodziców biologicznych. W opinii o uczniu z 12 października 2009 r. znalazły się informację, że małoletnia P. przychodzi do szkoły nieuczesana, ubrania są zniszczone, buty potargane. U. przychodziła na w-f w za dużych spodniach z dresu. Małoletnie często w rozmowach z pedagogiem narzekały na sytuację w rodzinie zastępczej, czuły się pokrzywdzone, że mają same nakazy i obowiązki, a żadnych praw i przywilejów. W opinii wg relacji U. cały ciężar opieki nad K. spoczywał na niej. (dowód: opinia pedagoga szkolnego k 45) Dnia 15 września 2009 r. powódka E. S. udała się do Ośrodka Interwencji Kryzysowej w J. z prośbą o udzielenie pomocy i wsparcia dla U. i P. O. (2). Spotkania z P. nie odbyły się ze względu na niestawiennictwo P., odbyły się spotkania z U.. Powódce i pozwanej przekazano prośbę o kontakt z rodzicami biologicznymi, którzy nie skontaktowali się z ośrodkiem. --- STRONA 3 --- (dowód: pismo k 21) Postanowieniem z 24 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy w Jaworznie ograniczył E. O. (1) władzę rodzicielską nad córkami poprzez nadzór kuratora, jednocześnie zwalniając małoletnie pozwane z rodziny zastępczej powodów. Tego dnia małoletnie pozwane opuściły rodzinę zastępczą i powróciły pod opiekę matki. (dowód: postanowienie k 44) W dniu 25 lutego 2010 r. na terenie MOPS w J. odbyło się spotkanie rekwalifikacyjne między przedstawicielami Ośrodka (...) w B., przedstawicielami MOPS, pracownikiem socjalnym, powodami i pozwanymi, na podstawie którego Ośrodek (...) w B. wydał opinię rekwalifikacyjną. W trakcie spotkania pozwane wskazały na następujące problemy związane z pobytem w rodzinie zastępczej, m.in: - odwiedzanie dzieci (ścisły rygor), niezrozumienie potrzeb rodziny biologicznej, zakłócanie problemów ze szkołą, problemy z rozmowami, wypowiadanie negatywnych opinii o rodzicach biologicznych, problemy z leczeniem, utrudnienia w korzystaniu ze sprzętu komputerowego, spóźnienia do szkoły. Powodowie w trakcie spotkania zwrócili uwagę na negatywne nastawienie rodziców biologicznych od samego początku opieki nad siostrami. We wnioskach i zaleceniach ze spotkania wskazano, m.in., że z chwilą pojawienia się rodzeństwa O. od połowy 2009 r. współpraca rodziny zastępczej z MOPS stała się niewłaściwa (np. sporządzania skarg zamiast porozumień, brak realizacji ustaleń protokołu spotkania interdyscyplinarnego). W zakresie zachowania standardów opieki nad dziećmi w rodzinie zastępczej wskazano, że niewłaściwie realizowanie przez powodów kontaktów i pracy z rodziną naturalną. Stwierdzono, że nie zapewniono dzieciom odpowiednich warunków wypoczynku. Nie były w wystarczający sposób zaspokajane potrzeby zdrowotno-higieniczne małoletnich, zastrzeżenia budziła współpraca rodziców ze szkołą – Gimnazjum nr 6 w J.. Wśród innych omówionych kwestii wskazano nieodpowiednią garderobę, a w opisie tej kwestii wskazano, że powódka twierdziła, że sklepy obuwnicze są pozamykane po 17 a wcześniej nie może ona pójść po zakupy. Ponadto w opinii znalazł się zapis, że powód potwierdził, jako incydentalne i nie zamierzone, mające inny sens, wypowiedzenie przez niego zdania – „z waszymi rodzicami rozmawia się jak z taboretami”. Wskazano też, że w opinii wychowawcy znalazła się wzmianka o 28 spóźnieniach małoletnich na pierwszą lekcję. We wnioskach rekwalifikayjnych stwierdzono wiele zastrzeżeń w wykonywaniu zadań zawodowej rodziny zastępczej, w związku z czym Ośrodek (...) zaproponował doprowadzić do czasowego rozwiązania rodziny zastępczej i stworzenie możliwości odpoczynku i refleksji dla powodów. Aktualnie powodowie, zdaniem ośrodka, nie rozumieją swojego miejsca i roli i nie są przygotowani do pełnienia funkcji zawodowej wielodzietnej rodziny zastępczej. Na skutek odwołania przez powodów, ośrodek ponownie dokonał analizy sprawy i podtrzymał w/w opinie rekwalifikacyjną z 6 marca 2010r. (dowód: opinia rekwalifikacyjna k 40 – 55, pismo k 56) W dniu 25 lutego do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wpłynęły dwa pisma pozwanych. W pierwszym piśmie podpisanym przez P. , U., K. O. (2), wskazały one, że podczas pobytu w rodzinie zastępczej w powodów były one gnębione psychicznie, wykorzystywane jako pomoc domowa (musiały sprzątać cały parter domu). Pozwane w piśmie napisały, że nie były równo traktowane, powodowie w czasie rozmów obrażali je oraz ich rodziców (porównania rodziców do „taboretów”). Napisały także o problemach związanych z opuszczaniem domu powodów, odebraniem im przez powodów sprzętu komputerowego. Podały, że ze względu na odbieranie im telefonów komórkowych po godzinie 21, często zasypiały do szkoły. W piśmie są też opisane problemy pozwanych małoletnich związane ze złym żywieniem ich przez powodów, wskazano m.in., że bardzo często były głodne, a także problemy jakie powodowie czynili --- STRONA 4 --- pozwanym w kontaktach z matką i przyjaciółmi, brak dostępu do Internetu i własnego telewizora. Opisały sytuację popchnięcia małoletniej P. oraz konieczność wnoszenia przez małoletnią P. i U. ich siostry na piętro w czasie remontu łazienki na dole i dalsze przykłady wzajemnej opieki nad sobą sióstr. W zakończeniu wskazały, że pobyt u powodów stanowił najgorszy okres w ich życiu. W piśmie z 25 lutego 2010 r. podpisanym przez E. O. (2), wskazała ona, że w rodzinie zastępczej u powodów jej córki były gnębione psychicznie. Napisała, że rozmowy powodów z córkami były dla córek przykre. Opisała utrudnienia jaki stwarzali powodowie w kontaktach jej męża z małoletnimi (w wyznaczonej przez powodów godzinie odwiedzin mąż pracował). Ponadto wskazała, że małoletnie często zasypiały i szły głodne do szkoły, a obiady były jednodaniowe. Pisma zostały napisane na prośbę Dyrektora MOPS w J. wyrażoną w trakcie spotkania z dnia 25 lutego 2010 r. (dowód: pisma pozwanych z 25 lutego 2010 r. k 5-7, przesłuchanie - U. O. k 97- 98, E. O. (1) 98) W opinii z dnia 29 marca 2010 r. wydanej na prośbę powodów starszy kurator ds. rodzinnych i nieletnich E. K. wskazała, że współpraca z rodziną zastępczą powodów układała się bez zastrzeżeń. Opiniująca podała, że w trakcie wizyt nigdy nie stwierdziła, że dzieci były brudne, głodne czy nie miały zapewnionej należytej opieki, a także podała dane dotyczące innych aspektów opieki nad małoletnimi. Z opinii brak wskazania nazwisk dzieci (ogólnie wskazano kilka sygnatur sądowych, jako dotyczących dzieci), których dotyczyła opieka opisana w opinii, ani też nie zawiera danych na temat czasokresu opinii. (dowód: opinia k 8) W opinii z 26 marca 2010 r. wydanej na prośbę powodów starszy kurator ds. rodzinnych i nieletnich K. K. (1) opisując kontakty z powodami jako rodziną zastępczą nie potwierdził zarzutu głodzenia małoletnich. Wskazał, że dzieci były schludnie ubrane i czyste, w pokojach panował porządek. Wskazał też, że nie zauważył by dzieci były wykorzystywane do prac domowych. Jednocześnie wskazał, że dzieci były uczone podstawowych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jednak odbywało się to dla dobra małoletnich. Z opinii brak wskazania nazwisk dzieci (ogólnie wskazano kilka sygnatur sądowych, jako dotyczących dzieci), których dotyczyła opieka opisana w opinii, ani też nie zawiera danych na temat czasokresu opinii. (dowód: opinia k 9-10) W opinii z 31 marca 2010 r. kurator zawodowy ds. rodzinnych i nieletnich T. K. opisał kontakty z powodami w ramach czynności służbowych, wskazując m.in., że powodowie nie wykazywali niechęci wobec dzieci, zawsze starali się znaleźć rozwiązanie zgodne z dobrem małoletnich. Opinia nie zawiera danych dotyczących konkretnych dzieci, ani danych pozwalających określić okres jaki obejmuje. (dowód: opinia k 11) W piśmie z 25 marca 2010 r. pedagog szkolny R. G. wskazała, że w okresie przebywania K. O. (2) (uczennicy III Liceum Ogólnokształcącym w J.) w rodzinie zastępczej powodów, powodowie utrzymywali stały kontakt ze szkołą, zarówno osobisty jak i telefoniczny, kontaktowali się z wychowawcą K. O. (3) i interesowali się jej postępami w nauce. Pozwana miała w okresie od września 2009 r. do końca pobytu u powodów dwie nieusprawiedliwione nieobecności (dowód: informacja k 81) W piśmie z 25 marca 2010 r. Diecezjalny Ośrodek (...) opisał pierwszy kontakt powodów z rodzeństwem K. z 18 marca 2010 r. i dobry kontakt powodów z dziećmi z tej rodziny. (dowód: pismo k 19-20) --- STRONA 5 --- Sąd zważył o następuje: Zdaniem Sądu powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Przesłankami ochrony dóbr osobistych określonymi w tym przepisie, które muszą być spełnione łącznie, są: 1) istnienie dobra osobistego, 2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra, 3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Istnienie dobra osobistego oraz jego naruszenie winien udowodnić powód. Natomiast pozwany by uwolnić się od odpowiedzialności musi wykazać, że nie działał bezprawnie. Zdaniem Sądu pozwane nie ponoszą odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych powodów z tego względu, że w działaniach pozwanych nie było cech bezprawności. Realizacja celów i zadań przez rodziny zastępcze podlega sukcesywnej kontroli powiatowych centrów pomocy rodzinie, a negatywne wyniki takich weryfikacji stanowią podstawę do rozwiązania rodziny zastępczej (por. S. I., komentarz ABC 2009, Komentarz do art.73 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej [w:] I. S., Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II.). Zgodnie z art. 112 ust 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zadania powiatowych centrów pomocy rodzinie w miastach na prawach powiatu realizują miejskie ośrodki pomocy społecznej. Szereg uprawnień kontrolnych nad rodzinami zastępczymi zawierają przepisy w/w ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 75 ust 2 o pomocy społecznej z rodziną, która będzie pełniła funkcję zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem rodziny zastępczej, starosta zawiera umowę. W przypadku miasta na prawach powiatu taką umowę zawiera prezydent miasta, czyli w sprawie niniejszej Prezydent Miasta J.. Podstawą prawną do faktycznego wykonywania funkcji zawodowej rodziny zastępczej niespokrewnionej z dzieckiem jest więc umowa zawierana przez tę rodzinę prezydentem miasta. Z upoważnienia prezydenta umowy może zawierać dyrektor ośrodka pomocy społecznej w mieście na prawach powiatu. Umowę z powodami zawarł Prezydent Miasta J. reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka pomocy Społecznej w J.. Umowa ta, a także ustawa o pomocy społecznej wielokrotnie przyznaje Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w J. (zwany dalej „MOPS w J.”) pewne uprawnienia kontrolne nad rodziną zastępczą. MOPS w J. na podstawie §2 umowy udziela pomocy pieniężnej, § 3 ust. 4 pkt 2 ppkt g umowy przewiduje, że umowa może być rozwiązana przez Prezydenta w razie ustania warunku, jakim jest posiadanie pozytywnej opinii MOPS. Opinie MOPS decydują też o powierzeniu funkcji niespokrewnionej rodziny zastępczej (art. 73 ust 1 pkt 8, art. 75 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) Powyższe zapisy w ustawie oraz w umowie o powierzeniu pełnienia funkcji rodziny zastępczej, w której Prezydent jest reprezentowany przez Dyrektora MOPS w J., zwłaszcza norma przewidująca możliwość natychmiastowego rozwiązania umowy po utracie przez rodzinę zastępczą pozytywnej opinii MOPS, pozwalają traktować MOPS w J. jako instytucję kontrolującą rodzinę zastępczą. Dlatego też Sąd uznał, że pozwane składając pisma do MOPS w J. z 25 lutego 2010r., składały w/w pisma do instytucji kontrolnej w stosunku do rodziny zastępczej. Pisma te nie zawierały sformułowań wulgarnych, poniżających czy ośmieszających powodów. Nie miały na celu upokorzenia powodów, ale były częścią procedury kontrolnej nad działalnością rodziny zastępczej. Skierowane zostały do właściwego organu. Przy czym jak wynika z przesłuchania --- STRONA 6 --- pozwanych to właśnie z MOPS wynikła inicjatywa napisania tych pism. Dyrektor MOPS w trakcie spotkania z 25 lutego 2010 r. poprosił pozwane by opisały w pismach, to co przedstawiły ustnie na spotkaniu (potwierdza to data prezentaty, wpłynięcia pism do MOPS - godzina wpływu 14.20, więc po spotkaniu). To dowodzi, że celem pism nie była chęć obrażenia powodów, a zadośćuczynienie prośbie MOPS wykonującej uprawnienia kontrolne względem powodów jako rodziny zastępczej. Zdaniem Sądu, pisma o wskazanym powyżej charakterze nie naruszałyby dóbr osobistych powodów nawet wtedy, gdyby subiektywne odczucia pozwanych okazały się nieuzasadnione. Powodowie godząc się na przyjęcie funkcji rodziny zastępczej winni ponadto być gotowi na to, że będą przez swoich podopiecznych oceniani i przede wszystkim z tym, że będą oceniani przez MOPS, który, co zrozumiałe, powinien korzystać z informacji przekazywanych przez dzieci co do funkcjonowania rodziny. Należy przy tym jeszcze raz podkreślić, że ocena ta została przedstawiona właściwemu podmiotowi. Właśnie MOPS w J. jako organ kontrolujący realizację zadań rodziny zastępczej jest organem, który winien ustalić prawdziwość twierdzeń pozwanych. Nadto należy zaakcentować fakt, że pisma z opinią o powodach jako rodzinie zastępczej pochodziły od właściwych osób. Zdaniem Sądu dzieci umieszczone w rodzinie zastępczej oraz ich matka są osobami kompetentnymi do przekazywania informacji o pobycie w rodzinie zastępczej. Analiza pism prowadzi do wniosku, że nie zawierają one treści, których celem jest ośmieszenie czy poniżenie powodów. Zawarto w nich opis funkcjonowania rodziny zastępczej powodów. Brak w nich określeń, które można uznać za wulgarne, szkalujące powodów, obraźliwe. Tego rodzaju określeń nie wskazali także powodowie. Powodowie nie wskazali także, które konkretnie fragmenty pism naruszają ich dobra osobiste. Ich zarzuty ograniczyły się właściwie do wskazania, że pisma te są dla nich szkalujące, przy czym nie określili na czy dokładnie miałoby to szkalowanie polegać. Podali, że treść pism nie jest prawdziwa. Jednocześnie powódka w czasie przesłuchania podała, że uważa, że w listach pozwanych zawarte są subiektywne spostrzeżenia o funkcjonowaniu rodziny. Za takie uznał listy także Sąd. Ponadto jak wskazano wyżej pisma o wskazanym powyżej charakterze nie naruszałyby dóbr osobistych powodów nawet wtedy, gdyby subiektywne odczucia pozwanych okazały się nieuzasadnione. Również gdyby nie były prawdziwe opisane w pismach zdarzenia. Sąd bowiem nie bada czy prawdą jest to, że obiady były jednodaniowe, pozwane chodziły głodne etc., ale czy pozwane miały prawo tak napisać. Sąd uznał, że miały za względów wskazanych wyżej, a weryfikacja tych twierdzeń należała do organu kontrolnego. W związku z tym zeznania świadków czy dowód z przesłuchania stron i inne dowody z dokumentów w zakresie, w jakim dotyczą prawdziwości twierdzeń zawartych w pismach nie jest istotny dla rozstrzygnięcia sporu. Również nie były przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy zeznania świadków A. M. i S. S., którzy nie mieli wiadomości pomocnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Reasumując, zdaniem Sądu w działaniach pozwanych brak jest cech bezprawności, bowiem napisały do organy uprawnionego do kontroli działania rodziny zastępczej powodów, a w ich pismach nie ma określeń zmierzających do ośmieszenia czy poniżenia powodów, ani też nie było w tych pismach takiego celu. Pisma nie naruszały dóbr osobistych powodów. Wobec powyższego, z uwagi na brak przesłanek określonych w art. 24 k.c. Sąd orzekł jak w sentencji.