Postanowienie I C 392/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 września 2009 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 392/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 września 2009 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska-Jarczyk Protokolant: st. sekr. sądowy Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 24 września 2009 r. w Katowicach przy udziale - sprawy z powództwa M.R. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w ……. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.000 zł (pięć tysięcy złotych); 2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia; 3. nie obciąża powoda kosztami procesu. 1 --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 392/08 U Z A S A D N I E N I E Powód M. R. pozwem z dnia 10 lutego 2008r., sprecyzowanym na rozprawie w dniu 27 listopada 2008r. (k.- 94) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w…….. kwoty: • 150.000zł tytułem zadośćuczynienia za to, że w pozwanym areszcie, pomimo zalecenia lekarzy, nie uruchomiono mu nogi, a to spowodowało, że obluzowały się śruby, a błona zrostowa już siedmiomiesięczna przerwała się i leczenie nogi, które miało trwać 3 miesiące będzie trwało do października 2010r.; • 100.000zł tytułem zadośćuczynienia za to, że został narażony na dalsze pogorszenie stanu zdrowia poprzez ogólne warunki odbywania kary pozbawienia wolności to jest konieczność poruszania się po areszcie bez unieruchomienia z celi do celi, łaźni, biblioteki, magazynu oraz podczas transportu do Aresztu Śledczego w …….. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że dnia 29 kwietnia 2007r. znalazł się w Szpitalu Miejskim w ….. ze skomplikowanym złamaniem kości piszczelowej z przemieszczeniem oraz podwójnym wielo odłamowym złamaniem kości strzałkowej z przemieszczeniem. Dnia 10 maja 2007r. po uzyskaniu poprawy został operowany, a dnia 16 maja 2007r. wypisany do domu. Dnia 29 września 2007r. ponownie znalazł się w Szpitalu Miejskim w ……. z powodu stanu zapalnego wokół śrubo wkrętów. Dnia 10 października 2007r. przeszedł operację usunięcia zespolenia wewnętrznego płyty POLFIX., a dnia 6 listopada 2007r. został wypisany do domu z zaleceniem stałej kontroli w poradni ortopedycznej i przede wszystkim unieruchomienia nogi w szynie gipsowej stopowo – udowej oraz bezwzględnego zakazu obciążania złamanej kończyny. Miał brać antybiotyk Syntarpen i zastrzyki z Fraxiparine oraz Meloxistad, a unieruchomienie w szynie miało trwać, co najmniej 8 tygodni do stycznia 2008r. Dnia 10 grudnia 2007r. powód został zatrzymany na ulicy przez policję z nakazem doprowadzenia do placówki penitencjarnej. Poruszał się wtedy przy pomocy kul łokciowych. Policja nie pozwoliła mu zabrać szyny. Dnia 11 grudnia 2007r. został przewieziony do Aresztu Śledczego w …….. Przy przyjęciu podczas badania opowiedział lekarzowi historię urazu i poprosił o konsultacje ortopedyczną, gdyż złamana noga nie jest zrośnięta, a przerwanie leczenia antybiotykami i Fraxiparine oraz unieruchomienia może grozić poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Poinformował również, że podczas ostatniej wizyty dnia 7 czerwca 2007r. lekarz prowadzący stwierdził, że noga goi się prawidłowo, wszystkie otwory po usunięciu płyty zrosły się i brak jest jakichkolwiek wycieków ropnych. Lekarz pozwanego aresztu powyższe informacje zignorował i odesłał powoda na oddział. Dopiero po 10 dniach pobytu, w wyniku rozmowy z psychologiem, lekarz zapisał mu Fraxiparine. W styczniu 2008r. powód w Sądzie Penitencjarnym złożył wniosek o udzielenie przerwy w karze na kontynuowanie leczenia i jednocześnie poprosił lekarza pozwanego o konsultację ortopedyczną. W tym okresie przez brak unieruchomienia i niestosowanie leków, otworzył się otwór po śrubo-wkręcie i pojawiła się z niego wydzielina ropna. Noga zaczęła puchnąć, przeskakiwać i skrzypieć przy najlżejszym ruchu. Lekarz zalecił tylko opatrunki na ranę. W połowie 2 --- STRONA 3 --- stycznia 2008r. Sąd Penitencjarny zwrócił się do lekarza pozwanego o opinię i dopiero wtedy zalecił on RTG i konsultacje ortopedyczną. Tylko dzięki interwencji powoda, Dyrektor pozwanego aresztu przesunął decyzję o jego transporcie dnia 21 stycznia 2008r. do innej placówki. Dnia 22 stycznia 2008r. nadal bez uruchomienia, z ciągle powiększającą się raną i wyciekiem ropnym powód został przewieziony na prześwietlenie, a dnia 23 stycznia 2008r. do ortopedy, który stwierdził, że noga jest już w stanie wymagającym operacji. Lekceważenie przypadku powoda, niefachowe podejście, zwlekanie z wizytą u ortopedy, przerwanie leczenia antybiotykami i lekami przeciwzapalnymi, a przede wszystkim nie unieruchomienie kończyny dolnej, spowodowało nawrót choroby. Dodatkowo pojawiło się zapalenie kości i ropny wyciek z otworu po śrubo-wkręcie. Tym samym zaprzepaszczono siedem miesięcy starań lekarzy ze Szpitala Miejskiego w ……, a dla powoda wiąże się to z ogromnym stresem przedoperacyjnym, bólem pooperacyjnym i lękiem przed późniejszymi efektami po operacji, czy do końca życia nie zostanie kaleką. Dodatkowo lekarz pozwanego lekceważąc przekazane mu informacje o stanie nogi, ignorując zalecenia lekarzy ortopedów ze szpitala w Jaworznie naraził powoda na jeszcze gorszy uraz i stres. Mając zakaz obciążania kończyny musiał on skakać po schodach, poruszać się o kulach po łaźni na mokrych płytkach, przenosić z celi do celi. Po celach chodzą karaluchy i inne insekty. Tak, więc osoba z otwartą raną narażona jest na różnego rodzaju infekcje. Cela dwu osobowa jest bardzo wąska i mała, co powoduje, że poruszanie się w niej o kulach jest utrudnione, a noga cały czas jest narażona na uraz. Ze względu na brak wzmocnienia jej chociażby szyną gipsową, powód cały czas przeżywa okropny lęk i obawę o jeszcze gorszy uraz. Pozwany Skarb Państwa – Areszt Śledczy w ……. w odpowiedzi na pozew z dnia 12 września 2008r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych (k.- 38 - 42). W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podał, że każdy osadzony przebywający w pozwanym areszcie ma dostęp do szerokiego grona lekarzy różnych specjalizacji. Powód w areszcie przebywał w okresie od 11 grudnia 2007r. do 12 marca 2008r. i pozostawał pod stałą, profesjonalną i systematyczną opieką lekarską. Leczony był zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej, miał wykonywane opatrunki, otrzymywał leki przeciwbólowe oraz okresowo antybiotyki. W badaniu wstępnym powoda ustalono, że w kwietniu 2007r. przebył złamanie podudzia, gojące się z powikłaniami, a lekarz stwierdził zaczerwienienie z podejrzeniem sączącej przetoki. Dnia 14 stycznia 2008r. skierowano go do ortopedy i zalecono zdjęcie RTG podudzia. Do konsultacji ortopedycznej doszło dnia 23 stycznia 2008r. Ortopeda ustalił, że stan po złamaniu podudzia powikłany jest zapaleniem kości. Stwierdził brak zrostu i zaznaczył, że powód powinien być leczony w operacyjnym oddziale ortopedycznym. Osadzonemu zaproponowano leczenie w oddziale chirurgii urazowej szpitala Aresztu Śledczego w …... Powód na takie leczenie nie wyraził zgody, postępowano, więc przez cały czas objawowo. W dniu 3 marca 2008r. ponownie przedstawiono mu konieczność poddania się leczeniu szpitalnemu. Nadal jednak nie wyrażał zgody na leczenie w szpitalu Aresztu Śledczego w … licząc, iż tym samym zostanie zwolniony z aresztu. Dopiero dnia 11 marca 2008r. na takie leczenie wyraził zgodę w wyniku, czego natychmiast podjęto kroki celem ustalenia terminu przyjęcia go do szpitala. 3 --- STRONA 4 --- Powód w dniu przyjęcia do pozwanej jednostki zgłosił się bez żadnego unieruchomienia. Przy braku stosownej dokumentacji z dotychczasowego leczenia nie było wskazań do unieruchomienia kończyny. Pomimo zobligowania powoda do dostarczenia dokumentacji medycznej z wcześniejszego leczenia, ten do czasu przetransportowania go w dniu 12 marca 2008r. do Aresztu Śledczego w ….., nie dostarczył jej. Tak, więc sporządzenie miarodajnej opinii lekarskiej było utrudnione. Dopiero dnia 21 stycznia 2008r. kurator Sądu Rejonowego w ….. przesłał do aresztu sprawozdanie z wywiadu środowiskowego dotyczącego powoda wraz z dwoma kartami informacyjnymi jego leczenia szpitalnego z dnia 16 maja 2007r. i 6 listopada 2007r. Z analizy karty leczenia szpitalnego z dnia 6 listopada 2007r. wynika, iż powód po przebytej operacji z powodu urazu podudzia prawego, w warunkach wolnościowych, nie zgłaszał się do zalecanej kontroli ambulatoryjnej, w związku, z czym nastąpiło znaczne pogorszenie się jego stanu zdrowia i konieczne było powtórne poddanie go operacji. Dnia 29 stycznia 2008r. powód zgłosił się do psychologa pozwanej jednostki z obawami o jego dalsze leczenie w warunkach więziennych. Deklarował wówczas, iż nie zgadza się na leczenie w warunkach więziennych, dlatego ubiega się o przerwę w odbywaniu kary. Sugerował pogorszenie się jego stanu zdrowia, a informacja ta została przekazana służbie zdrowia. Z uwagi na leczenie psychiatryczne w przeszłości, słabą kontrolę emocjonalną, skłonności do zachowań auto agresywnych oraz nadużywania alkoholu, a także z uwagi na jego niepełną sprawność fizyczną wymagającą pomocy osób drugich, powód został skierowany do odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym typu zamkniętego, co miało zapewnić zwiększony nadzór ochronny oraz ograniczenie aktywności w zakresie realizacji czynności życia codziennego i tym samym obciążania chorej nogi. Cele mieszkalne aresztu remontowane są i odświeżane na bieżąco w ramach posiadanych środków finansowych. Wszystkie niezbędne naprawy i konserwacje wykonywane są niezwłocznie. W celu zachowanie właściwych standardów odbywania kary pozbawienia wolności w areszcie przeprowadza się cyklicznie zabiegi dezynsekcji i deratyzacji. Zabiegi te były wielokrotnie sprawdzane przez Powiatową Stację Sanitarno – Epidemiologiczną. Z protokołów pokontrolnych wynika, iż nie stwierdza się nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostki, ponadto nie stwierdzono obecności insektów. Pozwany areszt podlega również kontroli Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w ……. W sprawozdaniu z wizytacji przeprowadzonej w dniach 14 – 16 listopada 2007r. Sędzia zaznaczył, iż: „osadzonym w wizytowanym Areszcie zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości zapewniono warunki bytowe. Warunki sanitarne cel dobre”. Ponadto Sędzia ustalił, że w jednostce panuje porządek i dyscyplina. A zatem zarzut niewłaściwych warunków bytowych należy uznać za bezzasadny. Powód początkowo przebywał na oddziale IV w celi ośmioosobowej nr 147. Z uwagi na stan zdrowia oraz w celu zminimalizowania uciążliwości związanych z pobytem w warunkach izolacji penitencjarnej, w dniu 29 stycznia 2008r. został przemieszczony na oddział I do celi dwuosobowej, w której wraz z nim przebywała osoba spokojna i tolerancyjna. W oddziale I znajduje się łaźnia, która przystosowana została w miarę możliwości dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Dzięki takiemu osadzeniu, powód miał łatwiejszy dostęp do lekarza i spaceru. Podkreślenia wymaga, że nie zgłaszał on żadnych zastrzeżeń, co do warunków socjalno – bytowych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: 4 --- STRONA 5 --- Powód M. R. ur. 29 sierpnia 1979r. liczy 37 lat. Dnia 27 kwietnia 2007r. podczas wyskakiwania z okna mieszkania matki na parterze budynku doznał urazu podudzia prawego. Z tego powodu dnia 29 kwietnia 2007r. został przyjęty w trybie pilnym do Oddziału Chirurgii Urazowo – Ortopedycznej Szpitala Wielospecjalistycznego w …., gdzie rozpoznano skośne złamanie kości piszczelowej w 1/3 obwodowej z przemieszczeniem odłamów oraz podwójne wieloodłamowe złamanie kości strzałkowej z przemieszczeniem. W wyniku zabiegu operacyjnego dnia 10 maja 2007r. zespolono złamanie trzonu kości piszczelowej za pomocą 3 śrub ciągnących i płyty POLFIX 3+3 i prawidłowo ustawiono odłamy. Powód w stanie ogólnym dobrym z prawidłowo gojąca się raną pooperacyjną został wypisany do domu w dniu 16 maja 2007r. z zaleceniami: kontroli w poradni ortopedycznej przyszpitalnej dnia 21 maja 2007r., usunięcia szwów dnia 25 maja 2007r., bezwzględnego zakazu obciążania operowanej kończyny – chodzenie przy pomocy kul łokciowych przez 12 tygodni, codziennej toalety skóry wokół śrubowkrętów (k.- 5 i zeznania powoda k.- 120 verte). Zgodnie z zaleceniem powód dnia 21 maja 2007r. zgłosił się na kontrolę do przyszpitalnej poradni ortopedycznej. Na kolejne kontrole już się nie zgłaszał, gdyż jak stwierdził w zasadzie wszystko było dobrze (k.- 89 verte i zeznania powoda k.- 120 verte). Dnia 29 września 2007r. M. R. został znaleziony na śmietniku w stanie upojenia alkoholowego i odwieziony przez pogotowie ratunkowe do Oddziału Chirurgii Urazowo – Ortopedycznej Szpitala Wielospecjalistycznego w ….., gdzie przyjęto go w trybie pilnym z powodu stanu zapalnego z wyciekiem treści ropnej spod śrubowkrętów płyty Polfix po operacyjnym leczeniu złamania trzonu kości piszczelowej prawej w maju 2007r. W wyniku zabiegu operacyjnego dnia 10 października 2007r. usunięto zespolenie zewnętrzne i oczyszczono z tkanek zapalnych. Po uzyskaniu częściowej poprawy – miejscowo jałowe posiewy, powód został wypisany do domu dnia 6 listopada 2007r. z zaleceniami: kontroli w poradni ortopedycznej przyszpitalnej, unieruchomienia w szynie stopowo – udowej, bezwzględnego zakazu obciążania kończyny dolnej prawej, chodzenie przy pomocy kul łokciowych przez 8 tygodni, Fraxiparine przez cały okres unieruchomienia, Syntarpen jeszcze przez 4 tygodnie, Meloxistad rano (k.- 50 i zeznania powoda k.- 120 verte). Zgodnie z zaleceniami powód zgłaszał się na kontrole do przyszpitalnej poradni ortopedycznej dnia 9 listopada 2007r., 30 listopada 2007r. i 7 grudnia 2007r., kiedy to lekarz stwierdził: „bez wycieku, bez zaczerwienienia” i wyznaczył termin kolejnej kontroli za 4 tygodnie (k.- 90 – 91 i zeznania powoda k.- 121). Dnia 10 grudnia 2007r. M. R. będąc pod wpływem alkoholu wyszedł z domu do kiosku o kulach łokciowych, lecz bez unieruchomienia nogi w szynie stopowo – udowej. W takim stanie został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji i odwieziony do izby wytrzeźwień, a dnia 11 grudnia 2007r. osadzony w Areszcie Śledczym w…… (zeznania powoda k.- 121 i 122 verte). Przy przyjęciu w badaniu wstępnym lek. med. J. G. ustalił, iż osadzony w kwietniu 2007r. przebył złamanie podudzia, gojące się z powikłaniami. Fizykalnie stwierdził zaczerwienienie z podejrzeniem sączącej przetoki. Wobec faktu, iż powód do aresztu przyszedł bez żadnego unieruchomienia kończyny oraz nie dysponował dokumentacją z dotychczasowego leczenia, to nie było wskazań do jej unieruchomienia (k.- 44, 75 i zeznania świadka J. G. k.- 102 verte). 5 --- STRONA 6 --- W okresie od 12 grudnia 2007r. do 29 stycznia 2008r. M.R. przebywał na oddziale IV w celi ośmioosobowej nr 147. Po rozmowie z psychologiem w dniu 29 stycznia 2008r. został przeniesiony na oddział I na parterze, na krótko do celi czteroosobowej nr 6, w której przebywał z drugim osadzonym, a następnie do celi nr 17 dwuosobowej, ale bardzo małej, lecz na wprost łaźni. W celi tej zajmował dolne łóżko. Jak twierdzi, były w niej karaluchy, zaś korzystanie z łaźni było dla niego horrorem, gdyż kule ślizgały się na mokrych kaflach, a chora noga bez żadnego unieruchomienia po prostu latała (k.- 51 – 52, 73 – 74 i zeznania powoda k.- 122). W areszcie powód pozostawał w leczeniu ambulatoryjnym. Przez lekarzy był badany w dniach: 14 grudnia 2007r. (bóle podudzia, obrzęk), 20 grudnia 2007r. (rana sącząca, Fraxiparine), 21 grudnia 2007r., 27 grudnia 2007r. (Fraxiparine), 3 stycznia 2008r. (Fraxiparine) i 10 stycznia 2008r. (zmiany ropne, Fraxi.arine, jałowe opatrunki) (k.- 75). Z uwagi na stan zdrowia, M. R. złożył wniosek o udzielenie mu przerwy w wykonywaniu kary pozbawienia wolności. W celu jego rozpoznania Sąd Penitencjarny zwrócił się do lekarza pozwanego o wydanie świadectwa lekarskiego. W związku z tym dnia 14 stycznia 2008r. lek. med. J. G. zlecił wykonanie powodowi RTG podudzia i skierował go do konsultacji ortopedycznej. Mimo to, na dzień 21 stycznia 2008r. przewidziano jego transport do zakładu karnego celem odbycia reszty kary. W wyniku interwencji powoda, Dyrektor jednostki podjął decyzję o jego pozostaniu w areszcie. Zdjęcie RTG wykonano mu dnia 22 stycznia 2008r., a lekarz specjalista traumatolog, ortopeda w dniu 23 stycznia 2008r. stwierdził: stan po złamaniu prawego podudzia powikłany zapaleniem kości, brak zrostu, kwalifikuje się do leczenia operacyjnego w oddziale specjalistycznym. Powód wyrażenie zgody na leczenie szpitalne w oddziale ortopedycznym Aresztu Śledczego w …… uzależniał od decyzji Sądu Penitencjarnego w sprawie udzielenia mu przerwy w karze. Dnia 28 stycznia 2008r. lekarz pozwanego wystawił dla sądu świadectwo lekarskie o jego stanie zdrowia. Osadzony z bólami stopy i podudzia zgłaszał się do ambulatorium w dniach 13 lutego 2008r. i 18 lutego 2008r. Postępowano objawowo (k.- 44, 75 oraz zeznania świadka J. G. k.- 102 verte i powoda k.- 121). Sąd Okręgowy w …….. postanowieniem z dnia 19 lutego 2008r. odmówił powodowi udzielenia przerwy w odbywaniu kary 2 lat pozbawienia wolności, gdyż ze świadectwa lekarskiego z dnia 28 stycznia 2008r. wynika, że może on być leczony i operowany w warunkach więziennej służby zdrowia, ale nie godzi się na takie leczenie, a to nie może skutkować nagrodą w postaci przerwy (k.- 98 – 99). Powód w ambulatorium był ponownie badany dnia 20 lutego 2008r. i dnia 3 marca 2008r., kiedy to lekarz znowu przeprowadził z nim rozmowę w sprawie leczenia szpitalnego, a on nadal na to leczenie się nie decydował, czekając na orzeczenie sądu. Nie wykluczał jednak, że za 2 – 3 tygodnie będzie skłonny poddać się leczeniu operacyjnemu w szpitalu Aresztu Śledczego w …… (k.- 44, 75 i zeznania świadka J. G. k.- 102 verte). Ostatecznie M. R. na leczenie w Oddziale Ortopedycznym szpitala Aresztu Śledczego w …… wyraził zgodę dnia 11 marca 2008r. i tego dnia wysłano wniosek o wyznaczenie terminu przyjęcia go do tego szpitala (k.- 44 – 45 i 75), a dnia 12 marca 2008r. przetransportowano go do Aresztu Śledczego w …... Brak unieruchomienia nogi w szynie spowodował, że podczas tego transportu autobusem z wieloma innymi osadzonymi miał duże kłopoty w poruszaniu się w nim i rozbił sobie nogę. W Areszcie Śledczym w ….. został objęty bardzo dobrą opieką medyczną, dostał antybiotyk, leki przeciwbólowe i zastrzyki do brzucha. Po konsultacji z ortopedą, 6 --- STRONA 7 --- został przewieziony do szpitala wolnościowego, w którym założono mu szynę gipsową, udową (k.- 75 i zeznania powoda k.- 121 verte). Na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w ….. z dnia 19 lutego 2008r., Sąd Apelacyjny w …… postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2008r. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy podzielając zapatrywania sądu I instancji, że skoro skazany z własnej woli nie poddaje się wskazanemu leczeniu, to nie może na tej podstawie domagać się przerwy szczególnie, że istnieje obiektywna możliwość leczenia go w warunkach więziennej służby zdrowia. Przyjął także, że jeżeli jego stan zdrowia w najbliższym czasie ulegnie pogorszeniu, to będzie on za taki stan rzeczy ponosił pełną odpowiedzialność (k.- 100 – 101). W okresie od 14 maja 2008r. do 25 września 2008r. powód był hospitalizowany w Oddziale Ortopedycznym ZOZ Aresztu Śledczego w ……. z rozpoznaniem: przewlekłe zapalenie kości piszczelowej prawej z przetoką – po złamaniu leczonym operacyjnie, brak zrostu kości. W szpitalu tym został poddany dwóm zabiegom operacyjnym. Dnia 6 czerwca 2008r. usunięto jedną śrubę leżącą luźno i wyłyżeczkowano przetokę oraz usunięto martwak. Dnia 1 września 2008r. usunięto dwie śruby z kości piszczelowej oraz oczyszczono ognisko zapalne. Założono gips udowy. Dnia 26 września 2008r. powód uzyskał przerwę w karze i opuścił szpital z zaleceniem dalszego leczenia w rejonie zamieszkania oraz chodzenia o kulach łokciowych z odciążeniem kończyny (k.- 88 i zeznania powoda k.- 121 verte). Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w ….. orzeczeniem z dnia 28 października 2008r. na podstawie zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 września 2008r. wystawionego przez lekarza ortopedę z ZOZ Aresztu Śledczego w ….. zaliczył powoda do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 31 października 2010r. ustalając, że niepełnosprawność istnieje od 29 kwietnia 2007r. (k.- 92 i 94 verte). Zgodnie z zaleceniem poszpitalnym M. R. dalsze leczenie podjął w poradni chirurgii urazowo – ortopedycznej w ….. (k.- 91). Powołany w rozpatrywanej sprawie biegły sądowy dr med. L. S. – specjalista chirurg urazowy, ortopeda, lekarz rehabilitant w swej opinii z dnia 18 czerwca 2009r. stanął na stanowisku, że leczenie powoda w pozwanym areszcie nie było prawidłowe. Według niego dopuszczono się następujących zaniedbań: • kończyna dolna prawa nie została ustalona w gipsie przez okres 4 miesięcy. Tak przerwane unieruchomienie całkowicie zniweczyło próbę leczenia zachowawczego. • pierwsze zdjęcie RTG podudzia, a więc podstawowe badanie dodatkowe w tym przypadku, wykonano po 6 tygodniowym pobycie; • badanie specjalistyczne przeprowadzono dnia 23 stycznia 2008r. – po upływie 6 tygodni od osadzenia powoda w areszcie; • nie było prowadzone (bo nie mogło być w warunkach więziennych) leczenie gronkowcowego zapalenia kości. Biegły uznał, że schorzenie powoda – złamanie podudzia z dodatkowymi powikłaniami w postaci przewlekłego zapalenia kości, przetok, zmian troficznych skóry, stawów rzekomych, ubytków kostnych można zakwalifikować jako 40% uszczerbek na zdrowiu. Hipotetycznie przyjął, że w przypadku nieprzerwanego, właściwego leczenia w Specjalistycznym Ośrodku stan powoda mógłby być lepszy, czyli uszczerbek na zdrowiu byłby o 10 – 15% mniejszy. Podkreślił, że w chwili ostatniego badania w Szpitalu w …… nie opisano martwaka kostnego w obrazie RTG – co może świadczyć, że takiego martwaka jeszcze wtedy nie było – został on 7 --- STRONA 8 --- stwierdzony w Szpitalu Więziennym w ……. po pobycie w Areszcie Śledczym. To, że powód podczas przebywania no wolności nie stosował się do zaleceń lekarskich nie ma żadnego wpływu na obowiązek opieki nad nim przez Więzienną Służbę Zdrowia. Stwierdził też, że warunki socjalno – bytowe nie miały wpływu na stan zdrowia powoda (k.- 135 – 139). Pozwany do powyższej opinii odniósł się szczegółowo w piśmie procesowym z dnia 8 lipca 2009r. (k.- 148 – 150), a powód nie wniósł do niej zastrzeżeń (k.- 154). W świetle dokumentacji medycznej powoda sprzed jego osadzenia, z pobytu w areszcie i z ZOZ Aresztu Śledczego w ….., Sąd opinię biegłego sądowego dr med. L. S. uznał za wyczerpującą i wyjaśniającą wątpliwości w niniejszej sprawie. Sąd nie miał też podstaw odmówić wiary zeznaniom świadka J.G. albowiem w pełni korespondowały one z zapisami lekarzy pozwanego aresztu w książce zdrowia osadzonego. Na terenie Aresztu Śledczego w ….. przeprowadzane są cyklicznie średnio, co dwa miesiące przez wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną dezynsekcje i deratyzacje. Zabiegi te wielokrotnie były sprawdzane przez Powiatową Stację Sanitarno – Epidemiologiczną, która w protokołach pokontrolnych nie stwierdziła jakichkolwiek nieprawidłowości. Areszt podlega także cyklicznym kontrolom sędziego penitencjarnego i są one pozytywne dla pozwanego. Ponadto cele mieszkalne są remontowane i odświeżane (malowane) na bieżąco w ramach posiadanych środków finansowych (k.- 53 i 58 - 60). Okresowa wizytacja aresztu przeprowadzona przez sędziego wizytatora do spraw penitencjarnych Sądu Okręgowego w Katowicach miała miejsce w dniach 14 – 16 listopada 2007r. Z protokołu z tej wizytacji wynika, że pomimo problemów z przeludnieniem, jednostka funkcjonuje prawidłowo, zaś pozytywne wyniki wizytacji zwalniają od wydania zaleceń powizytacyjnych (k.- 61 - 71). Areszt Śledczy w ……. był też poddawany kontrolom przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w ….. Z protokołów kontroli sanitarnej – interwencyjnej wynika, że w żadnym przypadku nie stwierdzono nieprawidłowości i nie wydano doraźnych zaleceń dotyczących usunięcia uchybień (k.- 54 – 57). W świetle powyższych dokumentów oraz faktu, iż powód z uwagi na stan zdrowia od dnia 29 stycznia 2008r. przebywał w celi dwuosobowej na parterze blisko łaźni, to Sąd nie dał wiary jego zeznaniom w części, że ogólne warunki bytowe w areszcie miały wpływ na jego stan zdrowia. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 417§1kc: za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powyższa norma reguluje szczególny rodzaj odpowiedzialności deliktowej, a mianowicie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (imperium). Do przesłanek omawianej odpowiedzialności należą: • wystąpienie szkody, zarówno majątkowej, jak i niemajątkowej; • wyrządzenie szkody przy niezgodnym z prawem wykonywaniu czynności z zakresu władzy publicznej; • normalny związek przyczynowy pomiędzy powyższymi zdarzeniami. 8 --- STRONA 9 --- Podkreślenia wymaga, iż warunkiem odpowiedzialności z art. 417kc nie jest, w odróżnieniu do odpowiedzialności z art. 415kc, wina podmiotu. Ustawodawca przyjął, bowiem iż wystarczające jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Pojęcie „wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej” obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisach prawa. Ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Chodzi, zatem o działanie w takim obszarze, w którym może dojść do naruszenia prawa i wolności jednostki ze strony władzy publicznej. Nie ulega wątpliwości, iż pracownicy służby więziennej wykonują czynności z zakresu władzy publicznej, a zatem za szkody przez nich wyrządzone odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Szkodą jest każdy uszczerbek na dobrach prawnie chronionych. Może być ona majątkowa (uszczerbek materialny na osobie lub mieniu) lub niemajątkowa (doznana krzywda, czyli cierpienie fizyczne i psychiczne). W prawie polskim przyjęta jest teoria adekwatnego związku przyczynowego, co oznacza, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła – art. 361 § 1 kc. Za normalne skutki działania lub zaniechania uznaje się takie, które zwykle w danych okolicznościach następują. Adekwatny związek przyczynowy między zachowaniem się pracowników służby więziennej, a szkodą może być bezpośredni, może być również pośredni. Jest, zatem rzeczą obojętną, czy przyczyna jest bliższa, czy dalsza byleby skutek pozostawał jeszcze w granicach „normalności”. Przesłankami odpowiedzialności, jak wyżej wskazano są szkoda, niezgodne z prawem wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej oraz związek przyczynowy. Udowodnienie powyższych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa spoczywa na poszkodowanym (art. 6kc). Powód w przedmiotowej sprawie zarzucał pozwanemu, że w okresie od 11 grudnia 2007r. do 12 marca 2008r. podczas osadzenia w areszcie był niewłaściwie leczony, zlekceważono jego przypadek, nie unieruchomiono mu nogi w szynie gipsowej, nie otrzymywał właściwych lekarstw, dopiero po 38 dniach pobytu wykonano mu zdjęcie RTG i został skonsultowany przez ortopedę i to tylko, dlatego że Sąd Penitencjarny zwrócił się o wydanie świadectwa lekarskiego dotyczącego jego stanu zdrowia. Zadecydowano o jego transporcie do Aresztu Śledczego w …., zamiast od razu do szpitala Aresztu Śledczego w …... W okresie, gdy był osadzony w celi na oddziale IV, to do łaźni i lekarza musiał skakać po schodach, a to spowodowało, że noga po prostu się rozszczepiła. Jego zdaniem, leczenie w Warszawie nie byłoby konieczne, gdyby lekarze pozwanego właściwie go leczyli. Sąd wszechstronnie analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy (art. 233 § 1kpc), a to dokumentację medyczną powoda zarówno z okresu jego pobytu na wolności, jak i osadzenia w Areszcie Śledczym w … oraz leczenia w ZOZ Aresztu Śledczego w …, opinię biegłego sądowego, zeznania świadka i powoda, uznał, że leczenie powoda w Areszcie Śledczym w ……. nie było prawidłowe, gdyż tak pod 9 --- STRONA 10 --- względem diagnostycznym, jak i farmakologicznym dopuszczono się zaniedbań. W ich wyniku powód poniósł szkodę niemajątkową doznał, bowiem krzywdy w postaci cierpień fizycznych, a jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Ustalenie wysokości szkody polega na porównaniu stanu, w jakim znajdowałby się pacjent gdyby nie postępowanie lekarza a stanem, jaki powstał w wyniku tego postępowania. Należy przy tym uwzględnić współdziałanie pacjenta w procesie leczenia, samoistny rozwój choroby wpływający na pogorszenie jego stanu zdrowia, a także szkodę przyszłą, będącą wynikiem postępowania lekarzy służby więziennej. Porównanie to w rozpatrywanej sprawie przedstawia się następująco: • dnia 29 września 2007r. w szpitalu ….. rozpoznano u powoda stan zapalny z wyciekiem treści ropnej spod śrubowkrętów płyty Polfix po operacyjnym leczeniu złamania trzonu kości piszczelowej prawej w maju 2007r. • dnia 6 listopada 2007r. po uzyskaniu częściowej poprawy – miejscowo jałowe posiewy, powód został wypisany do domu z zaleceniami: unieruchomienia w szynie stopowo – udowej, bezwzględnego zakazu obciążania kończyny dolnej prawej, chodzenie przy pomocy kul łokciowych przez 8 tygodni, Fraxiparine przez cały okres unieruchomienia, Syntarpen jeszcze przez 4 tygodnie, Meloxistad rano; • dnia 7 grudnia 2007r. lekarz w poradni przyszpitalnej stwierdza: „bez wycieku, bez zaczerwienienia”; • dnia 10 grudnia 2007r. powód będąc na ulicy pod wpływem alkoholu, bez unieruchomienia nogi w szynie stopowo – udowej został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji i odwieziony do izby wytrzeźwień; • dnia 11 grudnia 2007r. w badaniu wstępnym przy przyjęciu do aresztu, lekarz fizykalnie stwierdził: zaczerwienienie z podejrzeniem sączącej przetoki; • dnia 23 stycznia 2008r. lekarz specjalista traumatolog, ortopeda stwierdził: stan po złamaniu prawego podudzia powikłany zapaleniem kości, brak zrostu, kwalifikuje się do leczenia operacyjnego w oddziale specjalistycznym; • powód wyrażenie zgody na leczenie w ZOZ Aresztu Śledczego w …. uzależnia od decyzji Sądu w sprawie udzielenia mu przerwy w karze; • dnia 3 marca 2008r. powód nadal nie wyraża zgody na leczenie szpitalne w warunkach zamkniętych, gdyż oczekuje na rozpoznanie przez Sąd jego zażalenia na odmowę udzielenia mu przerwy w karze; • dnia 11 marca 2008r. powód wyraża zgodę na leczenie w ZOZ Aresztu Śledczego w ……. • dnia 12 marca 2008r. przetransportowano powoda do Aresztu Śledczego w …. nadal bez unieruchomienia kończyny dolnej prawej; • dnia 14 marca 2008r. w Areszcie Śledczym w .. przy badaniu stwierdzono: stan po złamaniu podudzia, drobna rana, zmiany troficzne podudzia prawego; • dnia 10 kwietnia 2008r. założono powodowi szynę gipsowo – udową; • w okresie od 14 maja 2008r. do 25 września 2008r. hospitalizowany w Oddziale Ortopedycznym ZOZ Aresztu Śledczego w …… z rozpoznaniem: przewlekłe zapalenie kości piszczelowej prawej z przetoką – po złamaniu leczonym operacyjnie, brak zrostu kości. Operacyjnie: usunięto jedną śrubę leżącą luźno i wyłyżeczkowano przetokę oraz usunięto martwaka, a następnie usunięto dwie śruby z kości piszczelowej oraz oczyszczono ognisko zapalne. 10 --- STRONA 11 --- W ocenie Sądu z powyższego porównania wynika, że już przed osadzeniem powoda w pozwanym areszcie w przebiegu jego leczenia powstało powikłanie w postaci braku pełnego zrostu oraz zapalenia kości. Powstałe powikłania powstały prawdopodobnie z jego winy, gdyż nie stosował się do zaleceń lekarskich. Powód w areszcie ze swej winy znalazł się bez unieruchomienia nogi w szynie udowo – stopowej, lecz już w badaniu wstępnym lekarzowi pozwanego wiadomym było, że doznał on złamania podudzia gojącego się z powikłaniami oraz, że w obrębie podudzia toczy się stan zapalny z czynną przetoką ropną, a także, że musiał nosić ortezę. Oczywistym, więc być powinno, że takie schorzenie wymaga specjalistycznego leczenia i unieruchomienia kończyny. Pomimo tego, powołując się na to, że powód do aresztu przybył bez dokumentacji medycznej z dotychczasowego leczenia, nogi mu nie unieruchomiono, a decyzję o skierowaniu go na konsultację ortopedyczną podjęto po miesiącu, bo dnia 14 stycznia 2008r., przy czym odbyła się ona dopiero dnia 23 stycznia 2008r. i choć ortopeda stwierdził, że jego schorzenie kwalifikuje się do leczenia operacyjnego w oddziale specjalistycznym, to nadal nie podjęto decyzji o unieruchomieniu nogi. W dalszym ciągu postępowano wyłącznie objawowo, bo powód na leczenie szpitalne nie wyrażał zgody. Gdy zgodę taką wyraził dnia 11 marca 2008r., to dnia 12 marca 2008r. nadal bez unieruchomienia chorej nogi, przetransportowano go do Aresztu Śledczego w ….. Z opisu pierwszego zabiegu operacyjnego wykonanego w szpitalu Aresztu Śledczego w …. wynika, że usunięto jedną śrubę leżącą luźno, a zatem rację należy przyznać powodowi, że chora noga bez żadnego unieruchomienia po prostu mu latała, że się rozszczepiła. Podczas tego zabiegu wyłyżeczkowano też przetokę oraz usunięto martwaka. Przetoka, która została rozpoznana już w dniu przyjęcia powoda do aresztu niewątpliwie była skutkiem wcześniejszego stanu zapalnego kości. W związku z nią podczas osadzenia miał wykonywane opatrunki i okresowo otrzymywał antybiotyki. W dacie ostatniego badania w Szpitalu w ….. nie opisano martwaka kostnego w obrazie RTG – co może świadczyć, że takiego martwaka jeszcze wtedy nie było. Został on stwierdzony po pobycie w pozwanym areszcie. Po leczeniu szpitalnym powód został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2010r., a jak ustalono niepełnosprawność ta istnieje od dnia 29 kwietnia 2007r. to jest od dnia pierwszego przyjęcia go do Oddziału Chirurgii Urazowo – Ortopedycznej Szpitala Wielospecjalistycznego w ….., gdzie rozpoznano skośne złamanie kości piszczelowej w 1/3 obwodowej z przemieszczeniem odłamów oraz podwójne wieloodłamowe złamanie kości strzałkowej z przemieszczeniem. Reasumując powyższe należy stwierdzić, że powód wykazał fakt wyrządzenia mu przez pozwanego szkody w postaci uszczerbku na zdrowiu i to spowodowanej niezgodnym z prawem wykonywaniem czynności z zakresu władzy publicznej. Zgodnie z treścią przepisu art.445§1kc: w wypadkach przewidzianych w art.444kc sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Na tej podstawie powód domagał się od pozwanego zadośćuczynienia w kwocie: • 150.000zł za to, że w pozwanym areszcie, pomimo zalecenia lekarzy, nie uruchomiono mu nogi, a to spowodowało, że obluzowały się śruby, a błona zrostowa już siedmiomiesięczna przerwała się i leczenie nogi, które miało trwać 3 miesiące będzie trwało do października 2010r.; • 100.000zł za to, że został narażony na dalsze pogorszenie stanu zdrowia poprzez ogólne warunki odbywania kary pozbawienia wolności to jest konieczność poruszania się po areszcie bez unieruchomienia z celi do celi, 11 --- STRONA 12 --- łaźni, biblioteki, magazynu oraz podczas transportu do Aresztu Śledczego w … Przyznanie pieniężnego zadośćuczynienia za krzywdę jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy poszkodowany dozna, w wyniku działania lub zaniechania sprawcy szkody, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Okoliczność, że powód M. R. w wyniku niezgodnego z prawem wykonywania czynności z zakresu władzy publicznej doznał rozstroju zdrowia została jak wyżej wskazano wykazana. Uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia łączy się najczęściej z doznaniem przez poszkodowanego krzywdy, na którą składa się między innymi cierpienie fizyczne w postaci bólu i innych dolegliwości oraz cierpienia psychiczne, polegające na ujemnych uczuciach przeżywanych bądź w związku z cierpieniami fizycznymi lub w związku z następstwami uszkodzeń ciała lub rozstroju zdrowia. Zadaniem zadośćuczynienia pieniężnego jest złagodzenie tych cierpień fizycznych i psychicznych, choćby pośrednio, poprzez zwiększenie możliwości poszkodowanego w nabywaniu dóbr i usług według swego wyboru. Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę następuje w formie jednorazowej zapłaty sumy pieniężnej. Powinno ono uwzględniać wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne zarówno już doznane przez poszkodowanego, jak i te, które będzie on z pewnością odczuwać w przyszłości, a które w chwili wyrokowania dadzą się przewidzieć z dużym stopniem prawdopodobieństwa. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art.445kc) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. Tymi okolicznościami są np. nasilenie cierpień, długotrwałość choroby, stan ogólny poszkodowanego i jego trwałe następstwa. Ponadto dla ustalenia wysokości zadośćuczynienia będzie mieć znaczenie wiek poszkodowanego, jego zawód, stosunki majątkowe stron, zachowanie się i postawa osoby odpowiedzialnej. Wszystkie te okoliczności muszą być analizowane indywidualnie w związku z osobą poszkodowanego. Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki oraz wszyskie okoliczności sprawy Sąd uznał, że zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 10.000zł byłoby adekwatne do 12 --- STRONA 13 --- rozmiaru doznanej przez powoda krzywdy w okresie od 11 grudnia 2007r. do 12 marca 2008r., a zwłaszcza do stopnia jego cierpień, długotrwałości choroby i leczenia oraz stanu ogólnej niezdolności fizycznej i psychicznej. Jego wysokość odpowiadałaby też obecnym warunkom oraz średniej stopie życiowej społeczeństwa. Mając jednak na uwadze fakt, że powód przyczynił się do powstania i zwiększenia szkody, gdyż w dniu zatrzymania go przez funkcjonariuszy Policji przebywał poza domem bez unieruchomienia nogi w szynie stopowo – udowej, a nadto był pod wpływem alkoholu, co kwalifikowało go do pobytu w izbie wytrzeźwień, a już w areszcie po konsultacji ortopedycznej dwukrotnie odmówił zgody na specjalistyczne leczenie szpitalne, a zatem odwlekło się ono w czasie, o co najmniej miesiąc ustalona wysokość zadośćuczynienia na podstawie art.362kc musiała ulec odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Dlatego też Sąd zasądził na rzecz powoda od pozwanego tytułem zadośćuczynienia za krzywdę w postaci cierpień fizycznych i pogorszenie się jego stanu zdrowia z powodu braku unieruchomienia chorej nogi kwotę 5.000zł, a ponad tę kwotę powództwo oddalił jako zdecydowanie wygórowane i nie wykazane, gdyż jak ustalono warunki socjalno – bytowe nie miały wpływu na stan jego zdrowia, a sam poszkodowany przyczynił się do powstania i zwiększenia szkody, na co również zwróciły uwagę sądy pierwszej i drugiej instancji odmawiając mu udzielenia przerwy w karze. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 113 ust.4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167 poz.1398 ze zmianami) i art.102kpc. 13