Wyrok I C 383/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Olsztyn

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 383/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Rafał Kubicki sekr. sąd. A. G. po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa Z. N. (1) przeciwko M. D. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. nakazuje pozwanej M. D., aby w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku przesłała powodowi Z. N. (1) na jego adres: O. 21G, (...)-(...) O., opatrzone datą sporządzenia i podpisem pozwanej oświadczenie, napisane czcionką Times N. R. o rozmiarze 12 w kolorze czarnym lub inną wyraźną czcionką na białej kartce papieru formatu A4, o następującej treści: „Ja niżej podpisana M. D. przepraszam Z. N. (1) za to, że naruszyłam jego dobra osobiste w ten sposób, iż w złożonym przeze mnie wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego do (…) Oddział w O. podałam, że Z. N. (1) zatrudnił Panią A. K. w celu „wyłudzenia pieniędzy z (…). Powyższe stwierdzenie było nieprawdziwe i krzywdzące, za co przepraszam Pana Z. N. (1).”, II. zasądza od pozwanej M. D. sumę pieniężną na cel społeczny - kwotę 5.000 (pięć tysięcy) złotych na rzecz Klubu (...) z siedzibą w O., ul. (...), nr rachunku: (...), III. zasądza od pozwanej M. D. na rzecz powoda Z. N. (1) kwotę 1.467 (tysiąc czterysta sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 383/16 UZASADNIENIE Powód Z. N. (1) wniósł o nakazanie pozwanej M. D. złożenia przeprosin w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku o następującej treści: „Ja niżej podpisana M. D. przepraszam Z. N. (1) za to, że naruszyłam jego dobra osobiste w ten sposób, że w złożonym przeze mnie wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego do (…) w O. podałam, że Z. N. (1) zatrudnił Panią A. K. w celu <<wyłudzenia pieniędzy z (…)>>. Powyższe stwierdzenie było nieprawdziwe i krzywdzące, za co przepraszam Pana Z. N. (1)”, przy czym oświadczenie powinno zostać opatrzone datą sporządzenia i własnoręcznym podpisem, zaś tekst wyrażony czcionką Times N. R., rozmiar 12, kolor czarny, bądź inną wyraźną i umieszczony na białej kartce formatu A4 oraz przesłany na adres powoda. Dodatkowo powód wniósł o zasądzenie od pozwanej na rzecz Klubu (...) z siedzibą w O. kwoty 5.000zł oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu swoich żądań powód wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) G. Z. N. (1). Od 10 września 2013 r. jedną z pracownic firmy jest A. K.. Pozwana we wniosku z dnia 23 stycznia 2015 r. skierowanego do (…) w O. (w skrócie (…)) postulowała o wszczęcie postępowania wyjaśniającego powołując się na zatrudnienie wymienionej w ciąży przez powoda – narzeczonego celem wyłudzenia pieniędzy z (…). W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez (…) A. K. nie została objęta ubezpieczeniem społecznym, nadto odmówiono jej wypłaty zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego. Na skutek złożenia odwołania Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z 15 grudnia 2015 r., IV U 1043/15, zmienił zaskarżoną decyzję ZUS i stwierdził, że A. K. podlegała od dnia 10 września 2013 r. obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik płatnika składek. W tym stanie rzeczy pozwany wywodzi, że treść wniosku autorstwa pozwanej godził w jego dobra osobiste w postaci godności osobistej, dobrego imienia a także renomy dobrego przedsiębiorcy. Nadto spowodował spadek zaufania społecznego do powoda jako przedsiębiorcy. Odpowiadając na pozew, M. D. wniosła o oddalenie powództwa w całości. Uzasadniając swoje stanowisko, podała, że sporna wypowiedź stanowi wyłącznie ocenę określonego procederu, nie zaś stwierdzenie faktu, czego dowodzi również okoliczność, iż wyrażając go postulowała o wszczęcie przez właściwy organ w ramach przepisów prawa stosownego postępowania. Nie sposób zatem przypisać jej działaniu bezprawności. Biorąc zatem pod uwagę treść, miejsce i okoliczności sformułowanej przez nią wypowiedzi, nie naruszyła dóbr osobistych powoda. Sąd ustalił, co następuje: Powód Z. N. (1) od 8 lipca 2010 prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...). W dniu 10 września 2013 r. powód zatrudnił w firmie ówczesną partnerkę życiową, aktualnie żonę – A. K.. W związku ze stwierdzoną ciążą A. K. 27 maja 2014 r. zgłosiła niezdolność do pracy. W dniu 23 stycznia 2015 r. do (…) w O. wpłynęło pismo M. D., w którym wymieniona postulowała o wszczęcie postępowania w związku z faktem zatrudnienia przez Z. N. (1) A. K. w stanie ciąży w celu wyłudzenia pieniędzy z (…). W związku z zawiadomieniem ZUS wszczął procedurę sprawdzającą. W jej trakcie decyzją z 4 maja 2015 r., nr (...), stwierdzono, że A. K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, --- STRONA 3 --- wypadkowemu. Decyzją z 6 maja 2015 r. (…) odmówił A. K. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 29 czerwca do 12 grudnia 2014 r. i prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 13 grudnia 2014 do 11 grudnia 2015 r. Decyzją z 12 maja 2015 r. (…) zobowiązał firmę powoda do zwrotu nienależnie wypłaconego A. K. zasiłku chorobowego i macierzyńskiego. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z 15 grudnia 2015 r., sygn. akt IV U 1043/15, zmieniona została decyzja (…) z dnia 4 maja 2015 r. poprzez stwierdzenie, że A. K. podlegała od dnia 10 września 2013 r. obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek Z. N. (1). (dowód: pismo pozwanej k. 15; decyzja ZUS z 04.05.2015 r. k. 16-20; decyzja (…) z 06.05.2015 r. k. 21; decyzja ZUS z 12.05.2015 r. k. 22; wyrok SO w Olsztynie z dnia 15.12.2015 r. k. 24-31) Pismem z dnia 15 kwietnia 2016 r. powód wezwał pozwaną do złożenia przeprosin i zapłaty kwoty 5.000 zł na rzecz Klubu (...) w O.. (dowód: pismo z dnia 15.04.2016 r. k. 32-33) Powód pozostaje z pozwaną w wieloletnim konflikcie na tle osobistym. Wymienieni pozostawali w przeszłości w związku, z którego posiadają małoletnie dziecko. (dowód: zeznania Z. N. k. 108v; kserokopia postanowienia u umorzeniu śledztwa z dnia 27.06.2011 r. k. 42-45; wniosek powoda z dnia 18.04.2013 r. k. 46-48) Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Powód Z. N. (1) upatruje ochrony prawnej w przepisach związanych z naruszeniem dóbr osobistych. Podnosi, że na skutek wystosowania przez pozwaną w dniu 23 stycznia 2015 r. do (…) w O. wniosku zawierającego niezgodne z rzeczywistością informacje na temat okoliczności zatrudnienia A. K. w ramach prowadzonej przez niego firmy (...) doszło do naruszenia jego godności, dobrego imienia, a także renomy dobrego przedsiębiorcy. Stosownie do treści art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne, przy czym z art. 23 k.c. wynika, że katalog dóbr osobistych ma charter otwarty. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Za bezprawne uznaje się zaś zachowanie sprzeczne z normami prawa bądź z zasadami współżycia społecznego. Wobec wynikającego z art. 24 § 1 k.c. domniemania bezprawności – stosownie do brzmienia art. 6 k.c. – ciężar udowodnienia braku bezprawności określonego działania spoczywa na osobie, która naruszyła dobra osobiste. Przesłanka bezprawności działania sprawcy naruszenia dóbr osobistych – zgodnie z przepisem art. 24 § 1 k.c. decydująca o przyznaniu uprawnionemu ochrony – ujmowana jest w prawie cywilnym szeroko. Przyjmuje się, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a także z porządkiem prawnym oraz zasadami współżycia społecznego. W zasadzie działaniem bezprawnym jest każda czynność naruszająca dobra osobiste, jeżeli nie zachodzi jedna z okoliczności wyłączających tę przesłankę. Do kontratypów wyłączających bezprawność, uzasadniających ingerencję w sferę cudzych dóbr osobistych, zalicza się natomiast: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgodę pokrzywdzonego --- STRONA 4 --- (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. Co istotne, przyjmuje się, że egzoneracja oparta na braku bezprawności z powodu działania w ramach porządku prawnego nie wchodzi w rachubę, gdy wykracza poza granice, jakie porządek ten zakreśla (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 13 kwietnia 2000 r., III CKN 777/98), jak też, że działanie owo musi pozostawać w zgodzie z obowiązującymi przepisami, powinno być rzeczowe, obiektywne, podjęte z należytą ostrożnością i przez osobę uprawnioną. Nie może też wykraczać poza niezbędną dla określonych prawem celów potrzebę w zakresie wyrażanych ocen (z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 r., III CKN 777/98). W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy pozostawały w zasadzie bezsporne (poza intencjami pozwanej towarzyszących zawiadomieniu) i zostały ustalone w oparciu o niekwestionowane przez strony dokumenty oraz zeznania powoda, którym Sąd dał wiarę jako jasnym i wyważonym. M. D. nie kwestionowała autorstwa pisma skierowanego w dniu 23 stycznia 2015 r. do (…) ani też zawartego w jego treści sformułowania dotyczącego zatrudnienia przez powoda A. K. w stanie ciąży w celu wyłudzenia pieniędzy z (…). Pozwana koncentrowała się jedynie na wykazaniu braku przesłanki bezprawności, podkreślając ocenny charakter jej pisemnej wypowiedzi, jak też działanie w granicach prawa. W pierwszej kolejności należało zatem dokonać oceny, czy posłużenie się przez pozwaną we wniosku ww. zwrotem skutkowało naruszeniem dóbr osobistych powoda. Dokładna analiza treści pisma zdaniem Sądu pozwala na odpowiedź pozytywną. Zwrócić bowiem wypada uwagę, że dobra osobiste w postaci dobrego imienia i godności konkretyzują się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi, zaś naruszenie ich polega z reguły na obraźliwym zachowaniu wobec danej osoby lub pomówieniu jej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą ją poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu czy rodzaju działalności (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 marca 2013 r., I ACa 55/13, Lex nr 1307432). W świetle powyższego nie ulega zatem wątpliwości, że zawarte we wniosku twierdzenie pozwanej, jakoby powód będąc właścicielem firmy zatrudnił osobę mu bliską, kierując się wyłącznie chęcią wyłudzenia świadczeń socjalnych, musiało być dla niego jako przedsiębiorcy krzywdzące i mogło narazić go na krytykę społeczną, jak też uzasadnioną dezaprobatą. Nie sposób przy tym podzielić zapatrywania pozwanej, jakoby wyżej opisane sformułowanie nie naruszało dóbr osobistych powoda z uwagi na jego wyłącznie ocenny charakter. Treść wniosku, jego jednoznaczna i kategoryczna wymowa – na co wskazuje użyta forma czasownikowa: „zatrudniona /…/ w celu wyłudzenia pieniędzy z (…)” - pozwalają bowiem na niebudzące wątpliwości uznanie, że M. D. podawane informacje traktowała w kategorii faktu, nie zaś przypuszczenia wymagającego zbadania przez uprawnioną instytucję. W takiej natomiast sytuacji zachodzi konieczność rozpoznania go w kategorii prawdy bądź fałszu. W tym zaś zakresie - w świetle prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt IV U 1043/15, na mocy którego zmieniono decyzję (…) z dnia 4 maja 2015 r. i stwierdzono, że A. K. podlegała od dnia 10 września 2013 r. obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek Z. N. (1) – oczywistym jest, że wypowiedź ta nie była zgodna z rzeczywistym stanem rzeczy. Sąd, czyniąc w sprawie IV U 1043/15 rozważania na temat kwestii zawarcia przez Z. N. (1) z A. K. umowy o pracę --- STRONA 5 --- wprost, wskazał bowiem, że brak jest podstaw do wywodzenia o pozornym charakterze tego stosunku zatrudnienia, a co za tym idzie zakwestionował tezę o dążeniu wymienionych poprzez jego zawarcie do osiągnięcia nienależnych świadczeń. T.. Sąd, stosownie do treści art. 365 § 1 k.p.c., był związany tymi ustaleniami. Pozwana zresztą nie podnosiła w toku procesu twierdzeń przeciwnych. Podsumowując, działania pozwanej naruszyły dobre imię powoda, podważając jego autorytet i wiarygodność jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą. W rezultacie uznać należało, że strona powodowa wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku udowodnienia okoliczności naruszenia dóbr osobistych. Wobec powyższego rozważyć należało, czy pozwana obaliła domniemanie bezprawności swojego działania poprzez wykazanie, że wysyłając do (…)wniosek uczyniła to w ramach przysługującego jej prawa. Rozpatrując sprawę we wskazanym kontekście, należy uwzględnić całokształt okoliczności, w tym w szczególności przebieg wieloletniego konfliktu pomiędzy stronami na tle osobistym. Nie budzi bowiem wątpliwości, że powód z pozwaną od momentu ich rozstania w 2009 r. pozostają w sporze, który eskalował w następnych latach. Sąd dał wiarę zeznaniom powoda, z których wynika, że pozwana 7 llata temu oskarżała go o molestowanie seksualne ich córki oraz że zarzuty te nie potwierdziły się w postępowaniu karnym Mając to na uwadze, jak też treść spornego wniosku i wskazane w nim okoliczności dotyczące życia Z. N. (1) z zakresu sfery prywatnej i zawodowej, nie sposób oprzeć się wrażeniu, że zaprezentowana w nim przez M. D. krytyka działalności powoda miała na celu nie tyle troskę o uzasadniony interes publiczny (społeczny), ile wyłącznie ukazanie wymienionego w negatywnym świetle i działanie na jego szkodę. Pomimo zatem, że powódka składając do (…) wniosek korzystała z przysługującego jej jako obywatelowi prawa, jej działanie – nacechowane niskimi pobudkami - uznać należy za nadużycie nie zasługujące na ochronę. Reasumując, brak jest podstaw do uznania, że strona pozwana obaliła domniemanie bezprawności swojego działania. Podjęte przez wymienioną czynności wykroczyły poza rzekomy cel, zaś użyte sformułowanie było nie tylko nieprawdziwe, lecz przede wszystkim nieuzasadnione potrzebami zaistniałej sytuacji. W rezultacie, w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do usprawiedliwienia zachowania M. D.. Decydując o rodzaju i sposobie podjęcia czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, należy mieć na uwadze skalę upowszechnienia wypowiedzi naruszającej dobra osobiste oraz dostępność dla osób, które dowiedziały się o tej wypowiedzi, oświadczenia mającego usunąć skutki naruszeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2009 r., V CSK 64/09, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2011 r., I CSK 754/10, Lex nr 1095809). Na tle niniejszej sprawy do naruszenia dóbr osobistych powoda doszło na skutek złożenia pisma o treści dla wymienionego krzywdzącej. W takim natomiast wypadku środkiem odpowiednim do usunięcia skutków tego naruszenia będzie umieszczenie przeprosin w treści i formie wskazanej w pozwie, tj. poprzez sporządzenie i przesłanie na adres powoda oświadczenia zawierającego przeprosiny. Przeprosiny w takiej postaci w jednoznaczny sposób wskazują ich adresata oraz określają, za jakie nieprawdziwe informacje, naruszające dobra osobiste, poszkodowanemu należy się słowo „przepraszam”. --- STRONA 6 --- Wyżej wskazany środek ochrony dóbr osobistych będzie tym samym adekwatny do osiągnięcia celu postępowania oraz rodzaju, intensywności i zasięgu dokonanego naruszenia. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 23 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c., Sąd nakazał pozwanej M. D., aby w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, skierowała do powoda przeprosiny o treści wskazanej w pozwie (punkt I wyroku). Jednocześnie Sąd uznał za zasadne celem pełnego zrekompensowania krzywdy powoda wywołanej naruszeniem jego dóbr osobistych uwzględnić żądanie o zasądzenie od pozwanej na rzecz organizacji społecznej kwoty 5.000 zł. Podstawę żądania w tym zakresie stanowi przepis art. 448 k.c., zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Uwzględniając zatem, że działanie pozwanej wywołało długotrwały proces angażujący po stronie powoda czas i środki, a także wiążący się dla niego i jego bliskich z dużym ładunkiem negatywnych emocji, przyjąć należy, iż świadczenie pieniężne w w/w wysokości będzie rodzajem satysfakcji moralnej. Z powyższych względów orzeczono jak w punkcie II wyroku. Pozwana, jako strona przegrywająca proces (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.), obowiązana była pokryć poniesione przez powoda w tym zakresie koszty procesu w łącznej wysokości 1467 zł (w tym 850 zł opłaty od pozwu, 17 zł opłaty od pełnomocnictwa procesowego i 600 zł wynagrodzenia radcowskiego wg norm przepisanych). Mając na uwadze powyższe Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda ww. kwotę tytułem zwrotu poniesionych przez niego kosztów procesu (punkt III).