Wyrok I C 372/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sącz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 372/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Monika Świerad Protokolant: sekr. sądowy po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2010 r. w N. sprawy z powództwa M. B. przeciwko Skarbowi Państwa – Reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w N. o zapłatę I. oddala powództwo II. zasądza od powoda M. B. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w W. kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego III. pozostałymi kosztami obciąża Skarb Państwa --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 372/10 Uzasadnienie wyroku z dnia 6 grudnia 2010 r. Pozwem inicjującym niniejsze postępowanie oraz pismem z dnia 3.12.2010r. ( k. 109 – 110 ) powód M. B. domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa-Zakładu Karnego w N. kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania za przebywanie w nieludzkich warunkach, niezgodnych z przepisami i standardami europejskimi oraz zasądzenia od pozwanego na ce charytatywny – Dom Dziecka w Z. przy ul. (…) kwoty 10.000 zł. (k. 1). Uzasadniając swoje żądanie powód powołał się na art. 77 konstytucji. podniósł, że przebywając w Zakładzie Karnym w N. został osadzony w celi niezgodnie z art. 10 kkw, gdzie na jedną osobę przypadało mniej niż 3 m. kw. Ponadto powołał się na brak korzystania z ciepłej wody, niewłaściwą wentylację lub jej brak, niewłaściwe wyżywienie: gramatura, kaloryczność, często niedające się spożyć, zimne posiłki, niewłaściwe oświetlenie cel mieszkalnych, brak właściwego oświetlenia w celi w porze dziennej przez światło naturalne, konieczność korzystania w ciągu dnia z oświetlenia sztucznego, co niekorzystnie wpływa na wzrok, niewłaściwą temperaturę w celi – w okresie zimowym zbyt niska, w okresie letnim zbyt wysoka, niewłaściwa ilość środków higieny osobistej i do zachowania właściwej czystości w celi, niezabudowany kącik sanitarny i brak w nim właściwej wentylacji, istniejące zagrożenie, chorobami skórnymi oraz innymi wirusami, przebywanie w celi z osobami o różnych schorzeniach, co powoduje możliwość nabycia różnych chorób wirusowych, niewłaściwą opiekę medyczną, ignorowanie schorzeń skazanego, brak dostępu do lekarzy specjalistów, brak możliwości ćwiczeń fizycznych. To wszystko powoduje u powoda stres, przygnębienie, złe samopoczucie, poczucie niższości, złość, pogorszenie wzroku, ból oczu, brak kondycji, zanik mięsni. Duży stres wywołują u niego częste przemieszczania, ma problemy z porannym oddawaniem moczu. Podczas odbywania kary pozbawienia wolności wyłysiał. Według powoda nie może on jako osoba prawomocnie skazana ponosić konsekwencji złej polityki więziennictwa i ogólnie złego zarządzania krajem, został pozbawiony wolności a nie swoich praw, które ma zagwarantowane. Jako osoba ponosi nieodwracalne skutki, m. in. pogarsza się jego stan ( wzrok, zmiany skórne ) oraz stan psychicznej wytrzymałości. Na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2010r. powód podał, że jego roszczenie obejmuje okres od 20.10.2009r. do 4.08.2010r. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego, zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego pozwanego wg norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko strona pozwana podkreśliła, że z treści pozwu wynika, że powód domaga się zadośćuczynienia na zasadzie art. 77 konstytucji, mając jednak na uwadze okoliczności faktyczne można wnioskować, że powód domaga się ochrony naruszonych jego zdaniem dóbr osobistych. Powód jednak nawet nie sformułował twierdzenia, że naruszenie jego dóbr osobistych jest konsekwencją takich zachowań stanowiących o odpowiedzialności pozwanego, które zostały podjęte w sposób zawiniony. Pomimo wyliczenia niedogodności jakich doznał powód podczas pobytu w jednostce penitencjarnej właściwie nie wskazał o jakie konkretnie dobra osobiste mu chodzi, z którymi wiąże swoje roszczenie. Odnośnie opieki medycznej strona pozwana wskazała, że powód raz --- STRONA 3 --- w dniu 8.02.2010r. korzystał z porady lekarskiej, jednak stan jego zdrowia wskazywał na konieczność dalszego leczenia. Warunki sanitarne i higieniczne w celach, w których przebywa powód były zgodne z przepisami prawa. Osadzeni mają dostęp do ciepłej wody, zgodnie z rozporządzeniem korzystają z kąpieli co najmniej raz w tygodniu. Wszystkie cele są ogrzewane i wentylowane, mają odpowiedni dostęp do świata sztucznego oraz naturalnego. Powód otrzymywał pościel, środki higieny osobistej, środki czystości, a za stan czystości i porządku w celach odpowiadają sami osadzeni. Bezpodstawny jest zarzut, że powód odbywał karę z osobami o różnych schorzeniach. Powód odbywa karę w celi dla recydywistów penitencjarnych odbywających karę w zakładzie karnym typu zamkniętego Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód ma 23 lata. Posiada wykształcenie gimnazialne. Przed osadzeniem mieszkał w mieszkaniu w Z. o pow. 100 m. kw. przy ul. (…) z rodziną: rodzicami i dwoma braćmi. Matka powoda pracuje na stołówce w sądzie a ojciec w Urzędzie Miasta jako porządkowy. Przed osadzeniem w zakładzie karnym powód pozostawał na utrzymaniu rodziców, podejmował prace dorywcze. Rodzinie powoda było ciężko materialnie. Młodszy brat powoda uczęszcza do gimnazjum. Starszy, który także był karany, obecnie pracuje. Powód był karany pięciokrotnie. Obecnie powód odbywa karę 1 roku pozbawienia wolności za kradzież z włamaniem. Powód jest recydywistą. Powód był wielokrotnie karany dyscyplinarnie podczas pobytu w zakładzie karnym, przebywał w izolatce. (dowód: zeznania powoda k. 127-128) Powód w okresach od 20.10.2009r. do dania dzisiejszego przebywał w Zakładzie Karnym w N. Powód odbywając karę pozbawienia wolności przebywał w celach: - nr (…) o pow. 34,07 m 2 w tym kącik sanitarny 1,90 m 2 , - nr (…) o pow. 23,04 m 2 w tym kącik sanitarny 2,04 m 2 , - nr (…) o pow. 17,66 m 2 w tym kącik sanitarny 1,46 m 2 , - nr (…) o pow. 8,78 m 2 kącik sanitarny nie został wydzielony jest miska ustępu i umywalka, cela ta stanowi izolatkę - nr (…) o pow. 29,02 m 2 w tym kącik sanitarny 1,42 m 2 , - nr (…) o pow. 30,01 m 2 w tym kącik sanitarny 1,42 m 2 - nr (…) o pow. 21,36 m 2 w tym kącik sanitarny 1,47 m 2 , - nr (…) o pow. 12,53 m 2 w tym kącik sanitarny 1,81 m 2 , - nr (…) o pow. 19,38 m 2 w tym kącik sanitarny 1,08 m 2 , - nr (…) o pow. 33,78 m 2 w tym kącik sanitarny 1,92 m 2 . Wg pisma zakładu karnego w N. z dnia 1 września 2010r. oraz opinii biegłego K. D. powierzchnie cel są różne, o ile w większości przypadków są to niewielkie różnice to powierzchnia trzech cel wg pisma zakładu karnego jest większa, a mianowicie cela nr (…) ma pow. 24,01m 2 , cela nr (…) ma pow. 15,11 m 2 , cela nr (…) ma pow. 39,31m 2 . Powierzchnia na jednego osadzonego we wskazanych niżej celach i okresach przebywania w nich powoda była następująca: - celi nr (…), w której w okresie 20.10.2009 - 22.10.2009 przebywało 10 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,40 m 2 /os, w okresie 22.10.2010r. – 6.11.2010r. przebywało --- STRONA 4 --- 11 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,09 m 2 /os, w okresie 11.03.2010 - 30.04.2010 przebywało w niej 11 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,09 m 2 /os, - celi nr (…) w której w okresie 6.11.2009 - 2.02.2010 przebywało 8 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 2,88 m 2 /os, a w okresie 02.02.2010 - 5.02.2010 i przebywało w niej 9 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,56 m 2 /os, ( przy przyjęciu powierzchni podanej przez zakład karny w piśmie z dnia 1.09.2010r. powierzchnia ta wynosi stosownie 3,00 i 2,66 m 2 ) - celi nr (…), w której w okresie 05.02.2010 - 11.03.2010 przebywało 5 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,55 m 2 /os, - celi nr (…), w której w okresie 30.04.2010 - 7.05.2010 przebywał 1 osadzony powierzchnia ta wynosiła 8,78 m 2 /os, - celi nr (…), w której w okresie 07.05.2010 - 14.05.2010 przebywało 9 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,22 m 2 /os, w okresie 18.06.2010 - 20.06.2010 przebywało 9 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,22 m 2 /os, w okresie 20.06.2010 - 23.06.2010 przebywało 8 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,62 m 2 /os, w okresie 23.06.2010 - 28.06.2010 przebywało 9 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,22 m 2 /os, - celi nr (…), w której w okresie 28.06.2010 - 29.06.2010 przebywało 7 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,05 m 2 /os, - celi nr (…), w której w okresie 29.06.2010 - 15.07.2010 roku przebywało 5 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 2.50 m 2 /os, ( przy przyjęciu powierzchni podanej przez zakład karny w piśmie z dnia 1.09.2010r. powierzchnia ta wynosi 3,02 m 2 ) - celi nr (…), w której w okresie 15.07.2010 - 23.07.2010 roku przebywało 6 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 3,23 m 2 /os, - celi nr (…), w której w okresie od 23.07.2010 - 5.08.2010 przebywało 13 osadzonych powierzchnia ta wynosiła 2,59 m 2 /os, ( przy przyjęciu powierzchni podanej przez zakład karny w piśmie z dnia 1.09.2010r. powierzchnia ta wynosi 3,02 m 2 ) (dowód: pismo ZK w N. z dnia 1.09.2010 r. k. 59, opinia k. 65-82) Decyzją Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia 2 lutego 2010r. zarządzono umieszczenie powoda z dniem 2 lutego 2010r. na czas 14 dni tj. do dnia 16 lutego 2010r. w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosi poniżej 3 m 2 . Przyczyną uzasadniającą takie umieszczenie była konieczność pobytu w zakładzie karnym nie posiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych, a brak było możliwości przetransportowania powoda do innej jednostki, w której byłaby zapewniona norma powierzchniowa. Decyzją Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia 16 lutego 2010r. zmieniono decyzję z dnia 2 lutego 2010r. albowiem z dniem 2 lutego 2010r. powód został przemieszczony do innej celi mieszkalnej i w okresie 11 dni tj. od 5 lutego 2010r. do 16 lutego 2010r. przebywał w warunkach zgodnych z normą, należało zmienić termin do którego faktycznie powód przebywał w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosi poniżej 3 m 2 tj. od 2 lutego 2010r. do 5 lutego 2010r. (dowód: decyzje Dyrektora ZK w N. z dnia 2.02.2010r. k. 63 i z dnia 16 lutego k. 64) --- STRONA 5 --- Objęte w dniu 30 listopada 2010r. kontrolą kominiarską przewody kominowe oraz elementy urządzeń kominowych odpowiadają przepisom. Wykonane konstrukcje i elementy mieszczą się w obowiązujących normach. Termin następnego badania wyznaczono na 2010r. (dowód: protokół z okresowej kontroli przewodów kominowych k. 61 ) W ZK w celach nr (…), (…),(…),(…),(…),(…) brak jest przewodów wentylacyjnych. W celach nr (…),(…),(…) wentylacja grawitacyjna istnieje – badania wykazały bardzo słaby. Należy udrożnić przewody wentylacyjne. W celi nr (…) otwór wentylacyjny wykonany jest na korytarzu budynku. W celi nr (…) są trzy okna otwierane, zainstalowane są trzy żarówki. Winno być osadzone jeszcze jedno okno. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) są dwa okna otwierane, zainstalowane są trzy punkty świetlne. Winno być osadzone jeszcze jedno okno. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) są trzy okna otwierane, zainstalowane są trzy żarówki. Winno być osadzone jeszcze jedno okno. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) są dwa okna otwierane, zainstalowane są trzy punkty świetlne. Winny być osadzone jeszcze dwa okno. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) są dwa okna otwierane, zainstalowane są trzy żarówki. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) jest jedno okno otwierane, zainstalowane są dwie żarówki. Winno być osadzone jeszcze jedno okno. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) jest jedno okno otwierane, zainstalowane są dwie żarówki. Powierzchnia okna nie jest wystarczająca. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) jest jedno okno otwierane, zainstalowane są dwie żarówki. Brak powierzchni okiennej. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) jest jedno okno otwierane, zainstalowane są dwie żarówki. Winno być osadzone jeszcze jedno okno. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celi nr (…) jest jedno okno, zainstalowana jest jedna żarówka. Brak powierzchni okien. Oświetlenie szklane w dzień jest konieczne. W celach nr (…),(…),(…),(…),(…) w oknach od zewnątrz zamontowane są blindy. Kąciki sanitarne w w/w celach za wyj. celi nr (…) nie są całkowicie obudowane. (dowód: opinia k. 65-82 i opinia uzupełniająca k. 99-101) Powód uskarża się na warunki panujące w celach mieszkalnych, w których przebywał, na zimno w celi, nieszczelność okien, przez które ucieka ciepło, zaduch w celi, powietrze przesiąknięte fetorem, wydostawanie się przykrych zapachów po skorzystaniu z kącika sanitarnego, otrzymywanie tyko dwóch wiader ciepłej wody dziennie na całą celę. Przyznaje, że cele są wietrzone, jednak nie daje to efektu, a także, że w celach jest bieżąca zimna woda, którą mogą podgrzewać gdyż posiadają w celi czajniki elektryczne, raz w tygodniu jest kąpiel. Wskazuje także na nieodpowiednie oświetlenie, które dodatkowo jest osłabione poprzez zamontowane w oknach blindy. (dowód: zeznania powoda k. 127-128) Jadłospis w zakładzie karnym jest stały. Dania powtarzają się co poniedziałek, wtorek itd. Jadłospis zmienia się dwa razy do roku, w lecie i w zimie. Powód uskarża się, że porcje są małe oraz zimne. Zazwyczaj podawany jest makaron, leniwe, placki ziemniaczane, sadzone jaja. Trzy razy w tygodniu jest podawany serek homogenizowany, na przemian z serem topionym, białym serem i gotowanymi jajkami. Gdy powód przebywał na wolności nie spożywał wyszukanych dań. Twierdzi, że korzystał z posiłków na stołówce w sądzie, gdzie --- STRONA 6 --- jego matka pracuje jako zmywająca. Nie wie czy rodziny innych pracowników stołówki dostawały obiady. (dowód: zeznania powoda k. 127-128) Zgodnie z obowiązującymi przepisami w służbie więziennej do utrzymania czystości oraz higieny każdy z osadzonych otrzymuje raz w miesiącu następujące składniki: mydło toaletowe – 100 gram, krem do golenia 1 tuba, nożyk do golenia 1 szt., proszek do prania 200 gram, pasta do zębów 1 tuba, papier toaletowy 1 szt. – 1 raz w miesiącu, szczoteczka do zębów 1 szt. na 6 miesięcy, środki do dezynfekcji i czyszczenia sanitariatów oraz pastowania podłogi – 1 raz w miesiącu. Powód uskarża się, że ilość środków czystości jest niewystarczająca. W miarę możliwości wspiera go rodzina. (dowód: informacja z ZK w N. z dnia 1.09.2010r. k. 60 ) W ZK w N. każdy osadzony miał i ma zapewnioną opiekę medyczną. Powód korzysta z wizyt u lekarza – lekarz go przyjmuje. Powód pomimo, że ma problemy z porannym oddawaniem moczu nie zgłosił tego faktu lekarzowi. Ponadto powód uskarża się na łuszczenie głowy na skórze oraz czerwone plamy, a także na łysienie, wypryski na skroniach – na co otrzymał maść. Powód skarży się na odmowę opieki medycznej gdy bolał go ząb. Początkowo podawano mu środki przeciwbólowe, odmówiono wezwania karetki pogotowia z powodu bólu zęba. Po 10 dniach ząb został wyleczony. Powód posiada braki w uzębieniu. Stracił zęby gdy przebywał na wolności. Na wolności uczęszczał do lekarza gdy była taka potrzeba. W przeszłości powód palił papierosy. Powód nie nosi okularów. Dobrze widzi. Uskarża się na ból, pieczenie oczu i z tymi dolegliwościami udaje się do lekarza, który przepisuje mu krople. (dowód: zeznania powoda k. 127-128) Podczas pobytu w zakładzie karnym powód może korzystać z biblioteki. W okresie letnim uczęszczał na spacery rekreacyjne – dodatkowe raz w tygodniu. Ponadto powód uczestniczy w spacerach codziennie przez godzinę. Powodowi odmówiono możliwości korzystania z siłowni gdyż był karany dyscyplinarnie za przekroczenia w zakładzie karnym. Powód ma możliwość korzystania ze świetlicy, gdzie może pograć w ping-ponga, wolałby jednak korzystać z siłowni. Gdy przebywał na wolności nie chodził na siłownię, jeździł na rowerze. Powód ma dostęp do telewizji, muzyki. (dowód: zeznania powoda k. 127-128) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, których treści nie kwestionowano, opinii biegłego ds. wycen nieruchomości ogólnobudowlanych, zeznań powoda. Ustalając powierzchnię cel i wskaźnik powierzchni przypadający na jednego więźnia Sąd oparł się na wyliczeniach biegłego K. D., a nie na powierzchniach cel podanych w piśmie ZK z dnia 6.05.2009 (k. 45-48), ponieważ biegły podał przy użyciu jakiego sprzętu dokonywał pomiarów. Jego pomiary różniły się od powierzchni cel podanych w piśmie ZK, a w trzech przypadkach były to różnice istotne. W ocenie Sądu to wyliczenia biegłego K. D. są rzetelne, a do opinii w tej części nie zostały złożone zarzuty. Dlatego Sąd jego opinię ocenił jako profesjonalną, jasną i pełną. Biegły wydał powyższą opinię po wykonaniu szczegółowej --- STRONA 7 --- wizji lokalnej w ZK w N. Wnioski swojej opinii rzeczowo i wyczerpująco uzasadnił. Biegły także ustosunkował się do zarzutów wniesionych przez strony. Zeznania powoda co do osadzania go wspólnie z osobami zarażonymi na choroby zakaźne, dotyczące możliwości leczenia w ZK i jego aktualnego stanu zdrowia związanego z pobytem w więzieniu, wyżywienia, brak możliwości ćwiczeń fizycznych Sąd uznał za przejaskrawione. Jak wynika z zeznań powoda niezbyt często kontaktował się na wolności z lekarzami, stracił nawet uzębienie, tymczasem przebywając w więzieniu uskarża się na opiekę medyczną. Powyższe wskazuje zatem na to, że powód odkąd znalazł się w ZK ma silne poczucie dbania o własne zdrowie. Niezależnie od powyższego nic nie stoi na przeszkodzie aby powód wykonywał ćwiczenia fizyczne w celi. Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa (m.in. orzeczenie SN z dnia 2 maja 1957 r., II CR 305/57, OSNCK 1958, nr 3, poz. 72; wyrok SN z dnia 6 grudnia r., IV CSK 269/06, Lex, nr 233045; uzasadnienie wyroku SN z dnia 7 marca 2006 r., I PK 146/05, OSNP 2007, nr 5-6, poz. 67) i poglądów doktryny przy wniesieniu pozwu do Sądu nie jest wymagane wskazanie podstawy prawnej. Przytoczona podstawa prawna nie wiąże sądu. Należy jednak podkreślić, że wskazanie przez powoda przepisów prawa materialnego nie pozostaje bez znaczenia dla przebiegu i wyniku sprawy, albowiem pośrednio określa okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwu (por. m.in. wyrok SN z dnia 23 lutego 1999 r., I CKN 252/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 152). T Powód w niniejszej sprawie domagał się kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania za przebywanie w nieludzkich warunkach, niezgodnych z przepisami i standardami europejskimi, osadzenie w celi niezgodnie z art. 110 kkw, gdzie na jedną osobę przypadało mniej niż 3 m. kw., brak korzystania z ciepłej wody, niewłaściwą wentylację lub jej brak, niewłaściwe wyżywienie: gramatura, kaloryczność, często niedające się spożyć, zimne posiłki, niewłaściwe oświetlenie cel mieszkalnych, brak właściwego oświetlenia w celi w porze dziennej przez światło naturalne, konieczność korzystania w ciągu dnia z oświetlenia sztucznego, co niekorzystnie wpływa na wzrok, niewłaściwą temperaturę w celi – w okresie zimowym zbyt niska, niewłaściwą ilość środków higieny osobistej i do zachowania właściwej czystości w celi, niezabudowany kącik sanitarny i brak w nim właściwej wentylacji, istniejące zagrożenie zarażenia chorobami skórnymi oraz innymi wirusami, przebywanie w celi z osobami o różnych schorzeniach, co powoduje możliwość nabycia różnych chorób wirusowych, niewłaściwą opiekę medyczną, ignorowanie schorzeń skazanego, brak dostępu do lekarzy specjalistów. Podstawą żądania powoda zdaniem Sądu jest art. 448 k.c. w związku z art. 23 i 24 k.c., gdyż w uzasadnieniu pozwu powód podkreślił, że przebywał w warunkach cel przeludnionych powołując się na przepisy Konstytucji RP oraz podnosił, m. in. że brakowało drożnej wentylacji, oświetlenie było niewłaściwe. Odnosząc się do żądania powoda dotyczącego zapłaty z tytułu narażenia go przez stronę pozwaną na utratę zdrowia przez brak zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej oraz osadzanie go w celach przeludnionych, w których brak było wentylacji, niewłaściwe oświetlenie, brak ciepłej wody, niezabudowany kącik sanitarny, z osobami chorymi na choroby zakaźne, niewłaściwe wyżywienie, niewłaściwą ilość środków higieny osobistej i zachowania czystości w celach, brak możliwości ćwiczeń sąd zważył, iż roszczenie to nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 417 k.c., który stanowi o odpowiedzialności --- STRONA 8 --- Skarbu Państwa odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje jeśli spełnione zostają przesłanki: niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej, powstania szkody, związku przyczynowego między bezprawnym działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej a zaistniałą szkodą. Zgodnie z regułą rozkładu ciężaru dowodu obowiązek wykazania faktu spoczywa na stronie, która z tego faktu zamierza wywieść korzystne dla siebie skutki prawne - art. 6 k.c. Skoro powód twierdził, że ziściły się przesłanki obciążenia odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarb Państwa-Zakład Karny w N., to obowiązany był ten fakt udowodnić. W niniejszej sprawie bezspornym było, że w pewnych okresach odbywania kary pozbawienia wolności powoda przebywał on w celi przeludnionej, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była mniejsza niż 3m 2 . Jednakże działaniu strony pozwanej polegającego na umieszczaniu powoda w celi przeludnionej nie można przypisać waloru bezprawności, którą w świetle ugruntowanego poglądu doktryny i orzecznictwa należy rozumieć jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który obejmuje nie tylko nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, ale także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych występujących pod pojęciem ”zasad współżycia społecznego”. Powód dochodzi swojego roszczenia za okres od 20.10.2009r. do 4.08.2010r. Powyższe zachowanie strony pozwanej mieściło się w granicach art. 110 § 2 zd. 1 k.k.w i 248 § 1 k.k.w., który należy zastosować do roszczeń powoda do 5.12.2009r. gdyż domaga się on ochrony swoich praw za okres przebywania w ZK tj.: 20.10.2009 – 4.08.2010r. Stan prawny związany z możliwością odstąpienia od stosowania normy 3 m 2 powierzchni mieszkalnej na osobę został szczegółowo opisany w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. sygn. akt SK 25/07 (Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A rok 2008, Nr 4, poz. 62). Z treści sentencji tego wyroku wynika, że przepis art. 248 § 1 k.k.w. jest niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz, że utraci on moc z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dziennik Ustaw Nr 96 (poz. 620) został ogłoszony 5 czerwca 2008 r. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. stracił zatem moc dopiero z dniem 5 grudnia 2009 r. Wobec powyższego stronie pozwanej nie można było zarzucić naruszenia art. 248 § 1 k.k.w. gdyż w okresie objętym pozwem, aż do 5 grudnia 2009 r. norma ta obowiązywała w polskim porządku prawnym. Podkreślenia wymaga, że art. 248 § 1 k.k.w. stanowił wyjątek od zasady wyrażonej w art. 110 § 2 zd. 1 k.k.w., pozwalając w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 . Przepis ten zobowiązywał administrację zakładu karnego do bezzwłocznego powiadamiania sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w powierzchni na jednego osadzonego. Jak wynika z ustaleń niniejszej sprawy od dnia 20.10.2009r. do dnia 5.12.2009r. powód przebywał w celach: nr (…) ( od 20.10.2009r. do 6.11.2009r. ) w której na powoda mając na względzie, że w okresie tym z powodem przebywało 10 i 11 osadzonych wynosiła 3,40 m 2 i 3,09 m 2 i (…) ( od 6.11.2009r. do 5.12.2009r. ) mając na względzie, że w okresie tym z powodem przebywało 8 osadzonych wynosiła 3,00 – mając na uwadze, powierzchnię cel podaną przez Zakład Karny w piśmie z dnia 1.09.2010r. Administracja Zakładu Karanego w N. nie naruszyła więc zasady wyrażonej w art. 110 § 2 zd. 1 k.k.w. Zgodnie z treścią art. 110 § 1. Kodeksu karnego wykonawczego w brzmieniu obowiązującym od dnia 6 grudnia 2009r. skazanego osadza się w celi mieszkalnej --- STRONA 9 --- wieloosobowej lub jednoosobowej. § 2. powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. § 2b. dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych: 1) skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, 2) skazanego określonego w art. 64 § 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, 3) skazanego za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, 4) skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, 5) skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie, 6) przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, 7) osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności. § 2c. okres, o którym mowa w § 2b, może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego w warunkach określonych w § 2b nie może przekroczyć 28 dni. Za okres od 6.12.2009r. do dnia 4.08.2010r. w świetle informacji podanej w piśmie ZK z dnia 1.09.2010r. powód przebywał jedynie w okresie od 2.02.2010r. do 5.02.2010r. w celi nr (…) kiedy to powierzchnia przypadająca na 1 osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . Dyrektor Zakładu Karnego wydał jednak stosowne decyzje w tym przedmiocie w dniach 2 i 16.02.2010r. uzasadniając, że takie umieszczenie jest konieczne z uwagi na konieczność pobytu w zakładzie karnym nie mającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych. Nie można również mówić o bezprawności działań strony pozwanej, która umieszczała powoda w celach w których brak jest przewodów wentylacyjnych, czy też jest bardzo słaby ciąg, brak jest należytego oświetlenia naturalnego jak i sztucznego. Powód natomiast w żaden sposób nie wykazał aby w zakładzie karnym było niewłaściwe wyżywienie: gramatura, kaloryczność, często niedające się spożyć, zimne posiłki, brak dostępu do ciepłej wody, niewłaściwa temperatura w celi – w okresie zimowym zbyt niska, niewłaściwa ilość środków higieny osobistej i do zachowania właściwej czystości w celi, przebywanie w celi z osobami o różnych schorzeniach, co powoduje możliwość nabycia różnych chorób wirusowych, niewłaściwa opieka medyczna, ignorowanie jego schorzeń, brak dostępu do lekarzy specjalistów, a także brak możliwości ćwiczeń. Jeśli chodzi o zarzut powoda dotyczący braku należytej pomocy medycznej u strony pozwanej to powód nie udowodnił ziszczenia się w/w przesłanek warunkujących przypisanie odpowiedzialności odszkodowawczej. Jeśli chodzi o zapewnienie opieki medycznej, to według materiału zebranego w niniejszej sprawie powód miał zapewniony stały dostęp do lekarza i innych specjalistów, z których korzystał. Powód nie udowodnił, by w związku z działaniem ( zaniechaniem) strony pozwanej w kwestiach opieki medycznej powstała u niego jakakolwiek szkoda. W szczególności powód nie posiada wady wzroku, a na ból i pieczenie oczu, zmiany skórne otrzymywał stosowne krople i maści, co sam przyznał. Powód nie zwracał się o regularne badania okulistyczne. Odnośnie tego jak powód dba o swój stan zdrowia należy zwrócić uwagę, że powód mając 23 lata i przebywając na wolności stracił uzębienie. Powód pomimo porannego problemu z oddawaniem moczu nie zgłosił tego faktu --- STRONA 10 --- lekarzowi. W żaden sposób powód nie wykazał także aby fakt łysienia był przyczyną osadzenia w zakładzie karnym. Odnośnie otrzymywanych środków higienicznych oraz środków czystości – jak wynika z pisma zakładu karnego z dnia 1.09.2010r. są one wydawane zgodnie z obowiązującymi w służbie więziennej przepisami. Powód ponadto ma możliwość korzystania z ciepłej wody, dziennie dostarczane są dwa wiadra ciepłej wody na celę, ponadto w celi jest bieżąca zimna woda, a osadzeni dysponują elektrycznymi czajnikami i mają możliwość podgrzania wody. Ponadto zgodnie z regulaminem powód raz w tygodniu korzysta z kąpieli. Odnośnie możliwości korzystania z ćwiczeń powód miał możliwość korzystania z siłowni, jednak został pozbawiony tej możliwości – jak sam przyznał gdyż został ukarany dyscyplinarnie. Ponadto ma możliwość korzystania ze świetlicy, gdzie może grać w ping- ponga, może także ćwiczyć w celi. Reasumując w niniejszej sprawie nie można mówić o bezprawności działań strony pozwanej. Ponadto powód nie udowodnił, by jego pobyt w ZK w N. spowodował u niego uszczerbek na zdrowiu. Co do argumentów powoda, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności uwłaczały jego zagwarantowanym prawom Sąd zważył, że dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji; zgodnie z art. 30, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89 (OSPiKA 1990, nr 9, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez okoliczności zewnętrzne. „Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 e.k.p.c. stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego”-por uzasadnienie wyroku SN z dnia 28.01.2007 V CSK 431/1006. --- STRONA 11 --- Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. W niniejszej sprawie strona pozwana Skarb Państwa wykazała, że jej działanie, w tym osadzenie powoda w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2, było zgodne z prawem, o czym szczegółowo była już mowa wyżej. Niezależnie od powyższego nawet gdyby przyjąć za opinią biegłego K. D., z której to wynika, że powierzchnia cel (…),(…),(…) jest mniejsza niż podana w piśmie zakładu karnego z dnia 1.09.2010r. i wynosi celi nr (…): 23,04 m 2 a nie 24,01 m 2 , celi nr (…): 12,53 m 2 a nie 15,11 m 2 , celi nr (…) 33,78m 2 a nie 39,31 m 2 , co powoduje, że przy liczbie osadzonych wraz powodem, na powoda przypadała powierzchnia mniejsza niż 3m 2 to nie decyduje to każdorazowo o uznaniu tych warunków za naruszające godność. Może do tego dojść tylko w sytuacji gdy oprócz przeludnienia w celi zajdą inne dodatkowe okoliczności. W ocenie sądu takie okoliczności nie zaszły. Warunki dotyczące wyposażenia cel mieszkalnych w ZK w N. w ocenie Sądu spełniały wymogi z art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. Cele wyposażone były i są wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych. Ponadto w każdej z celi znajdował się kącik sanitarny oddzielony od reszty pomieszczenia trwałymi obudowami, umożliwiający wykonywanie podstawowych czynności higienicznych i fizjologicznych. W celach brak było wentylacji, a w niektórych nie była ona drożna, a oświetlenie nie było wystarczające co wynika bezpośrednio z opinii biegłego K. D. W tym przypadku stronie pozwanej nie można zarzucić bezprawności działania. Budynki zakwaterowania osadzonych w ZK w N. wzniesiono w XVII wieku (co Sądowi wiadomo z urzędu) i wielokrotnie adaptowano do funkcji jednostki penitencjarnej, nie odnosi się do nich szereg współczesnych przepisów i warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ponadto jeśli chodzi o ZK w N. to nie można mówić o braku jakiejkolwiek wentylacji. Dopływ świeżego powietrza do cel zapewniały m.in. okna i drzwi. Każda z cel codziennie w czasie spaceru więźniów jest wietrzona. Nie można zatem przyjmować, że powód był pozbawiony dostatecznego dopływu powietrza w rozumieniu art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. Sam zatem brak drożnej wentylacji w celach, niewłaściwe oświetlenie nie spowodował, że warunki w celach zajmowanych przez powoda były niegodziwe lub niehumanitarne, a dobra osobiste powoda takie jak godność, prawo do intymności zostały naruszone. Poza powyższymi wywodami Sąd zważył, że zasadniczymi przesłankami przy rozstrzyganiu o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. są rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutki dla poszkodowanego, a także zachowanie naruszyciela - por. wyrok SN z dnia 13.06.2002, V CKN 1421/00, niepubl. Analizując stan faktyczny przedmiotowej sprawy w kontekście art. 448 k.c., nie można zapominać, że pewien dyskomfort związany z przebywaniem w zakładzie karnym jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności. Skazany powinien się liczyć z tym, że pobyt w więzieniu nie jest nagrodą. Kara jako środek represyjny o charakterze prewencyjnym z założenia ma stanowić pewną dolegliwość dla sprawcy, jako odpłata za popełnione przestępstwo, a sprawca nie może oczekiwać, że jej odbywanie nie będzie łączyło się z żadnymi niedogodnościami. Kara jako taka musi być odczuwalna. Powód w niniejszej sprawie prezentował postawę roszczeniową, przedstawiając się jako ofiara instytucji państwowej, zapominając przede wszystkim o tym, że --- STRONA 12 --- został skazany na karę pozbawiania wolności za przestępstwo kradzieży z włamaniem. Powód zwracał przede wszystkim uwagę na przeludnienie w celach, w których przebywał, pomijając zupełnie przyczynę, dla której w tej celi się znalazł. Powód szeroko również pisał o przysługujących mu zgodnie z Konstytucją RP i prawem międzynarodowym prawach. Prawo do własności, wolności wiąże się z obowiązkiem poszanowania prawa własności, wolności innych ludzi. Nie można interpretować praw człowieka w sposób wybiórczy, powołując się jedynie na prawa a zapominając o obowiązkach. Rozstrzygając samą zasadność roszczenia powoda nie można było zapomnieć o przeciętnych warunkach życia społeczeństwa polskiego. Niejednokrotnie ludzie na wolności nie mają zapewnionych takich warunków bytowych i opieki medycznej jak osadzeni w więzieniach. Widzi się bowiem obrazy ze szpitali w których, chorzy śpią na korytarzach. Także przy korzystaniu z usług medycznych ludzie na wizytę u specjalisty czekają po kilka miesięcy. W zakładach karnych więźniowie natomiast na kontakt ze specjalistą czekać nie muszą. Niezależnie od powyższego należy dodać, że zachowanie powoda w czasie odbywania kary pozbawienia wolności jest naganne, powód był wielokrotnie karany dyscyplinarnie za przewinienia w zakładzie karnym. Nie przestrzega zatem porządku i dyscypliny. Zdaniem sądu taka postawa powoda uzasadnia stanowisko, że przyznanie mu ochrony prawnej za naruszenie godności osobistej byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i poczuciem sprawiedliwości. ( orz. SA w Lubinie IACa 259/10 ) Biorąc pod uwagę powyższe wywody Sąd oddalił powództwo w całości orzekając jak w punkcie I sentencji. Na zasadzie art. 102 k.p.c. uwzględniając trudną sytuację finansową powoda Sąd odstąpił od obciążania go kosztami postępowania, które pokrył za powoda Skarb Państwa. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na zasadzie art. 98 kpc uwzględniając wynik procesu.