Wyrok I C 352/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 352/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Bożena Osadnik Protokolant: st. sekr. sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 14 września 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa A.R. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w ..., Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w ... o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w ..na rzecz powoda kwotę 1000 zł (jeden tysiąc złotych) z odsetkami ustawowymi od dnia 28 września 2011 roku tytułem zadośćuczynienia, 2. w pozostałej części powództwo oddala, 3. oddala wniosek pozwanego o zwrot kosztów procesu, 4. przyznaje radcy prawnemu M. K. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w …. kwotę 4 428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych), w tym kwotę 828 zł (osiemset dwadzieścia osiem złotych) jako podatek VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. 1 --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 352/09 Uzasadnienie Powód A.R. domagał się od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w ..., Dyrektora Zakładu Karnego w ..., Dyrektora Zakładu Karnego w ..zasądzenia kwoty 2.000 zł za każdy miesiąc przebywania w pozwanych jednostkach z odsetkami ustawowymi. Na uzasadnienie swoich roszczeń powód podał, iż w Areszcie Śledczym w ... przebywał w okresie od 18 sierpnia 2006 r. do 31 lipca 2007 r., w Zakładzie Karnym w ... od 22 czerwca 2008 r. do 11 grudnia 2008 r., a w Zakładzie Karnym w ..od 11 grudnia 2008 r., a koniec kary tam odbywanej ma przypaść na dzień 9 września 2010 r. Powód podał, iż pozwany w okresie objętym pozwem nie zapewnił mu minimalnych warunków bytowych przewidzianych prawem, był przez okres izolacji poddany niezgodnemu z prawem, nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu w związku z nie zapewnieniem mu humanitarnych warunków izolacji. W jego ocenie pozwany odpowiada w szczególności za przeludnienie oraz wynikające z niego brak wyposażenia cel, zły stan cel : wilgoć, robactwo, grzyb, przeciążony system opieki medycznej, długi okres oczekiwania na wizytę u lekarzy specjalistów takich jak stomatolog, dermatolog, psycholog. Powód powołał się na przepisy Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, Kodeksu cywilnego oraz prawo europejskie, w tym na Europejską konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (pozew – k. 3-5). W piśmie procesowym z dnia 23 lipca 2009 r. pełnomocnik powoda ustanowiony z urzędu podtrzymał żądania pozwu, precyzując, iż powód domaga się zasądzenia na swoją rzecz łącznie kwoty 76 940 zł,. w tym kwoty 34.600 zł w związku z przebywaniem w Zakładzie Karnym w ... oraz kwoty 42.340 zł w związku z przebywaniem w Zakładzie Karnym w .... Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dodał, iż powód zarzuca pozwanemu również nie zapewnienie prywatności podczas korzystania z zaplecza sanitarnego, co wywoływało konflikty i przemoc między osadzonymi, naruszenie przepisów sanitarnych – w celach panowała wilgoć, występowały insekty i zagrzybienie. Podał, iż powód w Areszcie 2 --- STRONA 3 --- Śledczym w ..., był osadzony z czterema innymi osobami w celi o powierzchni 12 m2, gdzie znajdowało się 5 łóżek oraz pomieszczenie sanitarne, przy czym powierzchnia przeznaczona do poruszania się wynosiła około 5 m2. W każdej z cel tego aresztu panowały takie same warunki lokalowe. Natomiast w Zakładzie Karnym w ... powód przebywał w pawilonie nr III w celi nr 5 o powierzchni 20 m2. W celi tej przebywało 10 osób. Wskazał, że w Areszcie Śledczym i Zakładzie Karnym w ... przebywał łącznie przez 519 dni (17,3 miesiąca) w okresach od : 18.09.2006 r. do 31.07.2007 r., od 22.06.2008 r. do 11.12.2008 r. W Zakładzie Karnym w ..przebywał od 11.12.2008 r. i ma przebywać do 9.09.2010 r. tj. przez okres 635 dni (21,17 miesiąca). Początkowo był zakwaterowany na oddziale IV w celi nr 426, gdzie na 24 m2 przebywało 10 osób, w tym pomieszczenie sanitarne i łóżka, a powierzchnia przeznaczona do poruszania się wynosiła około 10 m2. W dniu wniesienia pozwu powód przebywał na oddziale III w celi nr 318 o powierzchni 12 m², w tym znajduje się pomieszczenie sanitarne i prycze, przy czym wolna powierzchnia wynosiła około 4 m2. W celi tej przebywało łącznie 6 osób. Pełnomocnik powoda uzasadniając wysokość dochodzonego roszczenia powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Sądu Apelacyjnego w ….. (pismo procesowe z dnia 23 lipca 2009 r. – k. 25-32). W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w ..., Dyrektor Zakładu Karnego w ..., reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na poparcie swojego stanowiska w sprawie podał, iż zarzut naruszenia art. 110 § 2 k.k.w., tj. osadzenia go w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m2 na jednego osadzonego był całkowicie bezpodstawny, bo działanie takie nie nosi znamion bezprawności. W tym miejscu pozwany powołał się na przepis art. 248 § 1 k.k.w., dopuszczający w uzasadnionych przypadkach umieszczenie na czas określony osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę jest mniejsza niż 3 m². Wobec tego działania administracji penitencjarnej w stosunku do osadzonego mieściły się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny. Dodał, iż podstawą zasądzenia zadośćuczynienia jest oprócz przeludnienia kumulacja negatywnych warunków, co musi zostać poparte odpowiednimi dowodami. 3 --- STRONA 4 --- Istotne znaczenie ma przy tym również ogólna sytuacja ekonomiczna i społeczna występująca w państwie. Pozwany podniósł, iż powód nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił szkody, jej wysokości oraz normalnego związku przyczynowego. Wskazał, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności, w tym również wobec powoda, są łagodzone osadzeniem w zakładach typu półotwartego. Pozwany powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych oraz prawo europejskie (odpowiedź na pozew – k. 43-61, k.99 do 118,pismo k.322,323). W pozostałych pismach procesowych strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie. Natomiast pismem z dnia 12 kwietnia 2010 r. pełnomocnik powoda cofnął pozew w zakresie, w którym dochodzona pierwotnie kwota dotyczyła okresu, o który odbywana przez powoda kara pozbawienia wolności uległa skróceniu, tj. cofnął pozew co do kwoty 20.860 zł (k. 538-540). Pismem procesowym z dnia 28 kwietnia 2010 r. pełnomocnik powoda zmodyfikował stanowisko co do cofnięcia pozwu w ten sposób, że ograniczył żądanie pozwu o kwotę 20.600 zł. Podał, iż pierwotnie dochodził kwoty 76.940 zł, przy czym kwota ta obliczona była przy założeniu, że odbywanie kary pozbawienia wolności przez powoda zakończy się w dniu 9 września 2010 r. Powód zakończył odbywanie tejże kary z dniem 3 grudnia 2009 r., wobec czego łączny czas jego izolacji w pozwanych jednostkach uległ skróceniu o 309 dni( 10.3 miesiąca). Poza tym podtrzymał wszystkie dotychczasowe żądania, twierdzenia oraz wnioski (k. 546-547). W piśmie procesowym z dnia 1 czerwca 2010 r. pozwany nie wyraził zgody na cofnięcie pozwu w powyższym zakresie (k. 559-560). Na rozprawie w dniu 29 czerwca 2010 r. pełnomocnik powoda podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w pismach z dnia 12 i 28 kwietnia 2010 r. podał, że w zakresie, o którym mowa w pismach cofa pozew ze zrzeczeniem się roszczenia ( k.566) W dniu 10 marca 2011 r., na rozprawie powód podał, iż w czasie jego pobytu w Zakładzie Karnym w ..została naruszona jego godność osobista w związku z brakiem intymności przy korzystaniu z kącika sanitarnego. Natomiast podczas pobytu w Zakładzie Karnym w ... nie miał swobody ruchu w celi, a nadto zarzucił długi czas oczekiwania na skorzystanie z toalety. Na skutek takich warunków odczuwał stres, który tłumił w sobie. Nadto oświadczył, iż dochodzonej pozwem kwoty domaga się 4 --- STRONA 5 --- tylko z tytułu zadośćuczynienia, a nie odszkodowania, albowiem nie doznał żadnego uszczerbku na zdrowiu, jest zdrowy i czuje się zdrowo. (k. 676 odwrót,677). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A.R. przebywał w Zakładzie Karnym w ... w okresie od 21 sierpnia 2006 r. do 31 lipca 2007 r. w oddziale mieszkalnym A w celach nr 53, 61, 92, 50 i 73.W okresie od 23 czerwca 2008 r. do 11 grudnia 2008 r. powód przebywał w oddziale A w celi nr 54, a następnie w oddziale G półotwartym. Ustalenie dokładnie numeru celi, w której wówczas był zakwaterowany nie było możliwe z uwagi na to, iż nie prowadzono jeszcze wtedy szczegółowej ewidencji rozmieszczenia osadzonych w oddziale półotwartym. W Zakładzie Karnym w ... jest oddział, w którym umieszczane są osoby tymczasowo aresztowane, nie ma natomiast odrębnej jednostki penitencjarnej w postaci aresztu śledczego. Na oddziale tym powód był umieszczony na początku izolacji. Spełnia on wszystkie wymogi przewidziane prawem – kąciki sanitarne zapewniały intymność, były nowe okna plastikowe zapewniające dopływ świeżego powietrza i światła słonecznego. Osadzonym zapewniono zajęcia na świetlicy oraz wypożyczanie książek. Jak wynikało z protokołu wizytacji Zakładu Karnego w ... przeprowadzonej przez sędziego Sądu Okręgowego w …., obejmującej okres od 1 stycznia 2006 r. do 1 kwietnia 2007 r. oraz okres od 15 marca 2008 r. do 25 czerwca 2009 r. oraz zeznań świadków w każdej celi znajdowały się metalowe, piętrowe łóżka z materacami, stoły drewniane, taborety, szafki, wiadra, kosze, głośniki radiowe i inne przedmioty należące do osadzonych. W zakładzie typu półotwartego sale mieszkalne nie były skanalizowane, gdyż w każdym pawilonie były zbiorowe łazienki oraz ubikacje. Cele posiadały natomiast kąciki higieniczne składające się z umywalki i toalety. Okna w celach zapewniały odpowiedni dopływ światła naturalnego. Skazani mieli zapewnioną możliwość przebywania na świeżym powietrzu. W celu poprawy warunków odbywania kary pozbawienia wolności przeprowadzono liczne prace remontowe. W protokole tym stwierdzono, że kierownictwo Zakładu Karnego w ... w sposób prawidłowy realizowało we wskazanym okresie zadania wynikające z przepisów, w tym Kodeksu karnego wykonawczego. Nadto skazani mieli możliwość podjęcia nauki, zatrudnienia oraz wykonywania praktyk religijnych. Na terenie zakładu były prowadzone zajęcia kulturalno-oświatowe 5 --- STRONA 6 --- i sportowe, w tym na świeżym powietrzu, funkcjonowała biblioteka. Osadzonym zapewniono dostęp do badań psychologicznych i pomocy postpenitencjarnej. Powód podczas pobytu w Zakładzie Karnym w ... nie składał skarg. Zdarzało się okresowo, gdy powód przebywał w Zakładzie Karnym w ... na oddziale, w którym umieszczane są osoby tymczasowo aresztowane, że był osadzony z czterema innymi osobami w celi o powierzchni 12 m², gdzie znajdowało się 5 łóżek oraz pomieszczenie sanitarne, przy czym powierzchnia przeznaczona do poruszania się wynosiła około 5 m² i było ciasno. Podobnie okresowo zdarzało się, gdy powód przebywał w Zakładzie Karnym w ..., w pawilonie nr III w celi nr 5, o powierzchni 20 m2 , że w celi przebywało 9, 10 osób; czy - w celi nr 73, przeznaczonej dla 3 osób - przebywało 6 osób, co powodowało, że było ciasno tak, że nie można było się swobodnie poruszać. Dowód: protokół wizytacji Zakładu Karnego w ... przeprowadzonej przez sędziego Sądu Okręgowego w ….., obejmującej okres od 1 stycznia 2006 r. do 1 kwietnia 2007 r. – k. 62-68; protokół wizytacji Zakładu Karnego w ... przeprowadzonej przez sędziego Sądu Okręgowego w ….., obejmującej okres od 15 marca 2008 r. do 25 czerwca 2009 r. – k. 69-72; pismo pozwanego z dnia 17 marca 2011 r. – k. 685; zeznania świadka W. D. – k. 340; zeznania świadka J. P. – k. 340 verte; zeznania świadka K. S. – k. 445-446;częściowo zeznania świadka M. P. k.447 zeznania świadka R. K. – k. 566verte-567verte; zeznania świadka S. L. – k. 603- 604; zeznania świadka D. M. – k. 675-676; częściowo zeznania powoda – k. 346-349 i k.676,677. Powód podczas pobytu w Zakładzie Karnym w ... miał zapewnioną opiekę lekarską. Do lekarza oddziałowego można było zapisać się dzień wcześniej. Psycholog również był dostępny na terenie zakładu przez cały czas. Czas oczekiwania na wizytę z lekarzem specjalistą wynosił około jednego miesiąca. Z książeczki zdrowia powoda wynikało, iż nie zgłaszał on żadnych skarg w tym zakresie. Przeprowadzono u niego badanie radiologiczne oraz badania profilaktyczne. Nadto został zakwalifikowany do wykonywania pracy na budowie – prace ogólnobudowlane. Dowód: książeczka zdrowia powoda w Zakładzie Karnym w ... – k. 190-200; zeznania świadka K. S. – k. 445-446; zeznania świadka R. K. – k. 566verte-567verte; zeznania świadka S. L. – k. 603-604; zeznania świadka D. M. – k. 675-676. 6 --- STRONA 7 --- Natomiast w Zakładzie Karnym w ..powód przebywał w okresie od 11 grudnia 2008 r. do 21 maja 2009 r. w celi nr 426, w okresie od 21 maja 2009 r. do 23 lipca 2009 r. w celi nr 318, w okresie od 23 lipca 2009 r. do 9 października 2009 r. w celi nr 334 oraz w okresie od 9 października 2009 r. do 3 grudnia 2009 r. w celi nr 331. W okresie od 21 maja 2009 r. do 3 grudnia 2009 r. powód przebywał w celi na oddziale półotwartym. Jak wynikało ze sprawozdania z wizytacji Zakładu Karnego w ..przeprowadzonej przez sędziego wizytatora do spraw penitencjarnych Sądu Okręgowego w ….. obejmującej okres od 1 listopada 2008 r. do 31 lipca 2009 r. pojemność tej jednostki penitencjarnej wynosiła 749 miejsc, a liczba skazanych odbywających karę pozbawienia wolności na dzień 31 lipca 2009 r. wyniosła 821. Wobec tego dla pewnej części skazanych norma 3m² została naruszona. Osadzeni mieli możliwość podjęcia nauki, zapewniono im zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe, korzystanie z biblioteki oraz wykonywanie praktyk religijnych. Skazani objęci byli opieką medyczną, w tym stomatologiczną i okulistyczną. Do lekarza internisty zapisywano się dzień wcześniej. Zapewniona była także opieka ze strony psychologa. Powód korzystał z pomocy medycznej w tym zakładzie. Cele były wyposażone w podstawowy sprzęt, taki jak łóżka, stoły, krzesła. Kąciki sanitarne były odgrodzone od reszty pomieszczenia przy pomocy zasłon albo płytą pilśniową. Osadzeni montowali dodatkowe zasłonki, by zasłonić wejście do kącika sanitarnego dla zachowania prywatności, gdyż było widać osobę korzystającą z toalety, co było krępujące. Według zeznań świadków w celach nie było insektów, była wentylacja, okna były nieszczelne, co powodowało, że zimą w celach było zimno. Dowód: sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w ..przeprowadzonej przez sędziego wizytatora do spraw penitencjarnych Sądu Okręgowego w ….. obejmującej okres od 1 listopada 2008 r. do 31 lipca 2009 r. – k. 286-295; książka zgłaszających się do lekarza i na zabiegi – k. 201-202; zeznania świadka M. I. – k. 512; zeznania świadka A. Ż. – k. 532verte-533; zeznania powoda – k. 346-349, 676-677verte; częściowo zeznania świadka M. A. – k. 430-432. Z informacji o zaludnieniu Zakładu Karnego w ..wynika, że jednostka ta w latach 2008 i 2009 była permanentnie przeludniona. Na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w ..z dnia 11 grudnia 2008 r. powód został umieszczony w warunkach, w których powierzchnia w celi mieszkalnej na jedną osobę wynosiła 7 --- STRONA 8 --- mniej niż 3 m² na okres do dnia 15 kwietnia 2009 r. Z uwagi na przeludnienie dochodziło pomiędzy osadzonymi do konfliktów. Dowód: informacje o zaludnieniu Zakładu Karnego w ..sporządzonych w dniach 7 września 2009 r., 31 sierpnia 2009 r., 24 sierpnia 2009 r., 17 sierpnia 2009 r., 10 sierpnia 2009 r., 3 sierpnia 2009 r., 27 lipca 2009 r., 20 lipca 2009 r., 13 lipca 2009 r., 6 lipca 2009 r., 29 czerwca 2009 r., 22 czerwca 2009 r., 16 czerwca 2009 r., 8 czerwca 2009 r., 1 czerwca 2009 r., 25 maja 2009 r., 18 maja 2009 r., 11 maja 2009 r., 4 maja 2009 r., 20 kwietnia 2009 r., 14 kwietnia 2009 r., 30 marca 2009 r., 23 marca 2009 r., 16 marca 2009 r., 9 marca 2009 r., 23 lutego 2009 r., 16 lutego 2009 r., 9 lutego 2009 r., 2 lutego 2009 r., 26 stycznia 2009 r., 19 stycznia 2009 r., 12 stycznia 2009 r., 5 stycznia 2009 r., 22 grudnia 2008 r., 29 grudnia 2008 r., 15 grudnia 2008 r. – k. 235-275; decyzja Dyrektora Zakładu Karnego w ..z dnia 11 grudnia 2008 r. – k. 275; zeznania powoda – k. 346-349, 676-677verte; ; częściowo zeznania świadka M. A. – k. 430-432. Powód przed osadzeniem mieszkał z matką, pełnoletnim bratem i konkubentem matki w mieszkaniu typu M-3 o powierzchni 40m2, składającym się z dwóch pokoi, kuchni, wc i łazienki. Lokal ten był wyposażony w podstawowe sprzęty codziennego użytku i utrzymany w należytym porządku. Razem z bratem zajmował pokój o powierzchni 12 m2, w którym nie było kratki wentylacyjnej. Taka kratka znajdowała się w kuchni i łazience. Matka powoda pracowała w KWK „Wujek” jako pracownik fizyczny i zarabiała z tego tytułu około 1.700 zł. Konkubent matki powoda pracował w firmie budowlanej i otrzymywał wynagrodzenie w wysokości około 1.200 zł. Brat powoda pracował w Holandii. Powód pracował w Czechach w fabryce Skody, a dorywczo na budowie. Po opuszczeniu zakładu karnego powód pracował przez około 5 miesięcy w Czechach. Po powrocie do kraju podejmuje dorywcze prace budowlane, zarabiając około 2.000 zł na rękę miesięcznie. Jest kawalerem, razem ze swoją dziewczyną wynajmuje mieszkanie. Ma kilkumiesięczną córkę. Dziewczyna powoda przed urodzeniem dziecka pracowała i zarabiała około 1.000 zł, a obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim. Dowód: wywiady i sprawozdania kuratora sądowego, akta osobowe „B” powoda; zeznania powoda – k. 346-349, 676-677verte. Powód był skazany za czyny z art. 13 § 2 k.k. w związku z art. 280 § 1 k.k., 158 § 1 k.k., 157 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k., z art. 158 § 1 k.k. w związku z 8 --- STRONA 9 --- art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 190 § 1 k.k. jest recydywistą penitencjarnym. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności pracował. W Zakładzie Karnym w ... poprawnie funkcjonował w środowisku współosadzonych, nie należało do podkultury przestępczej, nie zgłaszał zagrożeń bezpieczeństwa własnego, nie miał także zastrzeżeń co do warunków socjalno-bytowych. Kilkakrotnie otrzymywał nagrody. Dowód: akta osobowe „A” i „B” powoda; zeznania powoda- k. 346-349. Powód stwierdził, iż panujące warunki bytowania oraz inne czynniki nie powodowały u niego cierpień psychicznych i w związku z tymi warunkami nie musiał korzystać z pomocy psychologicznej. Dowód: zeznania powoda- k. 346-349,677 Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o powołane dowody, w postaci dokumentów, których prawdziwości strony nie zaprzeczyły, odnośnie warunków socjalno - bytowych, wyposażenia cel w podstawowy sprzęt, taki jak łóżka, stoły, krzesła oraz co do możliwość podjęcia przez osadzonych nauki, zapewnienia im zajęć kulturalno - oświatowych i sportowych, możliwości korzystania z biblioteki oraz wykonywania praktyk religijnych oraz zapewnienia opieki medycznej, w tym lekarzy specjalistów. Powyższe w swych zeznaniach potwierdzili świadkowie W. D. i zasadniczo pozostali osadzeni, co do tego, ze każdy z osadzonych miał zapewnione własne łóżko, choć nie każdy miał zapewnione krzesło, czy miejsce przy stole, z uwagi na ciasnotę w celach. Natomiast, na podstawie dokumentów : sprawozdania z wizytacji zakładu karnego przez sędziego do spraw penitencjarnych, zarządzenia Dyrektora Z.K. w ..i informacji o zaludnieniu, Sąd poczynił ustalenia, odnośnie przeludnienia w celach, co potwierdzili w swych zeznaniach świadkowie osadzeni z powodem. Świadkowie zeznali, że nadmierna ciasnota panująca w celach, w związku z niedostatecznie osłoniętymi kącikami sanitarnymi prowadziła do braku prywatności przy korzystaniu z toalety w Zakładzie Karnym w ..., co również prowadziło do konfliktów między osadzonymi i w tym zakresie zeznania tych świadków Sąd uznał za wiarygodne. Również świadkowie osadzeni z powodem w Z.K. w ... zgodnie potwierdzili nadmierne zagęszczenie osób w celach. Odnośnie zeznań świadka M. A. Sąd nie dał im wiary w części dotyczącej zajęć kulturalno- oświatowych i sportowych, albowiem nie znalazły one odzwierciedlenia w pozostałym 9 --- STRONA 10 --- materiale dowodowym, w tym w sprawozdaniu z wizytacji Zakładu Karnego w ..przeprowadzonej przez sędziego wizytatora oraz w zeznaniach samego powoda. Sąd zważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka chronione są przez Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 30 tego aktu przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. „Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 269/07, LEX nr 315849, M.Prawn. 2007/21/1172). Godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r., sygn. akt I CR 143/89, OSPiKA 1990, poz. 330). Przedmiotowa sprawa dotyczyła kwestii poszanowania godności osobistej w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym Sąd miał na względzie, iż zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania takiej kary stanowi jedno z zasadniczych wymagań demokratycznego państwa prawnego, będące przedmiotem uregulowań o charakterze międzynarodowym. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), stanowi, iż każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka (art. 10 ust. 1). Natomiast w myśl art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Regulacja ta w połączeniu z art. 8 ust. 1 Konwencji, nakazującym poszanowanie życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, w stosunku do 10 --- STRONA 11 --- osób pozbawionych wolności oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku (por. wyrok sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt V CSK 431/06, LEX 255593). Postanowienia powyższe zostały transponowane do polskiego porządku prawnego i zawarte w art. 40, art. 41 i art. 47 Konstytucji RP. Obok przytoczonych przepisów należy mieć też na względzie orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) w tym zakresie. Mianowicie ETPCz uznał, iż każde państwo zobligowane jest do systematycznego kontrolowania decyzji podejmowanych w zakładach karnych, dotyczących zapewnienia osobom tam przebywającym, odpowiednich warunków życia z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok ETPCz z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga nr 8224/78, wyrok ETPCz z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga nr 21915/93). Skoro więc, jak wynika z powyższego, przebywanie w przeludnionej celi może w konkretnym przypadku zostać uznane za rodzaj poniżającego traktowania, skutkującego naruszeniem godności osobistej, wobec tego zasadnym może się stać roszczenie zasądzenia na tej podstawie zadośćuczynienia w oparciu o art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. Przyjęcie natomiast odpowiedzialności z art. 24 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie jego naruszenia lub zagrożenia bezprawnym działaniem (zaniechaniem) sprawcy, co stanowi przesłanki tej odpowiedzialności. Aby jednak można było przypisać zarzut na tej podstawie, poszkodowany musi udowodnić istnienie dobra prawnego oraz fakt jego naruszenia lub zagrożenia na skutek zachowania się sprawcy. W przeciwnym razie w myśl art. 6 k.c. poniesie ujemne konsekwencje nie wykazania faktów, z których wywodzi skutki prawne. Wobec tego, iż, jak już wyżej wskazano, każdorazowe naruszenie godności człowieka trzeba rozpatrywać z punktu widzenia jego wewnętrznych psychicznych odczuć, poszkodowany winien dokładnie określić, jakie jego odczucia w przewidzianych prawem dobrach osobistych uległy naruszeniu lub zagrożeniu. Nadto koniecznym do przypisania odpowiedzialności z tego tytułu jest bezprawne, a zatem sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego, zachowanie się sprawcy. Trzeba mieć na uwadze, iż zgodnie z treścią art. 110 k.k.w. skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, zapewniający skazanemu osobne miejsce 11 --- STRONA 12 --- do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Do dnia 6 grudnia 2009 r. obowiązywał przepis art. 248 § 1 k.k.w., który dopuszczał w wyjątkowych wypadkach możliwość osadzenia więźnia w celi wieloosobowej, gdzie przypadałaby na niego powierzchnia mniejsza niż 3 m 2 . Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie, dotyczącym przyznawania zadośćuczynienia w związku z pobytem w jednostkach penitencjarnych (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w …… z 7 maja 2009 r., sygn. akt I ACa 247/09, Sądu Apelacyjnego we …… z 6 grudnia 2007 r., sygn. akt I ACa 499/07), wskazuje się na konieczność oceny skumulowanego efektu takich warunków jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych i zła wentylacja (por. wyrok ETPCz z dnia 15 lipca 2002 r., skarga nr 47095/99). Dopiero zaistnienie sumy takich warunków, towarzyszących przeludnieniu w celi może prowadzić do stwierdzenia, że dobra osobiste osadzonego zostały naruszone. Samo umieszczenie w przeludnionej celi nie jest bowiem wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że jak wynika z ustaleń Sądu podczas osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w ..., w tym na oddziale dla osób tymczasowo aresztowanych, powód okresowo przebywał w warunkach przeludnienia , jednak Sąd miał na względzie, iż samo zaistnienie przeludnienia zgodnie z przytoczonym orzecznictwem nie stanowi jeszcze podstawy do przyjęcia, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych skutkującego przyznaniem zadośćuczynienia. Koniecznym warunkiem do tego jest bowiem wystąpienie kumulacji negatywnych warunków. Tymczasem jak wynikało z przeprowadzonych dowodów w Zakładzie Karnym w ... warunki bytowo-socjalne były właściwe, odpowiadały przewidzianym prawem standardom, co również przyznawał sam powód. Zaznaczyć należy, że powód od czerwca 2008 r. przebywał w oddziale półotwartym tego zakładu i miał możliwość opuszczenia celi w ciągu dnia ( odbywania spacerów, pracy poza zakładem karnym), zatem nie odczuwał w sposób ciągły uciążliwości związanych z przeludnieniem w celach. Ponadto z zeznań powoda wynika, że przeludnienie w celach powodowało u niego tylko stres, który tłumił w sobie kładąc się na łóżku, jednak nie spowodowało to niego choroby, uszczerbku na zdrowiu. Powód zeznał, że będąc w zakładzie karnym nie odczuwał 12 --- STRONA 13 --- potrzeby kontaktu z lekarzami specjalistami, w tym z psychologiem. Mając powyższe okoliczności na uwadze stwierdzić należy, że powód nie wykazał, by doszło do naruszenia jego dóbr osobistych podczas pobytu w Zakładzie Karnym w .... W tym stanie rzeczy powództwo w tym zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie i wobec braku podstaw przewidzianych w art. 24 k.c. i 448 k.c. uległo oddaleniu. Z ustaleń Sądu wynika także, że w czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w ..panowało przeludnienie. Fakt ten został ustalony przede wszystkim w oparciu o dowody z dokumentów, których strony nie kwestionowały, a to w postaci sprawozdania z wizytacji tego zakładu przez sędziego do spraw penitencjarnych, jak również z informacji o przeludnieniu. Nadto wynikało to z indywidualnej decyzji Dyrektora tego zakładu podjętej w stosunku do powoda o jego czasowym osadzeniu w celi, w której powierzchnia przypadająca na jedną osobę była mniejsza niż 3 m 2 W tym miejscu podkreślić należy, że wskazana w indywidualnej decyzji Dyrektora Zakładu Karnego adnotacja (k.275 ), że powód przyjmuje do wiadomości tą decyzję, nie oznacza, że powód na umieszczenie go w celi w warunkach i przez czas wskazany w decyzji wyraził zgodę, tak jak to wywodzi pozwany. Nadto w okresie obowiązywania art. 248 § 1 k.k.w. przepis ten wymagał, aby umieszczenie skazanego było następstwem szczególnie uzasadnionego wypadku, następowało ono na czas określony, a o umieszczeniu należało niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Pozwany przedłożył decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w .. o umieszczeniu powoda na czas określony ( od grudnia 2008 r. do 15 kwietnia 2009 r.) w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 , jednak nie przedstawił dokumentów świadczących o powiadomieniu sędziego penitencjarnego o umieszczenia powoda w trybie art. 248 k.k.w. w przeludnionej celi. Nie stanowią takiego dokumentu powołane przez pozwanego jako dowód nr 12( pismo k.102 i informacje k.235-274 ) informacje o zaludnieniu, które mają charakter ogólny , a nie indywidualny. Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że umieszczenie powoda w celi mieszkalnej z naruszeniem normy 3 m 2 na osadzonego stanowiło naruszenie przepisu art.248 kkw i było bezprawne. Zaznaczyć również trzeba, że wbrew twierdzeniom pozwanego dla uwzględnienia roszczenia o zapłatę przez Skarb Państwa zadośćuczynienia o jakim mowa w art.448 k.c. nie jest niezbędne wykazanie winy. Dotychczasowe poglądy doktryny i judykatury sprowadzające się do stwierdzenia, że przesłanką odpowiedzialności w 13 --- STRONA 14 --- oparciu o przepis art.448 k.c. jest wykazanie winy naruszającego dobra osobiste nie są aktualne. Stanowisko takie było uzasadnione w sytuacji, gdy odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza publicznego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności uzależniona była od wykazania winy funkcjonariusza Skarbu Państwa Od 1 września 2004 r. obowiązuje nowe brzmienie przepisu art.417 k.c.,zgodnie z którym przesłanką odpowiedzialności jest niezgodność z prawem określonego działania lub zaniechania. Przepis ten nie wymaga wykazania winy wyrządzającego szkodę. Wymogu takiego nie zawiera też przepis art.448 k.c. Sąd uznał ponadto, że powód w trakcie przebywania w Zakładzie Karnym w ..odbywał karę w celach, w których kąciki sanitarne nie były odgrodzone od reszty pomieszczenia w sposób zapewniający poszanowanie intymności i godności osadzonych, co w powiązaniu z panująca ciasnotą w celach powodowało, że między osadzonymi dochodziło do konfliktów. Wynikało to nie tylko z zeznań samego powoda, lecz również z zeznań świadka M. A., M. I. i A. Ż.. Natomiast pozwany na tę okoliczność nie przedstawił żadnego dowodu przeciwnego. W konsekwencji należało więc uznać, iż w czasie odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w ..doszło do kumulacji negatywnych warunków, wskutek czego naruszone zostały jego dobra osobiste, co w dalszej kolejności dało podstawy do przyznania mu z tego tytułu stosownego zadośćuczynienia. Pozwany naruszył bowiem dobro osobiste powoda w postaci godności i prawa do intymności, co uzasadnia przyznanie powodowi zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. i 448 k.c. Sąd wycenił wysokość krzywd, jakich powód doznał poprzez odbywanie kary w w/w warunkach na kwotę 1.000 zł. Zadośćuczynienie musi być bowiem odczuwalne ekonomicznie i uwzględniać przy tym rozmiar krzywdy, który w niniejszym przypadku nie uzasadniał przyznania zadośćuczynienia w wysokości żądanej przez powoda, jest ona bowiem aż nadto wygórowana i nie odpowiada ani rozmiarowi krzywdy ani nie uwzględnia obecnych stosunków majątkowych. Ustalając wysokość kwoty z tego tytułu Sąd wziął pod uwagę, że od 21 maja 2009 r. powód został przeniesiony do zakładu półtwardego, gdzie miał możliwość wyjścia z celi w ciągu dnia, co niewątpliwie zmniejszało odczuwane niedogodności związane z przeludnieniem w celach. Sąd uwzględnił również, że ustalenie należnej kwoty nie może odbywać się w oderwaniu od warunków bytowo-socjalnych, w jakich osadzony przebywał na wolności. W niniejszej 14 --- STRONA 15 --- sprawie znamiennym było, że powód przed osadzeniem mieszkał wraz z trzema innymi dorosłymi osobami w niewielkim mieszkaniu o przeciętnym standardzie, zajmując wspólnie z bratem jeden pokój. Nadto należało mieć również na względzie, iż odbywanie kary pozbawienia wolności zawsze w mniejszym bądź większym stopniu łączy się z pewnymi niedogodnościami, a które dla osoby będącej recydywistą penitencjarnym tak jak powód, winno być oczywiste, a nadto mniej uciążliwe niż dla osoby po raz pierwszy podlegającej izolacji. Dodatkowo wskazać trzeba, że zadośćuczynienie wynikające z tych utrudnionych warunków wykonywania kary pozbawienia wolności nie może być wysokie i mieć charakteru innego niż symboliczny. Wobec tego w pozostałym zakresie powództwo a contrario art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. zostało oddalone. Sąd zasądził kwotę 1000 zł. z odsetkami, na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. od dnia wyrokowania, uwzględniając przesłankę wymagalności roszczenia. Orzekając o kosztach procesu Sąd zastosował art. 100 zdanie 2 k.p.c, wkładając na pozwanego obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, gdyż określenie należnej powodowi sumy zadośćuczynienia zależało od oceny Sądu i oddalając wniosek pozwanego o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Na mocy § 6 pkt 6 i § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu kwotę 4 428 zł , stanowiącą wynagrodzenie w stawce minimalnej i podatek VAT. 15