Wyrok I C 349/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 349/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Marian K. Zawała Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Sobieraj po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. w Katowicach sprawy z powództwa J. M. przeciwko Towarzystwa (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę 1/ zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 90000,- zł (dziewięćdziesiąt tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od 13 kwietnia 2012 roku; 2/ w pozostałej części powództwo oddala; 3/ koszty postępowania między stronami wzajemnie znosi; 4/ nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4860,36 zł (cztery tysiące osiemset sześdziesiąt złotych trzydzieści sześć groszy) tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania od uiszczenia których powódka była zwolniona. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 349/12 UZASADNIENIE J. M. pozwem skierowanym początkowo przeciwko (...) S.A. w W., a następnie przeciwko następcy prawnemu tego podmiotu, to jest Towarzystwu (...) S.A. w W. wniosła o zasądzenie na swoją rzecz następujących kwot: 150000,- zł z ustawowymi odsetkami od 13 kwietnia 2012 r. tytułem zadośćuczynienia zgodnie z art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c., 40000,- zł z ustawowymi odsetkami od 24 sierpnia 2011 r. tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej zgodnie z art. 446 § 3 k.c., 2600,- zł z ustawowymi odsetkami od 24 sierpnia 2011 r. tytułem zwrotu kosztów pogrzebu zgodnie z art. 446 § 1 k.c. Powódka podniosła, że dnia 26 lipca 2001 r. jej syn G. M. zmarł w wyniku obrażeń doznanych w wypadku komunikacyjnym. Sprawca zdarzenia, R. K., został uznany za winnego popełnienia czynu określonego w art. 177 § 2 k.k. Pojazd sprawcy wypadku posiadał obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej u pozwanego, który odmówił wypłaty świadczeń. W obszernym uzasadnieniu pozwu powódka, reprezentowana przez radcę prawnego, skoncentrowała się na żądaniu zasądzenia zadośćuczynienia wskazując, że śmierć syna była dla niej ogromną życiową tragedią. Powódka nie wskazała argumentów, które odnosiłyby się do pozostałych żądań z wyjątkiem żądania zasądzenia odsetek od dnia 13 kwietnia 2012 r. Powódka wskazała, że decyzja pozwanego o odmowie wypłaty zadośćuczynienia została wydana 12 kwietnia 2012 r. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Pozwana przyznała, że 26 lipca 2001 r. doszło do tragicznego wypadku, w którym poniósł śmierć syn powódki G. M.. Działanie sprawcy wypadku objęte było zawartą z pozwanym umową ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Pozwana wyjaśniła, że odmówiła powódce przyznania świadczeń odszkodowawczych ponieważ współwłaścicielami pojazdu, którym kierował sprawca wypadku byli powódka i jej zmarły syn. Pozwana powołała się na art. 822 § 1 k.c. i na przepisy ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych(…). Zdaniem pozwanej należy rozróżnić charakter szkody, za którą ponosi odpowiedzialność kierujący pojazdem mechanicznym sprawca wypadku. Kodeks Cywilny przewiduje bowiem szkody „w mieniu”, a także szkody „na osobie”. Rozróżnienie to ma decydujące znaczenie dla możliwości dochodzenia od ubezpieczyciela naprawienia szkody. Pozwana twierdzi, że zasadą jest brak odpowiedzialności ubezpieczyciela wobec współposiadacza pojazdu, za wyjątkiem sytuacji wyinterpretowanej z treści art. 38 ust. 1pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych(…), istnienia odpowiedzialności ubezpieczyciela wobec posiadacza, ale tylko i wyłącznie za szkody na osobie. Pozwana zarzuciła, że roszczenia, które powódka opiera o art. 446 § 3 k.c. i art. 446 § 1 k.c. nie są wiązane ze szkodą na osobie, lecz wyrażają żądanie skompensowania szkód w mieniu, za które pozwana nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej. Niezależnie od tego pozwana zarzuciła, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wskutek śmierci G. M. doszło do znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej powódki, która nie wykazała na czym polegać ma owo pogorszenie. Pozwana przyznała, że w przypadku śmierci osoby bliskiej, art. 448 k.c. może stanowić podstawę do roszczenia o przyznanie zadośćuczynienia w odniesieniu do zdarzeń mających miejsce przed dniem, w którym zaczął obowiązywać art. 446 § 4 k.c. Pozwana wskazała, że należy odróżnić odpowiedzialność cywilną sprawcy (która może znajdować zastosowanie na gruncie art. 448 k.c.) oraz odpowiedzialność gwarancyjną ubezpieczyciela z umowy ubezpieczenia. Istnienie odpowiedzialności cywilnej sprawcy jest warunkiem koniecznym powstania --- STRONA 3 --- odpowiedzialności ubezpieczyciela, ale nie jest warunkiem wystarczającym. Odpowiedzialność ubezpieczyciela istnieje – jak zauważa pozwana – w granicach wyznaczonych przez warunki umowy ubezpieczenia. Pozwana wskazała, że warunki tego ubezpieczenia określa w niniejszej sprawie ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych(…). Art. 34 tej ustawy wskazuje w sposób enumeratywny katalog następstw szkód wyrządzonych w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, za które ponosi odpowiedzialność ubezpieczyciel. Umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC nie obejmuje odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych przez sprawcę wypadku. Wskazanie jako ewentualnej podstawy odpowiedzialności pozwanej przepisu art. 448 k.c. doprowadziłoby do nieuzasadnionego rozszerzenia ochrony cywilnoprawnej. Z ostrożności pozwana zakwestionowała wysokość dochodzonego zadośćuczynienia. Z uwzględnieniem okoliczności niespornych Sąd ustalił, co następuje: Wyrokiem z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie sygn. akt II K 32/02 Sąd Rejonowy w Nowym Sączu uznał R. K. za winnego tego, że w dniu 26 lipca 2001 r. w N. kierując samochodem osobowym naruszył nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że nie dostosował prędkości do warunków w jakich ruch się odbywał, a następnie pomimo zakazu wyprzedzania wynikającego z podwójnej linii ciągłej podjął manewr wyprzedzania autobusu, w wyniku czego zderzył się z wyjeżdżającym z lewej strony samochodem osobowym, następnie po odbiciu się od tego samochodu stracił panowanie nad pojazdem i uderzył w przydrożne drzewo, w wyniku czego obrażeń ciała doznał pasażer G. M., który po przewiezieniu do szpitala zmarł na skutek odniesionych obrażeń. G. M. miał 30 lat. Z zawodu był barmanem. Do 1999 r. kilkakrotnie wyjeżdżał do pracy za granicę. Pracował w USA i w L.. Następnie pracował w swoim zawodzie w hotelu (...) w S.. Miał tam pokój służbowy. Tak układał swoją pracę, by pracować cztery dni pod rząd i wówczas korzystał z tego pokoju. Pozostały czas spędzał w domu rodzinnym z powódką. Zarabiał ok. 1600,- zł miesięcznie. Uczestniczył w licznych kursach i szkoleniach zawodowych, które odbywały się w różnych miejscach. Nosił się z zamiarem podjęcia pracy w swoim zawodzie w hotelu (...) w W.. Gdyby do tego doszło jego zarobki byłyby wyższe. Powódka w dacie wypadku pracowała zawodowo. Na emeryturę przeszła w 2006 r. Powódka jest rozwiedziona. Mieszka samotnie. Ma syna, który na stałe mieszka w USA. Powyższe Sąd ustalił w oparciu o dowód z zeznań świadka P. Z. i na podstawie przesłuchania powódki. Sąd dał wiarę zeznaniom i przesłuchaniu oceniając je jako szczere. Na podstawie dowodu z opinii biegłej psycholog sądowej G. J., Sąd ustalił, że śmierć syna wywarła znaczny wpływ na dalsze życie powódki, która straciła osobę bardzo jej bliską, z którą pozostawała w silnej więzi emocjonalnej. Śmierć syna nie pozostała bez wpływu na stan psychiczny powódki. Nadal, mimo upływu czasu, utrzymują się u powódki dolegliwości wskazujące na potraumatyczne objawy takie jak lęki, niepokoje, zwiększona drażliwość i nerwowość. Zaburzenia powstałe w związku ze śmiercią syna były najbardziej nasilone w okresie około pół roku po zdarzeniu. Powódka nie była w stanie funkcjonować wówczas bez leków psychotropowych i korzystała w związku z tym z pomocy lekarskiej. W następnych okresach, dzięki wsparciu rodziny, a także własnej silnej motywacji do odzyskania równowagi psychicznej powódka zaczęła lepiej funkcjonować. Nadal pojawiają się jednak stany sugerujące zaburzenia emocjonalne i funkcjonowanie psychofizyczne. Powódka na skutek doświadczonej traumy, jaką była dla niej śmierć syna, doznała długotrwałego uszczerbku na zdrowiu w sensie psychologicznym. Doznała urazu psychologicznego, w następstwie którego pojawiły się zmiany w jej funkcjonowaniu osobistym oraz w otoczeniu. Zmiany te mają charakter zaburzeń adaptacyjnych z objawami nerwicowymi będącymi wynikiem doświadczonego zdarzenia traumatycznego. Powtarzające się złe stany samopoczucia powodowały gorsze codzienne funkcjonowanie powódki, poczucie przygnębienia, lęki, stany obniżonego nastroju, płaczliwość i depresję. Następstwem zdarzenia było obniżenie poczucia własnej wartości oraz motywacji do podejmowania działań, ogólne zniechęcenie, pesymizm dotyczący przyszłości. U powódki nadal utrzymują się symptomy psychosomatyczne dające obraz nerwicy w postaci --- STRONA 4 --- zaburzeń snu, apetytu, ogólnego zmęczenia i osłabienia. Wystąpiła tendencja do unikania kontaktu z ludźmi, a ograniczanie kontaktów dotyczy nawet osób bliskich. Sąd podziela opinię biegłej G. J., która na rozprawie dnia 30 października 2013 r. w jasny i precyzyjny sposób przedstawiła zarówno opinię, jak i sposób jej opracowania. W ocenie Sądu opinia jest wszechstronna, uwzględnia wszystkie okoliczności. Jest rzetelna, logicznie i przekonująco uzasadniona. Sąd zważył, co następuje: Powództwo jest zasadne w części obejmującej żądanie zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę do wysokości kwoty zasądzonej w punkcie pierwszym. Sąd w pełni podziela uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 r. w sprawie sygn. akt III CZP 76/10 (Biul. SN 2010, nr 11, s.9). Zgodnie z tą uchwałą najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje – na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. – zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed 3 sierpnia 2008 r., czyli przed wejściem w życia art. 446 § 4 k.c. Sąd nie podziela przedstawionej przez pozwaną i wyżej opisanej wykładni prawa, a szczególnie przepisów ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych(…), która miałaby prowadzić do wniosku, że ustawa ta wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą ubezpieczyciela obejmującą zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę spowodowaną śmiercią najbliższego członka rodziny. W dacie wypadku, w którym poniósł śmierć syn powódki obowiązywało rozporządzenie Ministra Finansów z 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz.U.2000.26.310). Dla oceny skutków materialno-prawnych obowiązkowej umowy ubezpieczenia, która jest podstawą świadczeń odszkodowawczych pozwanej w rozpoznawanej sprawie, miarodajne muszą pozostać przepisy tego rozporządzenia, które w części dotyczącej niniejszej sprawy są tożsame z przepisami ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych(…). Art. 159 ustawy odnosi się jedynie do postępowania dotyczącego roszczeń odszkodowawczych, czyli do przepisów prawa formalnego. Ustawa ta, w części obejmującej zawarte w niej przepisy prawa materialnego nie ma mocy wstecznej. Zakres ochrony ubezpieczeniowej uregulowany był w § 10 rozporządzenia, który w ust. 1 stanowił, że z ubezpieczenia OC przysługiwało odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem byli zobowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem była m.in. śmierć. Analogiczną regulację zawiera art. 34 ust. 1 powołanej ustawy stanowiąc, że z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem m.in. śmierci. Ustęp 3 paragrafu 10 powołanego rozporządzenia stanowił, że ubezpieczeniem OC objęta była odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej wyrządziła szkodę ruchem tego pojazdu. Art. 35 ustawy stanowi, że ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu. Z powołanych wyżej przepisów, zdaniem Sądu, jednoznacznie wynika, że nie ma podstaw do jakiegokolwiek rozdzielania wyrządzonej szkody, jak sugeruje pozwana, na szkodę na osobie lub na mieniu, co z kolei miałoby dalej prowadzić do uwolnienia pozwanej od odpowiedzialności. Sąd nie podziela poglądu pozwanej, że umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC nie obejmuje odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych przez sprawcę wypadku. Wskazanie, jako podstawy odpowiedzialności pozwanej, przepisu art. 448 k.c. nie doprowadza, w ocenie Sądu, do nieuzasadnionego rozszerzenia ochrony cywilnoprawnej. --- STRONA 5 --- Z ubezpieczenia OC przysługiwało w dacie wypadku odszkodowanie. Art. 821 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie wypadku stanowił, że ubezpieczenie majątkowe może dotyczyć mienia albo odpowiedzialności cywilnej, natomiast art. 822 k.c. stanowił, że przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania. Określenie zakresu odszkodowania zależało zatem od konkretnej umowy oraz od ogólnych warunków, które były i są narzucone przez prawodawcę, ponieważ ten rodzaj ubezpieczenia jest obowiązkowy. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że powódce przysługuje odszkodowanie. Kierujący pojazdem, sprawca wypadku, był osobą ubezpieczoną. Wyraźnie wynika to zarówno z § 10 ust. 3 rozporządzenia, jak i obecnie obowiązującego art. 35 u.u.o. Kierujący pojazdem wyrządzając szkodę komukolwiek – włącznie z posiadaczem pojazdu – ponosi odpowiedzialność deliktową, której podstawą jest nie art. 436 § 1 k.c., lecz art. 415 k.c. Zadośćuczynienie obejmujące naprawienie szkody niemajątkowej zwanej krzywdą jest częścią szeroko rozumianego odszkodowania. Powódce należy się z tego tytułu odpowiednia suma pieniężna. Krzywda, której doznała powódka w wyniku tragicznej śmierci syna wymaga złagodzenia. Ustalając wysokość zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze, wyżej opisany wynik postępowania dowodowego, a szczególnie dowodu z opinii biegłej psycholog sądowej. W ocenie Sądu odpowiednią sumą pieniężną łagodzącą krzywdę powódki jest 90000,- zł. Dlatego w oparciu o powołane wyżej przepisy Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym. Ustawowe odsetki zostały zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu, ponieważ zadośćuczynienie mogło i powinno być przyznane powódce w wyniku postępowania likwidacyjnego. Ustalenie przesłanek koniecznych do przyznania zadośćuczynienia nie wymagało żadnych specjalnych działań, a dowód z opinii biegłych pozwana mogła przeprowadzić w ramach postępowania likwidacyjnego. Dalej idące żądanie, jako wygórowane, zostało oddalone. W pozostałej części powództwo zostało oddalone, ponieważ powódka, reprezentowana przez radcę prawnego, nie udowodniła spełnienia przesłanek dochodzonego odszkodowania związanego ze znacznym pogorszeniem sytuacji życiowej po śmierci syna. Poza jakimikolwiek wątpliwościami pozostaje, że wskutek śmierci syna nastąpiło pogorszenie sytuacji życiowej powódki. Postępowanie dowodowe nie wykazało, że pogorszenie to odbiega w swych rozmiarach od zwykłego, typowego pogorszenia sytuacji życiowej, którą niesie śmierć najbliższego członka rodziny. Postępowanie dowodowe nie dało podstaw do ustalenia, że doszło do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powódki. Powódka nie udowodniła, że poniosła koszty pogrzebu syna i nie udowodniła wysokości tych kosztów. Pozwana zwróciła na to uwagę już w odpowiedzi na pozew. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. przyjmując, że obie strony wygrały w połowie. W punkcie czwartym, w oparciu o art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd obciążył pozwaną opłatą od pozwu w części, w której powództwo zostało uwzględnione oraz wydatkiem poniesionym na koszt dowodu z opinii biegłej.