Postanowienie I C 349/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 349/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Wacława Walencka Protokolant: Danuta Stryczek po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 3 listopada 2010 r. w K. sprawy z powództwa J. W. (W.) przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1000 złotych (jeden tysiąc złotych), 2. w pozostałej części powództwo oddala, 3. odstępuje od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego. Sygn. akt I C 349/10 UZASADNIENIE W dniu 7 grudnia 2009 r. powód J. W. wystąpił przeciwko pozwanemu - Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. z pozwem o zasądzenie od pozwanego kwoty 80 000 zł. W uzasadnieniu wniesionego pisma procesowego powód wskazał, iż został osadzony w Areszcie Śledczym w S. w dniu 26 lutego 2009 r., gdzie przebywał na oddziale III w celi nr 5, której powierzchnia wynosiła 30m2, przy czym z uwagi na fakt, iż znajdowało się w niej 30 łóżek, na każdego osadzonego, w tym powoda, przypadała powierzchnia mniejsza niż 2,5 m 2 . W celi tej znajdował się również niezabudowany kącik sanitarny, który powodował skrępowanie powoda przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Niezależnie od powyższych okoliczności powód wskazał na problemy związane z brakiem wentylacji w celi oraz na wysoką temperaturę w okresie letnim, a chłodem w okresie zimowym, które to warunki były --- STRONA 2 --- powodem licznych przeziębień skarżącego. W ocenie powoda warunki, w których przebywał w Areszcie Śledczym w S. były przyczyną wielu stanów chorobowych powoda oraz rozstroju nerwowego. (pozew k. 2) W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o ustalenie jako właściwego reprezentanta pozwanego –Ministra Sprawiedliwości oraz o zwolnienie z udziału w sprawie jego dotychczasowego reprezentanta –Dyrektora Aresztu Śledczego w S., jak również o przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu dla Warszawy Śródmieścia jako właściwemu miejscowo. Powyższy wniosek pozwany uzasadnił faktem, iż w związku z określeniem przez powoda podstawy faktycznej powództwa jako przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych - powód wskazał na delikt legislacyjny, co wiąże się z koniecznością zmiany statio fisci Skarbu Państwa w procesie. W ocenie pozwanego skoro szkoda lub krzywda powoda wiąże się z wydaniem ustawy, właściwą jednostka organizacyjną Skarbu Państwa winien być Minister Sprawiedliwości. W razie nie uwzględnienia powyższego wniosku pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 4 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach w punkcie pierwszym sprecyzował oznaczenie strony pozwanej na Skarb Państwa – Minister Sprawiedliwości, natomiast w punkcie drugim stwierdził swą niewłaściwość i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie jako właściwemu miejscowo. (k. 48) Kolejnym postanowieniem z dnia 26 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach sprostował oznaczenie strony pozwanej na Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w S. uchylając jednocześnie wcześniejsze postanowienie z dnia 4 marca 2010 r. (k. 77) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w S. od dnia 26 lutego 2009 r. przez okres 9 miesięcy. W okresie pobytu w w/ w jednostce penitencjarnej powód był zakwaterowany w celi numer 5 na oddziale III o powierzchni 15 m2. ( k.91) Przesłuchany w toku postępowania świadek J. M. zeznał, iż przebywał wraz z powodem w Areszcie Śledczym w S. w celi numer 5 na oddziale III od listopada 2009 r. do stycznia 2010 r. W w/w okresie w celi przebywało 10 osób, a sama cela była przeznaczona na 8 osób. W celi był również kącik sanitarny oddzielony od celi blachą do wysokości 1,40 – 1,50 z przerwą od podłogi o wysokości około 20 cm. Umywalka znajdowała się obok kącika sanitarnego. Blacha, którą był otoczony kącik sanitarny była ruchoma i służyła do jego zamykania. W celi znajdowały się również krzesła, których liczba odpowiadał ilości osadzonych oraz jeden stół, przy którym osadzeni nie mogli jednocześnie siedzieć z uwagi na jego wymiary. W okresie przebywania w celi nr 5 osadzeni skarżyli się na brak klimatyzacji oraz wentylacji. Z upływem nocy w celi panował nieprzyjemny zapach, a osadzeni powstrzymywali się od otwierania okna z uwagi na możliwość znacznego ochłodzenia pomieszczenia. (k. 102 verte) Świadek L. Z. zeznał, iż odbywał razem z powodem karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w S., gdzie byli osadzeni w pawilonie C w celi numer 5. Cela ta była pobawiona wentylacji, albowiem były w niej jedynie dwa małe okienka. Z uwagi na brak wentylacji w celi panował nieprzyjemny zapach. Obok powoda oraz świadka celę zamieszkiwało 10 osadzonych (razem 12 osób). W celi znajdowały się 2 duże stoły i 12 taboretów. Cela miała wymiary 3 metry na 5 metrów. W celi panował brud, na ścianach były zacieki i grzyb. Z uwagi na fakt, iż jeden z osadzonych posiadał wszy – wszyscy osadzeni w celi posiadali wszawicę. (k. 122) Sąd zważył, co następuje: Nie ulega wątpliwości, że w czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w S. panowało tam przeludnienie. W celi, w której przebywał powód znajdowało się więcej osób niż wynika to z dopuszczalnej liczby osadzonych w celi, co wynika z treści zeznań złożonych przez świadków J. M. oraz L. Z., którym Sąd dał wiarę z braku dowodów powołanych --- STRONA 3 --- przez stronę pozwaną, a mogących prowadzić do ustaleń odmiennych niż wskazane powyżej. Dodatkowo nic nie przemawia za przyjęciem, że stan przeludnienia panujący w celi powoda trwał bardzo krótko. Sąd uznał ponadto, że powód w trakcie przebywania w Areszcie Śledczym w S. odbywał karę w celi pozbawionej prawidłowej wentylacji, co powodowało problem pojawiającego się w celi fetoru, który utrudniał odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach odpowiednich dla zachowania godności człowieka. Także w trakcie pobytu w areszcie powód przebywał w celi, w której kącik sanitarny nie był w całości zabudowany, co wynika również z treści zeznań świadków J. M. oraz L. Z., których prawdziwości pozwany nie zaprzeczył. Wobec powyższych okoliczności Sąd ostatecznie ustalił, że w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w S. powód musiał przebywać w dusznej i zaludnionej celi, w której kącik sanitarny nie był całkowicie zabudowany. Należy w tym miejscu przywołać wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 maja 2009 r. I ACa 247/09, w którym Sąd Apelacyjny powołuje się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, z którego wynika, że warunki na które uskarżają się więźniowie w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Wskazano na konieczność oceny skumulowanego efektu takich warunków jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. Sąd Apelacyjny w w/wyroku uznał, że osadzenie w przeludnionych celach, niezapewniających prywatności przy korzystaniu z toalety, pozbawiających możliwości spożywania posiłków przy stole stanowi przejaw poniżającego traktowania. W niniejszej sprawie mamy do czynienia nie tylko z samym przeludnieniem ale ze skumulowaniem w/ w warunków : przeludnieniem, problemami związanymi z kącikiem sanitarnym w celi – zwłaszcza brakiem prywatności i fetorem, złą wentylacją. Należy przy tym podkreślić, że powoływany art. 248 § 1 k.k.w. dopuszcza jedynie okresowe przeludnienie a nie na wszystkie skumulowane złe warunki, które panowały w Areszcie Śledczym w S.. Państwo wykonując swoje uprawnienia władcze, w ramach imperium wykonując zadania represyjne, nie może ograniczać praw człowieka, w stopniu wyższym niż to wynika z zadań ochronnych i celu stosowanych środków. Z tego względu art. 110 § 2 k.k.w. przewiduje, że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego nie może być mniejsza niż 3 m 2 . Przepis art. 248 § 1 k.k.w. przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Jednakże przepis ten dopuszcza tylko przejściowe ograniczenie normy wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. i to w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Dodatkowo uznanie art. 248 § 1 kkw przez Trybunał konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP wyklucza możliwość odwołania się przez pozwanego do zgodności działania z prawem i braku po stronie pozwanej bezprawności. Jak jednakże ustalono stan przeludnienia nie miał przejściowego charakteru, i w czasie całego pobytu powoda w jednostce penitencjarnej w S., dyrektor tej jednostki zawiadamiał sędziego penitencjarnego o przeludnieniu. Podkreślić jeszcze raz należy, że powód, jako osoba skazana na karę pozbawienia wolności ma zagwarantowane przez prawo warunki odbywania tej kary. Określone są one szczegółowo w przepisach kodeksu karnego wykonawczego a przede wszystkim wypływają wprost z normy ustawy zasadniczej i wiążących Polskę norm prawa międzynarodowego, zwłaszcza art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych i zawilgoconych celach, stanowi przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Podstawą prawną zasądzenia zadośćuczynienia jest w takim wypadku art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Sądy orzekając wobec oskarżonych bezwzględne kary pozbawienia wolności, winny zapewnić skazanym należyte warunki odbywania przez nich tej kary. Nie może być zatem tak, iż państwo egzekwuje wobec oskarżonego z całą stanowczością niezastosowanie się do porządku prawnego, a jednocześnie samo, poprzez powoływanie się na okoliczności takie jak przeludnienia w jednostkach penitencjarnych, może uchylać się od odpowiedzialności za nie wywiązywanie się z obowiązków nałożonych na nie ustawą. --- STRONA 4 --- Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że umieszczając powoda w celi nie odpowiadającej normom powierzchni, w celi dusznej, gdzie występował problem z kącikiem sanitarnym pozwany naruszył jego dobro osobiste w postaci godności i prawa godnego odbywania kary w stopniu, który uzasadnia przyznanie powodowi zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. i 448 k.c. W/w warunki stanowiły przejaw poniżającego traktowania powoda. Sąd wycenił wysokość krzywd jakich powód doznał poprzez odbywanie kary w w/w warunkach na kwotę 1 000 złotych. Sąd jest zdania, iż tak oceniona wysokość zadośćuczynienia stanowi wartość ekonomicznie odczuwalną przez powoda i może stanowić kompensatę doznanych przez niego krzywd w postaci naruszenia dóbr osobistych. Rozmiar krzywdy jednakże nie uzasadnia zadośćuczynienia w takim rozmiarze, którego w pozwie domagał się powód, jest ono, aż nadto wygórowane i nie odpowiada ani rozmiarowi krzywdy ani nie uwzględnia obecnych stosunków majątkowych, dlatego powództwo powoda w pozostałym zakresie zostało oddalone. Zadośćuczynienie wynikające z utrudnionych warunków wykonywania kary pozbawienia wolności nie może być jednak wysokie i mieć charakteru innego niż symboliczny. Wobec powyższego Sąd orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 i 102 kpc.