Postanowienie I C 341/18 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 sierpnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Opol

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 341/18 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 sierpnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Andrzej Jabłoński Protokolant: sekretarz sądowy Magda Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. w Opolu sprawy z powództwa O.L. przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W. o zapłatę I. zasądza od pozwanego (…) Zakładu Ubezpieczeń S.A. w W. na rzecz powódki O.L. kwotę 50.000 (pięćdziesiąt) tysięcy złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 25 kwietnia 2018 roku do dnia zapłaty, II. oddala powództwo w pozostałym zakresie, III. znosi między stronami koszty zastępstwa procesowego, IV. nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu kwotę 2944,86 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Na oryginale właściwy podpis --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 341/18 Uzasadnienie Powódka O.L., w pozwie przeciwko (…) S.A. wniosła o zasądzenie 85 000 zł zadośćuczynienia i 15 000zł odszkodowania za znaczne pogorszenie się jej sytuacji życiowej, w związku ze śmiercią matki N.S., wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwu. W uzasadnieniu podniosła, że jej mama zginęła w wypadku samochodowym w dniu 12.10.2017 r. Jej śmierć była największą tragedią w jej życiu, powodując cierpienie wynikłe z odejścia bliskiej osoby. Powódka podała również, że matka była dal niej podporą finansową i pomagała jej w wychowaniu dziecka, szczególnie, że powódka jej niepełnosprawna i wymaga restrykcyjnej diety. Podała, że w toku postępowania likwidacyjnego pozwany wypłacił jej 15 000 zł zadośćuczynienia oraz 850 zł tytułem odszkodowania. Roszczenia pozostałych powodów, tj. W.L., O.L. i G.P., postanowieniem z dnia 3.04.2018r. (k. 41) Sąd przekazał do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Opolu. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania, podnosząc że kwota wypłaconego powódce zadośćuczynienia była adekwatna, zaś roszczenie o odszkodowanie nie zostało wykazane. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 12.10.2017r. matka powódki – N.S. została śmiertelnie potrącona przez samochód, kiedy przechodziła przez przejście dla pieszych. dowód: odpis skrócony aktu zgonu – k. 37 odpis skrócony aktu urodzenia powódki – k. 38 wyrok SR w Opolu z 24.05.2018r. , (…) – k. 84 Powódka jest niepełnosprawna w umiarkowanym stopniu. Wymaga korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – k. 47 Powódka miała dobre i serdeczne relacje z matką. Powódka pochodzi z (…) , jakiś czas temu zamieszkała w Polsce. Nie ma rodzeństwa, jej ojciec nie żyje od 1995r. Poza dziećmi, nie ma żadnej bliskiej rodziny w Polsce. Trzy albo cztery lata temu matka powódki przeprowadziła się do niej z (…), zamieszała u powódki pomagając jej w opiece nad najmłodszym dzieckiem – synem, który obecnie ma dziesięć lat. W tym czasie mieszkały z nimi także dwie starsze, pełnoletnie już córki powódki. Powódka rozwiodła się z mężem w lutym 2018r., od trzech lat nie mieszkali razem. --- STRONA 3 --- Matka pomagała powódce także w prowadzeniu domu (gotowanie, zakupy, sprzątanie). Matka powódki utrzymywała się z własnej emerytury, która po przeliczeniu wynosiła 160 zł. Powódka pracowała i zarabiała ok. 1 000 zł. Po śmierci matki powódka zrobiła się bardziej skryta, zamknęła się w sobie, płacze bez przerwy, jeździ na cmentarz. Zaczęła narzekać na problemy ze snem. Nie pogodziła się z jej stratą i tęskni za nią. Jej brak szczególnie dotkliwie odczuwa podczas uroczystości rodzinnych. Po śmierci matki zrezygnowała z pracy. Ponownie podjęła zatrudnienie w czerwcu 2018r., z której szybko zrezygnowała. Obecnie nie pracuje. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą: 480 zł - czynsz, telefony - 100 zł, internet - 80 zł, gaz - 180 zł, prąd - 200 zł. Jedzenie powódka kupowała razem z matką, miały wspólny budżet. Powódka zarabiała 1000 zł. Korzystały także z zasiłków i stypendiów, powódka pobierała również świadczenie wychowawcze w wysokości 1 000 zł. Obecnie otrzymuje z tego tytułu 500 zł. Nadto powódka otrzymywała i nadal otrzymuje stypendium szkolne 400 zł, zasiłek rodzinny - 250 zł, dodatek mieszkaniowy 440 zł, energetyczny - 15 zł. Matka powódki chorowała na (…), na leki przeznaczała ok. 200-300 zł. Powódka kupowała jej lekarstwa. Powódka dokładała się do utrzymania matki w Polsce. W chwili śmierci matka powódki miała 61 lat, a powódka 40 lat. dowód: zdjęcia – k. 48-49 zaświadczenie w tłumaczeniu i oryginale – k. 57-58, 56 zeznania świadków: A.C. – k. 65/2 W.L. – k. 65/2-66 S.H. – k. 85/2 zeznania powódki – k. 66 i 86 Relacja powódki z matką była bliska. Matka towarzyszyła jej na co dzień, pomagała jej w wykonywaniu obowiązków domowych. U powódki nie wystąpiły objawy stresu pourazowego w związku ze śmiercią matki. Żałoba powódki po śmierci matki przebiegała w sposób fizjologiczny, naturalny i niepowikłany. Nie doszło do wystąpienia objawów odbiegających od typowych dla zespołu żałoby. Nie doszło do pojawienia się zaburzeń psychicznych. Żałoba nie jest zaburzeniem psychicznym, chociaż wiąże się z przejściowym obniżeniem nastroju i zawężeniem aktywności. Jest to naturalna reakcja, która pomaga w pożegnaniu i opłakaniu osoby bliskiej, pełni rolę adaptacyjną do zmian. Nie ma związku pomiędzy doświadczonym stresorem i zaburzeniami somatycznymi, na które leczy się powódka. Powódka od lat choruje na (…), co roku, z powodu zaostrzenia choroby wymaga hospitalizacji. Ostatnia miała miejsce w sierpniu 2017r. Od tego czasu leczy się ambulatoryjnie. Śmierć matki nie miała przełożenia na sposób myślenia powódki o sobie, poczucie własnej wartości i poziom samooceny. Problemy ze snem zgłaszane przez powódkę nie wynikają z doświadczenia śmierci matki. Aktualnie powódka martwi się głównie sytuacją związaną z jej córką będącą w ciąży oraz skupia się na znalezieniu pracy. Powódka odbiera --- STRONA 4 --- swoją sytuację życiową jako trudną, co okresowo może wpływać na pogorszenie jakości snu i wypoczynku. W przebiegu żałoby, szczególnie w pierwszej fazie, możliwe jest reagowanie objawami somatycznymi, co nie stanowi przejawów patologii. W przebiegu żałoby naturalne jest również przeżywanie negatywnych emocji, jak żal, smutek, rozpacz, zwątpienie, rozmyślania o zmarłym. Są to doświadczenia adekwatne do sytuacji i nie są traktowane jako zaburzenia. Kontakt z powódką nie wskazuje aby występowały u niej trudności w koncentracji czy jakiekolwiek inne zaburzenia poznawcze. Także w przyszłości nie należy spodziewać się wystąpienia jakichkolwiek zaburzeń psychicznych czy w funkcjonowaniu psychologicznym, w związku ze śmiercią matki. Powódka posiada umiarkowany, a nie znaczny, stopień niepełnosprawności (z przyczyn innych niż psychiczne, bez związku ze śmiercią matki), co oznacza że nie wymaga opieki czy stałej, długotrwałej pomocy. Nie posiada zatem takich ograniczeń, które powodowałyby konieczność przygotowywania jej posiłków. Powódka jest zdolna do samodzielnego troszczenia się o swoje sprawy. Powódka przyjęła śmierć matki za fakt. Wykonuje obowiązki domowe. Uczestniczy w życiu społecznym, była obecna na rozprawach sądowych, podjęła zatrudnienie, przygotowała przyjęcie komunijne syna. Przejęcie na siebie całości obowiązków domowych może bardziej niż wcześniej obciążać powódkę, ale nie jest to objaw psychopatologiczny. Żałoba powódki nie przekroczyła granicy patologii. Nie ma wskazań ani konieczności by powódka uczestniczyła w terapii psychologicznej czy podejmowała leczenie psychiatryczne w związku z doświadczeniem śmierci matki. Powódka nie wymaga pomocy specjalistycznej (psychologicznej czy psychiatrycznej) w związku z tym doświadczeniem. Powódka jako osoba dorosła ma wykształcone mechanizmy psychiczne, które pozwalają jej radzić sobie z doświadczeniem trudnym, jakim była nagła śmierć matki i włączyć je w historię swojego życia. dowód: opinia biegłej psycholog – dr J.D. – k. 70-75 Decyzją z dnia 21.11.2017r. pozwany przyznał powódce 15 000zł zadośćuczynienia za śmierć matki. dowód: decyzja (…) z 21.11.2017r. – k. 45 Sąd zważył co następuje: Powództwo zasługiwało na uwzględnienie częściowo. Sprawstwo kierowcy ubezpieczonego przez pozwanego zostało przesądzone wyrokiem karnym, którym na mocy art. 11 kpc. Sąd był związany. Pozwany nie kwestionował jednak swojej odpowiedzialności co do zasady, o czym świadczą kwoty wypłacone powódce w toku postępowania likwidacyjnego. Pozwany kwestionował tylko wysokość dochodzonych roszczeń oraz zasadność żądania o odszkodowanie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 446 §3-4 kc w zw. z art. 822 kc. --- STRONA 5 --- Z brzmienia art. 446 §4 k.c. wynika, że sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, ze zasadzenie zadośćuczynienia nie ma charakteru obligatoryjnego, a jego wysokość powinna być odpowiednia do stopnia doznanej krzywdy. Zwrot odpowiednia oznacza konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku. Szczególnie trudne jest ustalenie wysokości zadośćuczynienia w przypadku śmierci osoby bliskiej, gdyż życie jest wartością najwyższą i bezcenną, a utraty relacji z najbliższym nie mogą zastąpić żadne pieniądze. Poczucie krzywdy z powodu śmierci osoby najbliższej ma zawsze charakter indywidualny, subiektywny i niewymiernym. Jednak określając wysokość zadośćuczynienia, sąd musi kierować się kryteriami obiektywnymi, do których zgodnie z orzecznictwem SN zalicza się szeroko rozumiane cierpienia psychiczne, w tym skutki, jakie zdarzenie wywarło na życie codzienne, plany życiowe itp., dramatyzm doznań, poczucie osamotnienia i pustki, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, roli w rodzinie pełnionej przez zmarłą, stopień zdolności pokrzywdzonego do zaadoptowania się do nowej sytuacji i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, wiek pokrzywdzonego, czy też wystąpienie zaburzeń będących skutkiem śmierci (np. nerwica, depresja). Należy także wskazać, że jednym z kryteriów określających „odpowiedniość” zadośćuczynienia jest jego kompensacyjny charakter – zadośćuczynienie musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, przy utrzymaniu w rozsądnych granicach. Ustalając wysokość zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze, że relacje pomiędzy powódką, a jej matką były zażyłe, głębokie i serdeczne, dodatkowo zacieśnione faktem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, a także tym, że matka pomagała powódce w opiece nad małoletnim synem. Nie było jednak podstaw do przyjęcia, że żałoba i cierpienie powódki wykroczyły poza przeciętne granice. Nie można bowiem przeoczyć, że powódka założyła już własną rodzinę, wobec czego utrata matki, choć bolesna, nie oznaczała dla niej aż tak poważnego ciosu, jak w przypadku, kiedy śmierć dotyka rodzica np. małoletnich, niesamodzielnych dzieci. Trudno również przyjąć, że tak, jak podała to powódka, nie ma nikogo bliskiego w Polsce, skoro powódka ma trójkę dzieci, z czego dwie starsze córki są już pełnoletnie i zamieszkują wspólnie z nią. Powódka ma zatem koło siebie najbliższych członków rodziny, na wsparcie i opiekę których może liczyć. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało również, by śmierć matki doprowadziła do załamania drogi zawodowej, czy życiowej powódki. Na wniosek strony, Sąd dopuścił na tę okoliczność dowód z opinii biegłej psycholog, z której wynika, że żałoba powódki przebiegła w sposób naturalny, niepowikłany i bez cech patologicznych, zaś opisywane przez powódkę trudności życia codziennego, czy problemy z zasypianiem, wynikają z innych okoliczności, niż tragiczna śmierć jej matki. Biegła nie znalazła również związku pomiędzy wymagającą stałego leczenia chorobą powódki, a śmiercią matki. Z opinii tej wynika, że powódka nie wymaga pomocy specjalistycznej w związku ze śmiercią matki, ponieważ pogodziła się z tym. Sąd przyjął wnioski biegłej za własne, ponieważ sporządzona przez nią opinia była rzetelna, wiarygodna, logicznie uzasadniona i oparta na badaniu powódki. Strony również zaakceptowały opinię i nie składały zastrzeżeń. --- STRONA 6 --- W tej sytuacji, Sąd uznał, że zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z utraty osoby bliskiej, powinno zostać ustalone w wysokości przeciętnej, zwykle ustalanej w takich przypadkach. Powódka otrzymała już z tego tytułu 15 000zł. od pozwanego, wobec czego zasadnym było przyznanie jej dalszych 50 000zł. W pozostałym zakresie, roszczenie o zadośćuczynienie należało zatem oddalić. Zgodnie z treścią art. 446 § 3 k.c. Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Utrwaliło się zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie stanowisko, że pod pojęciem znacznego pogorszenia sytuacji życiowej należy rozumieć nie tylko pogorszenie się sytuacji materialnej osoby bliskiej zmarłego poszkodowanego, ale także pogorszenie się sytuacji takiej osoby w zakresie pozaekonomicznym (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 9 maja 2007 r. VCSK 459/06). Stosowne odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. ma na celu pokrycie strat materialnych trudno uchwytnych, trudnych lub niemożliwych do precyzyjnego wyliczenia, a w ramach "stosownego odszkodowania" mieści się także zrekompensowanie uszczerbków o charakterze niemajątkowym (krzywdy), chociażby w postaci utraty osoby, na której pomoc i wsparcie mógłby liczyć powód w późniejszym czasie, kiedy tej pomocy i wsparcia będzie najbardziej potrzebował. Jak wskazał SN w wyroku z dnia 30 czerwca 2004 r., IV CK 445/03, z naczne pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c., obejmuje niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego (niewyczerpujące hipotezy art. 446 § 2 k.c.), jak też zmiany w sferze dóbr niematerialnych, które rzutują na ich sytuację materialną. Prawidłowa wykładnia określenia "stosowne odszkodowanie" w art. 446 § 3 k.c. powinno uwzględniać nie tylko okoliczności konkretnej sprawy, ale także wartość ekonomiczną odszkodowania. Musi ono wyrażać taką kwotę, która odczuwalna jest jako realne, adekwatne przysporzenie zarówno przez uprawnionego, jak i z obiektywnego punktu widzenia uwzględniającego ocenę większości rozsądnie myślących ludzi. Natomiast w wyroku z dnia 24 września 2010 r., IV CSK 79/10 SN podkreślił, że art. 446 § 3 k.c. nie uzależnia przyznania odszkodowania od tego, by stan majątkowy osoby najbliższej zmarłego był zły, ale od tego, by stan ten uległ znacznemu pogorszeniu. Jednocześnie Sąd ten zaakcentował trudności w konkretnym wyliczeniu wysokości szkody oraz konieczność uwzględnienia czynnika szczególnego dla tej kategorii szkód, czyli współwystępowania uszczerbku o charakterze niemajątkowym, który oddziałuje na rozmiar straty materialnej. Podkreślono, że łączne uwzględnienie wszystkich elementów powinno prowadzić do rzeczywistego wynagrodzenia tak rozumianej szkody. Przy nieuchwytności wysokości szkody powstałej w wyniku śmierci najbliższej osoby, zawsze podejmuje się próby ustalenia okoliczności, które pozwolą na określenie rozmiaru uszczerbku majątkowego. Do takich okoliczności należą przede wszystkim rzeczywiście uzyskiwane oraz potencjalne dochody osoby zmarłej, a także ich udział w źródłach utrzymania rodziny. Przenosząc przedstawione poglądy na grunt niniejszej sprawy, powódka podała, że matka wspierała ją w opiece nad najmłodszym dzieckiem, a także w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego; była to pomoc, której można oczekiwać od domownika. Nie ulega zatem wątpliwości, iż pogorszenie sytuacji życiowej w tym aspekcie nastąpiło, bowiem --- STRONA 7 --- powódka utraciła wsparcie i pomoc zmarłej w prowadzeniu domu i opiece nad dzieckiem. Jednak nie można pominąć, że powódka zapewniała matce wsparcie w innym aspekcie, tj. bezpłatne mieszkanie, pomoc w zakupie lekarstw, żywności. Zmarła zatem zajmowała się wnukiem i domem, umożliwiając powódce pracę zawodową, w zamian za wsparcie materialne w ramach wspólnego gospodarstwa domowego, co odpowiadało tradycyjnym relacjom w rodzinie wielopokoleniowej. Nie było podstaw do stwierdzenia, że matka powódki wspierała ją finansowo, skoro jej dochód wynosił zaledwie 160 zł i nie wystarczał nawet na kupno niezbędnych jej lekarstw, które powódka musiała współfinansować. W rzeczywistości zatem to zmarła pozostawała na utrzymaniu powódki, korzystała z jej wsparcia materialnego (mieszkanie, żywność, lekarstwa), świadcząc w zamian pomoc w opiece nad wnukiem i w prowadząc dom. Nie sposób zatem uznać, że miało tu miejsce znaczne pogorszenie sytuacji życiowej powódki. Powódka utraciła wprawdzie wsparcie zmarłej w pracach domowych, ale jednocześnie odpadł jej obowiązek utrzymania matki. Roszczenie o odszkodowanie z tego tytułu należało zatem oddalić. Za datę początkową dla odsetek (art. 481 kc w zw.z art. 817 kc) Sąd przyjął datę 25.04.2018r., tj. dwa tygodnie po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu (k. 45), albowiem powódka nie wykazała, by wcześniej wzywała pozwanego o zapłatę. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł jak na wstępie. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 100 kpc. powódka wygrała proces w połowie, co uzasadnia zniesienie kosztów zastępstwa procesowego miedzy stronami. Nadto Sąd obciążył pozwanego połową kosztów sądowych, od uiszczenia których powódka była zwolniona, tj. oplata sądową w kwocie 2500 zł oraz wydatkami za opinie biegłego – 444,86 zł.