Wyrok I C 338/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztyn

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 338/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Wiesław Kasprzyk Protokolant: p.o. sekr. sądowy Marta Stankiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. w Olsztynie sprawy z powództwa M. T. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w K. o zapłatę i ochronę dóbr osobistych I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarby Państwa kwotę 120 (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód M. T. domagał się zasądzenia kwoty 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz przeproszenia za naruszenie dóbr osobistych . Z treści pozwu wnosić należy , że warunki odbywania kary pozbawienia wolności , według powoda, nie są zgodne Europejską Kartą Praw Człowieka. Powód wymienia zastępujące okoliczności popierające jego tezę: - przeludnienie w celi mieszkalnej - zły stan techniczny cel mieszkalnych - brak prywatności w kącikach sanitarnych - zły stan techniczny podłóg w celi - brak ciepłej wody - brak oświetlenia w celi ( oświetlenie jest poza celą ) W uzasadnieniu pozwu wskazuje na dalsze niedogodności w postaci: - nie malowane cele w których przebywał --- STRONA 2 --- - brak w celi szafek na odzież i żywność - niewłaściwa opieka lekarska przez co skazani narażeni są na choroby zakaźne Warunki w jakich powód odbywa karę narażają go na stres i cierpienie. Pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w K. wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazano , iż warunki odbywania kary w ZK w K. są zgodne z obowiązującymi przepisami i normami. W żaden sposób nie naruszają one dóbr osobistych powoda. Powód przebywał w ZK w K. w okresie : -od dnia 21.07.2011r. do dnia 6.07. 2012 r. -od dnia (...).10.2012 r. do dnia 26.06. 2013 r. Pozwany zaprzeczył aby cele w zakładzie były przeludnione. Wszystkie cele posiadają wydzielone kąciki sanitarne wyposażone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ciepłą kąpiel powód miał zagwarantowana raz w tygodniu. Z uwagi na brak ciepłej wody w kranach w każdej celi są czajniki elektryczne i grzałki do jej podgrzania. W celach znajduje się oświetlenie sztuczne , zapewnione jest też naturalne oświetlenia. Powłoki malarskie w celach i kącikach sanitarnych są odnawiane w miarę potrzeb. W kwestii dezynfekcji i deratyzacji zakład ma podpisaną umowę z firmą (...) która zajmuje się tymi procesami stosownie do potrzeb i wezwań. Cele są wizytowane przez dyrektorów zakładu karnego i sędziów penitencjarnych którym można składać wnioski , prośby i skargi. Sąd ustalił , co następuje : Powód M. T. przebywał w ZK w K. w okresie od dnia 21.07.2011r. do dnia 6.07. 2012 r. i od dnia (...).10.2012 r. do dnia 26.06. 2013 r. W tym czasie karę odbywał w następujących celach: -od 21 do 22 listopada 2011 na oddziale BI w celi (...) . Jest to cela 8 osobowa o pow. 24,05 m. -od 22 lipca do 4 sierpnia 2011 na oddziale G II w celi (...) . Jest to cela 5 osobowa o pow. 15,60 m - od 4 do 8 sierpnia 2011 na oddziale GII w celi (...) . Jest to cela 5 osobowa o pow. 15,80 m -od 8 do 23 sierpnia na oddziale GII w celi (...) . Jest to cela 5 osobowa o pow. 16,40 m. -od 23 sierpnia do 20 września 2011 r. na oddziale GII ponownie w celi (...). -od 20 września 2011 do 10 lutego 2012 ponownie w celi nr (...) -od 10 do 17 lutego 2012 r. na oddziale GII w celi (...) . Jest to cela 5 osobowa o pow. 16,03 m -od 17 lutego do 19 kwietnia 2012 r. na oddziale EI w celi 27. Jest to cela 5 osobowa o pow. 15,80 m. - od 19 do 26 kwietnia 2012 r. na oddziale FII w celi (...). Jest cela 5 osobowa o pow. 16,40 m. -od 26 kwietnia do 28 maja 2012 r. na oddziale BII w celi (...). Jest to cela 8 osobowa o pow. 24,39 m. -od 28 maja do 6 lipca 2012 na oddziale na oddziale BII w celi (...) . Jest to cela 8 osobowa o pow. 24,10m -od 31 października do 6 listopada 2012 na oddziale BI w celi (...) . Jest to cela 8 osobowa o pow. 24,39 m. - w dniu 6 listopada ponownie w celi (...) na oddziale BII --- STRONA 3 --- -od 6 listopada 2012 do 11 lutego 2013 r. ponownie na oddziale BI w celi (...) -od 20 lutego do 15 marca 2013 r. ponownie w celi (...) na oddziale BII -od 15 marca do 26 czerwca 2013 ponownie w celi (...) na oddziale BI. W czasie pobytu w tym zakładzie nie wydawano decyzji w sprawie umieszczenia sadzonego na czas określony w celi mieszkalnej , w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m. dow. Informacja ZK K. k. 53. Każda z cel wyposażona jest w sprzęt kwaterunkowy zgodny z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w ZK i ĄŚ. dow. Informacja k. 60. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności otrzymują środki higieny w ilości i na zasadach określonych w powyższym rozporządzeniu. D.. Informacja k. 62 Cele mieszkalne nr (...) w pawilonie E, nr (...) w pawilonie F , nr (...),(...) (...)6,(...) w pawilonie G , kąciki sanitarne są zabudowane parawanem z kątownika metalowego wypełnionego płytą pilśniową. Między sufitem a zabudową występuje prześwit o wys. 90 cm. Wejście do kącików zasłania zasłona materiałowa. W celi (...),(...) (...)0, (...) w pawilonie B kącik sanitarny jest murowany na całej wysokości celi. Kąciki wyposażone są w muszlę , umywalkę i kran z zimną wodą. Wodę można podgrzać czajnikiem który jest na wyposażeniu celi. W celach nie zabudowanych nie ma oddzielnego punktu świetlnego , znajduje się on w odległości 30-60 cm od kącika. Z uwagi na prześwit światło dochodzi do kącika. Okna w celach nie posiadają żadnej osłony a teren zakładu karnego nocą jest bardzo dobrze oświetlony , przez co nocą w celach panuje półmrok umożliwiający korzystania z kącika sanitarnego. Wszelkie ubytki wykładziny lub klepek podłogowych są usuwane na bieżąco po otrzymaniu zgłoszenia. Także powłoki malarskie są uzupełniane lub odnawiane stosownie do zgłoszeń. D.. Informacja k. 63zeznania swd. K. Z. k. 127-128. Przewody kominowe i wentylacyjne są na bieżąco przeglądane. D.. Protokoły przeglądów k. 64-7. Stomatolog urzęduje w tym zakładzie karnym 4 razy w tygodniu. Na planowa wizytę oczekuje się najdłużej 2 tygodnie. Nagłe przypadki załatwiana są na bieżąco. Powód ma możliwość wykonania badań na obecność wirusa HIV oraz badań na HCV. Powód nie skorzystała z tej możliwości. Powód często korzystał z opieki lekarskiej, był konsultowany przez specjalistę psychiatrę, neurologa. Chirurga i hematologa. Miał wykonane badanie krwi, USG jamy brzusznej. Po wizycie otrzymywał stosowne leki. Był jeden przypadek w którym powód odmówił przyjęcia zapisanych mu leków. --- STRONA 4 --- D.. Zeznania śwd. J. D. k. 129 W trakcie wykonywania kary powód nie zgłaszał problemów związanych z aklimatyzacja w zakładzie , nie stwarzał problemów wychowawczych , nie korzystał z oferty zajęć KO w zakładzie, nie zgłaszał problemów zdrowotnych, nie skarżył się na złe traktowanie przez służbę więzienną. Nie zgłaszał problemów związanych z zaginięciem korespondencji. Powód był recydywistą penitencjarnym i nie chciał mieszkać w celach mieszanych. Dbano zatem aby odbywał karę z grypsującymi. D.. Zeznania śwd. A. G. , M. K. k. 128-129 Przeprowadzona przez sędziego penitencjarnego kontrola zakładu karnego w dniach 16-28 maja 2013 r. nie wykazała żadnych nieprawidłowości. Stwierdzono natomiast , że cele odpowiadają przepisom pod względem powierzchni są wyposażone w podstawowy sprzęt kwaterunkowy , mają zapewniony dopływ światła naturalnego i sztucznego, są skanalizowane, kąciki sanitarne należycie zabudowane. Skazani otrzymują w terminie środki czystości , higieny osobistej, korzystają z kąpieli, wymiany pościeli i bielizny. dow. sprawozdanie z kontroli k.280 -282 Sąd zważył , co następuje: Żądanie powoda jako nieuzasadnione podlega oddaleniu. Na wstępie zaznaczyć należy, iż podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia jest art. 417 k.c. (w zw. z art. 23 k.c. i 24 k.c. oraz art. 445 k.c. i 448 k.c.), określający przesłanki odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Warunkami koniecznymi statuującymi odpowiedzialność Skarbu Państwa są: fakt wystąpienia szkody, wyrządzenie tejże szkody przez działanie organu władzy publicznej oraz bezprawność działania. Pierwszą z przesłanek jest szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Poszkodowany może także żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w przypadkach wskazanych w ustawie. Z kolei przesłanka „niezgodności z prawem” ściśle odnosi się do naruszenia zakazów i nakazów wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem norm moralnych, obyczajowych, zasad współżycia społecznego, czy też odwołań do szerokiego cywilistycznego pojęcia bezprawności. Nadto, pomiędzy wyżej wymienionym zachowaniem funkcjonariuszy publicznych a szkodą lub krzywdą musi zachodzić związek przyczynowy, co oznacza, iż obowiązek naprawienia szkody obejmuje normalne następstwa zdarzenia, które szkodę wywołało. Podkreślenia wymaga, iż ciężar wykazania powstania szkody lub krzywdy oraz jej związku przyczynowo – skutkowego z zachowaniem funkcjonariuszy publicznych spoczywa na poszkodowanym. Pozwany Skarb Państwa – aby uchronić się od odpowiedzialności - musi natomiast wykazać, że jego działania były zgodne z prawem. Zgłoszone roszczenia powód wywodzić może również z regulacji art. 24 § 1 k.c., zgodnie z którym ten czyje dobro prawne zostało zagrożone cudzym działaniem, m.in. może żądać zadośćuczynienia pieniężnego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Z kolei art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro prawne zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Kodeks cywilny nie zawiera definicji dóbr osobistych, lecz ogranicza się do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska (art. 23). Uogólniając należy zatem przyjąć, że dobra osobiste - to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle --- STRONA 5 --- z jednostką ludzką. Jedną z najważniejszych wartości właściwych każdemu człowiekowi jest godność. Stosownie do treści art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Dodać należy, iż obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (Sąd Najwyższy w tezie II wyroku z dnia 2 października 2007 roku, II CSK 269/07, publik. M. Prawn. 2007/21/1172). Różnorodność występowania w życiu społecznym dóbr osobistych podlegających ochronie cywilnoprawnej, a także ochronie przewidzianej w innych przepisach polskiego systemu prawnego, przesądza o niemożliwości systematycznego ujęcia przesłanek ogólnych, których występowanie mogłoby przesądzić o tym, czy konkretne zdarzenie stanowi naruszenie któregoś z nich. Ocena musi być, i jest w praktyce orzeczniczej, dokonywana na tle konkretnego stanu faktycznego. Sąd w świetle konkretnej sprawy - stosując kryteria obiektywne - czy doszło do naruszenia dobra osobistego (dóbr osobistych) i czy zachodzą przesłanki do zastosowania któregoś ze środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c. Dodać należy, iż przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to, jaką obiektywną reakcję wywołuje to naruszenie. Tym samym, podmiot dochodzący roszczenia z tytułu ochrony dóbr osobistych powinien wykazać jakie przynależne mu dobro zostało bezprawnie naruszone, w wyniku jakich działań doszło do naruszeń i w jakich okolicznościach. Dla przyjęcia odpowiedzialności sprawcy art. 24 k.c. nie wymaga wykazania jego winy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobro osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Przechodząc na grunt niniejszego postępowania stwierdzić należy , iż zarzut powoda co do warunków odbywania kary są całkowicie gołosłowne i nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jago analiza pozwala na sformułowanie następujących wniosków. Nie jest uzasadnione ani potwierdzona dowodami twierdzenie powoda , iż przebywał w celi zaludnionej. W przedstawionego wykazu cel w których powód przebywał , ich powierzchni oraz ilość skazanych w nich przebywających ewidentnie wynika , ze przeludnienie nie miało miejsca. Fakt ten potwierdzają również przesłuchani świadkowie – funkcjonariusze SW jak tez sędzia penitencjarny w sporządzony sprawozdaniu. W ocenie sądu te dowody w całości zasługują na wiarę tworzą bowiem logiczną i jednolitą całość. Nie znajduje uzasadnienia także zarzut powoda o złym stanie technicznym cel. Wyposażenie cel jest standardowe jak na wymogi zakładów karnych , ale co najważniejsze w przypadku ewentualnych awarii czy uszkodzeń sprzętu, wentylacji, wykładzin podłogowych, powłok malarskich dokonuje się bieżących napraw stosownie do zgłoszeń. Także kąciki sanitarne w każdej celi są odgrodzone zaopatrzone w niezbędne urządzenia , zapewniające prywatność. Jest to także standardowe wyposażenie nie będące kwestionowane przez dokonującego kontroli sędziego penitencjarnego. Zasadą jest , iż w celach mieszkalnych nie ma ciepłej wody. Jednakże cele wyposażone są w czajniki elektryczne lub grzałki które to urządzenia zapewniają możliwość podgrzania wody . każda z cel , wbrew twierdzeniom powoda , zaopatrzona jest w punkt światła sztucznego a w dzień zapewniony jest dopływ światła naturalnego. Wyposażenie cel w meble ( szafki stoliki ) jest także zgodny z wymogami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w ZK i ĄŚ. Wykaz takiego wyposażenia zawarto w informacji na k. 60. Z tego dokumentu wynika , wbrew twierdzeniu powoda , że w celach są szafki , szuflady w których przechowywać można także żywność. Nie znajduje potwierdzenia zarzut powoda co do niewłaściwej opieki stomatologicznej i lekarskiej. Zeznania śwd. J. D. przeczą stanowisku powoda. Istniała powszechna dostępność do usług stomatologicznych . Powód często korzystał też z usług lekarskich i nie zgłaszał wówczas zastrzeżeń na jakość tej opieki. Powołany przez sąd materiał dowodowy na którym oparto orzeczenie jest w pełni wiarygodny , zasługujący w całości na uwzględnienie. Sąd nie zgodził się natomiast z treścią zeznań śwd. D. Z. bowiem zdecydowanie odbiegają one od pozostałych dowodów zebranych w sprawie. Świadek ten opisuje warunki panujące w zakładzie jako tragiczne. --- STRONA 6 --- Nie znajduje to jednak poparcia w pozostałych dowodach. Sąd uznał także za zasadne pominiecie dowodu z zeznań świadka T. K. , zawnioskowanego przez powoda, bowiem świadek ten nie stawiał się na kolejne terminy rozpraw i praktycznie nie ma możliwości jego przesłuchania. Dalsze ,, poszukiwanie ‘’ tego świadka w sposób nieuzasadniony doprowadziłoby do przedłużenia postępowania. W konsekwencji uwzględniając powyższe rozważania powództwo należało oddalić . O kosztach wynagrodzenia peł. pozwanego orzeczono na podstawie art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.