Postanowienie I C 338/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztyni

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 338/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Grzybek Protokolant: Starszy sekr. sądowy Katarzyna Foks po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2014 r. w Olsztynie sprawy z powództwa P. S. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Komendzie Powiatowej Policji w G. o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3. 600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. UZASADNIENIE Powód P. S. (1) wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa Komendy Powiatowej Policji w G. na swoją rzecz, kwoty 120.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu, powód wskazał m.in., że w dniu 29 czerwca 2010 r. został zatrzymany przez funkcjonariuszy policji w G.. W trakcie zatrzymaniu, zatrzymano przy powodzie 2 wędki, które miały stanowić dowód przestępstwa o co był powód podejrzany w protokole zatrzymania w tym dniu , w sprawie RSD 520/10. Zdaniem powoda, tego protokołu nie dołączono do akt RSD 520/10. Nie dołączono do protokołu zatrzymania wędek jako dowodów rzeczowych, protokołu przedstawienia zarzutów, protokołu opisu i spisu rzeczy zatrzymanych, protokołu przesłuchania. Nie dołączono protokołu wydania i odbioru wędki pokrzywdzonemu. Powód twierdził, że w protokole tym wyjaśnił, że czynu tego nie popełnił. Wędka okazała się kradziona. Wg. powoda, podejrzewał o to M. G. (1), i uważa, że jego przestępstwo mogło być powodowi przypisane. Zdaniem powoda. M. G. (1) po zaistniałej sytuacji próbował przypisać kradzione fanty powodowi, czym znieważył powoda, ale odpowiedzialności za to nie poniósł, bo poginęły protokoły. Przez to, że policja nie dopełniła swoich obowiązków, powód nie mógł wykazać swoich twierdzeń w postępowaniu przed Sądem przeciwko M. G.. --- STRONA 2 --- Pozwany Skarb Państwa – Komenda Powiatowej Policji w G. reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany podał, m.in. że powód nie wyjaśnia na czym polega jego szkoda i jaki jest związek pomiędzy działaniem lub zaniechaniem pozwanego a szkodą. Wg. pozwanego powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Sąd Okręgowy ustalił co następuje: Przed Sądem Okręgowy w Olsztynie toczyła się sprawa s powództwa P. S. (1) przeciwko M. G. (1) o naruszenie dóbr osobistych pod sygn. I C 686/12, która zakończyła się prawomocnym wyrokiem z dnia 30 września 2013r. oddalającym powództwo. W sprawie tej powód zeznał m.in. że „ M. G. naruszył jego dobra osobiste ponieważ pomawiał jego w różnych spraw. Na podstawie jego pomówień powód został skazany z siedmiu zarzutów, z czego Sąd Okręgowy uniewinnił go z pięciu. Powód nie został skazany za przechowywanie rzeczy pochodzących z kradzieży w garażu M. G. (1). Nie miał takiego zarzutu i nigdy nie przytrzymywał w garażu u M. G. kradzionych rzeczy. Policja nie wszczęła postępowania przeciwko niemu w tym zakresie. Organy ścigania nie biorą zeznań pana G. przeciwko powodowi jako wiarygodnych. Wiedzą, że powód jest skonfliktowany z M. G. (1). Powód nie przechowywał u G. żadnych rzeczy. G. zrobił to specjalnie, chciał żeby powód poniósł odpowiedzialność karną za jego czyny. M. G. (1) zeznał, że przechowywał w jego garażu rzeczy kradzione. Chodziło o dwie wędki. Powód wziął te dwie wędki z jego garażu, ale nie wiedział, że są kradzione. Ja za jego zgodą wziąłem te dwie wędki i poszedłem nad jezioro, nie wiedziałem, że były kradzione. Na podstawie pomówień M. G. powód został w innej sprawie skazany na karę półtora roku pozbawienia wolności za kradzieże. „. ( dowód: protokół przesłuchania powoda w sprawie I C 686/12 SO w Olsztynie ) M. G. (1) przesłuchany w sprawie w charakterze strony zeznał m in. że „kiedyś u niego byli policjanci i w sprawie tych wędek odbierali zeznania. Pytali czyje to były wędki, czy wie skąd pochodzą. Powiedział, że przyniósł je P. S. (1), ale nie wiedział, że pochodzą z kradzieży. Zaprzeczył, aby kiedykolwiek zeznawał, ażeby wędki , które przyniósł P. S. (1) pochodziły z kradzieży. ” ( dowód: protokół przesłuchania M. G. w sprawie I C 686/12 SO w Olsztynie ) W sprawie RSD 520/10 postępowanie zakończyło się postanowieniem z dnia 10.06. 2010 r. o umorzeniu postępowania wobec nie wykrycia sprawcy. W aktach nie ma protokołów, aby powód był przesłuchiwany w sprawie jako podejrzany lub jako świadek . ( dowód: RSD 520/10). Toczyło się postępowanie w sprawie Ds. 457/13 m.in. w związku z zarzutem przekroczeniem uprawnień przez funkcjonariuszy policji polegających m.in. na usunięci z akt RSD 520/10 protokołu przesłuchania podejrzanego, protokołu odbioru wędek, protokołu zatrzymania rzeczy. Postępowanie zostało zakończone postanowieniem z dnia 25 czerwca 2013 r. o umorzeniu postępowania wobec braku danych o popełnieniu przestępstwa. W toku postępowania nie ustalono, aby dokumentacja wskazywana przez P. S. była sporządzana. Z zeznań policjantów wynika, że po zatrzymaniu P. S. (1), żadne czynności w dniu 29 czerwca 2010 r. nie były wykonywane z jego udziałem. ( dowód: Ds. 457/13) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: --- STRONA 3 --- Powództwo jako bezzasadne podlega oddaleniu. Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie znajdującej się w aktach spraw dokumentacje. Wiarygodność przedstawionych dokumentów nie została przez strony zakwestionowana. Nie budziły też one żadnych wątpliwości Sądu, zarówno co do cech zewnętrznych jak i do ich treści. Podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia jest art. 417 k.c. w zw. z art. 24 k.c., 23 k.c. i art. 448 k.c. W myśl art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Warunkami koniecznymi ponoszenia odpowiedzialności przez Skarb Państwa na gruncie przepisu art. 417 k.c., które muszą występować kumulatywnie, jest niezgodne z prawem zachowanie funkcjonariuszy publicznych, istnienie szkody, spowodowanie szkody w związku z wykonywaniem czynności władzy publicznej oraz związek przyczynowy pomiędzy wskazanym zachowaniem, a szkodą. Zachowanie funkcjonariuszy publicznych uzasadniające odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, musi być niezgodne z prawem, a więc przeciwstawiać się nakazom i zakazom wynikającym z obowiązującej normy prawnej rozumianej jako konstytucyjne źródła prawa. W sytuacji, gdy określony akt prawny regulujący kompetencje organów władzy publicznej odsyła do kryteriów pozaprawnych, tj. klauzul generalnych, norm obyczajowych, to te klauzule mogą też stanowić kryterium bezprawności. Kolejną przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa jest szkoda w rozumieniu 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty i utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Odnośnie sformułowania „przy wykonywaniu powierzonej mu czynności” Sąd Najwyższy w uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej z 15.02.1971r. przyjął, iż wynika z niego, że dla obciążenia państwa odpowiedzialnością musi istnieć związek między wykonywaniem powierzonej funkcjonariuszowi czynności a powstałą szkodą. Oznacza to, że odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadnie art. 417 § 1 k.c. jest wyłączona wówczas, gdy funkcjonariusz wyrządził szkodę tylko przy sposobności wykonywania powierzonej mu czynności. O tym, czy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, czy tylko przy sposobności jej wykonywania, decyduje cel działania sprawcy. Zgodnie z tym, Skarb Państw odpowiada tylko wówczas, gdy działanie lub zaniechanie funkcjonariusza było związane z realizacją celu wynikającego z powierzonej mu czynności, chociażby było ono nawet wynikiem nieudolności lub przekroczenia instrukcji służbowej. Skarb Państwa nie ponosi natomiast odpowiedzialności wtedy, gdy funkcjonariusz, wykorzystując fakt powierzonej mu czynności, dąży do osiągnięcia innego celu niż ten który wynika z powierzonej mu funkcji, np. do osiągnięcia celu osobistego. Jak już wspomniano wyżej, pomiędzy zachowaniem funkcjonariuszy publicznych, a szkodą musi zachodzić związek przyczynowy, co oznacza, że obowiązek naprawienia szkody obejmuje normalne następstwa wydarzenia, które szkodę wywołało. Podkreślenia wymaga, że odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. nie jest uwarunkowana stwierdzeniem winy funkcjonariusza. Skarb Państwa odpowiada na zasadzie ryzyka, nie jest konieczne wykazywanie winy działania lub zaniechania funkcjonariuszy państwowych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu I ACa 327/05 LEX 298589, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2002 roku, I CKN 581/99, OSNC 2002/10/128, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2003 roku, V CK 11/03). Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony --- STRONA 4 --- przewidzianej w innych przepisach. Ogólne podstawy cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych wskazuje przepis art. 24 k.c., który zawiera środki ochrony niemajątkowej. W myśl art.24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny – te zasady reguluje art. 448 k.c. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Przepis art. 24 k.c. wymienia przesłanki i środki sądowej ochrony dóbr osobistych. Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra oraz bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Pierwsze dwie przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony; pozwany może bronić się, wykazując, że nie działał bezprawnie. Powód musi jedynie wykazać, iż doszło do zagrożenia lub naruszenia istniejącego dobra osobistego. Dobra osobiste wymienia przykładowo art. 23 k.c. Orzecznictwo ustaliło istnienie również innych dóbr. Nie jest wystarczające powołanie się na bliżej niesprecyzowane naruszenie "dóbr osobistych", rozumiane jako jakaś krzywda, dyskomfort, ujemne przeżycie psychiczne. To, jakie dobro zostało naruszone, może wynikać z udowodnionych okoliczności faktycznych - nie jest tutaj niezbędne posłużenie się zwrotem ustawy. Ocena, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych, ma charakter obiektywny. Powód nie musi udowadniać własnych ujemnych przeżyć psychicznych związanych z zachowaniem sprawczym. Istnienie takich przeżyć jest obojętne dla stwierdzenia naruszenia, ale ich intensywność może rzutować, jako jedna z okoliczności, na rodzaj i zakres zastosowanych środków ochronnych (m.in. wysokość zadośćuczynienia). Art. 24 k.c. zawiera konstrukcję domniemania bezprawności działania osoby, która narusza cudze dobro osobiste. Przenosi ona ciężar dowodu braku bezprawności na podmiot naruszający sferę zakreśloną treścią osobistych praw podmiotowych. Zatem podmiot naruszający musi wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Brak bezprawności wynikać może przede wszystkim ze zgody podmiotu prawa osobistego, z działania w ramach porządku prawnego, ze szczególnych przepisów prawnych, z wykonywania prawa podmiotowego oraz z ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego, cześć doktryny dopuszcza również możliwość naruszenia dobra osobistego z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra (A. S., J. P., S. D.) (por. także wyr. SN z dnia 19 października 1989 r., II CR 419/89, OSP 1990, z. 11-12, poz. 377). Instrumenty o charakterze majątkowym, służące ochronie dóbr osobistych zawiera, jak już wspomniano, art. 448 k.c. w myśl, którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Roszczenia z art. 448 k.c. określił ustawodawca w ramach odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Dopuszczalność żądania ochrony majątkowej z tytułu naruszenia dobra osobistego w ramach tego reżimu występuje w przypadku naruszenia dóbr osobistych poprzez działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem. W niniejszej sprawie, zgodnie z ogólną regułą dowodową, wyrażoną w art.6 k.c., na powodzie spoczywa obowiązek określenia dobra osobistego, udowodnienia jego naruszenia, wykazania powstania po jego stronie krzywdy, wykazania, że krzywda powstała przy wykonywaniu powierzonej funkcjonariuszowi państwowemu czynności oraz wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy krzywdą a zachowaniem funkcjonariusza państwowego. Działanie lub zaniechanie funkcjonariuszy państwowych musi być niezgodne z prawem, zgodnie jednak z zawartym w art. 24 k.c. domniemaniem bezprawności naruszenia dobra osobistego, powód nie musi wykazywać istnienia tej --- STRONA 5 --- przesłanki. To Skarb Państwa może uwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże, że zachowanie funkcjonariuszy państwowych było zgodne z prawem. Powód zarzuca pozwanemu, że do akt RSD 520/10 nie dołączono protokołu zatrzymania wędek jako dowodów rzeczowych, protokołu przedstawienia zarzutów, protokołu opisu i spisu rzeczy zatrzymanych, protokołu przesłuchania. Nie dołączono protokołu wydania i odbioru wędki pokrzywdzonemu. Poprzez te zaniechania powód nie mógł wykazać swoich twierdzeń w postępowaniu przed Sądem przeciwko M. G., który go znieważył pomawiając o kradzież, czy wyrządzono mu krzywdę. Oprócz twierdzeń zawartych w pozwie, powód nie udowodnił , aby zarzucane funkcjonariuszom zaniechanie miało miejsce. Wręcz odwrotnie , materiał dowodowy w sprawie Ds. 457/13 m.in. w związku z zarzutem przekroczeniem uprawnień przez funkcjonariuszy policji polegających m.in. na usunięci z akt RSD 520/10 protokołu przesłuchania podejrzanego, protokołu odbioru wędek, protokołu zatrzymania rzeczy, w której postępowanie zostało zakończone postanowieniem z dnia 25 czerwca 2013 r. o umorzeniu postępowania wobec braku danych o popełnieniu przestępstwa, nie ustalono, aby dokumentacja wskazywana przez P. S. była sporządzana. Z zeznań policjantów wynika natomiast, że po zatrzymaniu P. S. (1), żadne czynności w dniu 29 czerwca 2010 r. nie były wykonywane z jego udziałem. Tym samym powód nie udowodnił, aby protokoły były sporządzane, a następnie usunięte. Podkreślić w tym miejscu należy także, że brak jest też logicznego uzasadnienia takiego działania, dlaczego mieliby to robić funkcjonariusze policji. Dodatkowo powód nie wykazał szkody niematerialnej – krzywdy, jaką miałaby w wyniku takiego ewentualnego działania doznać. Jak bowiem wynika z jego zeznań w sprawie I C 686/12 powód „nie został skazany za przechowywanie rzeczy pochodzących z kradzieży w garażu M. G. (1). Nie miał takiego zarzutu, policja nie wszczęła postępowania przeciwko niemu w tym zakresie. Organy ścigania nie biorą zeznań pana G. przeciwko powodowi jako wiarygodnych.” Natomiast ze sprawy I C 686/12 wynika wprost, że powód jest skonfliktowany z M. G., któremu zarzuca pomawianie jego przed organami ścigania. Powód nie udowodnił, że doszło do niezgodnego z prawem zachowania funkcjonariuszy publicznych. Powód nie wykazał również, że po jego stronie powstała krzywda. Szkoda występuje w postaci szkody na mieniu oraz szkody na osobie. Szkoda na osobie w przeciwieństwie do szkody na mieniu, obejmuje uszczerbki wynikające z naruszenia dóbr osobistych człowieka np. uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia, pozbawienia życia. Uszczerbki te mogą przybrać postać zarówno szkody majątkowej jak i niemajątkowej – krzywdy. Krzywda jest to zatem szkoda na osobie, która ma charakter niemajątkowy (G. Bieniek, H.Ciepła, S.Dmowski, J.Gudowski, K.Kołakowski, M.Sychowicz, T. Wiśniewski, C.Żuławska, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia Zobowiązania, tom I. Warszawa 2005, s.450). W niniejszej sprawie powód nie udowodnił wystąpienia po jego stronie jakichkolwiek uszczerbek na zdrowiu w wyniku zarzucanych przez niego działań pozwanego. Na gruncie art. 417 k.c. w zw. z art. 23 k.c., 24 k.c. i 448 k.c., brak jest zatem koniecznych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa i żądania przez powoda zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Dlatego roszczenie powoda jest bezzasadne i Sąd w pkt I wyroku powództwo oddalił. W pkt. II wyroku orzeczono o kosztach procesu na podstawie art. 98 k.p.c. zarządzając od powoda na rzecz SP Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w W. kwotę 3.600 zł.