Wyrok I C 334/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 334/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Andrzej Żelazowski Protokolant: protokolant Anna Żarczyńska-Ziobro po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2012 r. w Krakowie sprawy z powództwa (…) przeciwko (…) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. nakazuje pozwanemu (…) złożenie w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku poprzez jednokrotne --- STRONA 2 --- opublikowanie w (…) na 19 (dziewiętnastej) stronie oraz w (…)na 4 (czwartej) stronie w rozmiarach 12cm x 8cm w formie płatnego ogłoszenia w ramce, z wytłuszczeniem fragmentów wytłuszczonych poniżej oraz użyciem wielkich liter w przypadku słów, w których wielkie litery zostały poniżej użyte, czcionką w formacie nie mniejszym niż 12 punktów, oświadczenia następującej treści: „ PRZEPROSINY Ja, (…) , bardzo przepraszam Panią (…) i Pana (…) za użycie pod ich adresem obraźliwych słów w rozmowie z Panią (…), opublikowaną w dniu 4 grudnia (…), a to stwierdzenia, że są oni „rozpuszczonymi smarkaczami ”, a ich działania „typową szczeniacką zadymą” , a następnie w rozmowie z Panem (…), która to wypowiedź została opublikowana w (…) w dniu 8 grudnia 2009 r., poprzez nazwanie ich „ rozwydrzonymi i rozpuszczonymi przez rodziców smarkaczami ”. Wyrażam szczere ubolewanie, iż użyte przeze mnie słowa spowodowały naruszenie dobrego imienia i godności osobistej Pani (…) i Pana (…) . ”; II. w pozostałej części powództwo oddala; III. upoważnia powodów (…) do wykonania czynności opisanych w pkt I. w razie nie wykonania ich w terminie przez pozwanego (…) na koszt pozwanego; IV. zasądza od pozwanego (…) na rzecz (…), kwotę 5.000 zł (słownie złotych: pięć tysięcy); V. kosztami procesu obciąża pozwanego; VI. nakazuje pobrać od pozwanego (…) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego … kwotę 850,00 zł ( słownie złotych: --- STRONA 3 --- osiemset pięćdziesiąt) tytułem nieuiszczonej opłaty należnej od pozwu, od które uiszczenia powodowie (…) byli zwolnieni. Sygn. akt IC 334/10 UZASADNIENIE wyroku z dnia 17.04.2012 r. Powodowie (…) , pozwem wniesionym w dniu 01.03.2010 r. przeciwko (…) , domagali się ochrony dóbr osobistych poprzez nakazanie pozwanemu złożenia odpowiedniej treści oświadczenia na łamach (…) oraz w (…) , a także zasądzenia od pozwanego kwoty 5.000,00 zł na cel społeczny. Na uzasadnienie powodowie wskazali, że pozwany, w rozmowie z (…) opublikowanej w dniu 04.12.2009 r. na łamach (…) , użył pod ich adresem obraźliwych słów poprzez stwierdzenie, iż są oni „rozpuszczonymi smarkaczami”, a ich działania „typową szczeniacką zadymą”, a następnie w rozmowie z (…) , która została opublikowana w dniu 08.12.2009 r. w (…) poprzez nazwanie ich „rozwydrzonymi i rozpuszczonymi przez rodziców smarkaczami”. Powodowie wskazali, że pozwany powołanych określeń użył komentując podjęte przez nich wystąpienie w formie petycji skierowanej do (…) , do którego wówczas powodowie uczęszczali będąc w maturalnej klasie, o usunięcie z terenu Szkoły symboli religijnych, którą to Petycję powodowie, wraz z innym uczniem Szkoły (…) , złożyli u dyrektora Szkoły w dniu 30.11.2009 r. Powodowie wskazali, że działanie ich inspirowane było wydanym w dniu 03.11.2009r. wyrokiem Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w sprawie --- STRONA 4 --- Lautsi przeciwko Republice Włoskiej, w którym stwierdzono, że obecność symboli religijnych w postaci krzyży w klasach szkolnych prowadzi do naruszenia art. 2 Protokołu nr 1 rozpatrywanego razem z art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w wyniku ograniczenia prawa rodziców i dzieci do wolności myśli, sumienia i wyznania przez ograniczenie prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, a także prawa dzieci w wieku szkolnym do wyznawania lub niewyznawania jakiekolwiek religii, pozostając w sprzeczności z wyrażoną w Konwencji ideą neutralności światopoglądowej demokratycznego państwa i pluralizmu w życiu publicznym. Powodowie wskazali również, że ich działania stanowiły wyraz ich światopoglądów, przekonań i przemyśleń, podjęte zostały w ramach przysługujących im praw i swobód obywatelskich, zmierzały do zagwarantowania zasady neutralności światopoglądowej państwa w Szkole, do której uczęszczali. Wskazali nadto, że Petycja miała oględną treść - skierowana została w formie prośby, nie zawierała jakichkolwiek obraźliwych, emocjonalnych lub poniżających kogokolwiek stwierdzeń, nie zmierzała do narzucenia jakiekolwiek światopoglądu, nie była skierowana przeciwko religii chrześcijańskiej; zmierzała do wywołania dyskusji odnośnie obecności krzyży w Szkole jako miejscu publicznym i osiągnięcia w tym zakresie kompromisu zadowalającego osoby o zróżnicowanych światopoglądach. Powodowie wskazali, że są osobami o wszechstronnych uzdolnieniach i zainteresowaniach, starają się aktywnie angażować się w życie społeczne i ich działanie winno być oceniane jako wyraz pożądanej społecznie, zwłaszcza w tym wieku, postawy. Z tych przyczyn lekceważące wypowiedzi pozwanego na ich temat, sformułowane bez jakiejkolwiek znajomości osób powodów, motywacji ich działania i okoliczności sprawy, przez pozwanego będącego wychowawcą pokoleń młodzieży i byłym (…) , odebrali jako szczególnie krzywdzące. Powodowie wskazali, że w szczególności krzywdzące są --- STRONA 5 --- wypowiedzi pozwanego w części, w jakiej odnoszą się do ich rodziców i oceny sposobu, w jaki zostali przez nich wychowani. Pozwany domagał się oddalenia powództwa zarzucając, że brak podstaw do stwierdzenia bezprawności spornych wypowiedzi bowiem formułując je działał w obronie powszechnie akceptowanych w społeczeństwie chrześcijańskich wartości, które wyraża symbol krzyża, a które zostały przez powodów w wyniku ich działań zaatakowane. Jego zachowanie podyktowane było koniecznością wzięcia pod ochronę dóbr i wartości niewątpliwie wyżej usytuowanych w powszechnie przyjmowanej przez społeczeństwo hierarchii, niż dobra osobiste powodów. Z pewnością powodowie byli przy tym świadomi, że ich działania są kontrowersyjne i mogą spotkać się z ostrą reakcją publiczną min. ze względu na młody wiek powodów. Gdyby bowiem żądanie usunięcia krzyży sformułowane zostało przez ludzi starszych, doświadczonych, dysponujących w społeczeństwie choćby pewnym autorytetem, a także potrafiących logicznie uzasadnić swoje stanowisko społeczny odbiór Petycji mógłby być inny. Tymczasem z niezwykle radykalną petycją wystąpili nieznani prawie nikomu ludzie młodzi i z natury rzeczy niedoświadczeni, dodatkowo nie uzasadniając swojego wystąpienia w żaden logiczny i przekonujący sposób, których działanie miało nieprzemyślany i nierozważny charakter. Podjęte przez powodów działania, mimo pozornie neutralnej i grzecznej formy, stanowiły prowokację, powodowie zaś godzili się na pełną emocji krytykę, która zostanie sformułowana pod ich adresem. Zdawali sobie sprawę, że znaczna (jeśli nie większa) część uczniów i nauczycieli … będzie przeciwna ich propozycji usunięcia krzyży z sali lekcyjnych, zdawali sobie także sprawę, iż znacząca część społeczeństwa zareaguje na tę propozycję z oburzeniem Wypowiedzi pozwanego uznać należy zatem za zasadną krytykę postępowania powodów, która mieściła się w granicach wyznaczonych normami prawa. Forma i treść krytyki zachowania powodów były --- STRONA 6 --- usprawiedliwione okolicznościami sprawy gdyż radykalizm akcji powodów wpłynął na przesunięcie granicy dopuszczalnej krytyki po stronie osób nie zgadzających się z ich postępowaniem. Im ważniejsze bowiem są wartości, które zostały zagrożone działaniem powodów, tym bardziej uzasadniona i dopuszczalna jest ostra krytyka pod ich adresem. Wraz ze wzrostem społecznej wagi sprawy rozszerza się także zakres dopuszczalnej krytyki. Pozwany nadto, (…) , formułując sporne wypowiedzi działał w interesie swoich wyborców, reprezentując ich poglądy. Pozwany wskazał, że występując z Petycją powodowie przestali być osobami prywatnymi, a stali się, przynajmniej w zakresie w jakim odnosi się to stwierdzenie do zainicjowanej przez nich akcji, osobami publicznymi, w stosunku do których za utrwalony uznać należy pogląd, że granice ich krytyki są szersze, niż innych obywateli. Przywołując pogląd wyrażony min. w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17.11.2009 r.., sygn. akt IACa 949/09, Lex nr 534411, pozwany wskazał, że powodowie jako osoby publiczne, uczestnicząc w dyskusji i wygłaszając swoje poglądy, wyrazili zgodę na ich ocenę i musieli się liczyć z tym, że zostaną one poddane krytyce, niekiedy radykalnej oraz wykazać większy stopień tolerancji i odporności wobec niepochlebnych opinii, a nawet brutalnych ataków. Granice dopuszczalnej krytyki są bowiem szersze, aniżeli w przypadku osób nieuczestniczących w takiej dyskusji. Pozwany zarzucił, że powodowie należą i należeli jeszcze przed złożeniem spornej petycji do grona osób publicznych będąc redaktorami portalu internetowego (…) , o jednoznacznie ateistycznym, jeżeli nie antykatolickim charakterze, wyrażając aktywnie na stronach internetowych poglądy w kwestiach społecznych, dyskutując z innymi użytkownikami sieci Internet, udostępniając informacje na swój temat i prowadząc błogi internetowe. Z własnej woli nadto nadali petycji charakter zdarzenia publicznego zamieszczając ją w Internecie na powołanym Portalu, informując o niej oraz --- STRONA 7 --- komentując ją na bieżąco w mediach, zdecydowali także o zaproszeniu dziennikarzy na debatę, która odbyła się w Szkole w dniu 16.12.2009 r. Pozwany zarzucił także, iż w swoich wypowiedziach nie podawał w ogóle nazwisk powodów ani innych danych, które pozwoliłyby szerszej publiczności na zidentyfikowanie autorów petycji. Ich identyfikacja z powodami nastąpiła za sprawą samych powodów, którzy zaczęli komentować wypowiedzi pozwanego w prasie i na stronach internetowych. Dla osób spoza Szkoły powiązanie powodów z osobami, do których odnosiły się krytyczne wypowiedzi pozwanego stało się możliwe dopiero za przyczyną powodów, którzy znani byli jedynie wąskiemu kręgowi uczniów i nauczycieli szkoły, do której uczęszczali. Pozwany zarzucił nadto, że powodowie wykorzystali moment zainteresowania mediów ich działaniami w celu własnej autopromocji, której służy także aktualnie proces w niniejszej sprawie. Pozwany zarzucił również, że wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 03.11.2009 r., który stanowić miał tło i inspirację działań powodów, został następnie, w składzie Wielkiej Izby, przez ten sam Trybunał uchylony w dniu 18.03.2011 r. Wskazał, że brak podstaw do stwierdzenia aby działanie powodów zmierzać miało do urzeczywistnienia przestrzegania norm prawa, a w szczególności przepisów Konstytucji RP, skoro umieszczanie krzyży w szkołach czy przedszkolach odbywa się na podstawie upoważnienia zawartego w przepisach obowiązującego w tym zakresie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14.04.1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. nr 36, poz. 155 z późn. zm.). Do okoliczności niespornych w niniejszej sprawie należy: Powodowie, będący uczniami (…) , w dniu 30.11.2009 r. złożyli w --- STRONA 8 --- sekretariacie Szkoły podpisane przez nich oraz (…) , także będącego uczniem tej Szkoły, pismo zatytułowane „Petycja”, stanowiące wystąpienie skierowane do Dyrektora Szkoły. W piśmie tym zawarto prośbę o usunięcie symboli religijnych z terenu Szkoły oraz wskazano, że usunięcia symboli religijnych domagać mają się uczniowie Szkoły oraz ich rodzice i nauczyciele. Wskazano także, iż osoby te umieszczanie symboli religijnych w publicznej instytucji odbierają jako przejaw faworyzowania przez Szkołę konkretnego światopoglądu. W petycji odwołano się do zapadłego w dniu 03.11.2009 r. wyroku Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w sprawie Lautsi przeciwko Republice Włoskiej (który następnie uchylony został przez ten Trybunał w składzie Wielkiej Izby w dniu 18.03.2010 r.), w którym stwierdzono, że obecność symboli religijnych w postaci krzyży w klasach szkolnych prowadzi do naruszenia art. 2 Protokołu nr 1 rozpatrywanego razem z art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w wyniku ograniczenia prawa rodziców i dzieci do wolności myśli, sumienia i wyznania przez ograniczenie prawa rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, a także prawa dzieci w wieku szkolnym do wyznawania lub niewyznawania jakiekolwiek religii, pozostając w sprzeczności z wyrażoną w Konwencji ideą neutralności światopoglądowej demokratycznego państwa i pluralizmu w życiu publicznym. W Petycji wskazano również, że niedopuszczalne jest wieszanie symboli religijnych nad symbolami państwowymi a także, iż Polska jest dobrem wspólnym, zaś światopogląd stanowi prywatną sprawę każdego człowieka. Powołano również podstawy prawne, które uzasadniać miały zawarte w niej wystąpienie, a to: art. 48 ust. 1, art. 53 ust. 1-5, art. 25 ust. 2 Konstytucji RP, art. 10 ustawy z dnia 17.05.1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t. jednol. Dz. U. z 2005 r., nr 231, poz. 1965 z późn. zm.) oraz art. 2 Protokołu nr 1 i art. 9 ust. 1 i 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. --- STRONA 9 --- Tekst petycji zamieszczony został nadto przez powodów na internetowym portalu (…) . W dniu 04.12.2009 r. w (…) ukazał się wywiad z pozwanym przeprowadzony przez (…) pt. „ (…) ” (k. 45), w którym przytoczona została wypowiedź pozwanego na temat podjętej przez powodów inicjatywy, iż „Rozpuszczeni smarkacze czują się kompletnie bezkarni. To jest typowa szczeniacka zadyma.” Następnie w rozmowie z (…) , która miała miejsce w dniu 07.12.2009 r. i opublikowana została w (…) w dniu 08.12.2008 r. w artykule pt. „ (…) .” (k. 48) pozwany stwierdził, że podjęte przez powodów działania „To nic innego jak robienie chytrej, cynicznej, ideologicznej zadymy przez troje rozwydrzonych i rozpuszczonych przez rodziców smarkaczy.”. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. Inspirację dla powodów do wystąpienia z Petycją stanowiły powołany wyrok z dnia 03.11.2009 r. zapadły w sprawie Lautsi przeciwko Republice Włoskiej i wywołana nim w środowisku szkolnym powodów dyskusja światopoglądowa na temat obecności symboli religijnych w życiu publicznym. Kwestie te stanowiły przedmiot rozmów pomiędzy uczniami, poruszone zostały także na lekcji etyki, na które uczęszczali powodowie i (…) . Powodowie początkowo uzyskali pod Petycją podpisy kilkunastu osób, w tym jednego z nauczycieli, jednakże osoby te następnie zażądały usunięcia ich podpisów wobec czego ostatecznie powodowie i (…) złożyli Petycję w egzemplarzu obejmującym jedynie ich podpisy. Wystąpienie z Petycją stanowić miało wyraz przekonań i światopoglądu powodów i zmierzać do zainicjowania dyskusji na temat neutralności światopoglądowej państwa i w związku z tym miejsca symboli religijnych w szkole. Pozwany formułując sporne wypowiedzi nie znał powodów, nie wnikał w motywy ich działania, które sami powodowie uważali za przejaw zasługującej na aprobatę postawy zaangażowania w życie publiczne i społeczne problemy. Z --- STRONA 10 --- tej przyczyny sporne wypowiedzi na ich temat, sformułowane przez pozwanego będącego profesorem akademickim, wychowawcą pokoleń młodzieży, byłym (…) , odebrali jako szczególnie krzywdzące. Dla powódki w szczególności krzywdzące były wypowiedzi pozwanego w części, w jakiej odnoszą się do jej rodziców i oceny sposobu, w jaki została przez nich wychowana. dowód: zeznania stron, k. 472-475, k. 591-593 Powodowie nie informowali mediów o zamiarze wystąpienia z Petycją, jednakże wystąpienie z Petycją odbiło się w mediach szerokim echem. Powodowie stali się w związku z tym osobami powszechnie rozpoznawalnymi z imienia i nazwiska jako autorzy spornej Petycji w ich środowisku, na terenie Wrocławia, a następnie w całym kraju. Ich wypowiedzi i komentarze związane z wystąpieniem z Petycją cytowane były w licznych publikacjach prasowych. Powód wziął w dniu, w którym ukazała się pierwsza ze spornych wypowiedzi, tj. w dniu 04.12.2009 r., udział w popularnym ogólnopolskim programie (…) . Powodowie z imienia i nazwiska wprost wskazani zostali w publikacji (…) w ogólnopolskim wydaniu (…) z dnia 08.12.2009 r. pt. „ (…) ” (k. 48), w której ich wypowiedzi zestawione zostały ze spornymi wypowiedziami pozwanego, przytaczanymi jako przykład, wspartej autorytetem jakim cieszy się pozwany, negatywnej oceny z jaką spotkało się wystąpienie powodów. dowód: wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 01.12.2009 r. („ (…) ”), k. 458, notatka opublikowana w (…) pt. „ (…) ”, k. 40, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 01.12.2009 r., k. 514-515, artykuł opublikowany w (…) w dniu 02.12.2009 r. pt. „ (…) ”, k. 555, artykuł opublikowany na stronie internetowej (…) w dniu 02.12.2009 r. pt. „ (…) ”, k. 41-42, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 02.12.2009 r. („ (…) ”), k. 521-522, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 02.12.2009 r. („ (…) ), k. 524-525, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia02.12.2009 r. („ (…) ”), k. 527-528, notatka prasowa --- STRONA 11 --- opublikowana w (…) w dniu 03.12.2009 r. pt. „ (…) ”, k. 537, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 04.12.2009 r. („ (…) ”), k. 533-535, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 06.12.2009 r. („ (…) ”), k. 539-541, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 07.12.2009 r. („ (…) ”), k. 543-545, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 07.12.2009 r. („ (…) . (…) ”), k. 50, k. 547-549, wydruk ze strony internetowej (…) z dnia 07.12.2009 r. („ (…) ”), k. 551-553, artykuł opublikowany na stronie internetowej (…) w dniu 07.12.2009 r. pt. „ (…) ”, k. 46-47, -sporna publikacja w (…) z dnia 08.12.2009 r. pt. „ (…) ”, k. 48, notatka opublikowana w (…) w dniu 08.12.2009 r. pt. „ (…) ”, k. 49, artykuł w (…) z dnia 12-13.12.2009 r. pt. „ (…) ”, k. 44, rozmowa opublikowana na stronie internetowej (…) w dniu 11.12.2009 r. pt. (…) , k. 52-55, zeznania powodów, k. 472-474 i k. 591-593 Powódka (…) jest jednym z redaktorów portalu (…) , reprezentującego poglądy ateistyczne i antyklerykalne. Do dnia złożenia Petycji nie opublikowała na nim żadnego tekstu wprost na tematy wyznaniowe. Była współautorką tekstu pt. (…) poświęconego zmodyfikowanej genetycznie żywności, w którym min. poddano krytyce poglądy w tej kwestii środowisk katolickich, a w szczególności związanych z (…) . Była także autorką szeregu prac malarskich i grafik, w tym ilustracji do wydawnictw Portalu zawierających nawiązania do symboliki religii chrześcijańskiej. Powódka do czasu wystąpienia z Petycją nie wypowiadała się publicznie w żadnej innej formie na tematy wyznaniowe lub społeczne. Powód w dacie wystąpienia z Petycją związany z powołanym Portalem nie był, nie publikował także wówczas w żadnej formie swoich wypowiedzi na tematy polityczne, wyznaniowe lub społeczne. W dniu 02.12.2009 r. zamieścił na portalu (…) artykuł pt. „ (…) ” przedstawiający motywację działania powodów i komentarz odnośnie podjętej przez nich inicjatywy. W dniu 10.12.2009 r. na stronie portalu (…) zamieszczony został przez --- STRONA 12 --- powodów zawierający podobne wyjaśnienia artykuł pt. „ (…) ”. Ponadto powódka na swoim blogu, na stronie internetowej (…), zamieściła w dniu 10.12.2009 r. wpis pt. „ (…) ” i w dniu 11.12.2009 r. wpis pt. „ (…) ” także wyjaśniające motywy wystąpienia powodów w sprawie usunięcia krzyży i poglądy powódki w tej kwestii. W następnym okresie powód opublikował na stronach internetowych liczne wypowiedzi w formie wpisów i artykułów na tematy społeczne i polityczne, prezentujące jego poglądy w tych kwestiach. Okoliczność, że powódka związana była z portalem (…) i prezentowane na jego łamach poglądy przesądziły, że oprócz złożenia Petycji w Szkole powodowie zamieścili jej tekst także na tym Portalu. W dniu 16.12.2009 r. odbyła się na terenie Szkoły debata publiczna w przedmiocie wystąpienia powodów z udziałem przedstawicieli mediów. dowód: wydruki ze strony internetowej (…) , 327-329, wydruki ze strony internetowej (…) , k. 333-334, k. 335, k. 339, k. 341, k. 343, k. 345, k. 347, k. 349, k. 571, wydruki ze strony (…) , k. 289-290, k. 351-353, k. 358-360, k. 417- 419, k. 557, k. 559-560, k. 562-569, wydruk ze strony (…) , k. 362, wydruki ze strony (…) , k. 364- 365, wydruki ze strony (…) , k. 366-371, wydruki ze strony (…) , k. 373-378, wydruk ze strony (…) , k. 380-381, k. 425-429, k. 517-519, wydruki ze strony internetowej (…) , k. 383-389, wydruki ze strony internetowej (…) , k. 588, k. 589, zeznania powodów, k. 472-474 i k. 591-593 Sąd zważył co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie. Pluralizm światopoglądowy i wolność wyrażania poglądów w dowolnej formie stanowią istotę demokratycznego państwa prawa, którym zgodnie z art. 2 Konstytucji RP jest Rzeczpospolita Polska. Sporna Petycja stanowiła, w ocenie Sądu, ich przejaw, a także przejaw przysługującego każdemu --- STRONA 13 --- obywatelowi stosownie do art. 63 Konstytucji RP prawa petycji, dając wyraz poglądom prezentowanym w ramach toczącego się szeroko w debacie publicznej sporu, jaki dotyczy granic wolności wyznania i wyrażania jej poprzez symbole w instytucjach nowoczesnego, demokratycznego, neutralnego światopoglądowo państwa, którym z mocy art. 53 Konstytucji ma być także Rzeczpospolita Polska. Wpisuje się ona w spór na tle wymiany poglądów na temat religii, symboli religijnych i ich miejsca w życiu publicznym, jaki od wielu lat toczy się w demokratycznych krajach zachodniej Europy, której odzwierciedlenie stanowił min. wyrok Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 03.11.2009 r. w sprawie Lautsi przeciwko Republice Włoskiej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, abstrahując od treści prezentowanych przez powodów przekonań, że wystąpienie z Petycją stanowić miało wyraz światopoglądu powodów, wskazuje także na wszechstronne ich zainteresowania i ponadprzeciętną aktywność społeczną i wrażliwość na społeczne problemy, stanowiące wyraz niewątpliwie zasługującej na głęboką aprobatę postawy. Nie budzi także wątpliwości dojrzałość poglądów powodów, mimo ich młodego wieku, w kwestiach stanowiących przedmiot ich wystąpienia, którego treść i okoliczności wskazują na znajomość wiążącej się z nim problematyki i poprzedzające je głębokie jej przemyślenia. Z tych przyczyn nie sposób ocenić spornych wypowiedzi pozwanego inaczej niż jako głęboko krzywdzące powodów tym bardziej, iż wypowiedziane zostały one w sposób arbitralny, bez znajomości osób, poglądów i rzeczywistych motywów działania powodów. Tym bardziej krzywdzące, że skierowane do młodzieży licealnej, w okresie, w którym kształtuje się jej postawa i światopogląd i w którym naturalne jest poszukiwanie przez nią dróg intelektualnego rozwoju i prezentacja w ramach tych poszukiwań poglądów w sposób nawet niekiedy mocno skrajny, a wypowiedziane przez pozwanego będącego z racji uprzednio pełnionej funkcji (…) i następnie (…) oraz pozycji --- STRONA 14 --- w świecie naukowym cenionym autorytetem i wychowawcą pokoleń młodzieży akademickiej, którego wiek, doświadczenie i pozycja nakazywałaby powściągliwość i rozwagę w formułowaniu sądów. Odnośnie zarzutu pozwanego, że w dacie wystąpienia ze sporną Petycją powodowie, ze względu na uprzednią publiczną prezentację i wymianę swoich poglądów na rozmaitych portalach i forach internetowych, a w szczególności (…) , i uczestnictwo w związku z tym w debacie publicznej, winni zostać uznani za osoby publiczne, a do kierowanych w stosunku do nich wypowiedzi przykładać należy taką miarę jak do wypowiedzi, które padają w ramach debaty publicznej (a zwłaszcza politycznej), w toku której jej uczestnik musi liczyć się z ostrą i formułowaną nierzadko przy użyciu pejoratywnych czy wręcz wulgarnych określeń krytyką, wskazać należy, że brak na tle zgromadzonego materiału dowodowego podstaw do uznania powodów za osoby tego rodzaju w dacie wystąpienia przez z nich z Petycją. Pozwany, na którym spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu, nie wykazał aby powód istotnie związany był z Portalem w dacie wystąpienia z Petycją. Nie wykazał nadto, aby powód istotnie prezentować miał uprzednio publicznie swoje poglądy w jakikolwiek inny sposób. „W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, iż wobec osób publicznych przy ocenie ewentualnych naruszeń dóbr osobistych należy stosować inną miarę aniżeli wobec osób prywatnych, granice dopuszczalnej krytyki w stosunku do tych osób oraz ich działalności są szersze, aniżeli wobec osób nieprowadzących takiej działalności (por. wyrok SN z 26.02.2002 r., I CKN 413/01, OSNC 2003/2/24), ich odporność na krytykę jest i musi być podwyższona. Owo zróżnicowanie zakresu ochrony dóbr osobistych w stosunku do osób pełniących rolę publiczną stanowi również jedną z podstawowych zasad w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na gruncie art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Osoby podejmujące taką działalność w sposób nieunikniony a zarazem świadomy i dobrowolny --- STRONA 15 --- wystawiają się na kontrolę i reakcję ze strony opinii publicznej. Jednocześnie muszą wykazać większy stopień tolerancji nawet wobec brutalnych ataków skierowanych przeciwko nim. Tego wymaga prawo do otwartej i nieskrępowanej debaty. To niewątpliwie dotyczy osób zajmujących stanowiska publiczne, w szczególności polityków. Taka podwyższona granica dotyczy także osób, które prowadzą swojego rodzaju publicystykę, z udziałem otwartego kręgu dyskutantów. Każdy uczestnik publicznej dyskusji odbywającej się za pośrednictwem Internetu, już przez wygłoszenie swych poglądów, zaprezentowanie swego stanowiska, w istocie wyraża zgodę na ich ocenę przez pozostałych uczestników. To jest wpisane w samą decyzje o wzięciu udziału w debacie publicznej. Przystępując do takiej dyskusji można z całą pewnością przewidzieć, że przynajmniej część tych wypowiedzi będzie negatywna, niepochlebna, krytyczna. Nasilenie tych negatywnych ocen oczywiście może być różnorakie. Nie sposób zakreślić wyraźnej granicy i przewidzieć do którego momentu wypowiedź jeszcze mieści się w granicach, które będą uznawane za dopuszczalną krytykę, nawet przy użyciu określeń, które są na granicy dobrego smaku, dobrego tonu. Taka granica może być wykreślana tylko w indywidualnych przypadkach. Dla oceny obrazy godności decydujące znaczenie ma nie subiektywny odbiór tych określeń przez samego powoda, lecz odbiór obiektywny uwzględniający kontekst, w jakim określenia te zostały użyte. Ten kontekst zaś musi uwzględniać fakt, że powód jest aktywnym uczestnikiem i użytkownikiem wirtualnej przestrzeni, komentatorem bieżących wydarzeń, wypowiada się na różne tematy, a wśród uczestników forów dyskusyjnych jest postacią znaną i rozpoznawalną. W konsekwencji w tak ujętym obszarze aktywności publicznej, w społeczności użytkowników Internetu i uczestników forów dyskusyjnych, powód może zostać uznany za osobę publiczną.” (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17.11.2009 r., sygn. akt IACa 949/09, Lex nr 534411). --- STRONA 16 --- Nawet jednak wówczas kierowane pod adresem powoda wypowiedzi nie powinny przekraczać miary właściwej dla tego typu dyskursu publicznego, w szczególności winny odnosić się do poglądów lub zachowania powoda, nie zaś do jego osoby (por.: powołany wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17.11.2009 r., sygn. akt IACa 949/09, Lex nr 534411). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zapatrywania wyrażone w uzasadnieniu powołanego wyroku. Dodatkowo wskazać należy, że ponieważ powszechnym w obecnych czasach stało się wyrażanie prywatnych opinii i poglądów za pomocą rozmaitych mediów, a w szczególności sieci Internet, poprzez zaś różnego rodzaju portale społecznościowe i tzw. błogi także ujawnianie sfery prywatnych przeżyć, które stają się dostępne ogółowi, nie sposób byłoby uznać aby osobą publiczną stawała się w zasadzie każda osoba wyrażająca swoje poglądy na dowolnym forum, w sieci Internet lub innym. Każdorazowo musiałaby się ona bowiem liczyć z możliwością skierowania w związku z tym pod jej adresem przez innego uczestnika forum obraźliwych wobec niej lub zniesławiających ją wypowiedzi, co byłoby nie do przyjęcia. Z tych przyczyn, w ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje -podstaw także do uznania powódki w dacie złożenia Petycji za osobę publiczną, zarówno w ogólności czy też w ramach debaty publicznej odnośnie miejsca religii i symboli religijnych w życiu publicznym. Fakt związania z (…) , jednorazowa publikacja, na niezwiązany zupełnie zresztą z kwestią będącą przedmiotem Petycji temat i okoliczność, iż na Portalu zamieszczone zostały wykonane przez powódkę ilustracje do wydawnictw Portalu, nawet jeżeli można by dopatrywać się w nich, abstrahując od kontekstu w jakim miały zostać użyte (tj. treści zawartych w wydawnictwach), prezentacji antyreligijnych lub antyklerykalnych poglądów powódki, mogły bowiem ewentualnie czynić powódkę osobą znaną i rozpoznawalną jedynie dla określonego kręgu odbiorców treści prezentowanych za pośrednictwem --- STRONA 17 --- Portalu. Wskazać przy tym należy, że pozwany formułując sporne wypowiedzi nie miał świadomości, że powodowie choćby potencjalnie mogą być osobami publicznymi nawet w powołanym wyżej rozumieniu. Dlatego dowodzenie tej okoliczności, jak i okoliczności, iż sporne wypowiedzi pozwanego paść miały w ramach bezkompromisowej politycznej debaty z udziałem zaprawionych w tego rodzaju dyskusjach przeciwników, w ramach której pozwany ostro i zdecydowanie wystąpić miał jako obrońca zagrożonych tradycyjnych wartości, ocenić należy jedynie jako próbę przedstawienia, na użytek niniejszego procesu, wypowiedzi pozwanego w kontekście odmiennym, niż rzeczywiście miały one miejsce podczas, gdy dla przeciętnego odbiorcy nie budzi żadnych wątpliwości, iż wypowiedzi pozwanego kierowane były pod adresem powodów jako młodzieży licealnej i z całą pewnością nie uważał ich za równorzędnych uczestników politycznej (publicznej) debaty. Nawet jeżeli przyjąć, że powodowie przez sam fakt wystąpienia z petycją i upublicznienia następnie tego wydarzenia stali się osobami publicznymi użyte przez pozwanego sformułowania były nadmierne i niestosowne i z całą pewnością, jako odnoszące się nie do poglądów powodów ale do ich osób bezpośrednio, godziły w dobra osobiste powodów, przekraczając granice dozwolonej ich krytyki (por. w tym zakresie przywoływany przez samego pozwanego wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17,11.2009 r., sygn. akt IACa 949/09, Lex nr 534411). Z tych przyczyn powołane wypowiedzi winny zostać uznane za bezprawne, zaś działanie pozwanego za niewątpliwie zawinione, co uzasadnia jego odpowiedzialność na podstawie art. 24 i art. 448 k.c. Już tylko na marginesie wskazać należy, że pozwany, na którym spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu, nie wykazał w żaden sposób, iżby działanie powodów wynikać miało z innych, niż prezentacja ich poglądów i wola wywołania dyskusji światopoglądowej w tym przedmiocie, pobudek; w --- STRONA 18 --- szczególności, iżby powodowie działania w celu wywołania debaty na temat symboli religijnych i obecności krzyża w szkole, do której uczęszczali podjąć mieli w celu uzyskania rozgłosu wokół ich osób, związanej z tym popularności i dalszych możliwych korzyści. Wskazać nadto należy, że całkowicie chybiony jest zarzut pozwanego dotyczący ewentualnej bezprawności działania powodów ze względu na treść przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14.04.1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U, nr 36, poz. 155 z późn. zm.). Z przepisów tych nie wynika bowiem nakaz obecności krzyży w pomieszczeniach szkolnych, a jedynie możliwość ich umieszczenia (§12). Biorąc pod rozwagę sposób, w jaki doszło do naruszenia dóbr osobistych powodów uznał Sąd za uzasadnione, jako adekwatne do sposobu w jaki doszło do naruszenia, żądanie zobowiązania pozwanego do złożenia, stosownie do art. 24 §1 k.c., oświadczenia o treści jak w punkcie I. sentencji na łamach (…) . W tym zakresie wskazać należy, że wbrew zarzutom pozwanego w datach spornych publikacji, na skutek licznych doniesień medialnych związanych z wystąpieniem z Petycją, powodowie stali się w pełni rozpoznawalni, najpierw w ich środowisku i miejscu zamieszkania, a następnie w całym kraju; w szczególności już w dacie publikacji pierwszej z wypowiedzi możliwa była ich identyfikacja z imienia i nazwiska z autorami Petycji, niezależnie od okoliczności, iż w kolejnej wprost wymienieni zostali z imienia i nazwiska. Za uzasadnione również uznał Sąd, wobec niewątpliwie zawinionego działania pozwanego, zasądzenie od pozwanego, stosownie do art. 448 k.c., żądanej przez powodów kwoty 5.000,00 zł na cel społeczny. Biorąc pod rozwagę, iż sporne wypowiedzi pozwanego ukazały się na łamach gazet poczytnych na terenie Wrocławia i całego kraju oraz znaczne poczucie krzywdy powodów związane z ich rozpowszechnieniem żądanej kwoty w żaden sposób --- STRONA 19 --- nie można uznać za wygórowaną. O kosztach procesu orzekł Sąd na zasadzie art. 98§ 1 k.p.c. O nieuiszczonych kosztach sądowych orzekł Sąd na zasadzie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t. jednol. Dz. U. z 2010 r., nr 90. poz. 594 z późn. zm.); na koszty te składają się opłaty należne od pozwu w łącznej kwocie 850,00 zł stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 3 i art. 13 powołanej ustawy.