Postanowienie I C 333/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 333/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Domińczyk-Trzciańska Protokolant: Dorota Kieras po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. w Opolu sprawy z powództwa P. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w O. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda P. K. na rzecz Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w O. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok uprawomocnił się : • w pkt.I w dniu 10 lipca 2013 r. • w pkt.II w dniu 24 lipcas 2013 r. SSO Krzysztof Pospiech Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt IC 333/12 UZASADNIENIE Powód P. K. w pozwie z dnia 12.06.2012r. skierowanym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa Aresztowi Śledczemu w O. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od strony pozwanej kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia. --- STRONA 2 --- W swym pozwie zarzuca, iż w trakcie osadzenia jego osoby w Areszcie Śledczym w O. dochodziło do licznych nieprawidłowości, co w ocenie powoda miało doprowadzić do naruszenia jego dóbr osobistych. Powód wywodzi swoje roszczenie w szczególności z osadzenia go w warunkach przeludnienia oraz nie zapewnienia mu minimalnych warunków bytowych i sanitarnych określonych w Konstytucji RP, Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (dalej: Konwencja Europejska) oraz Kodeksie Karnym Wykonawczym, a także niewłaściwe i bezzasadne stosowanie środków przymusu bezpośredniego w celi zabezpieczającej. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany wniósł o odrzucenie pozwu w trybie art. 199 § 1 pkt 2 kpc wskazując, iż przed Sądem Okręgowym w Opolu toczyła się sprawa z powództwa P. K. przeciwko Skarbowi Państwa Dyrektorowi Aresztu Śledczego w O. pod sygn. akt IC 7/11. Roszczenie dotyczyło umieszczenia powoda w celach w których panowały niehigieniczne warunki bytowe i rzekomego pobicia przez funkcjonariuszy pozwanej jednostki. W związku z faktem, że powód cofnął powództwo postanowieniem z dnia 10.05.2011r. Sąd umorzył postępowanie dlatego też z ostrożności procesowej pozwany wnosi o odrzucenie pozwu. Niezależnie od powyższe pozwany zaprzeczył twierdzeniom i wnioskom pozwu kwestionując roszczenie co do zasady jak i co do wysokości wskazując, iż powołana przez powoda argumentacja nie została poparta żadnymi dowodami. Powód powinien udowodnić zaistnienie u niego szkody, bądź krzywdy oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy wywodzoną szkodą, a zachowaniem się pozwanego, a także naruszenie dóbr osobistych. Tym samym na stronie powodowej ciąży obowiązek przytoczenia i udowodnienia okoliczności wskazujących na powstanie szkody oraz uzasadniających dochodzenie z tego tytułu zadośćuczynienia w podanej wysokości. W ocenie pozwanego powód w żaden sposób nie wykazał by w istocie po jego stronie doszło do powstania szkody i jakiejkolwiek krzywdy, bowiem nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na zaistnienie zdarzeń opisanych jako pogorszenie warunków bytowych, poza własnymi twierdzeniami. Pozwany działał w ramach obowiązującego porządku prawnego i zgodnie z obowiązującymi przepisami, wykonując karę w sposób praworządny i humanitarny, jak również stosował względem powoda jedynie ograniczenia wynikające z istoty wykonywanej kary pozbawienia wolności, brak jest zatem podstaw do twierdzenia by dopuścił działania bezprawnego, którym to z kolei działaniem mógł spowodować powstanie szkody u powoda lub też naruszyć jego dobra osobiste. Okoliczności takie nie zostały przez powoda wykazane. Odnosząc się do warunków sanitarno-bytowych pozwany wskazał, iż Areszt Śledczy w O. zapewnił powodowi godziwe warunki bytowe i pełną realizacje uprawnień przewidzianych w kodeksie karnym wykonawczym, jak i wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych. Tyczy się to w szczególności wyposażenia cel mieszkalnych w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych zapewniający osadzonemu osobne miejsce do spania, spożywania posiłków oraz odpowiednie warunki higieniczno - sanitarne. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w pozwanej jednostce penitencjarnej od 04.01.2011r.do dnia 27.01.2011r. Powód jest zaklasyfikowany (grupa i podgrupa klasyfikacyjna P/1 ) skazany za popełnienie wielu przestępstw określonych min. w art. 148 § 2 pkt 2 kk i art. 278 kk Powód w dniu 04.01.2011r. podjął próbę samobójczą (pierwszego dnia pobytu) Demonstracyjne zachowanie powoda było próbą wymuszenia na personelu jednostki umieszczenia powoda w celi wieloosobowej ( sam to przyznaje w sprawie I C 7/11). Działanie personelu służyło jedynie zapewnieniu powodowi bezpieczeństwa. --- STRONA 3 --- W okresie pobytu u pozwanego, powód nie podnosił w żadnej formie zarzutów zamieszczonych w pozwie. Nie składał skarg tak ustnych, jak i pisemnych na temat warunków pobytu. Nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń do warunków odbywanej kary. Nie zgłaszał się również w tych sprawach do Dyrektora jednostki, ani innych przełożonych lub Sędziego penitencjarnego. Wizytujący pozwaną jednostkę penitencjarną sędzia penitencjarny nie stwierdził uchybień w funkcjonowaniu tejże jednostki. okoliczność bezsporna Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Jako podstawą roszczeń powoda powód wskazał art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19.12.1966r. ( Dz.U. z 1977r. Nr 38 , poz. 167 i 169 ), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka . Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący , że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności , nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40,41 ust.4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego ( wyrok SN z dnia 28.02.2007r. V CSK 431/06 , OSNC 2008 nr 1 , poz. 13). Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania , przez którą rozumie się działanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis ten przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Powód natomiast winien wykazać , że doszło do naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania wyłącza: 1) działanie w ramach porządku prawnego, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego, 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należy, iż aby można było przyznać zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego musi wystąpić bezprawność działania po stronie pozwanego. Odnosząc się zatem do roszczenia powoda w ocenie Sądu powód w żaden sposób nie wykazał zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 kc w z 232 kpc, by w trakcie pobytu w w Areszcie Śledczym w O. doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a ciężar dowodu w tym zakresie obciążał powoda, tak jak pozwanego obciążał obowiązek wykazania, iż jego działanie nie było bezprawne. Zauważyć należy, iż treść pozwu zawiera same ogólniki, jest napisana niemalże według szablonu jaki większość osadzonych stosuje występując do Sądu z podobnymi roszczeniami, bez odniesienia się do jakichkolwiek konkretów. Powód pisze o niehumanitarnym traktowaniu, jednakże nie podał na czym polegały owe cierpienia i doznana przez niego krzywda, nie wskazał także żadnych konkretnych zdarzeń czy sytuacji świadczących o agresji, nękaniu lub przemocy. --- STRONA 4 --- Powód nie przedstawił na poparcie swoich twierdzeń żadnego dowodu chociażby poprzez wskazanie świadka spośród współosadzonych lub powołując się na protokół którejkolwiek wizytacji, które regularnie przeprowadzane są przez sędziego penitencjarnego lub funkcjonariuszy służb sanitarnych. Tymczasem powód zgodnie z zasadą zawartą w art. 6 k.c. był zobowiązany do wskazania dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Osadzony zrezygnował całkowicie z jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej pomijając nawet dowód z przesłuchania własnej osoby na okoliczności wskazane w pozwie, wręcz wniósł o rozpoznanie sprawy pod swoją nieobecność. Analizując ustalenia dokonane w przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić że powód nie udowodnił po swojej stronie szkody, jak również w żaden sposób nie wykazał związku przyczynowo skutkowego pomiędzy działaniem pozwanego, a hipotetyczną poniesioną przez niego szkodą, a co za tym idzie nie wykazał również wysokości ewentualnej szkody. Nie jest bowiem wystarczające samo tylko twierdzenie, że w okresie w którym przebywał w jednostce organizacyjnej pozwanego nie zapewniono mu odpowiednich warunków socjalno- bytowych. Wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, iż każdy osadzony był dotknięty tym zjawiskiem, lub też warunki osadzenia jakie mu zaoferowano były złe, jest wnioskiem zbyt daleko idącym i nie znajdującym potwierdzenia w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć również należy, iż jak wynika z dokumentacji dot. powoda, aż dnia wniesienia pozwu powód nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń związanych z warunkami pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej zarówno dyrektorowi jak również żadnemu innemu przełożonemu. Odnosząc się do zarzutu powoda o bezzasadne i niewłaściwe stosowanie środków przymus bezpośredniego w postaci celi zabezpieczającej (i możliwe pobicie) podnieść należy, że opisywał przez powoda zdarzenie — tj. podjęcie przez niego próby samobójczej miało miejsce w dniu 04.01.2011 r. (a więc pierwszego dnia pobytu - pobyt od dnia 04.01.2011 r. do dnia 27.01.2011 r.). Trudno więc uznać, że służba więzienna mogła swoim działaniem doprowadzić go do stanu depresji w ciągu kilku godzin. Demonstracyjne zachowanie powoda było próbą wymuszenia na personelu jednostki umieszczenie powoda w celi wieloosobowej ( sam to przyznaje w sprawie I C 7/11). Stąd też późniejsze działanie personelu służyło jedynie zapewnieniu powodowi bezpieczeństwa osobistego. Powód nie wykazał również w żaden sposób by został na terenie pozwanego pobity a tym samym, że doszło do zawinionego niedopełnienia obowiązków powierzonych funkcjonariuszom państwowym. Powód nie wskazuje nawet na numery czy nazwiska funkcjonariuszy, którzy rzekomo pobicia mieli dokonać. Podkreślić jeszcze raz należy, iż pozwana jednostka podlega kontroli właściwego Sędziego penitencjarnego a ten nie stwierdził żadnych nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania jednostki. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że powód trafiając do Aresztu Śledczego w O. wiedział jakie są warunki panujące w tego typu jednostkach bo przecież przebywał już w nich wielokrotnie wcześniej. W ocenie Sądu ograniczenia, jakich doznawał powód podczas pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej nie naruszały więc nawet w sensie subiektywnym jego godności. Panujący w zakładach karnych i aresztach śledczych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym powód wielokrotnie rażąco naruszając porządek prawny, winien liczyć się z karą pozbawienia wolności i wszystkimi ograniczeniami i dolegliwościami z tej kary płynącymi tym bardziej, że odbywał już kilkakrotnie karę pozbawienia wolności w okresie wcześniejszym i fakt znajomości realiów więziennych nie odstraszył go do powrotu do tego samego miejsca. Oznacza to zatem, iż nie miał on oporów wewnętrznych przed powrotem w to samo miejsce, w związku z czym warunki panujące w Areszcie Śledczym w O. nie są na tyle dla niego uciążliwe aby można było mówić o niehumanitarnym traktowaniu, jak również nie stanowiły żadnego źródła cierpień psychicznych i fizycznych. Zwrócić należy także uwagę, iż niedogodności które spotkały powoda w związku z odbywaniem kary w takim samym stopniu dotyczyły także innych osadzonych. Warunki te zaś były takie jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja zakładu. Jak już wyżej podkreślono, odbywanie kary pozbawienia wolności z natury rzeczy wiąże się z różnego rodzaju dolegliwościami. Tylko dopiero jednak, gdy przybierają one formy poniżania, dokuczania, znęcania itp., czy też pozbawiania osadzonych podstawowych warunków godziwej egzystencji, można by je uznać za bezprawne naruszenie dóbr osobistych w rozumieniu przepisów art. 23 k.c. oraz art. 24 k.c. O takim przypadku nie może być jednak mowy w rozpoznawanej sprawie. --- STRONA 5 --- Zwrócić też należy uwagę na charakter czynów karalnych popełnionych przez powoda, który od wielu lat prowadzi przestępczą działalność, dokonując rozbojów oraz kradzieży, co w tej sytuacji uzasadnia twierdzenie, że jest osobą mało wrażliwą na krzywdę i cierpienie. Żądanie powoda zasądzenia zadośćuczynienia w tym kontekście ocenić należy jako sprzeczne z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. W tym kontekście zwrócić należy również uwagę, iż wynikły konflikt wartości w postaci naruszenia dóbr osobistych skazanego i z drugiej strony konieczności wykonywania kary trzeba rozstrzygnąć zdaniem Sądu na rzecz tego drugiego dobra. Konieczność wykonywania kary pozbawienia wolności jest wartością nadrzędną mającą na celu uchronienie społeczeństwa przez osobami, które już kilkakrotnie wchodziły w konflikt z prawem takimi jak powód. Stąd też interes społeczny wyrażający się w poczuciu bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego przemawia za oddaleniem powództwa, nawet gdyby przyjąć, iż naruszono dobra osobiste powoda umieszczając go na jakiś czas w przeludnionej celi. I ten interes przeważa nad potrzebą udzielenia ochrony dobrom osobistym powoda. Mając na uwadze powyższe powództwo oddalono. Na podstawie art. 98 k.p.c. obciążono powoda kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej. Uzasadnienie do kosztów pkt II wyroku – zażalenie Prokuratorii Generalnej Sygn. akt IC 333/12 UZASADNIENIE Powód P. K. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w O. kwoty 80 000zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku z warunkami wykonywania względem niego kary pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dn. 24.04.2013r. sygn. IC 333/12 oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w O. kwotę 120zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie z treścią § 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. 2005.11.15 późn. zm.) stawka minimalna w sprawie o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania wynosi 120 zł. natomiast stosownie do treści § 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 lutego 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2012.149) do spraw wszczętych przed wejściem w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Zaś rozporządzenie weszło w życie po 14 dniach od jego ogłoszenia – tj. po 25.02.2012r. W przedmiotowej sprawie powód dochodził od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 80 000zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku z warunkami wykonywania względem niego kary pozbawienia wolności, zaś postępowanie zostało wszczęte w czerwcu 2012r. dlatego też w przedmiotowej sprawie znalazł zastosowanie przepis § 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Wskazać należy, iż co prawda powód dochodził w niniejszym postępowaniu również zadośćuczynienia z tytułu bezzasadnego i niewłaściwego stosowania środków przymusu bezpośredniego, to analiza akt wskazuje jednoznacznie, iż przymus bezpośredni był stosowany w stosunku do powoda w ramach odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, a więc był elementem szeroko rozumianych warunków wykonywania tej kary. Nie można przyjąć, iż warunkami odbywania kary wolności są jedynie warunki bytowe osadzonych, lecz składają się na nie również inne elementy wykonywania tej kary – również stosowanie względem więźniów środków przymusu bezpośredniego gdy uzasadniają to określone okoliczności. --- STRONA 6 --- Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w II pkt. wyroku.