Postanowienie I C 333/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 marca 2010r. Sąd Okręgowy w Kaliszu Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 333/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 marca 2010r. Sąd Okręgowy w Kaliszu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Izabela Korczyńska Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Podkocka Po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2010 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa Z. R. przeciwko Skarbowi Państwa- Dyrektorowi Aresztu Śledczego w O. o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Nie obciąża powoda kosztami procesu. III. Przyznaje z sum Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Kaliszu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata S. B. kwotę 7200 zł powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. SSO Izabela Korczyńska --- STRONA 2 --- 1 Sygn. akt I C 333/08 Uzasadnienie W dniu 21 lutego 2008 r. powód Z. R. wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Aresztu Śledczego w O o zasądzenie kwoty 183.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wywołaną przepełnieniem w celi i zmuszeniem do biernego palenia (k. 2-5). W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż w okresie od 17 listopada 2005 r. do 19 maja 2006 r. przebywał w Areszcie Śledczym w O będąc tymczasowo aresztowany, gdzie początkowo przebywał w celi czteroosobowej, a później jedenastoosobowej. Powód twierdzi, że nie został wykonany obowiązek zapewnienia więźniowi 3 m 2 powierzchni, a ponadto jako niepalący był zmuszony do biernego palenia przez palących współwięźniów. Powód zażądał 1.000 zł za każdy z 183 dni tymczasowego aresztowania. W dniu 13 sierpnia 2007 r. powód Z. R. wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Aresztu Śledczego w O o zasądzenie kwoty 30.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14 sierpnia 2007 r. (k. 2-3 akt I C 506/08). W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż w okresie od 17 listopada 2005 r. do 10 maja 2006 r. przebywał w Areszcie Śledczym w O będąc tymczasowo aresztowany, gdzie początkowo przebywał w celi czteroosobowej, a później dziesięcioosobowej. Powód twierdzi, że jako niepalący był zmuszony do biernego palenia przez palących współwięźniów. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Areszt Śledczy w O wniósł o oddaleniu pozwu i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 35 akt I C 506/08). W uzasadnieniu pozwany podniósł, iż powód podał, iż jest palaczem, a więc został przydzielony do celi dla palących, a ponadto nigdy nie zgłaszał, że zaprzestał palenia i nie żądał przeniesienia do celi dla niepalących. Pozwany dodał, iż powód 12 razy był przenoszony do innej celi. Pismem procesowym z dnia 3 stycznia 2008 r. powód zakwestionował autentyczność dokumentacji akt osobowych osadzonego w Areszcie Śledczym i podniósł zarzut podrobienia podpisów powoda (k. 53-57 akt I C 506/08). Pismem z dnia 12 marca 2008 r. powód rozszerzył żądanie pozwu do 90.000 zł tytułem zadośćuczynienia za podrobienie przez pozwanego podpisu powoda w książeczce zdrowia skazanego (k. 63 akt I C 506/08). Postanowieniem z dnia 8 maja 2008 r. (k. 80 akt I C 506/08) połączono do wspólnego rozpoznania sprawę o sygn. akt I C 506/08 ze sprawą o sygn. akt I C 333/08. --- STRONA 3 --- 2 Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód Z. R. w okresie od 17 listopada 2005 r. do 19 maja 2006 r. przebywał w Areszcie Śledczym w O będąc tymczasowo aresztowany do dyspozycji Prokuratury Okręgowej w O, a następnie do dyspozycji Sądu Okręgowego w K. (dowód: kserokopie postanowień aresztowych – k. 6-11, kserokopia teczki osobopoznawczej akta osobowe część B – k. 38 akt I C 506/08) Powód Z. R. w dniu przyjęcia zgodnie z przepisami został umieszczony w celi przejściowej. Następnego dnia 18 listopada 2005 r. powód został przyjęty przez lekarza i pielęgniarkę pozwanej jednostki Skarbu Państwa. (dowód: okoliczności niesporne) W czasie wywiadu powód podał m.in., iż pali około 10-20 papierosów dziennie, co potwierdził podpisując książkę zdrowia tymczasowo aresztowanego. Informacja, że powód jest osobą palącą została umieszczona na teczce osobopoznawczej Z. R. oraz z systemie komputerowym NoeAvalon. (dowód: zeznania T. K. – k. 37-39, kserokopia teczki osobopoznawczej akta osobowe część B – k. 38, notatka służbowa – k. 43-44, kserokopia książki zdrowia – k. 45 akt I C 506/08) Powód Z. R.w celi nie palił papierosów, a współosadzeni z celi palili papierosy. (dowód: zeznania B. B. – k. 51, W. M. – k. 52, D. K. – k. 52-54 i M. P. – k. 80-81) Powód Z. R. nie zgłaszał pisemnych wniosków o przeniesienie do celi dla niepalących, nie zgłaszał też takiego wniosku ustnie zastępcy dyrektora Aresztu Śledczego w O w czasie comiesięcznego wizytowania cel. (dowód: zeznania J. B. – k. 96-97) Powód Z. R. dziesięć razy zgłosił się na wizytę lekarską w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w O.. W czasie tych wizyt lekarskich powód nie zgłaszał dolegliwości somatycznych typu duszności, kaszel, zapalenie spojówek, ani objawów neurologicznych typu bóle głowy lub zawroty. Powód zgłaszał się w celu przepisania leków o psychotropowych w leczeniu choroby dwubiegunowej afektywnej oraz wykonywał podstawowe badania. (dowód: notatka służbowa – k. 43-44 akt I C 506/08) Powód Z. R. kilkakrotnie był przenoszony do innej celi, ze względu na konflikty ze współwięźniami. (dowód: zeznania T. K. – k. 37-39) Powód Z. R. przebywał w następujących celach: --- STRONA 4 --- 3 - od 17 listopada 2005 r. – nr 209 o powierzchni 20 m 2 , - od 18 listopada 2005 r. – nr 213 o powierzchni 9 m 2 , - od 29 listopada 2005 r. – nr 317 o powierzchni 23 m 2 , - od 19 kwietnia 2006 r. – nr 307 o powierzchni 18 m 2 , - od 19 kwietnia 2006 r. – nr 207 o powierzchni 15 m 2 , - od 28 kwietnia 2006 r. – nr 217 o powierzchni 18 m 2 , - od 4 maja 2006 r. – nr 218 o powierzchni 18 m 2 , - od 5 maja 2006 r. – nr 307 o powierzchni 18 m 2 , - od 8 maja 2006 r. – nr 303 o powierzchni 28 m 2 , - od 9 maja 2006 r. – nr 213 o powierzchni 9 m 2 , - od 11 maja 2006 r. – nr 217 o powierzchni 18 m 2 , - od 15 maja 2006 r. – nr 212 o powierzchni 9 m 2 . (dowód: notatka służbowa – k. 146-148) W celi nr 317 przebywało 10 osób. W celi znajdowały się piętrowe łóżka, dwa stoliki i krzesło przypadające na każdego osadzonego. Toaleta była oddzielona ścianą, w której znajdowały się drzwi. (dowód: zeznania powoda Z. R. – k. 123-124) W każdym przypadku osadzenia większej ilości skazanych w celi zawiadamiany jest sędzia penitencjarny i sytuacja taka miała miejsce w przypadku powoda. Nie było żadnych przeciwwskazań w tym względzie ze strony sądu penitencjarnego. Areszt Śledczy jest obowiązany przyjąć każdego aresztowanego, który został doprowadzony. (dowód: zeznania J. B. – k. 96-97) Z. R. przebywa w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Wojewódzkim w G, gdzie wykonywany jest wobec niego orzeczony w postępowaniu karnym środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. (dowód: okoliczność bezsporna) Sąd nie dał wiary zeznaniom D. K. odnośnie okoliczności, iż powód zgłaszał administracji Aresztu Śledczego w O ustnie i pisemnie zastrzeżenia, że jest w celi dla palących, co mu przeszkadza. Odnośnie wniosków pisemnych i ustnych to zeznania tych nie potwierdza żaden ze świadków będących współwięźniami tego nie potwierdza. Natomiast świadkowie T. K. i J. B. będący zatrudnieni w Areszcie Śledczym zaprzeczają, iż były zgłaszane przez powoda wnioski o przeniesienie do celi dla niepalących. Ponadto świadkowie ci zaprzeczają, iż w dokumentacji administracji Aresztu Śledczego w O. znajdują się --- STRONA 5 --- 4 jakiekolwiek wnioski pisemne o przeniesienie powoda do współwięźniów niepalących. W pozostałym zakresie Sąd dał wiarę zeznaniom D. K. Sąd uznał za niewiarygodne zeznania powoda Z. R. odnośnie okoliczności, iż miał dolegliwości zdrowotne w postaci kaszlu, duszności, czy podrażnień spojówek. Przeczą temu notatka służbowa lekarza zatrudnionego w Areszcie Śledczym, któremu powód nie zgłaszał takich dolegliwości i nie wykrył ich w czasie badań oraz zeznania M. P. (k. 80-81), który nie zauważył przez okres 3 miesięcy przebywania w jednej celi z powodem jakichkolwiek duszności czy kaszlu. Nie są także wiarygodne zeznania odnośnie zgłaszania wniosków o przeniesienie do celi dla niepalących z przyczyn omówionych przy ocenie zeznań D.K.. W pozostałym zakresie Sąd dał wiarę zeznaniom powoda. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów - z zastrzeżeniami odnośnie zeznań D. K. oraz powoda - w tym dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy. Z uwagi na okoliczność, iż wiarygodność tych dowodów te nie była kwestionowana przez żadną ze stron Sąd uznał fakty z nich wynikające za zgodne z prawdą. Sąd zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii ustalenia państwowej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, jako legitymowanej do występowania w niniejszym procesie (art. 29 k.p.c.). Sąd uznał, że pozwany Areszt Śledczy w O jest właściwą statio fisci Skarbu Państwa, gdyż w tej jednostce był tymczasowo aresztowany powód. Bezspornym w przedmiotowej sprawie był fakt odbywania tymczasowego aresztowania przez powoda w pozwanym Areszcie Śledczym w O i to w warunkach przeludnienia, tj. w celach, gdzie na jed nego skazanego przypada mniej niż 3 m 2 powierzchni. W ocenie powoda powyższe warunki odbywania kary pozbawienia wolności były źródłem naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności oraz prawa do humanitarnego odbywania kary. Zgodnie z treścią art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają p od ochroną prawa cywilnego. W razie naruszenia dóbr osobistych podmiot ten, którego dobro osobiste zostało naruszone, może żądać, w oparciu o art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § l zd. 3 k.c., m. in. zadośćuczynienia pieniężnego. --- STRONA 6 --- 5 Z art. 24 § l k.c. wynika jed noznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, przy czym bezprawność należy rozumieć jako każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, z porządkiem prawnym lub zasadami współżycia społecznego (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003 r., I CKN 480/01, LEX nr 137619). Przepis art. 24 § 1 k.c. rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste, na pozwanym zaś ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne (zob. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19.10.2005 r., I ACa 353/05, LEX nr 175202). Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie nie ma subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy przy tym ustalić, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego (zob. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.10.2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19.10.2005 r., I ACa 353/05, LEX nr 175202). Zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w. powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Jednakże w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor jednostki penitencjarnej może umieścić osadzonych na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 powiadamiając o tym bezzwłocznie sędziego penitencjarnego. Uregulowanie to zostało uznane za niezgodne z Konstytucją w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 25/07 (Dz. U. Nr 96, poz. 620), który wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 5 czerwca 2008 r., jednak stracił moc obowiązującą dopiero z dniem 6 grudnia 2009 r. Szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w cyt. wyżej przepisie, było przeludnienie Aresztu Śledczego w O (jak i innych jednostek penitencjarnych), które miało miejsce m.in. w okresie przebywania w nim powoda, a które zostało spowodowane mającym w tym czasie miejsca wzrostem przestępczości i wykrywalności przestępstw. Tym samym należy uznać, że administracja Aresztu Śledczego w O. upoważniona była do podjęcia decyzji o czasowym umieszczeniu powoda w celach, w których powierzchnia na jednego skazanego --- STRONA 7 --- 6 jest niższa od 3 m 2 . Sądowi z urzędu jest znany przy tym fakt, że administracje jednostek penitencjarnych znajdujących się na terenie okręgu tut. Sądu, w tym administracja Aresztu Śledczego w O., stosowała system rotacyjny w zakwaterowywaniu osadzonych i co jakiś czas umieszczała ich w celach zgodnych z wymogami. Tym samym administracja utrzymywała tymczasowy charakter przeludnienia i minimalizowała związane z tym dolegliwości. Dodać należy, że za każdym razem, gdy ono następowało, administracja jednostki powiadamiała o tym sędziego penitencjarnego. Uwzględniając te okoliczności, należy uznać, że działaniu pozwanego nie można przypisać znamiona bezprawności, koniecznego do przypisania mu odpowiedzialności za ten czyn. Nie jest zasadne roszczenie o niehumanitarne warunki wywołane koniecznością spania na podłodze. Należy bowiem podkreślić, iż powód nie wykazał, iż w celi nr 207 był zmuszony do spania na podłodze na skutek przydzielenia mu załamanego łóżka, a pozwany zaprzeczył takiej okoliczności. Na marginesie jedynie należy wspomnieć, że panujący w zakładach dyskomfort jest elementem odbywania tymczasowego aresztowania, z którym powód powinien się liczyć popełniając przestępstwo, a występujące przeludnienie w celach w których powód przebywał nie wykraczało poza granice, które mogłyby stanowić o naruszeniu godności, czci powoda. Należy także podkreślić, iż powód korzystający z pomocy prawnej adwokata przyznanego z urzędu nie wykazał, iż podał w czasie przyjęcia do Aresztu Śledczego, iż jest osobą niepalącą, ani w czasie odbywania tymczasowego aresztowania nie poinformował, że nie chce palić papierosów i żąda przeniesienia do celi dla niepalących. Ustalony przez Sąd stan faktyczny przeczy twierdzeniom powoda, który oświadczył, iż pali papierosy, a później choć ich w celi nie palił, to nie miał żadnych dolegliwości zdrowotnych na skutek palenia przez współwięźniów i nie informował właściwych osób w administracji pozwanego, że zaprzestał palenia i żąda przeniesienia do celi dla niepalących. W takich okolicznościach nie budzi wątpliwości, iż odpowiedzialność pozwanego za pobyt powoda w celi dla palących nie jest zasadna. Powód nie wykazał także okoliczności, iż osoby zatrudnione przez pozwanego podrobiły jego podpis na książce zdrowia tymczasowo aresztowania. Po wszczęciu postępowania w sprawie podrobienia podpisu przez prokuraturę Sąd nawet na wniosek powoda zawiesił postępowanie, ale zostało one podjęte na skutek prawomocnego zakończenia tej sprawy. Okoliczność, iż powód nie przedstawił prawomocnego wyroku skazującego za podrobienie podpisu nakazuje przyjąć, iż w ten sposób nie zostało zakończone postępowanie karne. --- STRONA 8 --- 7 Na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.u. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata S. B. kwotę 7200 zł oraz Vat z tytułu pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, ponieważ wartość przedmiotu sporu wynosiła 273.000 zł. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył powoda Z. R. kosztami procesu nawet w części, gdyż powód był zwolniony w całości od kosztów sądowych, a ponadto osiąga dochody miesięczne ze świadczenia rentowego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 705,17 zł brutto, jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 16,70 ha, z którego dochodów utrzymuje się żona powoda.