Postanowienie I C 331/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 331/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa M. C. przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Rejonowej S. – Północ w S., J. T., M. M. o ochronę dóbr osobistych, zapłatę i zobowiązanie do podjęcia czynności 1. odrzuca pozew w zakresie żądania wydania pozwanym nakazu podjęcia niezbędnych czynności związanych z zawiadomieniami i zażaleniami oraz nakazu bezzwłocznego wyłączenia z tych czynności wszystkich Prokuratorów Prokuratury Rejonowej Sosnowiec – Północ w S., 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie, 3. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwotę 2.400 zł (dwa tysiące czterysta złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt IC 331/10 UZASADNIENIE M. C. wystąpił z pozwem przeciwko J. T., M. M. i Skarbowi Państwa – Prokuraturze Rejonowej S. – Północ w S., domagając się po sprecyzowaniu żądania, zasądzenia od pozwanych J. T. i M. M. kwot po 25.000 zł, a od pozwanego Skarbu Państwa - Prokuratury Rejonowej S. – Północ w S. kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci prawa do spokoju, bezpieczeństwa osobistego i wolności, wolności od strachu, prawa dostępu do sądu i prawa do skutecznego środka odwoławczego ( k.76). Nadto domagał się powód, aby pozwani J. T. i M. M. złożyli oświadczenie następującej treści: „My J. T., M. M. z Prokuratury Rejonowej w Sosnowcu oświadczamy, że w celu odebrania poszkodowanemu prawa dostępu do --- STRONA 2 --- sądu i prawa do rozprawy sądowej zacieraliśmy ślady przestępstwa i nie nadaliśmy biegu pismom procesowym poszkodowanego, przez co naruszyliśmy dobra osobiste poszkodowanego zmierzając do osiągnięcia własnych prywatnych, niegodziwych, i plugawych celów ”. Powód wnosił również, aby wydany wyrok wraz z uzasadnieniem został podany do publicznej wiadomości poprzez przesłanie go do każdej prokuratury rejonowej i każdego sądu rejonowego w Polsce z prośbą o umieszczenie w miejscu publicznym tj. na tablicy ogłoszeń i/lub w pobliżu wejścia na okres przynajmniej 63 dni. Żądał też powód wydania pozwanym nakazu podjęcia niezbędnych czynności związanych z zawiadomieniami i z zażaleniami i nakazu bezzwłocznego wyłączenia z tych czynności wszystkich prokuratorów Prokuratury Rejonowej Sosnowiec – Północ tj. przekazania zawiadomień do innej jednostki prokuratury, a zażaleń do sądu. Wnosił ponadto powód o zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty 1.000 zł za udział w każdej rozprawie, 100 zł tytułem ryczałtowanych kosztów przejazdu na każdą rozprawę i 500 zł tytułem zryczałtowanych kosztów postępowania (kserokopii, opłat pocztowych). W uzasadnieniu swych żądań powód podał, że w dniu 11 lutego 2010 r. skierował do Prokuratury Rejonowej w Sosnowcu zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z dnia 15 stycznia 2010 r. W dniu 29 marca 2010 r. otrzymał z tej Prokuratury pismo podpisane przez J. T. pełniącą funkcję zastępcy Prokuratora Rejonowego, z którego to pisma wynika, iż powyższe zawiadomienie zostało potraktowane jako odpowiedź na wezwanie do usunięcia braków formalnych. Następnego dnia tj. 30 marca 2010 r. powód skierował do Prokuratury Rejonowej S. – Północ w S. kolejne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, jak również zażalenie do Sądu. W odpowiedzi na nie otrzymał pismo z dnia 1 kwietnia 2010 r. podpisane przez M. M. pełniącego funkcję Prokuratora Rejonowego w Sosnowcu, z którego wynika, że powyższe pisma zostały potraktowane jako skargi. W ocenie powoda pozwani postanowili uniemożliwić skierowanie powyższych spraw na drogę sądową po to, by mogli uniknąć odpowiedzialności ich protegowani jak i oni sami. Pozwani dopuścili się pomówienia na szkodę powoda, a ich postępowanie odbiera mu drogę sądową do dochodzenia swych praw i narusza bezpośrednio wiele dóbr osobistych powoda, a pośrednio niemal wszystkie dobra osobiste. Zaliczyć należy do nich przede wszystkim prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawo do spokoju (wolności od strachu), jak również prawo do zdrowia. Pozwani M. M. i J. T. w odpowiedziach na pozwy wnieśli o oddalenie powództwa podnosząc, iż nie są biernie legitymowani w niniejszej sprawie. Wszelkie czynności w toku postępowania karnego w sprawie 2 Ds. 223/10 prowadzonego w Prokuraturze Rejonowej S. – Północ w S. podejmowali bowiem w ramach pełnionych funkcji publicznych. Nadto czynności te miały oparcie w przepisach kodeksu postępowania karnego i regulaminie urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Na czynności procesowe służyły powodowi środki odwoławcze w przepisanej prawem formie. Nie może być zatem mowy o jakiejkolwiek bezprawności podejmowanych przez pozwanych działań (k. 33-36). Pozwany Skarb Państwa – Prokuratura Rejonowa S. – Północ w S. w odpowiedzi na pozew także wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany wskazał, iż wbrew swym obowiązkom powód nie wykazał, aby pozwany naruszył jego dobra osobiste. Prawo do wolności nie może być rozumiane jako możliwość żądania od innych pozytywnego zachowania w celu realizacji swej woli, a zachowanie organu władzy państwowej niezgodne z wolą strony w żaden sposób nie narusza jej prawa do wolności od strachu czy poczucia bezpieczeństwa. Nie sposób także podzielić stanowiska powoda, aby funkcjonariusze państwowi dopuścili się pomówienia na jego szkodę poprzez zakwalifikowanie wniesionych przez niego pism procesowych niezgodnie z jego wolą. --- STRONA 3 --- Jeśli chodzi o zdrowia powoda, to w pozwie nawet nie twierdzi on, aby w następstwie działań funkcjonariuszy państwowych doznał jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowiu, nie mówiąc już o wykazaniu tej okoliczności. Subiektywne poczucie krzywdy powoda nie uzasadnia przyjęcia, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. W orzecznictwie i w literaturze przyjmuje się bowiem, że przy wyjaśnieniu istoty dobra osobistego i jego naruszenia należy posługiwać się kryterium obiektywnym, odwołującym się do przyjętych norm. Powód jako podstawę faktyczną swych roszczeń wskazuje niewydanie przez funkcjonariuszy państwowych orzeczenia, mimo spoczywającego na nich obowiązku. Stosownie jednak do treści art. 417 1 § 3 kc strona może skutecznie opierać swoje roszczenie na powyższej okoliczności po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji. Warunek ten nie został w niniejszej sprawie spełniony. Postępowania w sprawie o ochronę dóbr osobistych nie może być wykorzystane do weryfikacji wyników innych postępowań. Żądanie powoda w części dotyczącej nakazania pozwanym nadania biegu jego pismom złożonym w toku postępowania w sprawie 2 Ds. 223/10 nie znajduje zatem żadnego uzasadnienia w obowiązujących regulacjach prawnych. Sąd ustalił i zważył: Powód M. C. w dniu 18 listopada 2009 r. złożył w Prokuraturze Okręgowej w Katowicach zawiadomienie o przestępstwie wskazując, że powołani przez sąd biegli podpisali fałszywą opinię sądowo – psychiatryczną. Śledztwo w sprawie przedstawienia w dniu 20 października 2009 r. w Sądzie Rejonowym w Sosnowcu stwierdzającej nieprawdę opinii sądowo – psychiatrycznej przez biegłych lekarzy psychiatrów oraz biegłego psychologa, mającej służyć za dowód w postępowaniu sądowym w sprawie III K 137/09 tj. o czyn z art. 233 § 4 kk, nadzorowała Prokuratura Rejonowa S. – Północ w S., sygn. akt 2 Ds. 223/10. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2010 r. śledztwo to zostało umorzone na zasadzie art. 17 § 1 pkt 2 kpk wobec braku znamion czynu zabronionego. Na postanowienie to powód złożył zażalenie (k. 152- 154, 164-165 akt 2 Ds 223/10). W toku tego postępowania w dniu 11 lutego 2010 r. powód złożył pismo z dnia 15 stycznia 2010 r. – zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, w którym zarzucił, że asesor Prokuratury Rejonowej w Sosnowcu A. G. w piśmie z dnia 14 grudnia 2009 r. poświadczyła nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, ponieważ zawarła w nim nieprawdziwe twierdzenie jakoby przepisy prawa nie przewidywały możliwości wyłączenia całej prokuratury jako instytucji, lecz poszczególnych jej prokuratorów lub asesorów (k. 135 w/w akt). Prokurator Rejonowy M. M. pismo to zadekretował jako skargę, a w odpowiedzi na nie zastępca Prokuratora Rejonowego J. T. w piśmie z dnia 23 marca 2010 r. poinformowała powoda, iż treść pisma A. G. wskazuje na to, iż stanowiło ono odpowiedź na wezwanie powoda do usunięcia braków formalnych. Ponieważ powód nie wskazał, który z Prokuratorów Prokuratury Rejonowej Sosnowiec – Północ w S. nie może prowadzić postępowania w sprawie 2 Ds 223/10, a decyzja o wyłączeniu prokuratorów od udziału w innej sprawie nie jest wiążąca, to jej wydanie nie może przesądzać o konieczności każdorazowego przychylania się do wniosków powoda w przedmiocie wyłączenia prokuratorów. J. T. w piśmie tym powołała się również na przepis § 301 regulaminu urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, zgodnie z którym wielokrotnie ponawiane skargi w sprawach już wyjaśnionych w całości, nie zawierające nowych okoliczności mogą być pozostawione bez dalszego biegu (k. 141 w/w akt). W dniu 31 marca 2010 r. powód złożył kolejne pismo – zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, kwestionując stanowisko zajęte przez J. T. w piśmie z dnia 23 marca 2010 r. (k. 142 w/w akt). W tym samym dniu powód złożył również pismo zatytułowane „zażalenie”, w którym oświadczył, iż zaskarża w/w postanowienie z 23 marca 2010 r. w całości, żąda jego uchylenia i nakazania prokuraturze podjęcia koniecznych czynności (k. 143 w/w akt). --- STRONA 4 --- W odpowiedzi na w/w pisma zadekretowane jako skargi Prokurator Rejonowy M. M. w piśmie z dnia 1 kwietnia 2010 r. poinformował powoda, że podtrzymuje treść udzielnej odpowiedzi zawartej w piśmie jego zastępcy J. T. z dnia 23 marca 2010 r., powołując się na § 282 regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury (k. 144 w/w akt). Powyższe okoliczności nie były sporne. Podstawę prawną dochodzonych przez powóda roszczeń stanowią przepisy art.23 k.c., art. 24 k.c. oraz art.448 k.c. Art. 23 k.c. stanowi, że dobra osobiste człowieka, w szczególności zdrowie, cześć, wolność, swoboda sumienia, nazwisko i pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna i wynalazcza oraz racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie zaś z art. 24 k.c. ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny, co precyzuje przepis art.448 k.c. Aby przyjąć odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych niezbędne jest zaistnienie i wykazanie co najmniej 3 przesłanek tj. bezprawnego zachowania osoby wyrządzającej szkodę, powstania szkody oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a szkodą. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych Sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne ( wyrok SN z 17.06.2004r., VCK 609/03, LEX nr 109404 ). Roszczenie swoje powód opiera na zarzucie wadliwego zakwalifikowania jako skarg przez Prokuratora Rejonowego M. M. i zastępcę Prokuratora Rejonowego J. T., złożonych przez niego zawiadomień o przestępstwie z dnia 15 stycznia 2010r. i 30 marca 2010 r. oraz zażalenia z dnia 30 marca 2010 r. W ocenie Sądu pozwani M. M. i J. T. nie są biernie legitymowani w niniejszej sprawie. Pełnią oni bowiem funkcje publiczne, a zgodnie z art. 417 § 1 kc, to Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Organem władzy publicznej jest każdy podmiot, który wykonuje władzę publiczną, kształtuje w drodze przymusu sytuację prawną jednostki. Niewątpliwie prokuratorzy, których zadaniem, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. 08.7.39), jest strzeżenie praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestępstw, wykonują władzę publiczną. Według utrwalonego stanowiska judykatury i doktryny o tym, czy szkoda została wyrządzona przy wykonywaniu władzy publicznej, decyduje cel działania sprawcy, a mianowicie odpowiedzialność Skarbu Państwa powstaje, jeżeli działanie sprawcy zmierzało do realizacji celu wynikającego z pełnionej przez niego funkcji, a nie wyłącznie celu osobistego. W orzecznictwie przyjmuje się, że działanie w celu osobistym co do zasady może rodzić tylko odpowiedzialność osobistą sprawcy. Odpowiedzialność Skarbu Państwa wyłączona jest również, jeżeli szkoda powstała nie przy wykonywaniu władzy publicznej, lecz tylko przy sposobności jej wykonywania. W wyroku z dnia 5 sierpnia 2005 r., II CK 27-05 (Lex numer 311305), który w ocenie Sądu można odnieść również odpowiednio do prokuratora, Sąd Najwyższy wskazał, że de lege lata należy wyraźnie odróżnić odpowiedzialność osobistą sędziego w stosunku do osoby poszkodowanej i odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy sądowniczej jako elementu władzy --- STRONA 5 --- publicznej. O ile ta pierwsza oparta jest na zasadzie winy (art. 415 kc), to przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie także sędziego przy wykonywaniu władzy sądowniczej. Skoro zatem powód zarzuca, że naruszenia dóbr osobistych doznał na skutek działań władczych pozwanych podjętych w toku postępowania karnego w sprawie II Ds 233/10, przy sprawowaniu przez nich władzy publicznej, to pozwani nie są legitymowani biernie w niniejszej sprawie, gdyż jak już wyżej wskazano odpowiedzialność za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi na podstawie art. 417 § 1 kc wyłącznie Skarb Państwa. Nie znalazł też Sąd podstaw do uwzględnienia powództwa w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratury Rejonowej S. – Północ w S.. Uznając powództwo za bezzasadne w stosunku do tego pozwanego podzielił Sąd stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 25 sierpnia 2006 r., I ACa 237/06 (LEX numer 217201), zgodnie z którym prowadzenie przez organ władzy publicznej postępowania w ramach określonej przez ustawodawcę procedury nie stanowi bezprawnego działania w rozumieniu art. 24 § 1 kc, które mogłoby naruszyć dobro osobiste osoby fizycznej. Nawet błędne zastosowanie prawa materialnego przez organ władzy publicznej w toku przewidzianego przez prawo postępowania, nie jest równoznaczne z naruszeniem dóbr osobistych strony tego postępowania. Celem przepisów o ochronie dóbr osobistych jest obrona osoby fizycznej lub prawnej przed działaniami bezprawnymi. Prowadzenie jakiegokolwiek postępowania publiczno – prawnego nie może zostać zakwalifikowane jako działanie bezprawne tylko z uwagi na to, że organ prowadzący postępowanie niewłaściwie zinterpretował prawo materialne, wydał błędną decyzję lub powstrzymał się od jej wydania uznając, że nie ma ku temu odpowiednich podstaw. Ustawodawca przewidział inne środki ochrony osoby dotkniętej błędną decyzją organu władzy publicznej. Środki te polegają na stworzeniu odpowiedniego systemu odwoławczego. Bez względu na to, czy w toku postępowania publiczno -prawnego zostały wydane błędne decyzje stronie przysługuje jedynie obrona prawna przewidziana w ramach określonych procedur. Wyrządzające szkodę działanie władzy publicznej może stać się źródłem roszczeń odszkodowawczych. Jednakże jak słusznie podnosił pozwany stosownie do treści art. 417 1 § 3 kc, jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. W niniejszym procesie powód nie dochodził jednak odszkodowania, lecz zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek naruszenia dóbr osobistych. Konsekwencją przyjęcia, tak jak w w/w sprawie IACa 237/06, że postępowanie pozwanego nie było zachowaniem naruszającym dobra osobiste jest konkluzja, że powodowi nie przysługują roszczenia wymienione w art. 24 § 1 kc o zobowiązanie do złożenia oświadczenia i o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego. Oceny powyższej nie zmienia fakt, że w postępowaniu karnym, podobnie zresztą jak w postępowaniu cywilnym, ustawodawca nie przewiduje zaskarżalności każdej decyzji organu prowadzącego to postępowanie ( art.459 kpk), co do niektórych z nich przewiduje jedynie tryb skargowy, a wielokrotnie ponawiane skargi pozwala pozostawić bez biegu (& 395, 397, 400 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.03.2010r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, Dz.U. 10.49.296; uprzednio & 296,298,301 rozporządzenia z 18 września 2007r. ). Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności oraz treść wyżej powołanych przepisów, Sąd powództwo oddalił. --- STRONA 6 --- Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 wyroku oparto o treść art.199 &1 pkt 1 kpc, ponieważ zgodnie art.93 &3 kpk w postępowaniu przygotowawczym postanowienia i zarządzenia wydaje prokurator oraz inny uprawniony organ, a sąd tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Natomiast zgodnie z & 395 wyżej powołanego rozporządzenia skargę na czynności lub zachowanie prokuratora rozpatruje jego bezpośredni przełożony, zaś zarzuty wymienione & 397 właściwy przełożony dyscyplinarny. Na marginesie należy odnotować, że postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2010r. wniosek powoda o wyłączenie Prokuratury Rejonowej S. – Północ w S., jej prokuratorów i asesorów od udziału w sprawie II Ds.223/10 został rozpoznany przez Prokuratora Rejonowego M. M., o czym powód został zawiadomiony i pouczony, że zażalenie na to postanowienie nie przysługuje ( k.151 w/w akt). O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 i 99 kpc. Powód domagał się od pozwanego Skarbu Państwa zasądzenia kwoty 50.000 zł. Koszty zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej zasądzono zatem w stawce przewidzianej w § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (…). Powód został wprawdzie zwolniony od kosztów sądowych, ale nie zwalnia go to z obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi ( art.108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Powód jest jeszcze osobą młodą ( 45 lat) i wykształconą ( ukończył filologię angielską), powinien zatem pracować i posiadać środki na pokrycie kosztów. Zarządzenie : 1.odnotować, 2.odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć : - powodowi z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia apelacji oraz zażalenia na pkt 1 wyroku, - Prokuratorii Generalnej SP, 3. zwrócić SR w Jaworznie akta IIKp 332/10, 3.akta z wpływem lub za 21 dni.