Postanowienie I C 327/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Opolu I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 327/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Katarzyna Faff Protokolant: st. sekr. sąd. Beata Urbańska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. w Opolu sprawy z powództwa T. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w Głubczycach reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa Główny Urząd Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. powództwo oddala, II. odstępuje od obciążenia powoda kosztami oddalonego powództwa. Wyrok uprawomocnił się dnia 3 kwietnia 2011 r. SSO Katarzyna Faff Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt I A Ca 233/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 kwietnia 2011r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jan Gibiec Sędziowie: SSA Małgorzata Bohun (spr.) --- STRONA 2 --- SSA Sławomir Jurkowicz Protokolant: Katarzyna Stalewska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2011r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa T. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Głubczycach o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 30 listopada 2010r. sygn. akt I C 327/10 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 2070 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy Za zgodność: Sygn. akt IC 327/10 UZASADNIENIE T. M. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Głubczycach wniósł o usunięcie skutków naruszenia jego dóbr osobistych: czci człowieka w znaczeniu dobrej sławy oraz godności osobistej, poprzez złożenie oświadczenia w zaproponowanej przez niego treści oraz zasądzenie od pozwanego kwoty 50 000zł na rzecz Stowarzyszenia (...) w P., tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu podniósł, że w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w Głubczycach z dnia 19.11.2004r. o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania (sygn. akt IIKp 246/04) została poświadczona nieprawda poprzez stwierdzenie, że ukrywał się przed organami ścigania. Podkreślił, że pozwany miał wiedzę, o jego ówczesnym miejscu pobytu, gdyż jak twierdził osobiście w dniu 13.05.2002r. poinformował o zmianie miejsca zamieszkania. Jednocześnie powód wskazał, że przed dniem 2.06.2004r. nie miał obowiązku informowania Prokuratury Okręgowej w Opolu prowadzącej śledztwo w sprawie VI Ds. 24/02 o zmianie swojego adresu. W odpowiedzi pozwany reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa uznając je za całkowicie bezzasadne, gdyż powód nie wykazał żadnej z przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa na zasadzie których żąda zadośćuczynienia pieniężnego oraz odszkodowania z art. 417 1 §2 k.c. W uzasadnieniu podniósł, że czynności Sądu Rejonowego w Głubczycach w żadnym stopniu nie naruszyły dóbr osobistych powoda, znajdowały uzasadnienie w faktach i oparte były na przepisach prawa. Wskazał, że nie może być uznane za bezprawne działanie podejmowane przez sąd w ramach porządku prawnego, tzn. takie które jest dozwolone przez przepisy prawa. Powód nie skorzystał z przysługującego mu prawa do złożenia zażalenia na przedmiotowe postanowienie, dlatego zdaniem pozwanego powód nie kwestionował przyjętych przez Sąd przesłanek zastosowania i przedłużenia środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Pozwany podkreślił, że powód nie wykazał, aby działania Skarbu Państwa z których wywodzi on hipotetyczną krzywdę miały charakter bezprawny, a --- STRONA 3 --- dochodzone roszczenie dokumentuje on własnym subiektywnym poczuciem krzywdy. Pozwany podniósł również, iż niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest przedmiotem samodzielnych ustaleń w procesie o naprawienie szkody, gdyż sąd rozpoznający sprawę odszkodowawczą nie jest właściwy do indywidualnej oceny legalności konkretnego wyroku lub postanowienia stanowiącego źródło szkody. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Postanowieniem z dnia 24.12.2002r. (sygn. akt VI Ds. 24/02) Prokuratura Okręgowa w Opolu przejęła do śledztwa prowadzone od dnia 27.06.2002r. postępowanie w sprawie przeciwko powodowi o wyłudzenie 740.000zł i w całości powierzyła śledztwo do prowadzenia Wydziałowi Postępowań Karnych Delegatury Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w O.. dowód: postanowienie – k. 65 W dniu 13.05.2002r. powód w toku przesłuchania przez Prokuraturę Rejonową w Głubczycach (sygn. akt Ds. 589/01) wskazał jako miejsce zamieszkania K., ul. (...). dowód: protokół przesłuchania – k. 60 W trakcie przesłuchania w dniu 24.01.2003r. w toku postępowania VI Ds. 24/02 powód podał, że jest zameldowany na pobyt stały w K., Wojska Polskiego 26, jako miejsce zamieszkania i adres do doręczeń wskazał T., ul. (...). dowód: protokół przesłuchania – k. 67 W toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przeciwko powodowi przez Prokuraturę Rejonową w Toruniu o sygn. 2Ds. 1242/01 w latach 2000-2001, nie stosowano wobec niego środków zapobiegawczych. Prokuratura Okręgowa w Toruniu w toku postępowania 5Ds 7/01 zastosowała wobec powoda tymczasowe aresztowanie, zamienione na poręczenie majątkowe w kwocie 50 000zł i zakaz opuszczania kraju z zatrzymaniem paszportu. Obydwa postępowania zostały zakończone wniesieniem aktów oskarżenia przeciwko powodowi. Powód nie stawiał się na rozprawy sądowe przed Sądem Rejonowym w Toruniu (sygn. akt VIIIK 858/02). dowód: pismo – k. 61, akt oskarżenia – k. 62 – 63, pismo – k. 64, notatka – k. 72 Postanowieniem z dnia 19.11.2004r. Sąd Rejonowy w Głubczycach (sygn. akt IIKp 246/04) przedłużył stosowanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania wobec powoda zastosowanego postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 5.11.2003r. sygn. akt VII Ko1 221/03) przedłużonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 2.06.2004r. (sygn. akt VIIKp 174/04) oraz postanowieniem Sądu Rejonowego w Głubczycach z dnia 18.08.2004r. (sygn. akt IIKp 182/04) na okres dalszych 3 miesięcy, do dnia 26. 02.2005r. Zdaniem Sądu dalsze stosowanie wobec podejrzanego (powoda) tymczasowego aresztowania było niezbędne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. W toku postępowania przedstawiono powodowi zarzuty popełnienia kolejnych przestępstw, co w ocenie Sądu dowodziło rozwojowego charakteru postępowania. Sąd podniósł również, że za przedłużeniem tymczasowego aresztowania przemawiała surowa kara grożąca powodowi, a charakter --- STRONA 4 --- zarzucanych mu czynów, a w szczególności rozmiar szkody wskazywały na potrzebę zastosowania izolacyjnego środka zapobiegawczego w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Sąd podkreślił, że powód nie informując nikogo opuścił miejsce stałego zameldowania, nie przebywał też w znanych prokuraturze miejscach pobytu przez okres ok. 3 lat, co uniemożliwiło przeprowadzenie czynności z jego udziałem, a w konsekwencji konieczność poszukiwania go listem gończym. Powód wskazał adres zamieszkania i adresu do doręczeń dopiero po zatrzymaniu. dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Głubczycach z dnia 19.11.2004r., sygn. akt ((Kp 246/04 wraz z uzasadnieniem - (k. 6 – 8, 92-94) Postanowienie Sądu nie zostało zaskarżone przez powoda. bezsporne Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Powód domagał się usunięcia skutków naruszenia jego dóbr osobistych: czci człowieka w rozumieniu dobrej sławy oraz godności osobistej poprzez złożenie przez pozwanego przeprosin w podanej przez niego treści oraz dwukrotnej zapłaty 50 000zł na rzecz Stowarzyszenia (...) w P. tytułem zadośćuczynienia. Zgodnie z art. 24 §1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Na wstępie podkreślić należy, że kwestionowanie zgodności z prawem postanowień sądu wydanych w postępowaniu karnym jest niemożliwe do rozpatrzenia w procedurze cywilnej. Powodowi w toku procesu karnego przysługiwały zwykłe środki zaskarżenia (zażalenie), które stanowiły właściwą drogę do zaskarżenia czynności podejmowanych w toku sprawy. Tylko w tym trybie powód mógł skutecznie zakwestionować postanowienia Sądu, czego zaniechał, dlatego jakakolwiek kontrola merytoryczna tych okoliczności przeprowadzona na dodatek w postępowaniu cywilnym, jest niedopuszczalna. Kwestia ta wymaga podkreślenia, gdyż powód uzasadniając swoje roszczenie podniósł zarzuty, które powinny zostać zgłoszone w toku postępowania karnego. Odnosząc się natomiast do kwestii naruszenia dóbr osobistych powoda, to z powołanego art. 24 §1 k.c. wynika jednoznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym. Ustawodawca w art.24 §1 k.c. wprowadził zasadę domniemania bezprawności i że to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność. Na żądającym ochrony ciąży jedynie dowód, że dobro osobiste zostało naruszone lub zagrożone. Działanie nie jest jednak bezprawne, chociażby zagrażało dobru osobistemu lub nawet je naruszało, przede wszystkim wówczas, gdy jest oparte na obowiązującym przepisie prawa albo stanowi wykonywanie prawa podmiotowego (por. wyrok SN z dn. 24.01.2000 III CKN 553/98). Na podstawie całości materiału dowodowego Sąd ustalił, że w sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia roszczenia, gdyż działanie pozwanego nie było bezprawne. Postanowienie o przedłużeniu zastosowania tymczasowego --- STRONA 5 --- aresztowania zostało wydane zgodnie z kompetencjami. Dla weryfikacji tego rodzaju czynności została przewidziana określona procedura w toku postępowania karnego, której wszczęcia powód zaniechał. W ocenie Sądu postępowanie pozwanego nie było bezprawne i mieściło się w jego uprawnieniach. Ponadto, nawet zastosowanie środków przymusu, wiążących się ze znacznymi niedogodnościami nie doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych powoda w rozumieniu art. 24 k.c., gdyż znajdują one oparcie w przepisach prawnych i powód posiadał wiedzę o możliwości ich zastosowania wobec naruszenia spoczywającego na nim obowiązku poinformowania Sądu o swoim aktualnym miejscu zamieszkania (art. 75 §1 kpk). Sąd nie badał jednak tej przesłanki, gdyż nie leżało to w jego kompetencjach. Podsumowując, powód powinien być świadomy, że długotrwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu oraz faktyczny brak stałego miejsca zamieszkania lub podanie innego adresu, pociągnie za sobą dalsze konsekwencje, w tym ustalenie że „ukrywa się przed wymiarem sprawiedliwości”. Sąd w niniejszym postępowaniu nie może badać czy powód faktycznie ukrywał się, gdyż są to ustalenia, które powinny być skontrolowane w postępowaniu karnym. Na marginesie, odnosząc się do twierdzeń pozwu, należy wskazać, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że w toku postępowania w sprawie VIDs. 24/02 powód w dniu 24.01.2003r. podał inne adresy zameldowania, zamieszkania i do doręczeń niż w dniu 13.05.2002r. Pozwany w przedmiotowym postanowieniu przytoczył okoliczności zawiązane z „ukrywaniem się powoda” dla przytoczenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, a sporządzone przez niego uzasadnienie służyło wyjaśnieniu przyczyn dalszego zastosowania tymczasowego aresztowania. Należy również podkreślić, że ograniczenie wypowiedzi Sądu byłoby błędem w kontekście jego obowiązków, materializujących w danej spawie szeroko rozumiany interes wymiaru sprawiedliwości i szerszy jeszcze interes społeczny, pomiędzy którymi, a ochroną dóbr osobistych uczestników postępowania karnego zawsze należy poszukiwać kompromisu. Sąd w ustalonych przez siebie okolicznościach sprawy może posługiwać się określeniami służącymi precyzyjnemu wyjaśnieniu podjętych czynności, a oskarżonemu (powodowi) przysługują odpowiednie instrumenty prawne do ich zwalczania. Słusznie podkreślił pozwany, że zaniechania powoda w tym zakresie należy tłumaczyć jako akceptację przesłanek podanych w przedmiotowym postępowaniu. Działanie Sądu nie było zatem bezprawne, gdyż wynikało z obowiązujących przepisów prawa i mieściło się w zakreślonych nimi granicach. Przeprowadzone postępowanie bezsprzecznie wykazało, że powołane przez powoda okoliczności nie naruszały jego dóbr osobistych. Sąd wykonywał przysługujące mu uprawnienia w okolicznościach uzasadniających w jego ocenie podjęte rozstrzygnięcia. W tej sytuacji, wobec obalenia domniemania wynikającego z art. 24 §1 k.c., to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania zakresu doznanego naruszenia, który nie wykazał by taka okoliczność miała miejsce. Samo subiektywne przekonanie o naruszeniu dóbr osobistych jest niewystarczające i dla jego wykazania niezbędne są dowody, że postępowanie pozwanego wywołało dla powoda jakieś negatywne skutki. Stan faktyczny w sprawie w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia był bezsporny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na zasadzie powołanych przepisów orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 102 k.p.c., gdyż powód nie posiada żadnego majątku, przebywa w areszcie śledczym i nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia.