Wyrok I C 320/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławi

--- STRONA 1 --- Sygn. Akt I C 320/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Anna Stańczyk Protokolant Marcin Guzik po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2011r. we Wrocławiu sprawy z powództwa A. L. przeciwko Skarbowi Państwa (…) nr (…) we W. o ochronę dóbr osobistych I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – (…) kwotę 3.600 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 2 --- I C 320/10 UZASADNIENIE A. L. w pozwie wniesionym w dniu 27.01.2010r. (data wpływu) domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa – (…) Nr (…) we W. kwoty 80.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz wniósł o zasądzenie od pozwanej kosztów procesu. Podniósł, że w okresie od dnia 06.04.2000r. do dnia 21.10.2004r. odbywał w pozwanej jednostce penitencjarnej karę pozbawienia wolności. Zarzucił, że strona pozwana nie zapewniła mu właściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, twierdząc, że Skarb Państwa w szczególności ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie cel, brak należytego wyposażenia cel, brak właściwej higieny pomieszczeń mieszkalnych (zagrzybione odrapane ściany, nieprzyjemne zapachy z ubikacji, brak ciepłej wody w celach, zniszczone okna, co powoduje, że w okresie zimowym w celach utrzymywała się niska temperatura, niewłaściwie przygotowywane posiłki), niezapewnienie dostępu do literatury prawniczej, zarobaczenie cel. W tej sytuacji, zdaniem powoda, został on poddany nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu, co stanowi naruszenie wiążących Rzeczpospolitą Polską norm międzynarodowych i konstytucyjnych, a wobec tego zasadne jest jego roszczenie z tytułu poniesionej szkody niemajątkowej. Ponadto powód twierdził, że na skutek powyższych działań i zaniechań strony pozwanej doszło do naruszenia jego dób osobistych, a mianowicie zdrowia, przez to, że był narażony na stres, a strona pozwana poniżając go naruszyła również jego godność /pismo procesowe z 28.06.2010r.. k.50-54/. Skarb Państwa – (…) Nr (…) we W. w odpowiedzi na pozew z dnia 17.05.2010r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa – (…) kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, zarzucając, że roszczenie powoda jest przedawnione (k.33-43). Podniósł, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu wraz z upływem 3 lat od dnia opuszczenia przez niego tej jednostki, tj. w dniu 21.10.2007r. Powód mógł wystąpić z pozwem wcześniej, jeśli tylko twierdził, że na skutek zarzucanych Skarbowi Państwa działań i zaniechań wyrządzono mu szkodę. Niezależnie od powyższego, pozwany zarzucił też, że art. 448 k.c., nie może stanowić podstawy roszczenia o zadośćuczynienie przeciwko Skarbowi Państwa, gdyż ma zastosowanie tylko do sprawcy naruszeń dóbr osobistych, a więc do osoby fizycznej. --- STRONA 3 --- Ponadto powód musiałby udowodnić istnienie działania lub zaniechania sprawcy krzywdy, związek przyczynowy między krzywdą a działaniem lub zaniechaniem sprawcy, a w przypadku bezprawnego działania lub zaniechania sprawcy udowodnić także winę sprawcy. Funkcjonariusze Służby Więziennej działali wobec powoda w ramach swoich uprawnień ustawowych, brak zatem w niniejszej sprawie bezprawności zachowania funkcjonariuszy państwowych. Nadto zachowanie to nie naruszyło żadnego dobra osobistego kogokolwiek. Powód nie udowodnił także, zdaniem pozwanego, domniemanej szkody, jej wysokości ani normalnego związku przyczynowego. Nie udowodnił, że przebywał w przeludnionej celi lub też że warunki osadzenia były złe. Nie mogą być dowodem w sprawie gołosłowne twierdzenia, nie można również z faktu przeludnienia jednostek penitencjarnych wyciągać wniosku, że każdy z osadzonych był dotknięty tym zjawiskiem. Pozwany podniósł również, że niezachowanie norm powierzchni celi nie nosiło znamion bezprawności – opierało się na obowiązującym wówczas art. 248 § 1 k.k.w. Ponadto niezachowanie normy powierzchni celi nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego. Dodatkowo wskazał pozwany, że podejmuje kroki zmierzające do poprawy warunków odbywania kary pozbawienia wolności – budowane są nowe pawilony mieszkalne, adaptowane pomieszczenia, przeprowadza się remonty i podnosi standard jednostek penitencjarnych. Pozwane (…) podlegały regularnym kontrolom, które nie stwierdzały uchybień w funkcjonowaniu jednostek, a powód nieprzestrzeganiem porządku prawnego przyczynił się do przeludnienia panującego w jednostkach. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: A. L. w okresie od 06 kwietnia 2000r. do 21 października 2004r. odbywał karę pozbawienia wolności w (…) Nr (…) we W., będąc skazanym kilkoma wyrokami za przestępstwa między innymi: kradzieży z włamaniem, usiłowanie kradzieży, rozbój, pobicie ze skutkiem śmiertelnym. /okoliczności bezsporne/ W polskich jednostkach penitencjarnych utrzymuje się problem przeludnienia cel, w których powierzchnia przypadająca na jednego skazanego jest niższa od wynikającej z właściwych przepisów. Problem ten dotyczy również (…) Nr (…) we W. (…) Nr (…) we W. podlegał regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego, które nie wykazywały uchybień w funkcjonowaniu jednostki penitencjarnej. O każdym fakcie przeludnienia informowany był Sąd Penitencjarny. /okoliczności bezsporne/ --- STRONA 4 --- Sąd zważył, że: Powództwo jako bezzasadne należało oddalić. Powód domagał się zadośćuczynienia (określanego przez niego w pozwie mianem „odszkodowania za szkodę niemajątkową”) za wyrządzoną mu przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Przy czym, sam fakt odbywania przez powoda w (…) Nr (…) we W. kary pozbawienia wolności w okresie od 06 kwietnia 2000r. do 21 października 2004r. oraz utrzymujący się w warunkach polskich problem przeludnienia cel, nie stanowiły w sprawie okoliczności spornych. W celu ustalenia zaś okoliczności, z których wynikałoby, na czym konkretnie polega krzywda doznana przez powoda i jaki jest jej zakres (co konkretnie powód zarzuca pozwanemu Skarbowi Państwa, jak przebiegał jego pobyt w (…) Nr (…) we W., czy powód cierpiał na jakieś choroby i dolegliwości itp.), Sąd dopuścił na rozprawie w dniu 20 października 2010r. dowód z przesłuchania stron (k. 68). Na podstawie art. 235 kpc., przeprowadzenie dowodu z przesłuchania powoda zlecone zostało w trybie pomocy sądowej Sądowi Rejonowemu w Nakle nad Notecią (odezwa o udzielenie pomocy sądowej z 29 października 2010r., k.69, akta I Cps 56/10, k.85-121). Powód cofnął jednak wniosek o przesłuchanie go w charakterze strony (pismo z 20 grudnia 2010r., k.106). W tej sytuacji, na podstawie art. 302 § 1 kpc., na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2011r. Sąd pominął dowód z przesłuchania stron (k.151). Materialnoprawną podstawę żądań powoda stanowił przepis art. 24 § 1 i § 2 k.c., zgodnie z którymi ten, czyje dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli zaś wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. W świetle brzmienia powyższego przepisu możliwość zasądzenia od strony pozwanej ewentualnego zadośćuczynienia na rzecz powoda od strony pozwanej nastąpić mogła na zasadach przewidzianych w art. 448 k.c. Zgodnie z tym przepisem w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Skoro przepis art. 24 k.c. przewiduje, że odpowiedzialność majątkowa za naruszenie dóbr osobistych możliwa jest na --- STRONA 5 --- zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym, a zasady te uregulowane są w art. 448 k.c., który z kolei znajduje się wśród przepisów regulujących odpowiedzialność za wyrządzenie szkody czynem niedozwolonym, to w ocenie Sądu do roszczenia o zasądzenie zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. należy stosować terminy przedawnienia przewidziane w art. 442 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (§ 1). W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (§ 3). W tym konkretnym przypadku zgodzić należy się ze stroną pozwaną, że zastosowanie znajdzie przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony do porządku prawnego na skutek zmiany kodeksu cywilnego dokonanej w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks Cywilny (Dz.U. 2007, nr 80, poz. 538). Zmiana ta weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2007 r., a zgodnie z art. 2 wymienionej wyżej ustawy, przepisy znowelizowane (czyli aktualny art. 442¹ k.c.) stosuje się do tych roszczeń, które nie uległy przedawnieniu do dnia wejścia w życie nowelizacji z dnia 16 lutego 2007 r. czyli do dnia 10 sierpnia 2007 r. Powód przebywał w (…) nr (…) we W. w okresie od dnia 06 kwietnia 2000r. do 21 października 2004r. Już wtedy dochodziło do działań i zaniechań strony pozwanej, które jak twierdzi powód, naruszały jego dobra osobiste. Uznać więc należy, że najpóźniej w dniu opuszczania (…) Nr (…) we W. powód wiedział już zarówno o swojej szkodzie, jak i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Zdawał sobie bowiem sprawę, co naruszało jego dobra osobiste i kto jest za to odpowiedzialny. Najpóźniej w dniu 22 października 2007 r. (a zatem już po wejściu w życie ustawy nowelizującej) roszczenie powoda o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę było więc przedawnione. Skoro zaś powód wystąpił z pozwem w niniejszej sprawie w dniu 27 stycznia 2010r., podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia okazał się zasadny. Niezależnie od tego, powództwo należałoby oddalić również z tego względu, że powód nie wykazał zarówno tego, że w toku odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w (…) Nr (…) we W. doszło do naruszenia jego godności, zdrowia i prawa do intymności, jak również nie udowodnił w czym przejawiała się doznana w związku z tym krzywda i jaki był jej rozmiar. Jakkolwiek w procesie o ochronę dóbr osobistych, zwłaszcza w tych sprawach, w których powód dochodzi odpowiedzialności Skarbu Państwa za działanie jego funkcjonariuszy, ciężar dowodu w istotnej mierze przerzucony jest na stronę pozwaną, jednak całkowite zwolnienie powoda z obowiązków dowodowych stałoby w jaskrawej sprzeczności z art. 6 kc. i art. 232 kpc., godząc tym samym w zasadę kontradyktoryjności procesu i równości stron. Mając na względzie treść art. 24 kc. i art. 448 kc., należało bowiem --- STRONA 6 --- od powoda oczekiwać wykazania choćby w minimalnym zakresie tego, jakie konkretnie nieprawidłowości ze strony administracji (…) Nr (…) we W. miały miejsce w czasie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, jak przebiegał jego pobyt w (…), w czym konkretnie przejawia się krzywda doznana przez niego wskutek zarzucanych stronie pozwanej działań i zaniechań, a w szczególności, czy powód cierpiał na jakieś choroby i dolegliwości, czy był leczony, czy skarżył się na panujące w jednostce penitencjarnej warunki. Dopiero w sytuacji wykazania przez powoda tych okoliczności aktualizowałby się obowiązek dowodowy strony pozwanej, która podejmować mogła obronę poprzez wykazywanie, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, lub też nie ponosi ona odpowiedzialności za warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Tymczasem powód swoją aktywność procesową ograniczył do samych tylko twierdzeń o dość ogólnym charakterze, dotyczących warunków odbywania kary pozbawienia wolności, twierdząc, że Skarb Państwa w szczególności ponosi odpowiedzialność za nadmierne przeludnienie cel, brak należytego wyposażenia cel, brak właściwej higieny pomieszczeń mieszkalnych (zagrzybione odrapane ściany, nieprzyjemne zapachy z ubikacji, brak ciepłej wody w celach, zniszczone okna, co powoduje, że w okresie zimowym w celach utrzymywała się niska temperatura, niewłaściwie przygotowywane posiłki), niezapewnienie dostępu do literatury prawniczej, zarobaczenie cel. Na poparcie swoich twierdzeń nie złożył jakichkolwiek wniosków dowodowych (chociażby dowód z przesłuchania świadków osadzonych z powodem w tej samej celi), a przeprowadzenie przez Sąd dowodu z przesłuchania stron było niemożliwe z uwagi na oświadczenie powoda, że odmawia on składania jakichkolwiek dalszych wyjaśnień w tej sprawie i wnosi o nie przesłuchiwanie go w charakterze strony. Dlatego też, należało stwierdzić (poza analizowaną wyżej kwestią przedawnienia roszczenia), że powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił powództwo w całości. Orzeczenie o kosztach w punkcie II wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 k.p.c. Sąd zasądził od powoda jako przegrywającego sprawę w całości koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3600 zł (art. 99 kpc. w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie), przy czym zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 08 lipca 2005r. o (…) (Dz.U. z 2005r. Nr 169, poz. 1417 ze zm.), koszty te należało zasądzić na rzecz Skarbu Państwa – (…).