Postanowienie I C 315/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 315/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Sławomir Urbaniak Protokolant: Adriana Fedyk po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa R. W. przeciwko Skarbowi Państwa- (...) we W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zarządzenie: 1)odnotować; 2)odpis wyroku doręczyć powodowi z pouczeniem o sposobie wniesienia apelacji; 3)kal. 21 dni. 13-09-2011 r. --- STRONA 2 --- IC 315/11 UZASADNIENIE Powód R. W. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – (...) we W. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy związane z cierpieniem spowodowanym pobytem w (...) we W. od dnia 23.06.2007 r. do 23.12.2008 r. W uzasadnieniu powód podał, że będąc osadzonym w pozwanym (...) przebywał w warunkach, które nie spełniają wymogów przewidzianych przepisami k.k.w oraz prawa traktatowego Unii Europejskiej. W szczególności powoływał się na przebywanie w celach przeludnionych, gdzie na jednego więźnia przypadało poniżej 3m2. Ponadto wskazał na nieodpowiednie warunki mieszkalne, zwłaszcza na fakt, że kąt sanitarny w celach więziennych był tylko częściowo odgrodzony od celi, co powodowało dyskomfort dla korzystających, brak dostępu do bieżącej ciepłej wody i ograniczony dostęp świeżego powietrza i światła. W ocenie powoda niewłaściwa była również opieka medyczna, co wyrażało się w długim oczekiwaniu na konsultacje ze specjalistami. Wskazywał też na zawyżone ceny produktów w kantynie, ograniczone możliwości korzystania z zajęć świetlicowych i kulturalno- oświatowych. Zarzucał pozwanej również brak przestrzegania norm żywieniowych. W odpowiedzi na pozew (k. 41-43) strona pozwana Skarb Państwa- (...) we W. reprezentowany przez (...) wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu. W uzasadnieniu strona pozwana przyznała, że powód przebywał w (...) we W. w czasie od 23.06.2007 r. do 23.12.2008 r. jako tymczasowo aresztowany. W (...) powód przebywał głównie w celach o powierzchni od 18, 58 m2 do 19,50 m2 (nie licząc toalety), w których razem z powodem mieszkało do 7 osadzonych, oraz okresowo w celach o powierzchni 8,32 m2, w których razem z powodem przebywało do 3 osób. Jak wynika z tych danych powód mógł okresowo przebywać w celi, w której na jedną osobę przypadało od 2,5m2 do 2,7 m2, co oznacza, że do standardowej normy brakowało od 0,5 do 0,3 m2 A więc ten niedobór, jeśli w ogóle występował, był znikomy. O warunkach osadzania więźniów pozwany zawsze informował Sąd Penitencjarny. W tym względzie nie ma podstaw do przypisania pozwanemu bezprawności działania, zwłaszcza, że pozwany nie mógł odmówić przyjęcia osadzonych doprowadzonych przez Policję do (...). Pozwany poinformował, że w przypadku osób tymczasowo aresztowanych pozwany był zobowiązany do uwzględniania wskazań organu dysponującego przy umieszczaniu konkretnej osoby w celi z uwagi na dobro śledztwa. Pozwany dodatkowo informował, że budynki (...) we W. wybudowane zostały jeszcze w XIX w, stąd niektóre warunki architektoniczne wymuszają niejako określony system umieszczania osadzonych w celach. Cele mieszkalne są jednak systematycznie remontowane i modernizowane. W celach znajdują się zabudowane kąciki sanitarne, jednak okna muszą mieć kraty i szyby ochronne. Porządek w celach utrzymują sami osadzeni otrzymując odpowiednie środki czystości. Osadzeni mogą również dokonywać zakupów w miejscowej kantynie, przy czym pozwany stanowczo zaprzeczył aby ceny towarów różniły się od cen w okolicznych sklepach. W celach osadzeni mogą posiadać telewizory, radia, odtwarzacze DVD. Osadzeni mogę także korzystać z miejscowej biblioteki oraz zajęć w świetlicy, mogą też brać udział w nabożeństwach w miejscowej kaplicy. W ciągu doby więźniowie mają możliwość korzystania z godzinnego spaceru, a raz w tygodniu z łaźni. Pozwany podnosił dalej, że posiłki są przygotowywane przez osoby zatrudnione zawodowo i każdorazowo dopuszczane do wydania przez personel medyczny. Wreszcie w (...) znajduje się całodobowa opieka medyczna, na terenie (...) jest szpital psychiatryczny, a ponadto na terenie (...) jest też drugi ogólny szpital dla osadzonych z całodobową opieką lekarską. W ocenie pozwanego nie ma problemów z uzyskaniem porad od specjalistów, a warunki medyczne przedstawiają się korzystniej w porównaniu z tymi panującymi dla osób na wolności. Zatem zarzuty powoda, że nie miał właściwej opieki lekarskiej, nie mają żadnych podstaw i podniesione zostały jedynie na użytek niniejszego procesu i wywołania negatywnego wrażenia. W każdym przypadku decyzje odnośnie leczenia chorego podejmuje w sposób niezawisły lekarz prowadzący. --- STRONA 3 --- Sąd ustalił następujący stan faktyczny: R. W. przebywał w (...) we W. od 23.06.2008 r. do 23.12 2008 r. Powód jako tymczasowo aresztowany pozostawał do dyspozycji Prokuratury Krajowej, Biura ds. Przestępczości Zorganizowanej we W. w sprawie (...) o popełnienie przestępstwa z art. 56 ust.1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii W okresie odbywania kary aresztu R. W. przebywał w różnych oddziałach i był osadzony w różnych celach, w tym w celach wieloosobowych, w których okresowo panowało przeludnienie, bowiem na jedną osobę przypadało od 2,5 m2 do 2,7 m2. Dyrektor (...) we W. informował o tej sytuacji Sędziego Penitencjarnego. (bezsporne) Każda z cel w (...) we W., w których przebywał R. W., posiadała wydzielony i zabudowany kącik sanitarny. W kąciku sanitarnym znajdowała się toaleta i sprzęt do utrzymania czystości. Każda cela posiadała dostęp do wody bieżącej. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi i otrzymywali w tym celu sprzęt oraz środki chemiczne do utrzymania czystości. Wszystkie cele więzienne były wyposażone podobnie. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko, komplet pościeli, taboret, szafkę na ubrania, ponadto w celi znajdował się stół. Za zgodą Dyrektora skazani korzystali ze sprzętu RTV i AGD, mieli też dostęp do radia i telewizji. Każdy z osadzonych otrzymywał trzy posiłki dziennie: śniadanie, obiad i kolację, w tym jeden posiłek ciepły. Więźniowie mieli dostęp do zajęć sportowych, kulturalnych i oświatowych. Mogli wychodzić do świetlicy, na spacer, raz w tygodniu do łaźni, na widzenia i przesłuchania. Mieli możliwość uczestniczenia we mszy. W (...) znajdowały się dyżurki lekarskie, gabinety zabiegowe i specjalistyczne. Przy (...) funkcjonuje tez szpital psychiatryczny. Sam osadzony może wezwać oddziałowego przy pomocy sygnałowych guzików i zgłosić potrzebę pójścia do lekarza, ( dowód : zeznania P. D. k. 122) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód R. W. domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez stronę pozwaną szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania aresztu. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c.. Niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu w celach, złych warunków mieszkalnych, niewłaściwej opiece medycznej i nieodpowiednim wyżywieniu. Dla oceny zasadności podniesionego w pozwie żądania niezbędne było zatem ustalenie, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona pozwana dopuściła się naruszenia wymienionych w pozwie obowiązków oraz czy fakt ten spowodował naruszenie dóbr osobistych powoda, a także czy powód poniósł związaną z tym szkodę niemajątkową, na którą powoływał się w pozwie. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się --- STRONA 4 --- naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W odniesieniu do roszczeń powoda wskazać należy, że to na nim, jako dochodzącym ochrony prawnej spoczywał ciężar dowodu, że jego dobra osobiste zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przerzucenie ciężaru dowodu na pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych, przewidziane w art. 24 § 1 k.c., dotyczy tylko bezprawności działania zagrażającego dobrom osobistym lub powodującego ich naruszenie – w razie udowodnienia przez powoda ich faktycznego naruszenia przez pozwaną. Pozwana jednostka w celu uniknięcia odpowiedzialności musiałby wykazać, że działania powodujące naruszenie były zgodne z prawem. W okolicznościach tej konkretnej sprawy nie sposób nie zauważyć, że powód w pozwie zawarł tylko ogólnikowe twierdzenia, nie wskazał na żadne konkretne przejawy nieludzkiego, niegodziwego traktowania jego samego, poza faktem czasowego przeludnienia cel, a także nie wykazał bezprawności działania funkcjonariuszy strony pozwanej oraz szkody polegającej na negatywnych konsekwencjach, np. dla jego zdrowia odnośnie przebywania we wskazanych warunkach. Spośród okoliczności, które zgodnie z treścią pozwu, miały powodować naruszenie jego dóbr osobistych, za udowodniony można uznać tylko fakt czasowego (powód nie wykazał jak długo) umieszczenia powoda w (...) we W. w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . Fakt istnienia przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych i częstego naruszania norm dotyczących powierzchni celi przypadającej na osadzonego, wynikających z wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego i art. 110 k.k.w., stanowi, zdaniem Sądu, fakt powszechnie znany. W niniejszej sprawie, co strona pozwana przyznała, powód przebywał w celach wieloosobowych, zatem zjawisko przeludnienia w (...) dotyczyło także jego jako osadzonego w tej jednostce penitencjarnej. Sąd uznał, że okoliczność ta nie była jednak sporna między stronami. Powód nie wykazał również żadnej z pozostałych okoliczności podnoszonych w pozwie tj. faktu nieodpowiedniego wyposażenia celi, niewłaściwego wyżywienia, czy też nieprawidłowej opieki medycznej. Z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że warunki sanitarne i ogólne warunki bytowe zostały zachowane i nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości w działaniu pozwanego (...). W ocenie Sądu nawet gdyby przyjąć, że pozwana jednostka penitencjarna nie zapewniła powodowi odpowiednich warunków bytowych, w tym wymaganej przepisami powierzchni cel mieszkalnych, w ocenie Sądu, nie uzasadniałoby to zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać”), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Ponadto sąd dokonuje oceny czy warunki bytowe , w jakich znalazł się powód mieszczą się w granicach prawa, a jedynie powód ocenia je jako niewłaściwe w swoim subiektywnym odczuciu, czy też rzeczywiście doszło do bezprawnych działań organów państwa. Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Ponadto według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, --- STRONA 5 --- gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, że powód nie wykazał ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej oraz nie podał w pozwie jakie negatywne skutki w jego sferze emocjonalnej wywołały niedostateczne, jego zdaniem, warunki bytowe panujące w pozwanej jednostce. Odczuwanie negatywnych emocji jest związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Powód nie wykazał, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do niego różniły się na jego niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani, nie można więc uznać, że umieszczenie powoda w przeludnionej celi stanowiło indywidualnie wymierzoną w niego szykanę. Mając na uwadze powyższe okoliczności powództwo należało oddalić. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez pozwanego w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego należnych Skarbowi Państwa, które w oparciu o art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z poźn. zm.) wynoszą 3.600 zł. Z. 1) odnotować postanowienie, 2) odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć powodowi, 3) kal. 14 dni