Postanowienie I C 302/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Toru

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 302/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Toruniu, Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący: SSO Andrzej Westphal Ławnicy: --- Protokolant: sekr. sądowy Marcin Klugiewicz po rozpoznaniu w dniu: 26 stycznia 2012 r. w Toruniu --- STRONA 2 --- sprawy z powództwa: M. K. przeciwko: Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr (…) G., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w C. o zapłatę, I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda M. K. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w W. kwotę 3.600,00 zł. (trzy tysiące sześćset) z tytułu zwrotu kosztów procesu, III. nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa - kasy Sądu Okręgowego w Toruniu na rzecz adwokat G. B. kwotę 4.428/00 zł. (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) brutto z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, IV. nie obciąża stron kosztami sądowymi od których uiszczenia powód był zwolniony. Sygn. akt I C 302 / 10 UZASADNIENIE Powód M. K. po sprecyzowaniu żądania [ k. 31 - 34 ] domagał się zasądzenia: 1/ od pozwanego Zakładu Karnego w B. (…) kwoty 15.000,00 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu . W uzasadnieniu tego żądania powód wyjaśniał , że przebywał w tej placówce od 9 lutego 2002r. do września 2003r. Cele były przepełnione . Panował w nich zaduch . Na ścianach i suficie była wilgoć . W kranach - tylko zimna woda. W zimie temperatura w celi spadała i trzeba było spać w kurtkach zimowych . Warunki te wpłynęły na stan zdrowia powoda . Zaczął on chorować , dostawał ataków duszności i miał problemy z oddychaniem . Nie był leczony . Traktowano go jak symulanta . --- STRONA 3 --- 2/ od Zakładu Karnego numer (…) w G. kwoty 35.000,00 zł. Powód przebywał w tej placówce w okresach : od września 2003r. do 29.10.2005r. i od 25.01.2008r. do 6.11.2009r. W celach panowało przeludnienie Były one słabo wentylowane i oświetlone . Warunki te wywołały dalsze pogorszenie stanu zdrowia powoda . 3/ od Zakładu Karnego w C. kwoty 30.000,00 zł. Powód przebywa tam od dnia 24.11.2009r. Pawilon (…) stanowi ruinę . W celi powoda oraz na korytarzu przecieka dach . Na ścianach i sufitach jest grzyb. W okresie zimowym z okien cel do wewnątrz zwisały sople lodu . Temperatura spadała do zera . W kranach jest tylko zimna woda . Powód został zarażony wszawicą . Poza tym , ze względu na warunki w celi stan jego zdrowia uległ drastycznemu pogorszeniu . Pogłębiła się u niego alergia . Miewa on ataki duszności , bóle głowy , stawów , katar i kaszel . Pozwany Skarb Państwa w odpowiedzi na pozew [ k. 55 - 62 ] wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie zwrotu kosztów procesu . W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wyjaśniał , między innymi , że w Zakładzie Karnym w B. (…) powód przebywał w okresie od 29.10.2002r. do 9.09.2003r. w pawilonie nr (…), w oddziałach (…). W tym okresie mogło występować zjawisko przeludnienia w celach . Każdorazowo był o tym powiadamiany sędzia penitencjarny . Pozwany zaprzeczał, aby w celach było duszno , przewody wentylacyjne były niesprawne , a na ścianach była wilgoć . W latach 2000 i 2001 wyremontowano część cel . Stan pozostałych był bowiem taki ,że nie wymagały one żadnych prac . Korzystanie z ciepłej wody odbywało się zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego odbywania kary pozbawienia wolności . Zgodnie z nim skazany korzysta z ciepłej kąpieli raz w tygodniu. Przepisy te nie nakładają obowiązku dostarczania ciepłej wody do cel . Temperatura panująca w tych pomieszczeniach była zgodna z normą PN 82, B-02402. W Zakładzie Karnym w G. powód był osadzony w okresie od 30.08.2002r. do 29.10.2005r. W trakcie tego pobytu powód przebywał w celi mieszkalnej o powierzchni 17,16 m ? . Jej norma na osadzonego nie była przekroczona . Ponownie powód przebywał w tej placówce w okresie od 25.01.2008r. do 17.11.2009r. w następujących celach : - nr (…) - o powierzchni 12.02 m ? [ dla czterech osadzonych ] , - nr (…) - o powierzchni 12,12 m ? [ dla czterech osadzonych ] , - nr (…) - o powierzchni 15,52 m ? [ dla pięciu osadzonych ] , - nr (…) - o powierzchni 10,80 m ? [ dla trzech osadzonych ] , - nr (…) - o powierzchni 13,72 m ? [ dla czterech osadzonych ] , - nr (…) - o powierzchni 14,55 m ? [ dla czterech osadzonych ] , - nr (…) - o powierzchni 13,72 m ? [ dla czterech osadzonych ] , W tym zakładzie karnym mogło występować zjawisko przeludnienia cel , ale był o tym niezwłocznie powiadamiany sędzia penitencjarny . Pozwany zaprzeczał , aby cele były słabo --- STRONA 4 --- wentylowane i oświetlane . W czasie pobytu w tej placówce powód korzystał z przepustek , co dodatkowo zmniejszało ewentualne dolegliwości związane z przeludnieniem w celach . Powód nie zgłaszał żadnych skarg na warunki osadzenia . W Zakładzie Karnym w C. powód przebywał w okresach: 26.11.2009r. - 4.12.2009r. [ cela nr (…) ] , 4.12.2009r. - 10.12.2009r. [ cela nr (…) ] , 10.12.2009r. - 25.12.2009r. [ cela nr (…) ] , 25.12.2009r. - 4.01.2010r. [ cela nr (…) ] , 4.01.2010r. - 8.01.2010r. [ cela nr (…) ] , 8.01.2010r. - 25.01.2010r. [ cela nr (…) ] od 25.01.2010r. [ cela nr (…) ] . Pozwany zaprzeczał , żeby dach był nieszczelny oraz żeby ściany i sufity były zagrzybione . Cele były malowane i remontowane zgodnie z harmonogramem prac . Remont pawilonu (…) był przeprowadzony w latach 2008 - 2010 . Nie było więc możliwe , aby dach przeciekał. W celach panowała odpowiednia temperatura . Na jej obniżenie oraz zwiększenie wilgotności ma wpływ , między innymi : nieodpowiednie wietrzenie cel , zastawianie grzejników , wieszanie na nich odzieży . Wentylacja była sprawna i sprawdzana przez zakład usług kominiarskich . W czasie pobytu w tej placówce powód był zatrudniony . Regularnie korzystał i korzysta ze spacerów , nauki w C.K.U. , posług religijnych oraz zajęć kulturalno - oświatowych . Nie przebywa więc cały czas w warunkach przeludnienia . Jest on osadzony w warunkach zakładu półotwartego , gdzie cele są otwarte od godziny 6.30 do 21.00 Nie wnosił on żadnych skarg w czasie pobytu w tej placówce. W czasie przyjęcia do Zakładu Karnego w C. powód nie podawał żadnych dolegliwości zdrowotnych . W dniu 22 grudnia 2009r. zgłosił się do lekarza z powodu astmy oskrzelowej . Otrzymał odpowiednie leki przeciwastmatyczne i przeciwalergiczne . Pozwany zgłaszał także zarzut przedawnienia [ k. 60 ] wynikający z art. 442 ? § 1 k.c. Dotyczy on pobytów powoda w okresach : 29.10.2002r. - 9.09.2003r. w Zakładzie Karnym w F., 30.08.2002r. - 9.09.2005r. - Zakład Karny nr (…) w G. Pozwany zgłaszał także zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego - art. 5 k.c. [ k. 61 ] . Powód łamiąc porządek prawny powinien liczyć się z tym ,że będzie odbywać karę pozbawienia wolności w warunkach zakładu zamkniętego z czym łączą się określone niedogodności . Sąd ustalił, co następuje : Powód odbywał karę pozbawienia wolności w następujących placówkach : 1/ Zakład Karny w B. (…) w okresie od 29.10.2002r. do 9.09.2003r. 2/ Zakład Karny w G. w okresie od 30.08.2002r. do 29.10.2005r. i od 25.01.2008r. do 6.11.2009r. 3/ Zakład Karny w C. w okresie od 26.11.2009r. do 11.10.2010r. , gdy został zwolniony z placówki penitencjarnej . --- STRONA 5 --- okoliczności niesporne . W książeczce zdrowia powoda widnieje zapis ,że nie podał on , aby był na coś uczulony . W dniu 22.12.2009r. zgłosił się do lekarza skarżąc się na astmę oskrzelową . Zapisano mu leki . Do lekarza zgłaszał się także w dniach : 5.01.2010r. , 19.01.2010r. , 2.02.2010r. , 9.02.2010r. , 23.02.2010r., 2.03.2010r. 16.03.2010r., 13.04.2010r. , 23.04.2010r. , 4.05.2010r. , 20.05.2010r. , 7.06.2010r., 11.06.2010r., 22.06.2010r., 23.06.2010r. 12.07.2010r. W czasie tych wizyt korzystał z porad lekarskich . Zapisywano mu leki , w tym kontynuowano przepisywanie lekarstw zaordynowanych w czasie wizyty w dniu 22.12.2009r. Otrzymał te leki na stałe. Dodatkowo okresowo przepisywano mu lek przeciwalergiczny (…) . W dniu 24.04.2010r. powód uskarżał się na bóle kręgosłupa . Zalecono wykonanie zdjęcia RTG . Wykazało ono ,że stan kręgosłupa jest w normie . Powód korzystał także z leczenia stomatologicznego. dowód: książeczka zdrowia powoda k. 71 - 79 . Sąd zważył, co następuje : Zasadny jest zarzut przedawnienia roszczeń dotyczący pobytu powoda w okresach : 29.10.2002r. - 9.09.2003r. w Zakładzie Karnym w F., 30.08.2002r. - 9.09.2005r. -w Zakładzie Karnym nr (…) w G. Zgodnie z art. 442 ? § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia . Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia od dnia w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę . Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony dnia 18 lutego 2010r. , a więc roszczenia za okresy wskazane przez pozwanego uległy trzyletniemu przedawnieniu . Wskazać należy ,że powód od samego początku miał świadomość kto jest obowiązany do naprawienia szkody . Przebywał bowiem w zakładzie karnym i z jej działaniami lub zaniechaniami wiązał powstanie szkody . "Dowiedzenie się o szkodzie" , o którym mowa w tym przepisie , oznacza ogólnie pojętą świadomość jej zaistnienia - w tym przypadku powstania rozstroju zdrowia , czy też jego pogłębienia . Powód więc od samego początku miał też świadomość zaistnienia szkody . Jeżeli więc liczyć bieg przedawnienia od wskazanej przez pozwanego daty 9.09.2005r. , to przedawnienie upływało z dniem 9.09.2008r. Powód powoływał się na to ,że zachorował na skutek warunków panujących w Zakładzie Karnym w F. Dostawał ataków duszności i miał problemy z oddychaniem . Nie był leczony . Traktowano go jak symulanta. Powód twierdził także ,że na skutek warunków panujących w placówkach wskazano, roszczenia obejmujące pobyt w Zakładzie Karnym w F. uległy przedawnieniu . Zarzut pogorszenia stanu zdrowia dotyczył Zakładów Karnych w G. i C. Roszczenia dotyczące pobytu w Zakładzie Karnym w G. także częściowo uległy --- STRONA 6 --- przedawnieniu . Zarzuty dotyczące tej placówki mogą więc jedynie dotyczyć okresu od 10.09.2005r. do 29.10.2005r i 25.01.2008r. do 6.11.2009r. Powód nie wskazywał podstawy prawnej dochodzonego roszczenia. Można ją upatrywać w art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 444 § 1 k.c. Odpowiedzialność Skarbu Państwa wynika z art. 417 § 1 k.c. Roszczenie powoda znajdowało więc umocowanie w przepisach prawa cywilnego . Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar dowodu dotyczący okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy spoczywał na powodzie . Musiał więc on wykazać, że na skutek jakiegoś zachowania sprzecznego z prawem doszło u powoda do powstania uszczerbku na zdrowiu oraz ,że między tym zachowaniem , a tym uszczerbkiem istnieje związek przyczynowy . Wszystkie te przesłanki odpowiedzialności muszą być spełnione kumulatywnie . Nie wykazanie więc jednej z nich musi skutkować oddaleniem powództwa . Powód zgłosił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych z zakresu chorób wewnętrznych oraz alergologii w celu zbadania powoda , zapoznania się z jego historiami choroby i przebiegiem leczenia w celu wydania opinii o aktualnym stanie zdrowia powoda oraz ustalenia, czy miały na niego wpływ warunki panujące w zakładach karnych oraz brak właściwego leczenia [ k. 34 ] . Powód zgłosił także wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa [ k. 607 ] w celu sporządzenia opinii dotyczącej wszystkich placówek , w których powód przebywał, w celu ustalenia: - czy była tam prawidłowa wentylacja , - jaki był rodzaj wentylacji, - czy w okresie, gdy powód tam przebywał były jakieś awarie wentylacji, - jak często były przeprowadzane kontrole wentylacji , - jak często je faktycznie wykonywano , - jaki wpływ miało przebywanie więźniów w przeludnionych celach na ich zagrzybienie oraz zawilgocenie , panującą wewnątrz temperaturę , przy uwzględnieniu tego , że w niektórych celach były nieszczelne okna . W oparciu o wnioski dowodowe zgłoszone przez powoda , sąd postanowił w pierwszej kolejności ustalić , czy stan jego zdrowia ma związek z warunkami w placówkach penitencjarnych , na które on się skarży wnosząc niniejszy pozew. Przemawiał za tym wzgląd na "ekonomikę" procesową . Ustalenie bowiem jakie te warunki rzeczywiście były wymagałoby przeprowadzenia pracochłonnego , długotrwałego i kosztownego dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa, o którą powód także wnosił [ k. 607 ] . Jeżeli więc okazałoby się ,że okoliczności dotyczące stanu zdrowia powoda i jego związku z pobytem w palcówkach penitencjarnych nie zostałyby udowodnione, to zbędne byłoby przeprowadzeniem dowodu z tej opinii . Na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2011r. [ k. 607 - --- STRONA 7 --- 607 v ] sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu chorób wewnętrznych i alergologii lek. E. K. w celu ustalenia : - jaki jest aktualny stan zdrowia powoda , - czy i jaki wpływ na ten stan miały warunki pobytu powoda w zakładach karnych w F., G., C. [ np. przeludnienie cel, ich wentylacja , zagrzybienie i zawilgocenie ], - czy w czasie pobytu w tych placówkach powód był prawidłowo leczony . W piśmie z 25 października 2011r. [ k. 632 - 633 ] biegła poinformowała sąd, że w celu sporządzenia opinii konieczne jest dostarczenie przez powoda aktualnych badań lekarskich . Zostały one szczegółowo wymienione w tym piśmie . W związku z tym sąd zobowiązał powoda do wykonania tych badań [ k. 635 ] . Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie . W związku z tym sąd zażądał od biegłej zwrotu akt bez wykonywania opinii [ k. 651 ] . W ślad za tym , po zwrocie akt, na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012r. sąd zmienił postanowienie dowodowe z dnia 25 sierpnia 2011r. i oddalił wniosek o dowód z opinii biegłego lekarza [ k. 669 ] . W tej sytuacji zbędne stało się także przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa. Wniosek o ten dowód również został oddalony na tej rozprawie . Powód nie udowodnił bowiem okoliczności dotyczących uszczerbku na jego zdrowiu . Badanie dlaczego nie wykonał on badań wymaganych przez biegłą jest zbędne w sytuacji , gdy w żaden sposób nie wykazał on , że w ogóle podjął jakieś działania w celu spełnienia tego wymogu ,że przejawiał tym jakiekolwiek zainteresowanie . Nie sygnalizował sądowi ,że ma z tym jakieś problemy . Na podstawie art. 233 § 2 k.p.c. należy więc wyprowadzić wniosek ,że powód nie zamierza ujawnić sądowi stanu swojego zdrowia , gdyż w rzeczywistości jest inny od przedstawionego w pozwie i dalszych pismach powoda. Wobec powyżej sytuacji, zbędne było też czynienie ustaleń na podstawie już przeprowadzonych dowodów dotyczących warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności , a także dokonywanie oceny tego materiału dowodowego . Chodzi tu o zeznania świadków : P. F. [ k. 90 - 91 ] , M. T. [ k. 113 - 113 v ] , M. L. [k. 154 v ] , T. D. [ k. 196 - 196 v ] , P. S. [ k. 197 ] , L. S. [ k. 266 - 266 v ] , S. W. [ k. 266 v - 267 ] R. Z. [ k. 295 ], S. P. [ k. 296 ] , K. Z. [ k. 332 - 332 v ], K. W. [ k. 513 - 514 oraz dowodu z dokumentów . Wnioski o przesłuchanie świadków P. K. i K. B. zostały cofnięte [ k. 430 i k. 478 ] . Dowód z zeznań świadka H. G. został pominięty ze względu na podanie jego błędnego adresu [ k . 607 ] i nie wskazanie prawidłowego adresu [ k. 388, 394 ] Dowód z przesłuchanie powoda został pominięty ze względu na jego niestawiennictwo - art. 302 § 1 k.p.c. [ k. 607 ] . Powód korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych . Wobec przegrania przez niego sprawy ,żadna ze stron ich nie ponosi - por. art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 98 § 1 k.p.c. [ abstrahując w tym miejscu od faktu ,że Skarb Państwa jest zwolniony od opłat - art. 94 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ]. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu podlegało wypłacie ze Skarbu Państwa . Jego stawka - 3.600,00 zł. został powiększona o podatek VAT - 23 % . Łącznie więc przyznano kwotę 4.428,00 zł. --- STRONA 8 --- Uzyskanie przez powoda zwolnienia od kosztów sądowych nie zwalnia go od obowiązku zwrotu kosztów procesu stronie przeciwnej - art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dlatego sąd zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600,00 zł. z tytułu zwrotu kosztów procesu - zastępstwa procesowego . Fakt uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych nie jest szczególna okolicznością , która pozwalałaby na odstąpienie od zasądzania ich na rzecz strony przeciwnej na podstawie art. 102 k.p.c. Szeroko w tej kwestii wypowiadał się Sąd Najwyższy oraz inne sądy, a orzecznictwo w tym zakresie ma utrwalony charakter [ por. np. postanowienie I Cz 112 / 09 z 11 lutego 2010 r. - lex 564753 , postanowienie II Cz 88 / 09 z 27 stycznia 2010r. - lex 578136 , postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. I A.Cz 27 / 07 z 17 stycznia 2007r. - lex 337333 , wyrok Sąd Apelacyjnego w K. I A.Ca 1203 / 03 z 19 lutego 2004r. - OSA 2005/5/25 ] . Powód wytaczając powództwo powinien liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów na rzecz pozwanego w przypadku przegrania sprawy .