Wyrok I C 2988/12-

--- STRONA 1 --- '|'¬- Sygn. akt I C 2988/12 -'Un 'pu' 1' -Inną, 'IIIIF' 1% -„ __ __ ._ 1%., łu- Š\.:_~_1¿\`1›`f;,.-.Í/_ ‹%ę`?"'°i*`>:»=>=- 1'-up-p-Ii "‹¦.___'f«' "M .af WYROK 1 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITE] POLSKIE] Dnia 5 czerwca 2013 r. r Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ioanna Ciesielska-Borowiec Protokolant: prot. sąd. Sabina Pacholak po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2013 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa A. H. przeciwko H. Sz. o ochronę dóbr osobistych 1. oddala powództwo, 2. zasądza od powoda A. H. na rzecz pozwanego H. Sz. kwotę 377 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. SSO Ioanna Ciesielska-Borowiec .-li --- STRONA 2 --- sygn. a1‹±1 C 2988/12 UZASADNIENIE Po ostatecznym sprecyzowaniu żądań pozwu powód AH. domagał się zobowiązania pozwanego I-I. Sz. do umieszczenia na jego koszt na stronie internetowej www.l<omorniki.info, na okres tygodnia, w czarnej ramce na białym tle, oświadczenia o następującej treści: ,,Ia, radny Gminy Komorniki I-I.Sz. przepraszam Pana A. H. za naruszenie jego dóbr osobistych, którego 'dopuścíłem się w dniu 26 września 2012r. oraz w piśmie procesowym z dnia 19 listopada 2012r. kierowanym do Niego. Wyrażam głębokie ubolewanie, ze moja bezprawna wypowiedź mogła wyrządzić krzywdę Panu A. H. i narazić go na utratę zaufania społeczności Gminy (_ . .)”, przy czym wyrazy ,,]a, radny Gminy(. _ .) H. Sz. przepraszam Pana A.l-I." mają być umieszczone przy zastosowaniu pogrubionej czcionki Arial w kolorze czarnym o wielkości nie mniejszej niż 18, a pozostałe wyrazy przy zastosowaniu czcionki Arial w kolorze czarnym o wielkości 14. Ponadto powód domagał się zasądzenía od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. ' W uzasadnieniu pozwu powód podał, że wraz z pozwanym są radnymi Gminy (...). W_ trakcie sesji komisji w dniu 26 września 2012r. pozwany wypowiedział pod adresem powoda słowa; ,,nic innego” powód ,,nie potrafi, tylko się śmiać” oraz ,,jak wie, że jest głupkowaty”, a następnie, w- piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na pozew, je podtrzymał. W ocenie powoda słowa te były obraźliwe i ponizyły go w oczach opinii publicznej, gdyz przypisały mu cechy powszechnie uznane za negatywne, których nigdy nie posiadał. W tych okolicznościach powództwo zasługuje na uwzględnienie (k. 1-4, 36-37, 68 akt). Uzasadniając swoje stanowisku w sprawie pozwany podniósł, że wypowiedziane przez niego słowa stanowiły powtórzenie zasłyszanych 'opinii o zachowaniu powoda w trakcie pikiety zorganizowanej przez niego w dniu 20 czerwca 2012r., a także było reakcją na niewłaściwe i- prowokacyjne zachowanie 2 --- STRONA 3 --- Sygn. akt I C 2988/12 powoda w trakcie obrad komisji. W ocenie pozwanego słowa te mieściły się w ramach .dozwolonej krytyki, której zakres w odniesieniu. do osób sprawujących funkcje publiczne jest szerszy niż ma to miejsce w zwykłych relacjach międzyludzkich. Ponadto pozwany podkreślił, że zostały- wypowiedziane w obecności członków komisji Rady Gminy, a więc w bardzo wąskim gronie osób, a zatem z całą pewnością nie mogły narazić powoda na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania mandatu radnego. Z tych względów pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości (k. 20~23 akt). W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2013. powód Sad ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. H. od 2007r. jest mieszkańcem P., a od końca 2010r. jest radnym Gminy (...). Pozwany H. Sz. natomiast pełni funkcję sołtysa i radnego Gminy (...). Przez pierwszy- rok działalności samorządowej powoda jego współpraca z pozostałymi radnymi i urzędnikami gminnymi układała' się poprawnie, powód uchodził za młodego, prężnie działającego samorządowca, który zdobywa doświadczenie w pracy w strukturach samorządowych gminy. W 2011r., na skutek sprzeciwu mieszkańców, Rada Gminy i Starostwo odmówiło powodowi zgody na wybudowanie na terenie jego nieruchomości krematorium. Zbiegło się to w czasie ze zmianą podejścia powoda do pracy w organach samorządowych oraz radykalną zmianą jego zachowania. Na posiedzeniach komisji Rady Gminy powód zaczął kwestíonować działalność poszczególnych jednostek samorządowych, zgłaszać wnioski formalne w celu wydłużenia bądż wstrzymania procedury głosowania, niejednokrotnie swoją postawą prowokował kłótnie i utarczki słowne. _ Przez wiele lat współpraca radnych w gminie (...) o różnych poglądach politycznych przebiegała bardzo sprawnie i merytorycznie, co nie znaczy, że nie było sporów ideologicznych. Tym nie mniejdysputy odbywały się z poszanowaniem 3 --- STRONA 4 --- Sygn. akt I C 2988/12 poglądów adwersarzy í były konstruktywne. Zmieniło się to od czasu, kiedy A. H. rozpoczął swoją działalność jako radny. W gminie nigdy nie było potrzeby nagrywania przebiegu posiedzeń i sesji. Nie czynił tego także z radnych. Powód tymczasem rozpoczął potajemne nagrywanie sesji Rady Gminy i jej komisji, nie informując o tym nikogo z obecnych. Następnie przekazywał fragmenty tych nagrań zaprzyjażnionemu W.L., który umieszczał je na swoim blogu prowadzonym na witrynie internetowej (...), w celuf- x zdyskredytowanía poszczególnych radnych i urzędników samorządowych. Ponadto powód nękał urzędników samorządowych, składając niczym nieuzasadnione wnioski o udzielenie informacji o działalności poszczególnych jednostek samorządowych (szkół, przedszkoli, straży pożarnej) w okresie ostatnich kilkunastu lat. Przykładowo powód wystąpił z wnioskiem o udzielenie informacji w przedmiocie nieobecności i ilości spóźnień uczniów w szkołach gminnych na przestrzeni kilkunastu lat. W 2011r. powód zorganizował pikietę na rzecz budowy wiaduktu w P. na ul. (...), w trakcie której przekonywał zgromadzonych o niespełnieniu przez władze gminne obietnic w zakresie finalizacji tej inwestycji, tymczasem w rzeczywistości przedstawiciele gminy w tym samym czasie kończyli rozmowy z przedstawicielami 1. sąsiednich gmin odnośnie podpisania stosownych umów na realizację budowy. W związku z tym w trakcie pikiety część uczestników zarzuciła powodowi, że nie kieruje się interesami Gminy, lecz chęcią promowania swojej osoby (dowód: zeznania pozwanego H. Sz. - k. 44-47 akt, zeznania świadków D. T.- k. 50-54 akt, P. N. - k. 54-56 akt i M. A. - k. 56-61 akt, egzemplarza gazety ,,Nowiny Komornickie” - k. 48 akt). W dniu 26 września 2012r. odbyło się posiedzenie komisji planowania promocji i rozwoju Gminy (...), w której udział wziął powód i pozwany, atakże jej członkowie D. T. (przewodnicząca), M. D., M. Ł., A. P. oraz goście w osobach przewodniczącego Rady Gminy M. A., wiceprzewodnicjzącego Rady Gminy U. K. i radnego P. N.. Na sali nie było osób postronnych, w tym w szczególności 4 --- STRONA 5 --- Sygn. aktl C 2988/12 '_ dziennikarzy. Przebieg posiedzenia nie był nagrywany przez władze gminy ani uczestników posiedzenia. Przedmiotem obrad było omówienie projektu jednej uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która miała być poddana pod głosowanie Rady Gminy. Po omówieniu treści uchwały i przegłosowaniu zatwierdzenia jej projektu przewodnicząca formalnie zamknęła obrady. Pomimo tego powód zaczął domagać się rozpoznania dodatkowych wniosków, a także zaproponował przedłużenie posiedzenia. W wyniku tego: rozgorzała dyskusja, w trakcie której powód wykrzykiwał swoje racje. W pewnym momencie pozwany, w reakcji na niegrzeczne zachowanie powoda, wypowiedział pod jego adresem słowa: „nic Pan innego nie potrafi, tylko się śmiać (.._.) jak wie, że jest głupkowaty”. Okazało się, że powód nagrywał przebieg posiedzenia, a następnie płytę DVD-R z nagraniem przekazał W. L., który zamieścił fragmentu obejmujący końcowe minuty obrad komisji na swoim blogu na stronie internetowej (. . .) (dowód: zeznania powoda A. H. - k. 42-43 akt, zeznania świadków zeznania pozwanego H. Sz.- k. 44-47 akt, zeznania świadków D.T.- k. 50-54 akt, P. N. - k. 54-56 akt i M. A. - k. 56-61 akt, protokół z posiedzenia komisji Rady Gminy z dnia-26.09.2012 r. - k. 24- 26 akt, nagranie audio na płycie DVD-R -~ k. 11 akt). - Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zeznań pozwanego H. Sz. oraz świadków D. T., P.N. i M. A., albowiem były konsekwentne, logiczne i wzajemnie się uzupełniały. Ponadto treść tych zeznań znalazła uwiarygodnienie w protokole z komisji Rady Gminy z dnia 26 września 2012r., w treści nagrania na płycie DVD-R, a także egzemplarzu gazety „Nowiny I<omornickie”, z którego jednoznacznie wynika, że powód podejmuje szereg działań w celu uprzykrzenia życia urzędnikom gminnym. Co do zasady na przymiot wiarygodności zasługiwały również zeznania powoda A. H., który opisał przebieg wydarzeń w trakcie komisji Rady Gminy z dnia 26 września 2012r. Zeznania te korespondowały z zeznaniami pozwanego oraz wyżej wymienionych świadków, a zatem nie było podstaw do zakwestionowania ich wiarygodności. . __„ 5 --- STRONA 6 --- Sygn. akt I C 2988/12 Za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej 'sprawy Sąd uznał zeznania świadków A. H. í P. H., którzy odnosili się do sfery negatywnych przeżyć powoda, które były rzekomo następstwem obraźliwych słów skierowanych pod jego adresem przez pozwanego. Trudno bowiem uznać za wiarygodne twierdzenia świadków, jakoby słowa wypowiedziane przez pozwanego, w trakcie debaty politycznej, w wąskim gronie samorządowców, na posiedzeniu komisji,_w której nie uczestniczyły osoby postronne, odbiły się szerokim echem i były komentowane przez społeczność lokalną. Iest to tym bardziej nieprawdopodobne jeśli zważyć na fakt, że zdarzenie miało charakter incydentalny, a przebieg komisji nie był oficjalnie nagrywany. ]eśli więc informacja o tym zdarzeniu wydostała się poza krąg osób uczestniczących w komisji, to było to efektem upublicznienia przez powoda płyty z wykonanym przez niego nagraniem głosowym przebiegu dyskusji na posiedzeniu. W takim stanie rzeczy ewentualne negatywne przeżycia powoda, wynikłe z poczucia ośmieszenia w oczach społeczności- lokalnej i narażenia na utratę zaufania potrzebnego do sprawowania funkcji w strukturach samorządowych, były wynikiem jego własnego zachowania. Z tych względów zeznania świadków uznać należało za niewiarygodne inieprzydatne w toku ustalania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Sąd czynił ustalenia na podstawie treści wymienionego wyżej protokołu z posiedzenia komisji z dnia 26 września 2012r., nagrania audio uwiecznionego na nośniku - płycie DVD-R oraz . gazety „Nowiny Komornickie”, albowiem ich prawdziwość i moc dowodowa nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw by czynić to z urzędu. Sad zważył, co następuje: Powództwo okazało się niezasadne, a zatem w całości podlegało oddaleniu. ' Powód wywodził swoje żądania z faktu naruszenia przez pozwanego jego dobra osobistego w postaci czci (godności), dobrego imienia i wizerunku. _Zdolność prawna, która przysługuje każdemu człowiekowi od chwili jego narodzin obejmuje ochronę jego dóbr osobistych. Przykładowy katalog dóbr 6 --- STRONA 7 --- Sygn. akt I C 2988/12 osobistych podlegających ochronie prawnej wymienia art. 23 k.c. I tak jako dobra osobiste człowieka wskazuje w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną, wynalazczą i racjonalizatorską. Zakres ochrony dóbr osobistych przewiduje przepis art. 24 k.c., stanowiąc, że ten czyje dobro zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego' naruszenia może on także żądać, żeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Przesłankami odpowiedzialności z art. 24 k.c. jest istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia oraz " bezprawność . działania sprawcy. Rzeczą poszkodowanego jest wykazanie istnienia dwóch pierwszych przesłanek. Poszkodowany musi wykazać, w jakich swoich odczuciach czy dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć. Z kolei poszkodowany nie ma obowiązku wykazywania bezprawności działania sprawcy, gdyż w przepisie art. 24 § 1 k.c. ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania należy oceniać w kategoriach obiektywnych, jako sprzeczność zachowania z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Bezprawność działania nie jest równoznaczna z winą sprawcy naruszenia i jest niezależna nawet od świadomości sprawcy, iż dopuszcza się naruszenia czyjegoś dobra osobistego. Okolicznościami wyłączającymi bezprawność działania, których istnienie winien wykazać sprawca naruszenia są: działanie w ramach obowiązującego porządku prawnego, działanie w obronie uzasadnionego interesu, zgoda pokrzywdzonego, sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). .. . Przenosząc powyższe uwagi prawne do okoliczności faktycznych wynikających z zebranego w sprawie materiału dowodowego, należy przede wszystkim zgodzić się ze stanowiskiem powoda, że wypowiedziane pod jego 7 --- STRONA 8 --- Sygn. akt I C 2988/12 adresem przez pozwanego słowa „nic Pan innego nie potrafi, tylko się śmiać (. _ .) jak CD-¬. FJ-¬. wie, że jest głupkowaty” godziło w dobro osobiste powoda.w postaci czci. Cze UI'-¬. ["'_¬'.|-¬. człowieka obejmuje dwa aspekty: dobre imię (cześć zewnętrzna) i godność (cze wewnętrzna). Konkretyzuje się w' poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku _ze strony innych ludzi. Naruszenie godności (zniewaga) polega z reguły na ubliżeniu komuś lub obrażliwym zachowaniu wobec niego. Naruszenie dobrego imienia (zniesławienie) polega na pomówieniu o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć tę osobę w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Niejednokrotnie naruszanie czci może przejawiać się w obu aspektach. W orzecznictwie przyjmuje się, ze stanowi naruszenie godności osoby użycie pod jej adresem słów powszechnie uznanych za obraźliwe, nawet wówczas, gdy ich wypowiedzenie miało na celu ochronę uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 16 kwietnia 1999r., II CKN 279/98, LEX nr 385601). Z kontekstu wypowiedzi pozwanego wynika jednoznacznie, że uważa powoda za człowieka „głupkowatego”, co oznacza człowieka niezbyt mądrego, bezwartoścíowego intelektualnie (por. Internetowy Słownik Ięzyka Polskiego PWN). W ocenie Sądu pozwany przekroczył granice dopuszczalnej krytyki, albowiem mimo jej merytorycznej zasadności, przybrała ona formę obraźliwą, obiektywnie godząc w godność powoda. Nie dopuścił się natomiast pozwany powtórnego naruszenia dóbr osobistych powoda w piśmie procesowym z dnia 18 listopada 2012r., gdyż zawarte w nim stwierdzenia stanowią wyraz polemiki procesowej i odnoszą się do sformułowań wypowiedzianych w trakcie komisji Rady Gminy z dnia 26 września 2012r. Stwierdzenie naruszenia czci powoda nie jest jednak wystarczające do przypisania pozwanemu- odpowiedzialności niemajątkowej na podstawie art. 24 k.c. Iak już wyżej wskazano odpowiedzialność ta jest wyłączona, jeśli działanie sprawcy nie jest bezprawne. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla- się, że w odniesieniu do ochrony dóbr osobistych znajduje zastosowanie ogólna klauzula zasad współżycia ' 'll 8 --- STRONA 9 --- Sygn. akt I C 2988/12 społecznego w sytuacji, gdy dochodzenie ich ochrony jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (tak S. Grzybowski (wz) System prawa cywilnego, t. I, 1985, s. 301) lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (Z. Radwański, Prawo cywilne, 2004, s. 167 i n.). Prawo podmiotowe w postaci zdefiniowanego już dobra osobistego istnieje w granicach wyznaczonych treścią przepisu art. 5 k.c. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy postępowanie uprawnionego nie tylko. nie jest zgodne z obiektywnie rozumianymi i przyjmowanymi normami moralnymi, ale jest wręcz sprzeczne ztymi normami. Oznacza to m.in., źe norma zamieszczona w art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy, zaś przy ocenie, czy wykonywanie prawa nie narusza zasad współżycia społecznego należy brać pod uwagę całokształt _okoliczności konkretnego przypadku,"a nie tylko jedną z nich, choćby jej znaczenie było doniosłe (por. wyrok SN z dnia 15 kwietnia 2004r., IV CK 284/03, LEX nr 176084). W orzecznictwie wskazano, że możliwe jest oddalenie powództwa o ochronę dóbr osobistych z powodu nadużycia przez domagającego się ochrony zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Iego negatywna ocena może wynikać m.in. z faktu, że zajście zostało przez niego sprowokowane (uzasadnienie wyr. SN z dnia 9 grudnia 2009r., IV CSK 290/09, Lex nr 560607). ` Konkretyzując, w sprawie zaistniały okoliczności, które -« zdaniem Sądu - świadczą o nadużyciu przez powoda prawa podmiotowego wywiedzionego z art. 23 i 24 k.c. Z. przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika bowiem jednoznacznie, że zajście zostało sprowokowane przez powoda, który swoim nagannym zachowaniem wywołał kłótnię na posiedzeniu komisji Rady Gminy w dniu 26 września 2012r. Potwierdzeniem tego są nie tylko zeznania jej uczestników, tj. D. T., P. N. i M. A., którzy zgodnie wskazywali na prowokacyjne i niegrzeczne zachowanie powoda, który uniemożliwiał zakończenie obrad, ale również treść nagrania audio przedłożonego przez powoda. Co więcej, z bezspornych.„ustaleń wynika, że powód potajemnie nagrywał przebieg posiedzenia, a następnie upublicznił treść dyskusji i słowa wypowiedziane pod jego adresem przez pozwanego, przekazując nagranie dziennikarzowi W. L.. Oczywiostym więc jest, że 9 --- STRONA 10 --- Sygn. ale I C 2988/12 powód doprowadził do kłótni intencjonalnie, w celu sprowokowania wypowiedzi innych członków Komisji, z zamiarem ich późniejszego wykorzystania przeciwko nim w ramach politycznej rywalizacji, w tym poprzez publikację na łamach portalu www.komornikí.info. Znamienny przy tym jest fakt, że posiedzenie komisji było zamknięte w tym sensie, że nie uczestniczyła w nim publiczność i dziennikarze, a nadto jego przebieg nie był oficjalnie nagrywany przy pomocy urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Pozwany wypowiedział słowa w wąskim gronie kilku osób i w takim kontekście sytuacyjnym (ostra dyskusja), iż trudna uznać, ażeby mogły zostać wychwycone i zapamiętane przez pozostałych uczestników komisji." Pomimo tego zdarzenie to zostało nagłośnione przez powoda, który potajemnie nagrywał przebieg spotkania, a następnie wyraził zgodę na jego upublicznienie na stronie www.komorniki.info. Z tego wnosić należy, że intencją powoda nie była ochrona swoich dóbr osobistych, gdyby bowiem tak było, to nie upubliczniałby nagrania, na którym wypowiadane są pod jego adresem słowa obraźliwe, narażające go na poniżenie w oczach lokalnego społeczeństwa, a jedynie pozyskanie materiału, który pozwoli zdyskredytować pozwanego jako radnego Gminy (...). Takie zachowanie powoda, który potajemnie nagrywał obrady komisji, swoim niewłaściwym zachowaniem sprowokował pozwanego do wypowiedzenia pod jego adresem słów uznanych za obraźliwe, la następnie je wykorzystał w celu zdyskredytowania przeciwnika politycznego, stanowi naruszenie podstawowych zasad moralnych, w tym uczciwości i wzajemnego zaufania. Dodatkowo podkreślić należy, że do intensyfikacji negatywnych skutków naruszenia dóbr osobistych przez pozwanego przyczynił się sam powód, który w istocie błahe, incydentalne zdarzenie nagłośnił w mediach lokalnych (strona internetowa). Z tego też względu powód nie może w toku niniejszego postępowania domagać się usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych -w sposób wskazany w pozwie, gdyż jest on nieadekwatny do rodzaju, intensywności i zasięgu dokonanego naruszenia. ' _Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że powód, występując z powództwem o ochronę dóbr osobistych, nadużył prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), 10 --- STRONA 11 --- Sygn. ale 1 C 2988/12 albowiem swoim zachowaniem sprowokował pozwanego do wypowiedzenie słów obraźliwych, a następnie instrumentalnie wykorzystał nagranie obejmujące tę wypowiedź, nie bacząc na to, że w ten sposób spowoduje upublicznienie zdarzenia. W tych okolicznościach dochodzenie przez powoda ochrony dóbr osobistych na drodze sądowej należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, czego konsekwencją procesową jest oddalenie powództwa. W takim stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu orzeczona w pkt 2 wyroku na podstawie art. 98 Š 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. W związku z tym, że powództwo zostało oddalone, Sąd obciążył kosztami procesu w całości powoda. W skład' tych kosztów wchodziło wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika pozwanego w wysokości 360 zł (Š 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu '| - Dz.U.2002.163.1349) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. SSO Ioanna Ciesielska-Borowiec 11