Postanowienie I C 293/12 I. oddala apelację

--- STRONA 1 --- WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Roman Kowalkowski Sędziowie: SA Maryla Domel-Jasińska SA Irma Kul (spr.) Protokolant: stażysta Aleksandra Ćwiek po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa B. I. przeciwko (...) SA w P. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 31 sierpnia 2012 r. sygn. akt I C 293/12 I. oddala apelację; II. przyznaje ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (...) na rzecz radcy prawnego A. B. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym; III. nie obciąża powódki kosztami procesu za instancję odwoławczą. Na oryginale właściwe podpisy. UZASADNIENIE W dniu 24 kwietnia 2012 r. powódka B. I. wniosła pozew o zasądzenie --- STRONA 2 --- od pozwanego na swoją rzecz kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, uzasadniając go tym, że pozwany dopuszcza się wobec niej naruszenia dóbr osobistych zagrażających życiu i zdrowiu powódki poprzez odłącznie jej dopływu energii elektrycznej do lokalu mieszkalnego. Wobec powyższego powódka jest zmuszona egzystować w warunkach urągających godności człowieka. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż działanie pozwanego nie było nacechowane bezprawnością. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2012 r. Sąd Okręgowy w (...) powództwo oddalił, nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w (...) na rzecz pełnomocnika z urzędu kwotę 4.870 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powódce z urzędu, zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; kosztami sądowymi w sprawie obciążył Skarb Państwa. Sąd ustalił w niniejszej sprawie, iż bezsporne między stronami były okoliczności prowadzące do odłączenia powódce przez pozwanego dostaw energii elektrycznej. Powódka zalegała wobec pozwanego z zapłatą za dostawę energii elektrycznej na kwotę 985,82 zł. Pozwany wzywał powódkę do uregulowania zaległości i informował o konsekwencjach niedokonania zapłaty, w postaci odłączenia prądu oraz konieczności poniesienia opłaty za wznowienie dostaw prądu w kwocie 93,74 zł. Kwota 93,74 zł nie stanowiła opłaty za założenie licznika przedpłatowego, którego założenie zaproponował pozwany a wynikała z taryfy dla usług i dystrybucji energii elektrycznej. Sąd Okręgowy stwierdził, że stan faktyczny sprawy był w całości między stronami bezsporny, w szczególności sam fakt istnienia zaległości w płatności za energię elektryczną i w konsekwencji tego odłączenie powódce przez pozwanego dopływu prądu, nie był podważany przez żadną ze stron. Zasadniczym przedmiotem sporu był natomiast fakt istnienia podstawy prawnej dla działania pozwanego i ocena skutków tego działania w kontekście ewentualnego naruszenia dóbr osobistych powódki. Sąd Okręgowy ocenił, że działanie pozwanego nie nosi cech bezprawności. Pozwany będący podmiotem zajmującym się dostawą prądu m.in. do gospodarstw domowych, działa w oparciu o przepisy zawarte w ustawie Prawo energetyczne (Dz. U z 2006r. nr 89 poz. 625 z póź. zm.). Wstrzymanie dostaw prądu w okolicznościach niniejszej sprawy było w świede art. 6 ust. 3 a przywołanej ustawy uzasadnione, gdyż powódka zalegała z płatnością wobec pozwanego na kwotę(...) zł za okres dłuższy niż 1 miesiąc i pozwany wzywał powódkę do zapłaty zaległości wyznaczając jej dodatkowy termin na dopełnienie tego obowiązku z zastrzeżeniem, iż w przypadku nie uiszczenia zapłaty może powódce zostać odłączony prąd. W ocenie Sądu Okręgowego zarzut powódki, iż pozwany chciał bezprawnie pobrać od niej kwotę 93,74 zł za założenie licznika przedpłatowego, także nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z treścią rozporządzenia Ministra gospodarki z dnia 18 sierpnia 201 lr. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz. U nr 189 poz. 1126 z póź. zm.), pozwany był uprawniony do pobrania takiej opłaty w związku z koniecznością wznowienia dostawy prądu. Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. A. B. kwotę 3.617 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną --- STRONA 3 --- powódce z urzędu. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł w myśl art. 98 k.p.c., mając na względzie, że zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje zwolnienia od ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego przeciwnika wygrywającego spór. Kosztami sądowymi od ponoszenia których zwolniona była powódka Sąd Okręgowy obciążył Skarb Państwa. Od powyższego wyroku wniosła apelację powódka, zaskarżając rozstrzygnięcia zawarte w punkcie pierwszym i trzecim wyroku. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisu prawa materialnego - tj. przepisu art. 6 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, iż w stosunku do powódki nie występowała żadna z przesłanek wymienionych w ww. przepisie; 2) przepisów prawa procesowego: -tj. przepisu art. 233 k.p.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i nieuzasadnionym przyjęciu, iż kwota 93,74 zł wskazana w piśmie pozwanej z 6 czerwca 2012 r. stanowiła żądanie zapłaty za wznowienie dostarczania energii elektrycznej, nie zaś opłatę za podłączenie licznika przedpłatowego; • tj. przepisu art. 217 k.p.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie dostatecznie wykazany został brak bezprawności działań pozwanej, co czyni bezprzedmiotowym prowadzenie dalszego postępowania dowodowego, w tym z zeznań świadków i przesłuchania stron, podczas gdy pismo pozwanej z 6 czerwca 2012r. wyraźnie wskazuje na bezprawne zachowanie pozwanej polegające na żądaniu zapłaty za podłączenie licznika przedpłatowego; • tj. przepisu art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, pomimo że w przedmiotowej sprawie zachodziły przewidziane tym przepisem szczególne, wyjątkowe okoliczności, uzasadniające nieobciążanie powódki kosztami zastępstwa prawnego strony przeciwnej Skarżąca wniosła o zmianę punktu pierwszego zaskarżonego wyroku, polegającą na zasądzeniu od pozwanej na jej rzecz całej kwoty dochodzonej pozwem oraz punktu trzeciego zaskarżonego wyroku, polegającą na zasądzeniu od pozwanej na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji i pozostawienia temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że odpowiedzialność związana z naruszeniem dóbr osobistych uzależniona jest przede wszystkim od wykazania przez stronę, która jej dochodzi, że nastąpiło naruszenie prawnie chronionej sfery zaliczanej do dóbr osobistych. --- STRONA 4 --- W przedmiotowej sprawie powódka twierdziła, że w związku z odłączeniem przez pozwaną dostaw energii elektrycznej doznała krzywdy w postaci naruszenia jej dóbr osobistych, takich jak zdrowie i godność. W przekonaniu powódki brak oświetlenia stanowi realne zagrożenie dla jej życia, zdrowia i mienia, ponieważ zmuszona korzystać jest z świec co uprawdopodabnia zagrożenie pożarem, a także powoduje, iż egzystuje w warunkach urągających jej godności. Sąd Okręgowy oddalając powództwo przyjął, że decydujące znaczenie dla jego bezzasadności ma wykazanie przez pozwaną, że jej działanie nie nosi cech bezprawności. Jednakże takie postawienie sprawy odwraca zasadę, na którą powoływał się Sąd Okręgowy, a mianowicie zasadę rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.), która stanowi, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. "Faktem", o którym mówi art. 6 k.c. jest tzw. fakt prawny, czyli fakt, z którym norma prawna wiąże określone skutki prawne. Postępując zgodnie ze wskazaną powyżej zasadą Sąd pierwszej instancji winien wpierw rozważyć, czy powódka udowodniła, że doszło do naruszenia wymienionych przez nią dóbr osobistych. Dopiero bowiem pozytywne przesądzenie, że ta chroniona prawnie sfera została naruszona stwarzało konieczność badania dalszych przesłanek z art. 24 k.c. Należy wyjaśnić, że przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: 1) istnienie dobra osobistego, 2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra 3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Pierwsze dwie przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony; pozwany może bronić się, wykazując, że nie działał bezprawnie. W art. 24 § 1 k.c. ustanowione zostało domniemanie bezprawności, które podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Ochrona dóbr osobistych przysługuje bowiem jedynie przed działaniem bezprawnym, jednakże istnieją okoliczności wyłączające bezprawność działania, dla których typowymi przykładami są działanie w ramach porządku prawnego, zgoda pokrzywdzonego, obrona konieczna, stan wyższej konieczności, czy też działania podjęte w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 19 lipca 2012 r. I ACa (...), wyrok Sadu A. W. z dnia 4 kwietnia 2012 r., I ACa(...)). Zważyć należy, że powódka wiązała działania pozwanego z naruszeniem dóbr osobistych, takich jak godności oraz zdrowie. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury i doktryny przez godność osobistą (tzw. cześć wewnętrzną) rozumie się wyobrażenie jednostki o własnej wartości, zaś poprzez tzw. cześć zewnętrzną - opinię (dobre imię, dobrą sławę, reputację) jaką mają inni ludzie o wartości danego człowieka. Takie zdefiniowanie tego dobra osobistego wskazuje, że brak jest możliwości jego naruszenia poprzez zaprzestanie dostarczania energii elektrycznej. Nie istnieje bowiem prawo do niezakłóconego korzystania z energii elektrycznej. Prawo takie, mimo powszechnego charakteru elektryfikacji, wynikającego z regulacji przyjętych w art. 5 a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. -Prawo energetyczne (jedn. tekst: Dz. U, z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.), jest realizacją dostępu do dóbr cywilizacyjnych, ułatwiających i uprzyjemniających codzienne bytowanie, ale utrata możliwości korzystania z elektryczności nie godzi w podstawowe atrybuty człowieka. Utrudnia i komplikuje jedynie jego życie, jednak zapobieżenie tym niewygodom jest możliwe, chociaż wiąże się z wydatkami (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2010 r. V CSK(...). A zatem przerwanie dostawy energii może co --- STRONA 5 --- najwyżej utrudnić bytowanie i zmniejszyć komfort życia, ale nie narusza godności człowieka. Podobnie rzecz się ma z innym dobrem, którego naruszenie wywodzi powódka (zdrowie). Dla przyjęcia, że doszło do naruszenia tego, czy innego dobra nie wystarczy jego nazwanie. Trzeba wykazać, że to właśnie dobro zostało naruszone. Powódka nie twierdzi nawet, że poniosła jakiś uszczerbek na zdrowiu. Jedynie uważa, że korzystanie przez nią z innych źródeł światła (świec) może ewentualnie narazić ją i inne osoby na utratę zdrowia lub życia. Stwierdzenie zatem, że powódka nie udowodniła naruszenia jakiegokolwiek dobra zwalniało Sąd pierwszej instancji od badania, czy ziściły się inne przesłanki warunkujące uruchomienie ochrony prawnej w oparciu o art. 24 k.c. Należy jedynie zauważyć, że prawidłowo Sąd ten przyjął, że obrona strony pozwanej była skuteczna, ponieważ doprowadziła do wykazania, że podejmowane przez nią działania nie były bezprawne. Znajdowały bowiem uzasadnienie w przepisach zawartych w ustawie Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r. nr 89, poz. 625 z zm.) i stanie faktycznym. Stosownie do art. 6 ust. 3a "przedsiębiorstwa energetyczne, (...) mogą wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane paliwo gazowe, energię elektryczną lub ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności". W okolicznościach niniejszej sprawy było bezsprzeczne, że po stronie powódki istniała zaległość z tytułu pobranej energii elektrycznej na rzecz pozwanego, która nie została uregulowania przez powódkę w terminach wskazanych w przywołanym przepisie. Nie sposób również przyjąć, że domaganie się przez pozwanego opłaty w wysokości 93,74 zł miało charakter bezprawny. Twierdzenia powódki, że kwota ta miała być naliczona w związku z kosztami założenia licznika przedpłatowego są nieuzasadnione. Trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że w świetle rozporządzenia Ministra gospodarki z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energia elektryczną (Dz. U. nr 189 poz. 1126 z póź. zm.), pozwany miał uprawnienie do obciążenia powódki opłatą za wznowienie dostarczania energii w przypadku, gdy wstrzymanie jej dostarczania nastąpiło z przyczyn, o których mowa w art. 6 ust. 3a ustawy prawo energetyczne. Wbrew stanowisku skarżącej z dokumentów przedłożonych w postępowaniu me wynika, że przedmiotowa opłata stanowiła koszt instalacji licznika przedpłatowego. Użyty w piśmie z dnia 6 czerwca 2012 r. zwrot "po zapłacie kosztów podłączenia" nie pozwala przyjąć, że dotyczy on kosztów podłączenia licznika przedpłatowego, a nie kosztów podłączenia w postaci opłaty za wznowienie dostaw energii elektrycznej. Niezasadnie zarzuca skarżąca, że Sąd pierwszej instancji wydając rozstrzygniecie o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego nie zastosował art. 102 k.p.c. Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy, w związku z czym w zasadzie nie podlega kontroli instancyjnej i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12, "Biuletyn SN" 2012, nr 4, s.7). Takiej zaś rażącej niesprawiedliwości nie można upatrywać w zastosowaniu zasady odpowiedzialności za wynik procesu przez Sąd pierwszej --- STRONA 6 --- instancji w stosunku do powódki. Sąd Apelacyjny natomiast uznał, że zasady słuszności przemawiają za nieobciążaniem powódki kosztami procesu za instancję odwoławczą, o czym świadczy sytuacja materialna powódki oraz charakter postępowania odwoławczego. Specyfika postępowania odwoławczego sprawia, że strona może mieć uzasadnione trudności z oceną zasadności podniesionych przez nią zarzutów, zwłaszcza w sytuacji, gdy przedmiot procesu dotyczy ochrony dóbr osobistych i to, takich jak godność i zdrowie, a zatem sfery, której naruszenie strona często wiąże ze swoimi subiektywnymi odczuciami, których nie jest w stanie zweryfikować. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację powódki jako bezzasadną, o kosztach postępowania apelacyjnego orzekając na podstawie art. 102 k.p.c.