Wyrok I C 290/13 z apelacji strony powodowej zmienia zaskarżony wyrok w punktach 2

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2015 r. I ACa 1443/14 Kryteria przyjęcia naruszenia dóbr osobistych. Wina sprawcy naruszenia. TEZA aktualna 1. Wszelkich rozważań o naruszeniu lub stanie zagrożenia dokonywać należy pod kątem skutków, jakie wywołuje ono w świecie zewnętrznym. Ocena, czy dobro osobiste w postaci dobrego imienia zostało zagrożone lub naruszone wymaga zastosowania kryteriów o charakterze obiektywnym. 2. Przesłanką przyznania świadczeń przewidzianych w art. 448 k.c. jest wina sprawcy naruszenia dobra osobistego - zarówno w postaci umyślnej, jak i nieumyślnej. I II III IV UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SA Wiesława Kuberska (spr.). Sędziowie: SA Anna Cesarz, del. SO Jacek Świerczyński. Sentencja Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. przeciwko K. S. (1) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 13 czerwca 2014 r. sygn. akt I C 290/13 z apelacji strony powodowej zmienia zaskarżony wyrok w punktach 2, 3 i 4 w ten sposób, że: - w punkcie 2 zasądza od K. S. (2) na rzecz Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. kwotę 5000 (pięć tysięcy) zł, oddalając powództwo w pozostałym zakresie; - w punkcie 3 nakazaną do ściągnięcia od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Płocku kwotę 738,63 zł podwyższa do kwoty 988,63 (dziewięćset osiemdziesiąt osiem i 63/100) zł; - w punkcie 4 zasądza od K. S. (1) na rzecz Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł z tytułu częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; oddala apelację strony powodowej w pozostałym zakresie i w całości apelację pozwanej; zasądza od pozwanej K. S. (1) na rzecz Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; nakazuje ściągnąć od pozwanej K. S. (1) na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Płocku kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) zł z tytułu nieuiszczonej opłaty od uwzględnionej części apelacji. Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2014 r., wydanym w sprawie z powództwa Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. przeciwko K. S. (2), Sąd Okręgowy w Płocku I ACa 1443/14, Kryteria przyjęcia naruszenia dóbr osobistych. Wina sprawcy naruszenia. - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi --- STRONA 2 --- 1 2 3 4 zobowiązał pozwaną K. S. (2) do opublikowania na własny koszt w terminie siedmiu dni od uprawomocnienia się wyroku na stronie internetowej Fundacji (...) w ramce wielkości 1/4 ekranu standardową czcionką koloru czarnego na białym tle, oświadczenia o następującej treści: >>Przepraszam Fundację (...) na Rzecz zwierząt (...)!" w W. za naruszenie dobrego imienia Fundacji poprzez opublikowanie nierzetelnych informacji dotyczących warunków, w jakich żyją zwierzęta na terenie azylu w K. oraz utrzymywania czystości na terenie azylu, nieprawdziwych informacji dotyczących niewłaściwej opieki weterynaryjnej, pielęgnacji i żywienia zwierząt oraz przywłaszczenia samochodu dostawczego, a także sugerowanie w swoich wypowiedziach, że ww. Fundacja przyjmując zarząd nad azylem kierowała się względami innymi, niż dobro zwierząt, podejmowała działania szkodzące dobrom M. S. (1) i zmierzające do usunięcia tej osoby z terenu azylu oraz dopuszczała do wywożenia zwierząt z terenu azylu w celach innych niż adopcje i leczenie<< - przy czym oświadczenie widoczne powinno być na stronie internetowej przez okres 14dni; w pozostałym zakresie oddalił przywództwo; nakazał ściągnięcie od K. S. (2) na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Płocku kwoty 738,63 zł tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych; zniósł między stronami koszty procesu. (wyrok k. 563) Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny podziela w całości oraz przyjmuje za własne. Sąd pierwszej instancji dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego dał wiarę zeznaniom świadków powołanych przez stronę powodową - w szczególności A. R., która jego zdaniem w sposób przekonywujący i rzeczowy przedstawiła sytuację panującą w schronisku oraz działania fundacji (...). Zeznania tego świadka uznane zostały za wiarygodne w kontekście pozostałego materiału dowodowego, w szczególności złożonych do akt sprawy dokumentów. Zeznania A. R. - niewątpliwe osobiście zaangażowanej w sprawę - znalazły także potwierdzenie w zeznaniach K. Ł., J. K. i A. K. (1). Pierwszy ze świadków na poziomie parlamentarnym zajmuje się ochroną zwierząt, dwaj pozostali świadkowie to wolontariusze. W ocenie Sądu Okręgowego zeznania tych osób muszą być ocenione jako obiektywne, gdyż żaden ze świadków nie ma interesu w składaniu fałszywych zeznań ani nie jest zaangażowany w konflikt personalny między stronami oraz M. S. (1). Zeznania świadka W. G. (1) Sąd meriti uznał za stronnicze. Świadek subiektywnie ocenił, iż działalność Fundacji (...) nakierowana jest wyłącznie na osiągnięcie skutku ekonomicznego oraz przejęcie gruntów schroniska i jego faktyczną likwidację. Wbrew obiektywnym dowodom W. G. (1) twierdził, że psy i niedźwiedzie są źle karmione. Swoją wiedzę wywodził przede wszystkim z przekazów M. S. (1), która - jak zauważył Sąd Okręgowy - jest osobą osobiście zaangażowana w konflikt między stronami. Osoba ta podejmuje działania prawne zmierzające do odzyskania własności gruntów schroniska (pozostaje w toku postępowanie o uznanie za bezskuteczną umowy przekazania nieruchomości na rzecz M. S. (2)). Jej ocena funkcjonowania schroniska pod zarządem Fundacji (...) jest wybitnie subiektywna i pozostaje sprzeczna ze stanem faktycznym wynikającym chociażby z czynności nadzorczych prowadzących przez Powiatowego Lekarza Weterynarii. Według świadka zwierzęta wywożone są ze schroniska celem przeprowadzania na nich eksperymentów, niewłaściwie karmione oraz nie jest im zapewniona właściwa opieka weterynaryjna. Zeznania świadka są niespójne, widoczne jest z jednej strony emocjonalne zaangażowanie w sprawę, z drugiej zaś pewna trudność w logicznym przekazywaniu wiedzy o faktach. Zeznania T. L. niewiele wniosły do sprawy, gdyż od października 2012 r. praktycznie nie bywa on na terenie schroniska. Również ten świadek jest osobiście zaangażowany w konflikt, a jego subiektywna ocena wynika z faktu, iż przez pewien okres T. L. faktycznie zarządzał schroniskiem przed przejęciem zarządu przez Fundację (...). Świadek opisując konkretne zdarzenia z życia schroniska nie był w stanie w sposób skonkretyzowany umieścić ich w czasie. I. L. jest współpracownikiem pozwanej. Świadek akcentowała, iż nie akceptowała sposobu, w jaki Fundacja (...) objęła w zarząd schronisko. W zeznaniach tego świadka w sposób widoczny przejawia się osobisty stosunek do stron. Zeznania M. J. niewiele wniosły do sprawy, gdyż świadek swoją wiedzę o sytuacji w schronisku posiada z przekazów M. S. (1) i relacji w mediach. Podobnie niewiele do sprawy wniosły zdaniem Sądu Okręgowego zeznania W. G. (2) i B. G., ponieważ świadkowie w okresie objętym pozwem zajmowali się jedynie doraźnie leczeniem jednego psa ze schroniska. Osoby te nie bywają na terenie schroniska, a swoją wiedzę o sytuacji w nim czerpią z przekazów M. S. (1). Bezspornym pozostaje, iż zdjęcia zamieszczone na forum internetowym przez pozwaną zrobione zostały na terenie schroniska w K. W ocenie Sądu pierwszej instancji z tego względu całość materiału zamieszczonego na stronie internetowej nie może być oceniana jako niezgodna z prawdą. Zeznania K. S. (2) w istocie dotyczą tylko jednej wizyty na terenie schroniska oraz opierają się na informacjach pochodzących od M. S. (1). Ponadto pozwana podała, że pod nickiem "niedźwiedź" zamieszczono wpisy stanowiące cytaty z wypowiedzi M. S. (1). W ocenie Sądu pierwszej instancji, stan faktyczny pozostawał sporny między stronami w zasadzie wyłącznie co do intencji, jakimi kierowała się pozwana zamieszczając wpisy na prowadzonym przez siebie forum. --- STRONA 3 --- Sąd Okręgowy uznał powództwo za słuszne co do zasady - przy czym roszczenia strony powodowej o charakterze pieniężnym oceniono za nieuzasadnione z punktu widzenia faktycznego rozmiaru doznanej przez Fundację szkody niemajątkowej w związku z działaniami K. S. (2), a także w związku z charakterem działalności pozwanej. Sąd pierwszej instancji przypomniał, iż zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste pozostają pod ochroną prawa cywilnego zaś ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone lub naruszone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania oraz żądać, ażeby osoba dopuszczająca się naruszenia dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie; na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny (art. 24 k.c. i art. 448 k.c.). Nie budzi wątpliwości, iż ochrona dóbr osobistych dotyczyć może także osoby prawnej (por. np. uzasadnienia wyroku SN z 05.04.2013, III CSK 198/12, OSNC 2013/12/141 - gdzie podkreślono, że dobra osobiste osoby prawnej chronią pewną sferę wartości zastrzeżoną tylko dla danej osoby prawnej i określane są zarówno w doktrynie, jak i judykaturze jako wartości niemajątkowe, dzięki którym osoba prawna może funkcjonować zgodnie ze swoim zakresem działań). W orzecznictwie przyjęto, że osobom prawnym przysługują takie dobra osobiste, jak dobre imię, dobra sława, reputacja, autorytet. W ocenie Sądu meriti doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w związku z publikowaniem na stronach internetowych administrowanych przez Fundację (...) wpisów dokonywanych przez pozwaną K. S. (2) w zakresie nierzetelnych informacji dotyczących warunków, w jakich żyją zwierzęta na terenie azylu w K. oraz utrzymania czystości na terenie azylu, nieprawdziwych informacji dotyczących niewłaściwej opieki weterynaryjnej, pielęgnacji i żywienia zwierząt oraz przywłaszczenia samochodu dostawczego, a także sugerowanie w swoich wypowiedziach, że ww. Fundacja przejmując zarząd nad azylem kierowała się względami innymi, niż dobro zwierząt, podejmowała działania szkodzące dobrom M. S. (1) i zmierzające do usunięcia tej osoby z terenu azylu oraz dopuszczała do wywożenia zwierząt z terenu azylu w celach innych niż adopcje i leczenie. Publikowane przez pozwaną informacje kreowały fałszywy obraz całościowego funkcjonowania schroniska pod zarządem Fundacji (...) w oparciu o jednostkowe zdarzenia oraz nierzetelne i niezgodne z prawdą twierdzenia. Zgromadzony w toku postępowania rozpoznawczego materiał dowodowy wskazuje, iż niezgodne z prawdą były informacje o niewłaściwej opiece nad zwierzętami, żywieniu zwierząt, czy przywłaszczeniu samochodu przez Fundację (...) oraz sugestie co do podejmowania działań wymierzonych przeciwko M. S. (1), intencji funkcjonowania Fundacji (...), a także wywożenie zwierząt ze schroniska w celach zarobkowych. Za nierzetelne i zmanipulowane Sąd uznał informacje poparte dokumentacją zdjęciowa dotyczące warunków, w jakich zwierzęta pozostawały pod opieką powodowej Fundacji. Wprawdzie nie sposób odmówić waloru autentyczności zdjęciom wykonanym na terenie schroniska w październiku 2012 r., jednakże sposób ich prezentacji oraz opisanie zdaniem Sądu prowadził do wywołania wrażenia o odbiorcy o ogólnym złym stanie schroniska i naruszeniu praw zwierząt w skutek zaniedbań ze strony pracowników Fundacji (...). Pozwana przyznała iż zamieszczanie przez nią wpisy obiektywnie prowadzą do naruszenia dobrego imienia strony powodowej, jednakże wnosząc o oddalenie przywództwa wskazała, że działania jej nie są bezprawne z uwagi na intencje, jakimi się kierowała, a także brak świadomości co do niezgodności rozpowszechnianych informacji z prawdą. W doktrynie podkreśla się, że ochrona dóbr osobistych jest co do zasady obiektywna, co oznacza oderwanie jej od kwestii winy po stronie sprawcy naruszenia. W szczególności podmiot domagający się udzielenia ochrony prawnej nie musi zatem wykazywać, że sprawca działał umyślnie lub niedbale - wystarczy, że wykaże faktyczne wystąpienie zagrożenia lub naruszenie istniejącego dobra osobistego. Kwestia wystąpienia takiego naruszenia w niniejszej w sprawie w kontekście przyjętej linii obrony przez pozwaną nie budzi wątpliwości i nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Dość powiedzieć, iż niewątpliwie informacje podawane przez pozwaną oraz sugestie co do intencji działań strony powodowej prowadził do naruszenia dobrego imienia Fundacji (...) jako podmiotu powołanego do życia w celu ochrony praw zwierząt. Wobec wprowadzenia domniemania bezprawności naruszenia, celem skutecznej obrony pozwana powinna wykazać, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania, to jest, że wystąpiła okoliczność usprawiedliwiająca naruszenia dobra osobistego. Za okoliczności tego rodzaju uznaje się między innymi działanie w obronie zasługującego na ochronę interesu "ważniejszego" niż naruszane dobro osobiste. W niniejszej sprawie jednakże pozwana upowszechniała informacje co do zasady nieprawdziwe, stąd a limine można odrzucić jako skuteczną argumentację, iż było to działanie usprawiedliwione "wyższym interesem". Wpisy stawiały w negatywnym świetle stronę powodową (co przyznaje pozwana), a będąc nierzetelnymi nie mogą być uznane za pozbawione przymiotu bezprawności. Żaden interes prawny nie usprawiedliwia naruszenia dóbr osobistych poprzez formułowanie (czy też powielanie nierzetelnie sprawdzonych) informacji niezgodnych ze stanem faktycznym. Jeżeli pozwana była przekonana o prawdziwości tych twierdzeń, to powinna podjąć inne działania prawem dopuszczalne w celu ochrony w jej ocenie zagrożonego wyższego interesu. Zdaniem Sądu Okręgowego pozwana nie dochowała należytej staranności w zakresie sprawdzenia zgodności z prawdą upowszechnionych informacji - co więcej, sposób ich formułowania, stosowana stylistyka wypowiedzi oraz słownictwo, wskazują, że faktyczną i autonomiczną intencją jej działań było jednak postawienie w złym świetle powodowej Fundacji. Pozwana bezkrytycznie przyjmowała punkt widzenia jednej ze stron pozostających w konflikcie (tekst jedn.: M. S. (1) dążącej do odebrania schroniska powodowi). K. S. (2) nie podjęła faktycznych, konkretnych działań nakierowanych na ochronę rzekomo zagrożonych innych dóbr, ograniczając się do niczemu w istocie nie służących emocjonalnie negatywnie nacechowanych publicznych wypowiedzi. Tymczasem wyłączenie bezprawności działania nastąpić tylko wtedy, gdy konkretne działanie stanowi właściwy środek do ochrony społecznie uzasadnionego interesu (wyrok SN z 12.06.2003, IV CKN 252/01 LEX 602228). W tym miejscu Sąd Okręgowy zauważył, iż jakkolwiek dobru zwierząt mogły służyć wpisy dotyczące bezpośrednio warunków, w jakich --- STRONA 4 --- one przebywały, to już sugestie co do motywów działania Fundacji (...) nie stanowią obrony jakiegokolwiek interesu, są tylko spersonalizowanym atakiem mającym wyrządzić krzywdę, podyktowanym chęcią obrażenia i wskazującym na osobiste animozje w środowisku obrońców praw zwierząt. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 19 września 1968 r. (II CR 291/68,OSNCP 1969/11/200) krytyka jest działaniem społecznie pożytecznym i pożądanym, jeżeli podjęta została w interesie społecznym, jeżeli jej celem nie jest dokuczanie innej osobie oraz jeżeli ma cechy rzetelności i rzeczywistości; zasady współżycia społecznego nakazują zachowanie szacunku dla każdego (...) i liczenie się z jego poczuciem własnej godności, osobistej wartości i pożyteczności społecznej. Stąd też i krytyka czyjegoś postępowania, zapatrywań czy działalności nie powinna przekraczać granic potrzebnych do osiągnięcia społecznego celu krytyki. Nie zasługują na uwzględnienie argumenty pozwanej, jakoby rzekomy brak świadomości co do nieprawdziwości publikowanych twierdzeń wyłączał bezprawność. W szczególności przytoczone przez pełnomocnika pozwanej orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczyło specyficznego stanu faktycznego (gdzie oceniano działania pełnomocnika procesowego w kontekście naruszenia dóbr osobistych przeciwnika procesowego) zupełnie nieadekwatnego do niniejszej sprawy. Samo przekonanie pozwanej, że korzysta z wolności wypowiedzi i działa w określonym interesie publicznym nie jest wystarczającą podstawą, aby takie działania uznać za uchylające bezprawność wypowiedzi (wyrok SN x 10.05.2007, III CSK 73/07 LEX 319625). Kwestia medium, jakim posłużyła się pozwana publikując swoje wypowiedzi pod adresem powoda, nie pozostaje zdaniem Sądu Okręgowego bez znaczenia w kontekście zarówno kręgu osób będących ich odbiorcami, jak i oceny użytych sformułowań. Właściwość dyskursu prowadzonego na forum internetowym oraz charakter jego ekspresji uzasadniają większe niż przeciętnie przyzwolenie na ostrzejsze, często skrótowe, dobitne i przejaskrawione opinie - co oczywiście nie usuwa potrzeby udzielania ochrony przed naruszeniami dóbr osobistych przez wypowiedzi niemieszczące się w dopuszczalnej formule, do których często w tym dyskursie dochodzi (por. wyrok SN z 18.01.2013, IV CSK 270/12, OSNC 2013/7-8/94, LEX nr 1293820). Podkreśla się jednocześnie, iż nawet specyfika publikacji internetowych - jakkolwiek dopuszczająca bardziej liberalne podejście do wypowiedzi ocennych - nie usprawiedliwia wypowiedzi niezgodnych z prawdą, godzących w dobre imię adresata. Zdaniem Sądu pierwszej instancji pozwana zamieściła wpisy na forum internetowym niemieszczące się w dopuszczalnej formule dyskusji (por. wyrok SN z 08.03.2012, V CSK 109/11, OSNC 2012/10/119). W ocenie Sądu Okręgowego, powództwo należało częściowo oddalić - to jest co do zakresu publikacji oświadczenia pozwanej nakierowanego na naprawienie skutków naruszenia dóbr osobistych oraz co do roszczenia o zapłatę kwoty 20 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Nieporozumieniem zdaniem Sądu meriti jest także żądanie zobowiązania pozwanej do zaniechania naruszenia dobrego imienia powoda - zakaz taki obowiązuje bowiem ex lege i nie celowym byłoby jego powtarzanie w sentencji wyroku prowadzące do budowania zbędnej normy prawnej o charakterze indywidualno-konkretnym. Odnośnie pierwszej kwestii (tekst jedn.: zakresu publikacji) Sąd pierwszej instancji stoi na stanowisku, iż wystarczającym dla ochrony dóbr powoda z uwagi na "miejsce" naruszenia dóbr osobistych jest nakazanie pozwanej zamieszczenia stosownej publikacji na stronach internetowych Fundacji (...). Mimo wszystko krąg osób, do których dotarły kwestionowane w niniejszej sprawie wypowiedzi zamieszczone na forum internetowym jest dość wąski i ogranicza się w zasadzie do kręgu osób aktywnie zaangażowanych w ochronę praw zwierząt oraz czytujących wypowiedzi na forum Fundacji (...). Jest to zdaniem Sądu Okręgowego środowisko raczej hermetyczne, stąd nie ma potrzeby nagłaśniania sprawy poprzez zarządzanie publikacji w prasie tradycyjnej o zasięgu ogólnokrajowym. Podkreślić także należy, iż strona powodowa nie wykazała w istocie "rozmiaru" krzywdy rozumianego jako zasięg i charakter negatywnych następstw wynikających z publikacji internetowych zamieszczanych przez pozwaną. O tym, jaką treść powinno mieć oświadczenie oraz w jakiej formie powinno być złożone, decyduje w każdym wypadku rodzaj naruszonego dobra, okoliczności, w jakich doszło do naruszenia, oraz formy, w jakiej zostało dokonane, jak też jakie wystąpiły skutki naruszenia dóbr osobistych. W ocenie Sądu meriti uwzględniając, że na gruncie niniejszej sprawy do naruszenia dóbr osobistych doszło poprzez zamieszczanie wpisów na forum internetowym, dla usunięcia skutków naruszeń wystarczające jest zamieszczenie oświadczenia pozwanej na jej stronie internetowej (por. wyrok SA w Krakowie z 19.01.2012, sygn. akt I ACa 1273/11, LEX 1107102). Odnośnie żądania zasądzenia zadośćuczynienia na rzecz powoda w oparciu o dyspozycję art. 448 k.c. Sąd pierwszej instancji zauważył, iż ten środek usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych warunkowany jest ustaleniem zawinionego działania ze strony sprawcy (art. 448 k.c. w zw. z art. 415 k.c.). Postępowanie dowodowe prowadzone z inicjatywy strony powodowej raczej nie zmierzało zdaniem Sądu meriti w kierunku wykazania winy pozwanej. Niezależnie od tej konstatacji Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zastosowanie omawianego przepisu jest fakultatywne. Nawet bowiem po ustaleniu zawinionego działania sprawcy naruszenia zasądzenie odpowiedniego zadośćuczynienia - w szczególności w rozmiarze sprecyzowanym w pozwie i dalszym piśmie procesowym - ocenić należy jako działanie nadmiernie represyjne i w istocie zmierzające do wykluczenia przy użyciu argumentu ekonomicznego możliwości jakiegokolwiek krytycznego wypowiadania się na tematy związane z działalnością prowadzoną przez stronę powodową. Z tego względu zdaniem Sądu Okręgowego zastosowanie instytucji przewidzianej w dyspozycji art. 448 k.c. nie jest w niniejszej sprawie uzasadnione. Nakazanie przeproszenia Fundacji w formie określonej w wyroku w ocenie Sądu w sposób wystarczający i adekwatny do stopnia naruszenia dóbr osobistych niweluje skutki bezprawnego działania pozwanej. Zasądzenie zadośćuczynienia stanowiłoby zbędną sankcję - tym bardziej, że każda ze stron prowadzi społecznie pożądaną i znajdujące powszechne poparcie działalność, ze swej definicji nie nakierowaną na osiąganie korzyści --- STRONA 5 --- 1 2 a b 1 2 a b c 3 ekonomicznych. Nakładanie obowiązku natury pieniężnej na pozwaną mogłoby zostać odebrane jako próba faktycznego ograniczenia możliwości jakiegokolwiek krytykowania działań strony powodowej - do czego pozwana ma przecież niezbywalne prawo. W ocenie Sądu Okręgowego, dochodzona kwota pozostaje w oderwaniu od uwarunkowań społeczno-ekonomicznych oraz obiektywnie mierzonego zakresu szkody niemajątkowej doznanej przez stronę powodową. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 24 1 k.c. Sąd Okręgowy orzekł, jak w sentencji wyroku - o kosztach procesu rozstrzygając na podstawie art. 100 k.p.c. Ponadto, Sąd pierwszej instancji nakazał ściągnięcie części kosztów sądowych w zakresie wydatków poniesionych na zwrot należności na rzecz świadków (art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Świadkowie wskazani przez pozwaną nie złożyli zeznań, na których Sąd oprałby swoje ustalenia, zaś zeznania świadków powołanych przez stronę powodową pozwoliły na ustalenie, iż kwestionowane wypowiedzi pozwanej były nieprawdziwe. Z tego względu zdaniem Sądu Okręgowego koszty te w całości powinny obciążać pozwaną. (uzasadnienie k. 569- 578) Apelację od ww. wyroku złożyła strona powodowa, zaskarżając go w części oddalającej powództwo oraz w części znoszącej pomiędzy stronami koszty procesu. Zaskarżonemu orzeczeniu Fundacja (...) na Rzecz (...)" w W. zarzuciła: obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c. wobec uznania, iż powódka nie wykazała faktycznego zakresu negatywnych, konkretnych następstw wypowiedzi pozwanej pod jej adresem, podczas gdy następstwa te są oczywiste biorąc pod uwagę charakter naruszonego dobra oraz sposób jego naruszenia (przez Internet), a ponadto wynikają one z zeznań K. Ł., J. K., A. K. (2) oraz C. W., a nadto należy mieć na względzie, iż w przypadku wpisów internetowych nie jest możliwe ustalenie precyzyjnego zakresu szkody; błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż: powódka nie zmierzała do wykazania winy pozwanej, podczas gdy postępowanie dowodowe prowadzone z inicjatywy powódki wykazało, iż pozwana świadomie zamieszczała wpisy naruszające dobra osobiste powódki oraz celowo opatrywała zdjęcia komentarzami mającymi wywołać określone negatywne wrażenie; krąg osób, do których dotarły wypowiedzi jest wąski, podczas gdy przedmiotowe wpisy zostały wyświetlone aż 42 541 razy. W następstwie tak sformułowanych zarzutów Fundacja (...) na Rzecz (...)!" w W. wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów procesu za I i II instancję według spisu kosztów. (apelacja powódki k. 598-606) Apelację od ww. wyroku złożyła również K. S. (2), zaskarżając go w całości i zarzucając: obrazę art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie swobodnej oceny dowodów z zeznań świadków powołanych zarówno przez powódkę, jak i pozwaną poprzez arbitralne i nieuzasadnione okolicznościami sprawy, jak i pozostałymi dowodami zebranymi w sprawie przyznanie mocy dowodowej tylko zeznaniom świadkom powódki, a odmowę takiej mocy zeznaniom świadków powołanych przez pozwaną, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego; obrazę art. 231 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zastosowanie błędnych domniemań faktycznych, na których Sąd oparł ocenę materiału dowodowego: polegającego na przyjęciu, iż kwestia prawdziwości wpisów pozwanej nie stanowiła kwestii spornej; polegającego na przyjęciu, iż świadek I. L. była pracownikiem pozwanej; polegającego na przyjęciu, iż świadek W. G. (1) swoją wiedzę wywodził przede wszystkim z przekazów od M. S. (1); w wyniku powyższego: sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zabranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, iż treść wpisów pozwanej opisujących sytuację panującą w schronisku zarządzanym przez Fundację (...) na Rzecz (...)!" w W. nie była zgodna ze stanem faktycznym. W następstwie tak sformułowanych zarzutów pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od strony powodowej na swoją rzecz kosztów procesowych według norm przepisanych. (apelacja pozwanej k. 585-692) W odpowiedzi na apelację pozwanej Fundacja (...) na Rzecz (...)!" w W. wniosła o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. (odpowiedź na apelację k. 630-633) Na rozprawie apelacyjnej w dniu 31 marca 2015 r. strona powodowa podtrzymała stanowisko wyrażone w swojej apelacji oraz odpowiedzi na pozew. (protokół rozprawy z dnia 31 marca 2015 r. - 00:08:23-00:17:55) --- STRONA 6 --- Uzasadnienie prawne Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja strony powodowej okazała się częściowo zasadna i jako taka skutkowała częściową zmianą zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o zadośćuczynieniu. Natomiast apelacja K. S. (2) jako niezasadna podlegała oddaleniu w całości. Przed przystąpieniem do dokładnej analizy poszczególnych zarzutów apelacyjnych stwierdzić należy generalnie, iż mają one zróżnicowany charakter. Z tego względu - a także mając na uwadze fakt, iż Sąd drugiej instancji stosuje prawo materialne z urzędu (zob. zasada prawna - uchwała w składzie 7 sędziów Sądu Najwyższego, III CZP 49/07, opubl. Lex nr 341125) - za zasadne należy uznać łączne rozpoznanie wszystkich zarzutów stawianych zaskarżonemu rozstrzygnięciu Sądu Okręgowego przy omawianiu poszczególnych przesłanek odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych (art. 23 k.c. i art. 24 k.c.). Warto bowiem w tym miejscu przypomnieć, iż zgodnie z art. 43 k.c. przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych. Zgodnie z powszechnie akceptowanym stanowiskiem, dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. W myśl art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności m.in. zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Powołany przepis nie stanowi zamkniętego katalogu tych dóbr, a zatem oprócz przykładowo wskazanych dóbr osobistych istnieją także inne, z których każde zasługuje na ochronę. Poza tym sfera dóbr osobistych ulega cały czas rozwojowi oraz przekształceniom. Z istoty zmienności katalogu dóbr osobistych wynika bowiem, że wraz z późn. zm. stosunków społecznych mogą pojawiać się i znikać pewne dobra osobiste podlegające ochronie. Określone wartości mają jednak tak duże znaczenie, że tradycyjnie zalicza się je do kategorii dóbr osobistych. Z art. 23 k.c. i art. 24 k.c. wynika, iż ochrona dóbr osobistych może być realizowana za pomocą różnych środków, które mogą mieć zarówno charakter niemajątkowy, jak i majątkowy. Ochrona taka przysługuje przed bezprawnym naruszeniem dobra osobistego, rozumianym jako zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego - bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Zarazem art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego, Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Powołane powyżej przepisy stanowią, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby doszło do udzielenia ochrony prawnej dóbr osobistych. Przesłanki te obejmują istnienie dobra chronionego prawem, naruszenie (lub przynajmniej zagrożenie naruszeniem) danego dobra oraz bezprawność działań naruszających. Oczywiście dla zasadności zgłoszonych roszczeń wymagane jest również na zasadach ogólnych (art. 361 § 1 k.c.) istnienie związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem naruszającym dobro osobiste, a tym naruszeniem i powstałą u strony powodowej szkodą niemajątkową (krzywdą). Niewątpliwie jednym z fundamentalnych dób osobistych każdej osoby prawnej jest jej dobre imię (dobra sława, renoma). Jak podkreśla się w orzecznictwie, naruszenie tego dobra osobistego może nastąpić przede wszystkim przez zarzucenie osobie prawnej, a w szczególności jej organom, niewłaściwego postępowania mogącego ją narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania określonej działalności (wyrok SA w Warszawie z 23 maja 2006 r., VI ACa 1221/2005, L..pl nr (...)). Innymi słowy, dobra osobiste osób prawnych to wartości niemajątkowe, dzięki którym osoba prawna może funkcjonować zgodnie ze swym zakresem działań (art. 43 w zw. z art. 23 k.c.). Przykładowo w wyroku z dnia 14 listopada 1986 r. Sąd Najwyższy wskazał, iż szkoła wyższa może należycie wypełniać powierzone jej zadania dydaktyczno-wychowawcze, polegające na kształceniu i wychowywaniu młodzieży tylko wówczas, gdy dysponuje odpowiednio wysokim autorytetem wychowawczym i moralnym (II CR 295/86, opubl. LexisNexis Nr (...)). W ocenie Sądu Apelacyjnego, przedstawione uwagi w pełni dotyczą również fundacji, które ze względu na niekomercyjny charakter swojej działalności powinny podlegać szczególnej ochronie prawnej. Tym samym na gruncie przedmiotowej nie może więc budzić wątpliwości, że istnieje dobro osobiste w postaci dobrego imienia Fundacji (...) na Rzecz (...)" z siedzibą w W. Drugą z ww. przesłanek ochrony dóbr osobistych interpretuje się w ten sposób, że wszelkich rozważań o naruszeniu lub stanie zagrożenia dokonywać należy pod kątem skutków, jakie wywołuje ono w świecie zewnętrznym. Ocena, czy dobro osobiste w postaci dobrego imienia zostało zagrożone lub naruszone wymaga zastosowania kryteriów o charakterze obiektywnym. Nie ma tu bowiem znaczenia subiektywna reakcja i odczucia pokrzywdzonego (w przypadku osób prawnych - osób piastujących funkcje w ramach organów wewnętrznych), lecz istotny jest odbiór danej wypowiedzi przez osoby trzecie i reakcja opinii publicznej (wyrok SN z dnia 26 października 2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107). Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby, ale musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 1996 r., I ACr 341/96, OSP 2/97, poz. 42). Zawsze liczy się więc społeczny odbiór danego zachowania, oceniany według kryteriów właściwych dla ludzi rozsądnych i uczciwych. Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, iż postawienie uwłaczającego zarzutu stanowi naruszenie dobra osobistego niezależnie od tego, czy osoby do których ten zarzut dotarł zakwalifikowały go jako wiarygodny, --- STRONA 7 --- mało wiarygodny czy oczywiście nieprawdziwy. Wystarczy, by sam zarzut mógł być oceniony jako obiektywnie uwłaczający lub obraźliwy, a także by osoba, której dotyczy mogła go poczytać za naruszający jej dobra osobiste (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 lutego 2003 r., I ACa 1048/02, OSA w (...)/03 poz. 12). Oczywiście in abstracto niemożliwe jest wskazanie, jakie sformułowania są, a jakie nie są obraźliwe czy zniesławiające. Najistotniejsze znaczenie ma odczytanie kontekstu w świetle rozsądnej oceny. Na gruncie niniejszego postępowania Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż zachowanie K. S. (2) naruszało dobro osobiste w postaci dobrego imienia (reputacji) Fundacji (...) na Rzecz (...)" z siedzibą w W. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż okoliczność ta nie była de facto kwestionowana przez pozwaną, gdyż przyznawała ona, iż dokonywane wpisy na forum internetowym stawiały powódkę w negatywnym świetle. Tym samym omawiana przesłanka nie wymaga bliższej analizy. Odnosząc się do trzeciego warunku przyznania ochrony dobrom osobistym wypada zauważyć, że bezprawność to sprzeczność z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego ujmowana w kategoriach obiektywnych. W obecnym stanie prawnym funkcjonuje domniemanie bezprawności zaistniałego naruszenia. Domniemanie to może jednakże zostać obalone. Osoba, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego może uwolnić się od odpowiedzialności, wykazując okoliczności uchylające bezprawność jej zachowania. Powszechnie przyjmuje się, iż okolicznościami wyłączającymi takimi są między innymi zgoda poszkodowanego, działanie w ramach obowiązku prawnego, wykonywanie własnego prawa podmiotowego, obrona konieczna, czy wreszcie działanie podjęte w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego na gruncie niniejszej sprawy K. S. (2) nie wykazała, iż podejmowane przez nią działania nie miały charakteru bezprawnego. Zarówno w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, jak i w treści złożonej apelacji pozwana podnosiła, iż treść wpisów na forum internetowym była prawdziwa i jako taka służyła obronie interesu społecznego w postaci ochrony praw zwierząt przebywających w schronisku w K. Jednakże jak prawidło ustalił Sąd meriti, w rzeczywistości K. S. (2) przekazywała nierzetelne informacje dotyczące warunków przetrzymywania zwierząt, utrzymywania czystości na terenie azylu, niewłaściwej opieki weterynaryjnej, pielęgnacji i żywienia zwierząt, a także rzekomego przywłaszczenia samochodu dostawczego. Co więcej, w swoich wypowiedziach pozwana sugerowała także, że ww. Fundacja przejmując zarząd nad schroniskiem kierowała się względami innymi niż dobro zwierząt, podejmowała działania szkodzące dobrom M. S. (1) i zmierzające do usunięcia tej osoby z terenu azylu oraz dopuszczała do wywożenia zwierząt z terenu azylu w celach innych niż adopcje i leczenie. Publikowane przez K. S. (2) informacje - wcześniej należycie niesprawdzone - kreowały fałszywy obraz całościowego funkcjonowania schroniska pod zarządem Fundacji (...) w oparciu o jednostkowe zdarzenia oraz nierzetelne i niezgodne z prawdą twierdzenia. W tym miejscu warto zauważyć, iż pozwana w złożonej apelacji słusznie podnosi, iż Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nieprawidłowo przyjął, że kwestia prawdziwości wpisów na forum internetowym nie stanowiła kwestii spornej. To uchybienie procesowe pozostaje jednak bez wpływu na merytoryczną treść orzeczenia, gdyż Sąd meriti dokonał w tym zakresie dogłębnej i szczegółowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i właściwie ocenił go w zgodzie z regułami logiki i zasadami doświadczenia życiowego. W tym świetle również pozostałe zarzuty apelacyjne sformułowane przez K. S. (2) uznać jedynie należy za próbę polemiki z prawidłowymi ustaleniami faktycznymi Sądu pierwszej instancji. Przypomnieć należy, iż zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny - opartym na zasadzie bezpośredniości - jedynie ocena rażąco błędna lub oczywiście sprzeczna z treścią materiału dowodowego, nieodpowiadająca zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, może czynić usprawiedliwionym zarzut naruszenia art. 233 § 1 (zob. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do art. 233 pod red. Małgorzaty Manowskiej, opubl. Lex). W ocenie Sądu Apelacyjnego, na gruncie niniejszej sprawy taka sytuacja procesowa nie zachodzi. Powracając do analizy przesłanki bezprawności podkreślić należy, iż z całą pewnością interes publiczny nie przemawia za rozpowszechnianiem informacji niesprawdzonych. Ma rację Sąd pierwszej instancji twierdząc, iż sposób formułowania wypowiedzi na forum internetowym, stosowana stylistyka oraz dobór słownictwa wskazują, że faktyczną intencją działań K. S. (2) było jedynie postawienie w złym świetle powodowej Fundacji, a nie jak twierdzi pozwana - troska dobro o zwierząt. Jak podkreśla się w orzecznictwie, samo przekonanie osoby, że korzysta z wolności wypowiedzi i działa w określonym interesie publicznym nie jest wystarczającą podstawą, aby takie działania uznać za uchylające bezprawność wypowiedzi (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2007, III CSK 73/07 LEX 319625). Prawo do krytyki - stanowiące jeden z fundamentów demokratycznego państwa prawnego - nie ma bowiem charakteru absolutnego, a osoba z niego korzystająca nie powinna przekraczać granic potrzebnych do osiągnięcia społecznie uzasadnionego celu. Tymczasem zarówno treść (nacechowanie emocjonalne) wypowiedzi K. S. (2), jak i ich forma (chociażby tendencyjne formułowanie podpisów pod wybiórczo dobranymi zdjęciami pochodzącymi z jednej wizyty w schronisku) świadczą o tym, iż pozwana nie działała w celu obrony interesu publicznego. Gdyby tak rzeczywiście było, to powinna ona była podjąć inne działania prawem dopuszczalne w celu ochrony w jej ocenie zagrożonego wyższego interesu, a nie ograniczać się jedynie do publikowania nieprzychylnych Fundacji (...) komentarzy internetowych. Rozważając odpowiedzialność K. S. (2) za naruszenie dóbr osobistych Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. należy odnieść się również do związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem pozwanej a stwierdzonym naruszeniem i powstałą w jego następstwie u powodowej Fundacji szkodą niemajątkową. Ustawodawca, wprowadzając w art. 361 § 1 k.c. ograniczenie odpowiedzialności --- STRONA 8 --- zobowiązanego do naprawienia szkody tylko do normalnych następstw działań lub zaniechań, z których szkoda wynikła, nie zdefiniował pojęcia związku przyczynowego w rozumieniu prawnym. W piśmiennictwie przyjmuje się, że pojęcie "normalnych następstw" należy rozumieć zgodnie z jego znaczeniem potocznym. Zakłada się, że typowym jest skutek występujący w zwykłym porządku rzeczy, taki, który na podstawie zasad doświadczenia życiowego można uznać za charakterystyczny dla danej przyczyny, jako jej normalny rezultat (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 maja 2000 r., III CKN 810/98, niepubl. i z dnia 19 marca 2008 r., V CSK 491/07, niepubl.). Natomiast anormalne jest następstwo, do którego dochodzi na skutek nadzwyczajnego zbiegu okoliczności, którego przeciętnie nie bierze się w rachubę. Stwierdzenie wystąpienia związku przyczynowego wymaga zbadania za pomocą testu conditio sine qua non, czy pomiędzy określonymi elementami sytuacji faktycznej zachodzi jakakolwiek obiektywna zależność, tj. czy oceniany skutek stanowi obiektywne następstwo zdarzenia, które wskazano jako jego przyczynę. W realiach niniejszej sprawy należało uznać, że naruszenie dóbr osobistych strony powodowej oraz wynikająca z niego szkoda niemajątkowa (krzywda) stanowiły niewątpliwie normalne następstwo zachowań podejmowanych przez pozwaną. Oznacza to, że zostały spełnione wszystkie przesłanki odpowiedzialności K. S. (2) opartej na podstawie art. 23 k.c. i art. 24 k.c. w zw. z art. 43 k.c. W konsekwencji, bliższej analizie należało poddać kwestię adekwatności ochrony prawnej udzielonej Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. przez Sąd pierwszej instancji. W tym kontekście w pierwszej kolejności warto podkreślić, iż Sąd Apelacyjny z aprobatą odnosi się do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1. zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu drugiej instancji nakazanie K. S. (2) publikacji stosownego oświadczenia na stronie internetowej Fundacji (...) w pełni pozwoli na skuteczne usunięcie skutków dokonanego naruszenia dóbr osobistych strony powodowej (art. 24 § 1 zd. 2 k.c.). Wypowiedzi pozwanej umieszczane były jedynie na forum internetowym ww. organizacji, a tym samym krąg ich odbiorców był ograniczony do osób angażujących się aktywnie w problematykę ochrony zwierząt w Polsce. Konstatacji tej nie zmienia podnoszona przez stronę powodową w apelacji okoliczność, iż przedmiotowe wpisy zostały wyświetlone 42 541 razy. Zauważyć należy, iż taka liczba wyświetleń wynika przede wszystkim z liczby odpowiedzi na pierwotny post (350). Oznacza to, że każda osoba dodająca kolejny komentarz lub chcąca taki komentarz przeczytać, musiała wielokrotnie wyświetlać ten sam wątek na forum internetowym. W konsekwencji, liczba wyświetleń wielokrotnie przewyższa realną liczbę osób zapoznających się z wypowiedziami pozwanej. W konsekwencji, Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, iż na gruncie przedmiotowej sprawy nie zachodzi konieczność publikacji w prasie tradycyjnej o zasięgu ogólnopolskim. Jak słusznie zauważa się w doktrynie, środek usunięcia naruszenia dóbr osobistych polegający na zamieszczeniu stosowanej publikacji prasowej nie powinien być stosowany, gdy samo zajście w toku którego doszło do naruszenia dobra osobistego, jest znanego tylko gronu osób - w takim wypadku wystarczające powinno być oświadczenie złożone w sposób analogiczny, jak wypowiedź naruszająca dobro (P. Księżak (w:) Kodeks cywilny. Komentarz pod red. M. Pyziak- Szafnickiej, opubl. WoltersKluwer 2009). Dodatkowo warto zauważyć, iż zarówno forma nakazanych przez Sąd pierwszej instancji przeprosin (ramka wielkości 1/4 ekranu standardową czcionką koloru czarnego na białym tle) oraz termin ich publikacji (7 dni od uprawomocnienia się wyroku, konieczność wyświetlania przez okres 14 dni) zapewniają realną, a nie jedynie iluzoryczną możliwość zapoznania się z nimi przez wszystkich użytkowników portalu internetowego Fundacji (...). Sąd Apelacyjny nie podziela natomiast stanowiska Sądu Okręgowego w zakresie żądanego przez stronę powodową na podstawie art. 448 k.c. zadośćuczynienia. Zgodnie z powołanym przepisem, w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Specyfika omawianej instytucji prawa cywilnego polega na tym, iż jest ona środkiem o charakterze majątkowym naprawienia szkody niemajątkowej (krzywdy) i jako taki pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Głównym jego celem jest usunięcie lub co najmniej złagodzenie następstw naruszenia dóbr osobistych. W doktrynie prawa cywilnego oraz dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa stanowisko, że przesłanką przyznania świadczeń przewidzianych w art. 448 k.c. jest wina sprawcy naruszenia dobra osobistego - zarówno w postaci umyślnej, jak i nieumyślnej. Za przyjęciem dominującego w tym względzie poglądu przemawia przede wszystkim usytuowanie art. 448 k.c. w obrębie tytułu VI "Czyny niedozwolone", dla których podstawową zasadą odpowiedzialności pozostaje wina. Gdyby ustawodawca chciał, aby uwzględnienie żądania pieniężnego zależało wyłącznie od bezprawności naruszenia dobra osobistego, umieściłby tę instytucję w części ogólnej, w obrębie art. 24 k.c., tymczasem w przepisie tym odesłał jedynie do "zasad przewidzianych w kodeksie". Podnosi się też, że ograniczenie możliwości przyznania świadczeń, o których mowa w art. 448 k.c. do wypadków zawinionego naruszenia dóbr osobistych pozwala na uzasadnienie celowości utrzymania art. 445 k.c. Tylko na podstawie tego przepisu bowiem możliwe byłoby przyznanie zadośćuczynienia w wypadkach odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego niezależnej od winy. Tłumaczyłoby to równocześnie wyodrębnienie dóbr osobistych wymienionych w art. 445 k.c. i objęcie ich intensywniejszą ochroną. (zob. Gerard Bieniek, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I-II, wyd. X, LexisNexis 2011 i powołane tam orzecznictwo). Wyjątek uniezależnienia przyznania pokrzywdzonemu zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. od stwierdzenia winy po stronie osoby naruszającej dobro osobiste dotyczy wyłącznie odpowiedzialności Skarbu Państwa uregulowanej w art. 417-417[2) k.c. --- STRONA 9 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądów Powszechnych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż zachowanie K. S. (2) uznać należy za zawinione. Tym samym, Sąd Apelacyjny nie podziela w tym zakresie oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. W tym kontekście należy w szczególności podkreślić, iż działanie pozwanej nie miało charakteru jednorazowego (epizodycznego), lecz stanowiło całą serię systematycznie podejmowanych zachowań. K. S. (2) w formułowanych wypowiedziach na temat Fundacji (...) na Rzecz (...)" W. poruszała nie tylko tematykę sposobu opieki nad zwierzętami, lecz stawiała również nieprawdziwe zarzuty dotyczące przywłaszczenia samochodu dostawczego i motywów przejęcia przez stronę powodową schroniska w K. (chęć zysku finansowego), a także nawiązywała do konfliktu personalnego M. S. (1). W ocenie Sądu Apelacyjnego, wskazane okoliczności faktyczne świadczą o umyślności podejmowanych działań. Biorąc pod uwagę element obiektywny (czasookres trwania naruszeń) oraz element subiektywny (psychiczne nastawienie K. S. (2)), zachowanie pozwanej zakwalifikować należy jako uporczywe. Wobec powyższego, Sąd drugiej instancji - odmiennie aniżeli Sąd meriti - nie znalazł podstaw do oddalenie powództwa o zadośćuczynienie, poddał zaś je jedynie miarkowaniu przy zastosowaniu kryteriów wypracowanych w dotychczasowym orzecznictwie sądów powszechnych. Nie budzi wątpliwości, że wysokość zadośćuczynienia powinna zależeć przede wszystkim od wielkości doznanej krzywdy, a ponadto powinna uwzględniać takie okoliczności, jak rodzaj naruszonego dobra, rozmiar doznanej krzywdy, intensywność naruszenia, stopień winy sprawcy, a także sytuację majątkową i osobistą zobowiązanego (por. wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003, Nr 4, poz. 56, wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/2005, OSNP 2007, Nr 7-8, poz. 101). W tym kontekście warto zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji niezasadnie przyjął, że Fundacja nie wykazała faktycznego zakresu negatywnych następstw wypowiedzi pozwanej pod jej adres. Ma rację strona powodowa podnosząc w treści apelacji, iż następstwa te są oczywiste biorąc pod uwagę charakter naruszonego dobra (dobre imię, reputacja) oraz specyfikę sposobu jego naruszenia (przez Internet, co ze swej istoty uniemożliwia precyzyjne ustalenie zakresu szkody). Uwzględniając wszystkie wymienione powyżej czynniki (w szczególności charakteryzującą zachowanie pozwanej uporczywość), a także bacząc by zasądzenie zadośćuczynienia nie prowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia strony powodowej Sąd Apelacyjny uznał, iż adekwatna do stopnia zawinienia K. S. (2) oraz krzywdy Fundacji (...) na Rzecz (...)" będzie kwota 5000 zł. Z jednej strony kwota ta przedstawia w obecnych warunkach gospodarczych realną (a nie jedynie symboliczną) wartość ekonomiczną, z drugiej zaś nie jest rażąco wygórowana i nie przewyższa możliwości finansowych K. S. (2). W tym kontekście warto zwrócić dodatkowo uwagę na stanowisko procesowe w toku niniejszej sprawy strony powodowej, która pomimo przysługującego jej uprawnienia nie sformułowała wniosku o zasądzenie odsetek ustawowych od dochodzonej kwoty. W ocenie Sądu Apelacyjnego, taka postawa pokrzywdzonego świadczy o traktowaniu przez niego roszczenia z art. 448 k.c. wyłącznie jako środka o charakterze kompensacyjnym, a nie służącym do wzbogacenia kosztem drugiej strony sporu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 5000 zł tytułem zadośćuczynienia, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Apelacja Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. w pozostałej części oraz apelacja K. S. (2) w całości podlegały oddaleniu. Częściowa merytoryczna zmiana wyroku Sądu pierwszej instancji skutkowała również zmianą tego orzeczenia w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Po pierwsze, Sąd Apelacyjny nakazaną do ściągnięcia od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Płocku kwotę 738,63 zł podwyższył o dodatkową kwotę 250 zł (5% od kwoty 5000 zł) stanowiącą równowartość opłaty sądowej od uwzględnionej części powództwa o zadośćuczynienie (art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - tekst jedn.: Dz. U. z 2014.1025 z dnia 1 sierpnia 2014 r.). Po drugie, Sąd drugiej instancji zasądził od K. S. (2) na rzecz Fundacji (...) na Rzecz (...)" w W. kwotę 360 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (§ 11 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. z 2013.461). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zasądzając od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 270 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (§ 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 ww. Rozporządzenia). Jednocześnie na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd Apelacyjny postanowił nakazać ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Płocku kwotę 250 zł z tytułu nieuiszczonej opłaty sądowej od uwzględnionej części apelacji (5% z kwoty 5000 zł). Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w sposób wskazany w punkcie. I sentencji, oddalając na podstawie art. 385 k.p.c. apelację strony powodowej w pozostałym zakresie i w całości apelację pozwanej (punkt II.)