Postanowienie I C 283/15 WYROK w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej Dnia 11 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Krakowie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 283/15 WYROK w imieniu Rzeczpospolitej Polskiej Dnia 11 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Krakowie, w Wydziale I Cywilnym, w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Justyna Sieklicka-Pawlak Protokolant: Elżbieta Bator po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa B. L. przeciwko B. R. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I. zobowiązuje pozwaną B. R. do przeproszenia powódki B. L. tj. do złożenia na piśmie oświadczenia woli o następującej treści : ,, Ja, B. R. przepraszam Panią B. L. z powodu naruszenia jej dobrego imienia i godności w dniu 20 listopada 2013r. oraz za publiczne określenie, że jest osobą opętaną i wiedźmą’’; II. w pozostałej części oddala powództwo; III. zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 377 zł ( trzysta siedemdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania; IV. przyznaje radcy prawnemu P. P. wynagrodzenie ze środków budżetowych Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego w Krakowie w kwocie 1180,80 zł ( jeden tysiąc sto osiemdziesiąt złotych 80/100 ), w tym podatku od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu. Sygn. akt I C 283/15 UZASADNIENIE wyroku z dnia 11 marca 2016 r. Powódka B. L. w pozwie z dnia 1 grudnia 2014 roku przeciwko B. R. wniosła o: 1. zobowiązanie pozwanej do zapłaty na rzecz powódki kwoty 3.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wskutek naruszenia dóbr osobistych powódki --- STRONA 2 --- 2. zobowiązanie pozwanej do przeproszenia powódki poprzez złożenie oświadczenia na piśmie następującej treści: „Ja, B. R., składam wyrazy głębokiego ubolewania z powodu rażącego naruszenia dobrego imienia i godności B. L. w dniu 20 listopada 2013 roku, oraz publiczne pomawianie jej o zachowania niezgodne z zasadami wiary chrześcijańskiej” 3. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm prawem przewidzianych. W uzasadnieniu żądania pozwu wskazała, iż pozwana w dniu 20 listopada 2013 roku, na rozprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie Wydział VI Cywilny, w sprawie o sygn. akt VI C 1375/13/S przez swoje bezprawne działanie polegające na określeniu powódki słowem wulgarnym - stara kurwa, powszechnie uważanym za obelżywe naruszyła jej dobra osobiste, a także przez rozpowszechnianie kłamliwych insynuacji dotyczących wyznawanej przez powódkę wiary oraz sposobu jej praktykowania, w trakcie trwania procesu publicznie, wraz ze swoją siostrą A. P., w sposób uporczywy i natrętny, pomawiała ją, naruszając w ten sposób swobodę sumienia i wolność wyznania powódki. Pozwana publicznie pomawiała powódkę o opętanie przez szatana. Powódka podkreśliła okoliczność, iż zachowanie pozwanej wywołało u niej cierpienie psychiczne i niekorzystnie wpłynęło na stan jej zdrowia. Powódka wskazała na odczucia głębokiego żalu ze względu na niewdzięczność pozwanej, podkreślając przy tym iż była ona dobrą znajomą rodziny pozwanej. Powódka zwróciła uwagę na swoją nieposzlakowaną opinię oraz szacunek jakim cieszy się wśród rodziny, wielu znajomych oraz w byłych miejscach pracy. Powódka wskazała na pomówienia względem niej o opętanie i zachowania mogące ją poniżyć w opinii publicznej, jednocześnie przywołując przepis art. 212 § 1 kodeksu karnego. W odpowiedzi na pozew pozwana B. R. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki kosztów postępowania. Odnosząc się do treści pozwu, wskazała iż na rozprawie w dniu 20 listopada 2013 roku, nie miała ona intencji obrażania powódki, ani naruszenia jej dóbr osobistych, ale cytowała ona tylko opinię na temat powódki jaką usłyszała od swojej nieżyjącej matki L. R., która była wieloletnią dobrą znajomą powódki. Pozwana poddała pod wątpliwość podstawę, w oparciu o którą powódka domaga się przeprosin, za publiczne pomawianie jej o zachowania niezgodne z zasadami wiary chrześcijańskiej, a co z tym idzie wątpliwym jest w odczuciu pozwanej, sposób w jaki rzekomo miała ona naruszać swobodę sumienia i wyznania powódki. Nadto, strona pozwana wskazała, iż gdyby Sąd przyjął naruszenie przez pozwaną dóbr osobistych powódki, to stopień bezprawności działania pozwanej względem powódki był znikomy, a tym samym nie zasługuje na ochronę prawną. Pozwana odnosząc się do żądanego przez powódkę zadośćuczynienia w kwocie 3.000 zł, przywołała prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2014 roku sygn. akt I ACa 1106/14, na mocy którego powódka została zobowiązana przez Sąd Apelacyjny do przeproszenia na piśmie siostry pozwanej, A. P., za naruszenie jej dóbr osobistych, a czego do dnia pisma strony pozwanej, powódka nie wykonała. Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy: W sprawie z powództwa A. P. przeciwko B. L. o zapłatę przed Sądem Rejonowym dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie Wydział VI Cywilny (sygn. akt VI C 1375/13/S), na posiedzeniu jawnym stawiła się w charakterze publiczności siostra A. B. R.. Na posiedzeniu B. R., bez udzielenia jej głosu przez przewodniczącego, krzycząc nazwała B. L. starą kurwą. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 roku (sygn. akt VI C 1375/13/S) Sąd Rejonowy dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie Wydział VI Cywilny ukarał B. R. karą porządkową grzywny w wysokości 300 zł za ubliżanie pozwanej B. L. podczas rozprawy w dniu 20 listopada 2013 roku. Dowód: - protokół z posiedzenia Sądu Rejonowego dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie Wdział VI Cywilny z dnia 20 listopada 2013 roku, k. 8 - postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie Wydział VI Cywilny z dnia 20 stycznia 2014 roku, z uzasadnieniem, k. 45 (akta sprawy o sygn. I C 572/14) --- STRONA 3 --- Pismem z dnia 7 lutego 2014 roku B. R. wniosła o umorzenie nałożonej kary grzywny i wyjaśniła, iż nie miała na celu osobiści obrazić B. L., cytowała ona tylko opinię swojej rodziny na temat B. L., a w szczególności opinię wyrażaną przez swoją nieżyjącą mamę L. R.. Dowód: - pismo B. R. z dnia 7 lutego 2014 roku, k.40 Na rozprawie w dniu 20 listopada 2013r. przed Sądem Rejonowym dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie B. R. nazwała powódkę B. L. :,, starą kurwą’’. B. R. mówiła też wtedy, że K. O. jako pełnomocnik powódki jest opętana przez diabła w osobie powódki. Drugi raz przed Sądem Okręgowym w Krakowie, przed salą rozpraw B. R. wraz z siostrą obrażały powódkę. Był to potok słów i znowu pozwana użyła sformułowania, że powódka B. L. jest opętana. Trzeci raz przed Sądem Okręgowym w Krakowie pozwana B. R. i jej siostra znów mówiły o opętaniu i że powódka jest wiedźmą. Dowód: - zeznania świadka K. O. k. 89- 90 - zeznania świadka K. N. k. 90- 91 - zeznania świadka M. N. k. 96- 97 - zeznania pozwanej B. R. k. 97- 98 - pismo B. R. z dnia 18 lutego 2016 roku k. 92 Strony procesu są od lat skonfliktowane. Przed Sądem Okręgowym w Krakowie, do sygn. I C 572/14 toczyła się sprawa z powództwa A. P. przeciwko B. L. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę. Siostra pozwanej, A. P. w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu domagała się przeproszenia jej przez B. L. za rażące naruszenie jej dobrego imienia i godności w liście z dnia 1 lipca 2013 roku oraz zasądzenia od B. L. kwoty 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzoną A. P. krzywdę. W odpowiedzi na pozew B. L. wniosła o oddalenie powództwa w całości, wskazując iż po siedmiu latach swojej nieobecności A. P. zjawiła się w jej domu, opowiadając wówczas o swojej złej sytuacji finansowej i złej sytuacji zdrowotnej swojej matki, prosząc B. L. o pomoc poprzez zakup obrazów, w tym tkanych obrazów ręcznie zrobionych przez A. P.. B. L. pomogła i zakupiła rzeczone obrazy, również w późniejszym czasie pomagała A. P., między innymi udzielając jej pożyczki w kwocie 600,00 zł. W związku z brakiem spłaty pożyczki, B. L. wystosowała w dniu 1 lipca 2013 roku list wzywając do spłaty pożyczki, używając w w/w liście słów w odczuciu A. P. naruszających w sposób wielokrotny jej cześć. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2014 roku Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny (sygn. akt I C 572/14) oddalił powództwo o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, na co A. P. wniosła apelację od wyroku zaskarżając go w całości. Sąd Apelacyjny w Krakowie- Wydział I Cywilny w dniu 14 listopada 2014 roku (sygn. akt I Aca 1106/14 i I Acz 1480/14) wydał wyrok zmieniając zaskarżony wyrok, zobowiązując B. do przeproszenia A. P. poprzez złożenie na piśmie oświadczenia odpowiedniej treści, w pozostałej części oddalił apelację. Dowód: - wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie- Wydział I Cywilny z dnia 14 listopada 2014 roku, k. 41 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych przez strony, których prawdziwość, ani autentyczność nie była przez strony kwestionowana. Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadków K. O., K. N., M. N. ( wcześniej A. P., świadek zmieniła imię i nazwisko ) oraz zeznaniom pozwanej, albowiem ich zeznania są spójne, logiczne i wzajemnie uzupełniają się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: --- STRONA 4 --- Sąd uznał roszczenie powódki za zasadne w części dotyczącej zobowiązania pozwanej do przeprosin powódki, a w pozostałej części oddalił powództwo. Merytoryczną analizę żądania pozwu należy rozpocząć od uwag natury bardziej ogólnej odnosząc się do problematyki ochrony dóbr osobistych. Otóż, w myśl art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Katalog dóbr osobistych zawarty w wyżej cytowanym przepisie nie jest katalogiem zamkniętym, zawarte w nim wyliczenie dóbr osobistych nie jest wyczerpujące. W orzecznictwie sądowym i doktrynie podkreśla się, że sąd rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne (por. wyrok SN z 17 czerwca 2004 r., V CK 609/03, LEX nr 109404). Przepis art. 24 § 1 k.c. rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste. Przepis formułuje również domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych. Na pozwanym zatem ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. Kwestia zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogło obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Abstrahuje się tym samym od subiektywnych odczuć osób nadwrażliwych oraz takich, które z różnych względów nie mają zdolności do reagowania emocjonalnego na określone zachowania innych podmiotów Brak bezprawności wynikać może przede wszystkim ze zgody podmiotu prawa osobistego, z działania w ramach porządku prawnego, ze szczególnych przepisów prawnych, z wykonywania prawa podmiotowego, z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra oraz ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego. Koniecznym elementem wyłączenia bezprawności działania naruszającego dobro osobiste jest również prawdziwość twierdzeń, co do faktów (por. wyrok SN z 19 stycznia 2000 r., II CKN 670/98, LEX nr 51058). Istota postępowania w niniejszej sprawie zmierzała do ustalenia, czy doszło do naruszenia przez pozwaną dóbr osobistych powódki. Zgodnie z treścią materiału dowodowego zgromadzonego przez sąd pozwana obrażała powódkę, nazywając ją starą kurwą, wiedźmą i opętaną, czym naruszyła jej dobra osobiste w myśl art. 23 k.c. który wskazuje katalog otwarty dóbr osobistych, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną, wynalazczą i racjonalizatorską, pozostające pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W pierwszej kolejności w sprawie o naruszenia dóbr osobistych ustaleniu podlega, czy doszło do naruszenia dóbr, tj. czy zarzucane zachowanie miało miejsce i czy może być obiektywnie uznane za prowadzące do naruszenia dóbr osobistych (godności, czci, dobrego imienia). Natomiast w dalszej kolejności przedmiotem badania Sądu jest ustalenie, czy zachowanie to było bezprawne. Kwestię naruszenia dóbr osobistych należy ujmować w płaszczyźnie faktycznej prowadzącej do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, może obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997r., III CKN 33/97) Treść zeznań świadków jak i samej pozwanej wskazuje, że do takiego naruszenia doszło. W myśl art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności żeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Nie ulega wątpliwości, że zwrot ,,stara kurwa’’ użyte przez pozwaną podczas rozprawy w odniesieniu do powódki jest społecznie uznawany za wulgarny i obraźliwy. Według Powszechnego słownika języka polskiego również i słowa wiedźma i opętanie są obelgami. Opętanie wg Powszechnego słownika języka polskiego to stan umysłu i ciała, poddany sile zewnętrznej, nie fizycznej. Jest formą zawładnięcia ciałem przez duchy lub demony. W ujęciu psychiatrycznym, jest to wyraz zaburzenia psychicznego, uznawanego --- STRONA 5 --- za chorobę. Przez opętanie opisywane są przede wszystkim zjawiska negatywne. Słowo wiedźma, Powszechny słownik języka polskiego tłumaczy jako kobietę mającą związek ze złymi mocami, kobietę starą, brzydką, kłótliwą, co niniejszy słownik przedstawia jako określenie potocznie pogardliwe, wyzwisko. Z przepisu art. 24 k.c. wynika jednoznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jednie przed działaniem bezprawnym. Za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności je usprawiedliwiających. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego, podjęte w obronie uzasadnionego interesu, wykonywanie prawa podmiotowego oraz zgodę pokrzywdzonego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989 roku, II CR 419/89, OSP 1990, nr 11-12, poz. 377). Żadna z powyższych przesłanek nie została spełniona, tym samym zachowanie pozwanej nie można było uznać za usprawiedliwione, a tym samym było to działanie bezprawne. Konkludując należało uznać, że działanie pozwanej było bezprawne, a skoro tak to powódce przysługuje ochrona z art. 24 k.c. Sąd zmienił treść przeprosin, których domagała się powódka B. L. uznając je za zbyt szerokie i wykraczające poza stan faktyczny ustalony przez Sąd. Pozwana użyła bowiem określeń takich jak wiedźma, opętanie. Zbyt szerokim zdaniem sądu byłoby zatem przepraszanie powódki za pomawianie jej o zachowania niezgodne z zasadami wiary chrześcijańskiej, bo poza tymi określeniami pozwana nie wypowiadała się na temat wiary powódki. Nie mogła skutkować oddaleniem powództwa okoliczność, że pozwana nie chciała obrazić powódki, a określenie ,, kurwa’’ w stosunku do powódki zasłyszała od swojej matki, która ją tak określała. Nawet jeśli takiego określenia używała w stosunku do powódki matka pozwanej nie uprawnia to pozwanej do używania takich określeń w stosunku do powódki, ponieważ jest to określenie powszechnie uznawane za obraźliwe i naruszające godność człowieka i jego cześć. Podobnie jeśli chodzi o określenia ,, wiedźma’’, czy ,, opętanie’’, to nie usprawiedliwia postępowania pozwanej okoliczność, że B. L. miała rzucić książkę o Św. F. lub nazwać Św. F. wariatką. Jeśli siostra pozwanej poczuła się takim zachowaniem powódki obrażona może dochodzić ochrony swoich praw na drodze sądowej, a pozwana nie powinna nie po raz kolejny obrażać powódki. Okoliczność, że B. L. nie wykonała wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2014r., sygn. I ACa 1106/14 jest kwestią nieprowadzenia postępowania egzekucyjnego i wymuszenia na niej jego wykonania, natomiast nie mogło mieć to wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Sąd oddalił powództwo co do żądania zasądzenia od pozwanej kwoty zadośćuczynienia w wysokości 3 000 zł biorąc pod uwagę takie kryteria jak, rozmiar i intensywność krzywdy, stopień zawinienia pozwanej oraz negatywne konsekwencje naruszenia dla powódki. Sąd nie znalazł podstaw mogących wykazać, iż rozmiar, intensywność krzywdy i stopień zawinienia pozwanej był większy niż znikomy. Nie znalazł on również odbicia w negatywnym odbiorze powódki przez jej otoczenie. Sąd doszedł do przekonania, że przeprosiny powódki usuwają skutki dokonanego naruszenia i dlatego w pozostałej części powództwo oddalił. O kosztach procesu z pkt III sentencji wyroku Sąd orzekł w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 ust 1-2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustalonego z urzędu (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 490). Na zasądzone koszty składają się kwota 360 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika i kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. O przyznaniu wynagrodzenia dla radcy prawnego ustanowionego z urzędu dla pozwanej (pkt IV sentencji wyroku) Sąd orzekł w oparciu o § 2, § 6 pkt 3 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 490). Jest to kwota wynagrodzenia 360 zł ( od pozwu o ochronę dóbr osobistych ), 600 zł ( od pozwu o zapłatę zadośćuczynienia 3 000 zł ) oraz podatek VAT w kwocie 220,80 zł, razem kwota 1 180,80 zł.