Postanowienie I C 281/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 281/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa M. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w ……., Dyrektorowi Zakładu Karnego w …….., Dyrektorowi Zakładu Karnego w …… o zapłatę 1. zasądza na rzecz powoda od pozwanego Skarbu Państwa : - Dyrektora Aresztu Śledczego w …. kwotę 4.000 zł (cztery tysiące złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 1 czerwca 2010 r., - Dyrektora Zakładu Karnego w ….. kwotę 2.000 zł (dwa tysiące złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 1 czerwca 2010 r., - Dyrektora Zakładu Karnego w ….. kwotę 300 zł (trzysta złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 1 czerwca 2010 r., 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie, 3. odstępuje od obciążania powoda kosztami sądowymi i kosztami zastępstwa procesowego, 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokata A. R. kwotę 8.856 zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 281/10 UZASADNIENIE M. W. wystąpił z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S., Dyrektorowi Zakładu Karnego w D., Dyrektorowi Zakładu Karnego w W., domagając się zasądzenia od pozwanego tytułem zadośćuczynienia kwoty 220.000 zł z ustawowymi odsetkami od wytoczenia powództwa. W uzasadnieniu żądania powód podał, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej w sprawie II K 360/01, został skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres lat 5. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt VIII Ko 1405/05, Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej zarządził wykonanie kary i w dniu 24 lipca 2006 r. powód został osadzony w Areszcie Śledczym w S.. W sierpniu 2006 r. został przetransportowany do ZK w D., a w kwietniu 2007 r. został przeniesiony do ZK w W.. W wyniku wniesionego przez powoda zażalenia na postanowienie z dnia 22 listopada 2005 r., w dniu 5 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej wydał postanowienie o wstrzymaniu wykonania kary pozbawienia wolności i tego dnia powód został zwolniony z ZK w W.. W okresie izolacji powód został poddany niezgodnemu z prawem, nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu, wynikającemu z niezapewnienia humanitarnych warunków izolacji. W AŚ w S. został bowiem osadzony po przebytym wypadku komunikacyjnym, w którym doznał wstrząśnienia mózgu i złamania prawego barku. Pomimo tego został osadzony w zwykłej, nie szpitalnej celi, w której musiał wykonywać czynności porządkowe i która była przeludniona. Podobnie było w ZK w D.. Z kolei w ZK w W. panowały tragiczne warunki sanitarne. Tragiczny był również stan techniczny pawilonu E, w którym powód był osadzony. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Na podstawie art. 442 1 § 1 kc zgłosił pozwany zarzut przedawnienia roszczeń powoda. Podniósł ponadto, iż w trakcie osadzenia powód miał zapewnioną stosowaną do stanu zdrowia opiekę medyczną. Umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3m 2 może wprawdzie stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych, ale nie przesądza jeszcze o zasadności roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie art. 448 kc, którego przyznanie zależy od wielu różnych okoliczności, w tym m.in. od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi, uciążliwości z tym związanych, poczucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostałych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać, a nawet sprawiać, że w ogóle nie powstała (k. 75-78, 407-410). W uzupełnieniu swojego stanowiska w piśmie procesowym z dnia 19 lipca 2010 r. powód wskazał, że kwoty dochodzonej pozwem domaga się za krzywdę doznaną w zakładach karnych, w których odbywał karę pozbawienia wolności, albowiem doszło do naruszenia jego praw osobistych takich jak zdrowie, godność, cześć, prawo do intymności. W szczególności powód był źle leczony, w wyniku czego ma nieprawidłowo zrośnięty obojczyk i cierpi na dolegliwości neurologiczne. Wskazał również powód, iż w celu dochodzenia kwoty z tytułu doznanych krzywd występował już do Sądu Okręgowego w Katowicach Wydziału XXI Karnego, składając w dniu 18 maja 2010 r. wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia. Żądanie to zostało oddalone wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010r . Termin przedawnienia został jednak skutecznie przerwany (k. 152-154). Sąd ustalił: Wyrokiem Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej z dnia 5 czerwca 2001 r., sygn. akt II K 360/01, powód M. W. został uznany za winnego popełnienia czynu z art. 199dkk w związku z art. 58dkk, za co z mocy tych przepisów został skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres lat 5 (k. 23-24). Na wniosek kuratora postanowieniem z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt VIII Ko 1405/05, Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej --- STRONA 3 --- zarządził względem powoda wykonanie karny pozbawienia wolności orzeczonej w/w wyrokiem, albowiem skazany uchylał się od dozoru kuratora, nie nawiązywał z nim kontaktu, nie zamieszkiwał pod wskazanym adresem, zmienił miejsce zamieszkania i nie poinformował Sądu o tym fakcie. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 15 grudnia 2002 r. W celu odbycia kary powód został zatrzymany w Policyjnej Izbie Zatrzymań w D. w dniu 23 lipca 2006 r., a w dniu 24 lipca 2004 r. został osadzony w AŚ w S.. Do Policyjnej Izby Zatrzymań powód został przewieziony z Izby Przyjęć Szpitala Miejskiego w D., gdzie w ramach ostrego dyżuru został zaopatrzony jako ofiara wypadku komunikacyjnego. W dniu 23 lipca 2006 r. powód jadąc na rowerze został bowiem potrącony przez motocyklistę, w wyniku czego doznał wielomiejscowych obrażeń ciała w postaci: - urazu głowy z raną tłuczoną małżowiny usznej prawej, - złamania końca dalszego prawego obojczyka, - otarć naskórka kończyn dolnych, pośladka lewego, ręki prawej. W szpitalu dokonano chirurgicznego zaopatrzenia rany tłuczonej małżowiny usznej, podano anatoksynę tężcową, zalecono antybiotykoterapię i środki przeciwbólowe. Kończynę górną prawą unieruchomiono w miękkim opatrunku D.. Podczas pobytu w AŚ w S. w okresie od 24 lipca 2006 r. do 21 sierpnia 2006 r. powód przebywał w celach numer 11,10 i 31 (według starej numeracji). Cele te były odpowiednio 5,9 i 8 osobowe. Każda cela w AŚ w S. wyposażona jest zgodnie z art. 110 § 2 kkw w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, zapewniający osadzonemu osobne miejsce do spania, warunki higieny, odpowiednią do pory roku temperaturę, odpowiednie do czytania i wykonywania pracy oświetlenia. Kąciki sanitarne w celach składają się z muszli klozetowej i umywalki z bieżącą wodą. Kąciki oddzielone są od reszty celi murkiem do sufitu lub do wysokości 130 cm z drzwiami. W okresie, w którym powód przebywał w AŚ w S. były tam również cele, w których kąciki były zabudowane ścianami z płyt z zasłonami z materiału zamiast drzwi. Powód po wypadku czuł się źle, był cały obolały, miał silne napadowe bóle głowy. Pomimo tego musiał wykonywać w celi czynności porządkowe typu zamiatanie, mycie podłogi i okien, wstawać na apele i chodzić na spacery. W pierwszej celi, w której powód został umieszczony w AŚ w S., przydzielono mu łóżko na najwyższym III poziomie i musiał prosić współosadzonych o zamianę. Ponadto, po przybyciu powoda do AŚ w S., współosadzeni zostali błędnie poinformowani za jakie przestępstwo powód został skazany, wobec czego był on represjonowany przez współosadzonych, którzy czynili mu przeszkody w korzystaniu z kącika sanitarnego. Stan osobowy cel, w których przebywał powód był przekroczony, a kąciki sanitarne oddzielone jedynie zasłonkami z materiału. W dniu 2 sierpnia 2006 r. w ZOZ Aresztu Śledczego w B. odbyła się konsultacja ortopedyczna, w której stwierdzono stan po złamaniu przynasady dalszej obojczyka prawego. W dalszej części wpisu konsultacji – ustawienie anatomiczne, unieruchomienie na 6 tygodniu – temblak. W dniu 21 sierpnia 2006 r. powód został przetransportowany do ZK w D., gdzie podróż zwykłym samochodem trwała kilkanaście godzin. Przy doprowadzeniu do ZK był skuty kajdankami i sam musiał przenieść do celi z magazynu ekwipunek w postaci materaca do łóżka i pościeli. Pomimo pękniętego obojczyka, podobnie jak w AŚ w S., w ZK w D. powód musiał wykonywać prace porządkowe. Pomimo ustnej prośby o możliwość częstszych kąpieli mógł korzystać z nich tylko raz w tygodniu. ZK w D. jest zakładem typu półotwartego. W okresie od 21 sierpnia 2006 r. do 7 marca 2007 r. powód był tam osadzony w celi numer 53 o powierzchni 24,95 m 2 (8 osobowa) i w celi numer 88 o powierzchni 18,91 m 2 (6 osobowa). W warunkach przeludnienia w ZK w D. powód przebywał od 7 września do 27 października 2006 r. i od 15 do 18 grudnia 2006 r. (k. 88). --- STRONA 4 --- Podczas konsultacji ortopedycznej w dniu 1 grudnia 2006 r. stwierdzono radiologicznie zrost złamania i zalecono ćwiczenia. Podczas osadzenia w ZK w D. powód starał się o udzielenie przerwy w karze, ale Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia tego wniosku, ponieważ powód był pod stałą opieką lekarską, stan jego zdrowia był stabilny i nie wymagał leczenia w warunkach wolnościowych (k. 30- 31). W ZK w W. powód był osadzony w okresie od 7 marca 2007 r. do 5 czerwca 2007 r. Był zakwaterowany w pawilonie E w zakładzie typu półotwartego. W w/w okresie w ZK w W. występowało zjawisko przeludnienia. Stołówki i sanitariaty w ZK w W. znajdowały się poza celami. Jednakże w pawilonie E na 130 osadzonych przypadało 5 oczek sanitarnych bez drzwi i tylko 1 prysznic oddzielony od sanitariatów zasłonką z folii budowlanej. Było brudno i występowały insekty. Na skutek skargi powoda Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. w dniu 26 października 2007 r. przeprowadził kontrolę stanu sanitarno -technicznego wybranych pawilonów w ZK w W.. W wyniku kontroli stwierdzono, że pawilon E – pomieszczenia przeznaczone na pobyt osadzonych, są w złym stanie sanitarnym i technicznym. Stwierdzono, iż ściany i podłogi są zniszczone. Nadto stwierdzono widoczne zagrzybienia, brudne klatki wentylacyjne, zniszczone drzwi i okna, skorodowana instalację grzewczą. Stwierdzono również zły stan pomieszczeń sanitarno – higienicznych, w tym zniszczone podłogi, zagrzybione i zniszczone ściany, brak bieżącej ciepłej wody, zniszczoną stolarkę drzwiową i okienną, skorodowaną i zniszczona armaturę, zanieczyszczone kompakty wc (k. 81-187). W maju 2008 r. pawilon E został wyłączony z użytkowania i rozpoczął się remont obiektu (k. 99). W pozwanych jednostkach penitencjarnych powód był pod stałą opieką lekarzy różnych specjalności – okulisty, neurologa, ortopedy, psychiatry. Nikt z konsultujących lekarzy nie stwierdził zmian chorobowych wymagających leczenia wykraczającego poza możliwości więziennej służby zdrowia. Złamanie obojczyka prawego było leczone zachowawczo, początkowo poprzez unieruchomienie kończyny górnej prawej w opatrunki miękkim D., a następnie poprzez podwieszenie tej kończyny na temblaku przez okres 6 tygodni tj. do czasu uzyskania zrostu złamania. W trakcie tego leczenia, jak również później w trakcie rehabilitacji, utrzymywały się u powoda dolegliwości bólowe w okolicy prawego barku. Ponadto podczas pobytów w pozwanych jednostkach penitencjarnych występowały u powoda objawy subiektywne w postaci zaburzeń widzenia, zaburzeń równowagi, zawrotów i bólów głowy, zaburzeń pamięci krótkotrwałej. Obecnie u powoda występuje : - stan po przebytym złamaniu dalszego końca obojczyka prawego leczonym zachowawczo, wygojonym ze średniego stopnia zniekształceniem obojczyka i miernego stopnia ograniczeniem ruchu w stawie barkowym z utrzymującą się bolesnością w końcowych fazach ruchów, - blizna po ranie tłuczonej małżowiny usznej ucha prawego z niewielką deformacją brzegu bocznego małżowiny, - stan po przebytym urazie głowy – drobne ognisko stłuczenia lewej półkuli móżdżku bez obiektywnych objawów klinicznych z subiektywnymi dolegliwościami po urazie głowy na podłożu nerwicowym. Powód nadal skarży się na napadowe bóle głowy, bóle obojczyka, drętwienie lewej strony ciała. Z powodu tych dolegliwości nadal korzysta z konsultacji neurologicznych. Orzeczeniem (...) Zespołu (...) o Niepełnosprawności w D. z dnia 12 grudnia 2011 r. powód został zaliczony do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności z ustaleniem, iż niepełnosprawność ta istnieje od 23 lipca 2006 r. (k. 340). Orzeczenie to obowiązuje do dnia 31 grudnia 2014r. --- STRONA 5 --- W dniu 18 maja 2009 r. do Sądu Okręgowego w Katowicach Wydziału XXI Karnego powód złożył wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne odbywanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej, sygn. akt II K 360/01. Powód dochodził zadośćuczynienia w kwocie 60.000 zł oraz odszkodowania w kwocie 12.000 zł. W toku postępowania wniósł o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 60.000 zł za niesłuszne odbycie części kary, warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności oraz skutki zdrowotne będące konsekwencją odbycia kary, rezygnując z dochodzenia odszkodowania. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010 r. Sąd oddalił to żądanie, podnosząc, iż tryb przewidziany w art. 477 dkpk (ob. 552 kpk) ma zastosowanie tylko wówczas gdy zostaną spełnione wszystkie zawarte w nim przesłanki, a przede wszystkim, gdy nastąpi już pozytywny dla oskarżonego wynik wznowienia postępowania lub rewizji nadzwyczajnej (ob. kasacji). Ogóle zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej określają przepisy art. 417 – 421 kc, zaś przepis art. 552 kpk jest wyjątkiem stosowanym tylko w przypadku spełnienia wszystkich precyzyjnie opisanych w nim przesłanek. Tak więc zgłaszane przez wnioskodawcę roszczenia winny być dochodzone na drodze cywilnej. Z pozwem w niniejszej sprawie powód wystąpił w dniu 6 maja 2010 r. (k. 2 ), domagając się ostatecznie zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wynikające z wadliwego leczenia i jego skutków oraz nie zapewnienia odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanych jednostkach penitencjarnych (k. 152-154,159). Powyższych ustaleń Sąd dokonał w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy tj. : książeczkę zdrowia powoda (k. 9-22), historię choroby powoda z poradni neurologicznej, poradni chirurgii urazowo – ortopedycznej oraz PZP (k. 160-167), notatki służbowe Kierownika D. Ewidencji i Kierownika D. Kwatermistrzowskiego AŚ w S. z 8 czerwca 2010 r. (k. 125-127), notatki służbowe Kierownika D. Ewidencji, Kierownika D. Zatrudnienia Osadzonych, Kierownika D. Penitencjarnego, Kierownika D. Kwatermistrzowskiego w ZK w W. z 9 czerwca 2010 r., zawiadomienia z 6 kwietnia 2007 r. i 26 czerwca 2007 r. (k. 142-148), dokumentację (...) Powiatowego Inspektora Sanitarnego (k. 170-178), decyzje Dyrektora ZK w D. z dnia 16 lutego 2006 r., 31 marca 2006 r., 30 czerwca 2006 r., 28 września 2006 r., 29 grudnia 2006 r. zawiadomienia sędziego penitencjarnego, wykaz pomieszczeń w budynkach mieszkalnych w ZK w D. (k. 113-116, 128-141), zeznania powoda (k. 413-415), opinie biegłego ortopedy K. B. (1) (k. 32-38, 230-231, 307-308, 343), opinie biegłego neurologa A. N. (1) (k. 39- 41, 261-261, 283,343-344), opinię psychiatryczno – psychologiczną biegłych G. C. i D. R. (k. 368-373, 432), dokumenty znajdujące się w aktach tut. Sądu XXIKo 45/09, wyrok SR w Dąbrowie Górniczej z 5 czerwca 2001r., sygn. akt IIK 360/01 (k. 23-24), postanowienia SR w Dąbrowie Górniczej z 22 listopada 2005r. i 5 czerwca 2007r., sygn. akt VIIIKo 1405/05 (k. 25, 28), postanowienie SA w Rzeszowie z 6 lutego 2007r., sygn. akt II AKzw 38/07 (k. 30-31). Na podstawie opinii biegłego ortopedy K. B. Sąd ustalił ponadto, że zastosowany u powoda sposób leczenia załamania obojczyka prawego poprzez unieruchomienia ręki w opatrunku miękkim D., a następnie podwieszenie ręki na temblaku był dopuszczalny pod warunkiem jednak, że chory nie będzie wykonywać czynnych ruchów w stawie barkowym. Z adnotacji znajdującej się w dokumentacji medycznej powoda z dnia 2 sierpnia 2008 r. wynika, iż ustawienie odłamów kostnych było anatomiczne, podczas gdy obecnie stwierdza się przebyte złamanie dalszego końca obojczyka ze zniekształceniem, co świadczy o wtórnym przemieszczeniu odłamów. Właściwym postępowaniem leczniczym przy tego typu złamaniu jest unieruchomienie kończyny w opatrunku gipsowym D., bądź opatrunku ortopedycznym D., gdyż tego typu unieruchomienie eliminuje ruchy w stawie barkowym. Takie unieruchomienie ma również korzystny wpływ na odczuwane dolegliwości bólowe, gdyż w znacznej mierze je ogranicza, lub nawet je eliminuje. Podwieszenie kończyny na temblaku nie eliminuje natomiast bóli w miejscu złamania. W przypadku złamania obojczyka nawet jednak najściślejsze unieruchomienie kończyny górnej w opatrunku gipsowym D. nie zapobiega pewnym niewielkim ruchom mogącym powodować przemieszczenia. Unieruchomienie gipsowe kończyny zmniejszyło by prawdopodobieństwo przemieszczenia odłamów, ale nie wykluczyłoby go i nawet w przypadku zastosowania tego typu unieruchomienia efekt leczenia u powoda mógłby być taki sam jak obecnie. Wykonywanie przez powoda czynności porządkowych w celach mogło jednak przyczynić się do zwiększonych dolegliwości bólowych --- STRONA 6 --- jak i wtórnych przemieszczeń. Z uwagi na doznane przez powoda złamanie obojczyka nie było wprawdzie wskazań do leczenia szpitalnego, ale leczenie tego typu złamania przez podwieszenie kończyny górnej na temblaku wymaga, aby chory nie wykonywał czynnych ruchów w stawie barkowym. Z kolei na podstawie opinii biegłego neurologa A. N. Sąd ustalił, iż zgodnie z obowiązującymi obecnie zasadami powód po stłuczeniu mózgu powinien był być poddany obserwacji szpitalnej. Powinien mieć również wykonaną tomografię komputerową głowy. Wykonanie tego badania nie ma znaczenia dla odległych następstw urazu i uszczerbku na zdrowiu, miałoby jednak znaczenie dla postępowania bezpośrednio po urazie, zwłaszcza dla przeprowadzenia całodobowej obserwacji powoda. Po stłuczeniu mózgu istnieje zagrożenie obrzękiem mózgu i nie można wykluczyć konieczności podawania leków przeciwobrzękowych. Dolegliwości powoda wymagały łagodzenia środkami przeciwbólowymi i nootropowymi. Powód po wypadku powinien był więc być leczony w szpitalu, ponieważ łagodziłoby to bezpośrednie skutki urazu i stanowiło mniejsze zagrożenie dla jego zdrowia, nie miałoby to jednak wpływu na odległe skutki urazu. Obecnie odczuwane przez powoda skutki neurologiczne są wynikiem samego urazu, a nie nieprawidłowości w jego leczeniu. Postępowanie medyczne w przypadku powoda nie było prawidłowe, ale nie doprowadziło do żadnych negatywnych konsekwencji. Nieprawidłowe było nie wykonanie u powoda badania TK głowy, które powinno było być wykonane bezpośrednio po wypadku, w szpitalu po pierwszy zaopatrzeniu oraz brak obserwacji szpitalnej. Jeśli chodzi natomiast o stan psychiczny powoda to według opinii biegłych psychologa i psychiatry, powód zdradza obecnie objawy neurasteniczne, które jednak nie są związane z uciążliwościami pobytu w zakładach karnych, ale z przebytym urazem. Z dokonanych ustaleń wynika zatem, że z uwagi na doznane przez powoda w wyniku wypadku w dniu 23 lipca 2006r. stłuczenie mózgu postępowanie medyczne wobec powoda ani w Szpitalu Miejskim w D. ani w pozwanych jednostkach penitencjarnych, a zwłaszcza w Areszcie Śledczym w S., do którego powód trafił bezpośrednio po wypadku, nie było prawidłowe. Nie doprowadziło ono jednak do negatywnych konsekwencji na zdrowiu powoda, a odczuwane obecnie przez powoda dolegliwości neurologiczne i zaburzenia neurasteniczne mają związek z przebytym urazem, a nie z nieprawidłowościami w jego leczeniu. Niemniej jednak z pewnością doznane stłuczenie głowy i odczuwane w związku z tym przez powoda objawy subiektywne w postaci zaburzeń widzenia, zaburzeń równowagi, zawrotów i bólów głowy, zaburzeń pamięci krótkotrwałej, w sposób istotny zwiększały dolegliwości związane z odbywaniem przez powoda kary pozbawienia wolności, tym bardziej, że powód został osadzony w zwykłej, a nie w szpitalnej celi. Jeśli chodzi natomiast o doznane przez powoda złamanie obojczyka prawego, to o ile zastosowany u powoda sposób unieruchomienia kończyny z uwagi na lokalizację złamania w obwodowej części obojczyka można uznać za prawidłowy, to dalsze postępowanie z powodem już nie. Przy tego typu złamaniu i unieruchomieniu ręki powód nie wymagał wprawdzie leczenia szpitalnego, nie powinien był jednak wykonywać czynnych ruchów w stawie barkowym. Tymczasem powód zarówno w Areszcie Śledczym w S. jak i w ZK w D. musiał wykonywać w celach czynności porządkowe. Przy doprowadzeniu do w ZK D. został skuty kajdankami, sam musiał również przenieść z magazynu do celi swój ekwipunek. Istnieje zatem duże prawdopodobieństwo, że brak odpowiednich zaleceń lekarskich ograniczających aktywność ruchową powoda w w/w jednostkach penitencjarnych przyczynił się do wtórnego przemieszczenia odłamów złamanego obojczyka i wygojenia złamania ze zniekształceniem, chociaż jak wynika z opinii biegłego ortopedy nawet przy bezwzględnym unieruchomieniu prawej ręki powoda w opatrunku gipsowym D. i leczeniu w szpitalu więziennym ostateczny wynik leczenia mógłby być podobny do uzyskanego. Niemniej jednak zastosowanie opatrunku gipsowego w znacznym stopniu wyeliminowałoby u powoda dolegliwości bólowe, które niewątpliwie także miały wpływ na zwiększenie uciążliwości związanych z obywaniem kary pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 417 kc Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. --- STRONA 7 --- W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych ustaleń faktycznych, można zarzucić pozwanemu naruszenie art. 102 pkt 1 kkw, zgodnie którym skazany ma prawo w szczególności do odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia, wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny. Można także zarzucić pozwanemu naruszenie art. 4 § 1 kkw, zgodnie z którym kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego oraz art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o służbie więziennej ( obecnie art. 2 ust. 1 pkt 3), zgodnie z którym do podstawowych zadań służby więziennej należy zapewnienie osobom skazanym na karę pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanym przestrzegania ich praw, a zwłaszcza humanitarnych warunków bytowych, poszanowania godności, opieki zdrowotnej i religijnej. Naruszenie praw powoda wynikających z wyżej przytoczonych przepisów nastąpiło poprzez nie zapewnienie mu odpowiednich ze względu na stan zdrowia warunków bytowych w Areszcie Śledczym w S. i w ZK w D.. Traktowanie bowiem powoda w tych jednostkach penitencjarnych tak jak osoby w pełni zdrowej należy uznać za naruszenie prawa powoda do odpowiednich ze względu na stan zdrowia warunków bytowych, a także za postępowanie niehumanitarne, bo stwarzające zagrożenie dla zdrowia powoda i narażające go na jego utratę. Naruszenie praw powoda wynikających z wyżej przytoczonych przepisów nastąpiło również w ZK w W. poprzez niezapewnienie odpowiednich warunków w pomieszczeniach mieszkalnych oraz odpowiednich warunków higieny, na co bezsprzecznie wskazują wyniki kontroli sanitarnej przeprowadzonej w tym Zakładzie w dniu 26.10.2007r. przez (...) w D.. Oprócz niewłaściwego leczenia w pozwanych jednostkach penitencjarnych oraz złych warunków bytowych i sanitarnych w ZK w W. powód uskarżał się również na zjawisko przeludnienia. Oceniając zasadność roszczenia powoda w tym zakresie Sąd miał na uwadze, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Państwo wykonując swoje uprawnienia władcze w ramach imperium, wykonując zadania represyjne, nie może ograniczać praw człowieka w stopniu wyższym niż to wynika z zadań ochronnych i celu stosowanych środków. Z tego względu art. 110 § 2 k.k.w. stanowi, że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego nie może być mniejsza niż 3 m 2 , cele powinny być wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. przewidywał jednak, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Przepis ten dopuszczał więc w szczególnie uzasadnionych przypadkach przejściowe ograniczenie normy wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. akt SK 25/07, stracił on moc z dniem 6 grudnia 2009 roku. Od tego dnia przepisy art. 110§ 2 a - § 2 k.k.w. w sposób szczegółowy i konkretny określają przypadki, w których możliwe jest umieszczenie skazanego w celi, gdzie powierzchnia mieszkalna przypadająca na osadzonego wynosi mniej niż 3 m 2 . Jednakże samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uznania, że w wyniku bezprawnego działania doszło do naruszenia godności skazanego i uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Podobnie nie jest wystarczającą podstawą do tego umieszczenie w celi, w której nie ma np. oddzielonego trwale kącika sanitarnego lub występują inne niedogodności, jeżeli cela ta nie jest przeludniona. O naruszeniu godności skazanego można bowiem mówić wówczas, gdy cierpienia i upokorzenia przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności. W wyroku z dnia 7 maja 2009 r., I ACa 247/09, (Lex nr 508523) Sąd Apelacyjny w Katowicach, powołując się na wymagania nałożone na Państwo przez art.40 i 41 ust.4 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także zalecenia Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zwrócił uwagę, że warunki na które uskarżają się więźniowie --- STRONA 8 --- w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Zachodzi zatem konieczność oceny skumulowanego efektu takich warunków jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. W ocenie Sądu powód ze względu na swój stan zdrowia i odczuwane po wypadku dolegliwości niewątpliwie dotkliwie musiał odczuwać ograniczenia metrażu poniżej 3 m.kw. na osobę w celach Aresztu Śledczego w S.. Sąd dał wiarę zeznaniom powoda, że cele, w których tam przebywał były przeludnione, chociaż brak jest na ten temat danych z systemu, ze względu na nie archiwizowanie ich przez Areszt. Jednakże jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, brak prowadzenia odpowiedniej ewidencji przez zakłady karne i fakt, że nie potrafią one udzielić ścisłej informacji w jakim czasie i przy jakim przeludnieniu odbywał karę powód, nie może wywołać dla niego negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych. Dlatego Sąd uznał, że w Areszcie Śledczym w S. powód przebywał w przeludnionych celach i to w czasie kiedy najdotkliwiej odczuwał skutki wypadku. W warunkach przeludnienia spędził powód ponadto ok. 2 miesięcy w ZK w D.. Zjawisko to występowało również w trakcie pobytu powoda w ZK w W., ale z uwagi na brak danych nie można dokładnie określić ile czasu spędził powód w tym Zakładzie w przeludnionych celach. W tych jednostkach nie występował jednak, w ocenie Sądu, skumulowany efekt braku odpowiedniego metrażu w calach uzasadniający przyznanie zadośćuczynienia, ponieważ są to zakłady typu półotwartego, w których osadzeni w celach muszą przebywać tylko w godzinach nocnych. Ponadto stan zdrowia powoda podczas pobytu w tych jednostkach był już zdecydowanie lepszy niż podczas pobytu w AŚ w S.. Reasumując, roszczenie powoda zasługiwało na częściowe uwzględnienie, lecz żądana przez niego kwota z tytułu zadośćuczynienia była wygórowana i nie przystająca do aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa. Należne powodowi zadośćuczynienie ma złagodzić krzywdę jakiej doznał on na skutek niezgodnego z prawem zwiększenia uciążliwości obywania kary pozbawienia wolności i jego skutków. Biorąc pod uwagę, iż zwiększenie tych uciążliwości miało miejsce przede wszystkim bezpośrednio po wypadku i w okresie kiedy prawa ręka powoda była unieruchomiona, to trwało to od 24 lipca 2006r. do ok. połowy września 2006r., czyli niespełna 2 miesiące, przy czym w ocenie Sądu najdotkliwiej uciążliwości te odczuwał powód bezpośrednio po wypadku w AŚ w S., gdzie przebywał w systemie zamkniętym w przeludnionych celach. Przyznając powodowi zadośćuczynienie Sąd miał na uwadze także i to, że brak właściwych wskazań lekarskich co do aktywności ruchowej powoda mógł wprawdzie przyczynić się do zrostu obojczyka ze zniekształceniem, lecz obecnie w istotny sposób nie upośledza to funkcji stawu barkowego powoda, zaś odczuwane dolegliwości neurologiczne i psychiczne są skutkiem samego urazu, a nie warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Miał Sąd na uwadze również i to, że warunki bytowe w pozwanych jednostkach penitencjarnych są wynikiem nie tyle zaniedbań tych jednostek, co rezultatem prowadzonej w poprzednich latach polityki karnej i konsekwencją braku koniecznych inwestycji. Nie uwzględnił Sąd podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia, ponieważ w ocenie Sądu poprzez złożenie przez powoda wniosku w dniu 18 maja 2009r. do Wydziału XXI Karnego tut. Sądu bieg przedawnienia został przerwany. Powód podjął bowiem czynność przed sądem zmierzającą bezpośrednio do dochodzenia swego roszczenia, tyle że w niewłaściwym trybie ( art. 123 &1 pkt 1 kc. ). Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności oraz treść wyżej powołanych przepisów, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda na podstawie art. 445 &1 i 448 kc zadośćuczynienie w kwocie 6.300 zł. Odsetki na podstawie art. 481 &1 i 2 kc zasądzono od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu, stanowiącego wezwanie do zapłaty (k. 74). Z uwagi na sytuację materialną powoda (k. 432 verte) Sąd na podstawie art. 102 kpc i art. 113 ust. 4 u.k.s.c. odstąpił od obciążenia go kosztami procesu. O kosztach należnych pełnomocnikowi powoda orzeczono na podstawie art. § 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. --- STRONA 9 --- Zarządzenie : 1. Odnotować, 2. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć ; - peł. powoda, - Prokuratorii Generalnej SP, 3. kal. 21 dni.