Wyrok I C 279/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2011r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 279/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2011r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Małgorzata Chomiuk Protokolant st.sekr.sąd. Katarzyna Łęczycka po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 r. w Siedlcach sprawy z powództwa J. J. przeciwko C. N., W. J. o ustalenie nieważności oświadczenia woli I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążenia J. J. nieuiszczonymi kosztami procesu. --- STRONA 2 --- I C 279/11 Uzasadnienie Powódka J. J. wniosła o ustalenie nieważności umowy o dożywocie, sporządzonej w postaci aktu notarialnego (…), zawartej przed notariuszem M.K. w S. w dniu 4 sierpnia 2005 roku. W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że przedmiotową umową pozwany C. N. darował jej oraz pozwanemu W. J. lokale nr (…) położone w budynku przy ul. (…) w S.. Lokale te weszły do wspólności majątkowej małżeńskiej powódki i pozwanego W. J.. Zdaniem powódki powyższe lokale zostały przez nią zakupione od C. N. już 25 lipca 1995 roku, jednakże wówczas zawarli oni tylko nieformalną umowę kupna – sprzedaży, a lokale te miały wejść do jej majątku odrębnego. Zamiast umowy darowizny strony zawarły umowę dożywocia, aby ponosić mniejsze koszty związane z w/w umową, jednakże C. N. nie zamierzał korzystać z przysługujących mu uprawnień na podstawie umowy dożywocia. Powódka podniosła również, że nieruchomość przedmiotowa została przekazana jej i pozwanemu W. J., wówczas jeszcze jej mężowi, bowiem nalegał on, aby lokale te, w których mieszkali, weszły do ich majątku wspólnego. W odpowiedzi na pozew pozwany W. J. wnosił o oddalenie powództwa. Stwierdził, że w 1995 roku był już mężem powódki i nic mu nie było wiadomo o zawartej umowie kupna – sprzedaży pomiędzy nią a pozwanym C. N.. Jego zdaniem mieszkali w przedmiotowych lokalach na podstawie umowy użyczenia lokali zawartej dnia 1 września 1995 roku. Stwierdził, że C. N. przekazał im przedmiotowe lokale w zamian za wkład finansowy poniesiony przez małżonków J. przy ich remoncie. Przyznał, że zawarli umowę dożywocia, zamiast umowy darowizny, aby ponosić mniejsze koszty, jednak C. N. --- STRONA 3 --- zrezygnował z uprawnień dożywocia i w księdze wieczystej urządzonej dla przedmiotowych lokali nie ma już zapisu prawa dożywocia. Pozwany C. N. popierał powództwo, przyznał że umowa o dożywocie była fikcyjna, bowiem, nie chciał korzystać z przysługujących mu uprawnień (k. 46, 49). Przyznał jednak iż jego zamiarem było przeniesienie prawa własności lokali na rzecz obojga małżonków Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Nieformalną umową kupna – sprzedaży datowaną na 25.07.1995 r C. N. sprzedał za kwotę 350 mln. starych zł J. J. lokale nr (…) położone w budynku przy ul. (…) w S. (k. 10). W umowie tej strony stwierdziły, że ma ona charakter wstępny i po sprzedaży lokali nr (…) nastąpi podpisanie umowy właściwej. W lokalach nr (…) mieszkała wówczas J. J. wraz z mężem W. J. i dziećmi. W dniu 1 września 1995r C. N. zawarł z małżonkami J. i W. J. umowę użyczenia zajmowanych przez nich lokali wskazując ,iż użyczenie to jest nieodpłatne, a umowa zawarta zostaje na czas nieokreślony. (k. 45) W 2003r. przedmiotowe lokale spaliły się. Wówczas w małżeństwie powódki i pozwanego zaczęło się źle dziać. W. J. miał pretensje, że nic nie ma, domagał się, aby zajmowane mieszkanie było ich współwłasnością. Powódka chciała ratować małżeństwo, dlatego poprosiła C. N., aby formalnie darował mieszkanie im obojgu. Kiedy była u notariusza, dowiedziała się, że za umowę dożywocia zapłaci mniej niż za umowę darowizny. (wyjaśnienia powódki k. 53v). Wobec powyższego strony zdecydowały się zawrzeć umowę dożywocia i na przekazanym mieszkaniu ustanowiły prawo dożywocia na rzecz C. N.. Strony zawarły powyższą umowę w formie aktu notarialnego w dniu 4 sierpnia 2005r. (k. 8). C. N. od początku nie zamierzał korzystać z przysługującego mu prawa dożywocia, a w dniu 14 października 2010r. złożył oświadczenie przed notariuszem zrzekając się prawa dożywocia (k. 52). Na podstawie tego oświadczenia prawo dożywocia zostało wykreślone z ksiąg wieczystych urządzonych dla lokali (…): Kw. nr (…) i Kw. nr (…). (k 52) --- STRONA 4 --- Sąd zważył, co następuje: Z treści żądania powódki oraz okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy wynika, iż J. J. swoje powództwo opiera na treści art. 83 kc. Przepis art. 83 § 1 kc stanowi, że nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. Istotą pozorności jest, aby strony dokonujące czynności prawnej wywołały u osób trzecich przeświadczenie, że ich zamiarem jest wywołanie skutków prawnych objętych treścią ich oświadczeń woli. Nadto między stronami musi istnieć porozumienie niedostępne osobom trzecim, że te oświadczenia nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych. Ujmując najogólniej, z pozornością mamy do czynienia wówczas, gdy strony swobodnie i z rozmysłem tworzą czynność prawną ujawnioną, której treść nie stanowi odzwierciedlenia ich rzeczywistych zamiarów. Strony stwarzają pozór rzeczywistego dokonania czynności prawnej o określonej treści, podczas gdy tak naprawdę nie chcą wywołać żadnych skutków prawnych, lub też wywołać inne, niż w pozornej czynności deklarują. Strony umowy zawartej dnia 4 sierpnia 2005r. chciały wywołać skutek taki, jak przy darowiźnie, tj. bezpłatne świadczenie darczyńcy na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Istotą umowy dożywocia jest z jednej strony nieodpłatne przeniesienie własności nieruchomości na nabywcę, z drugiej zaś zobowiązanie się przez nabywcę do zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania. C. N. stwierdził, że podpisując umowę dożywocia przenosił tak naprawdę własność przedmiotowych lokali. Nie zamierzał korzystać z przysługującego mu prawa dożywocia. Podpisując umowę kierował się tym, aby sformalizować rzeczywistą sprzedaż lokali, której dokonał w 1995 roku. W 2010 roku zrezygnował on z przysługujących mu uprawnień dożywotnika na prośbę powódki. Zamiarem J. J. i W. J. również było przeniesienie własności --- STRONA 5 --- nieruchomości z C. N. na nich. Taki też skutek osiągnęli. Od początku czuli się właścicielami przedmiotowych nieruchomości i władali nimi jak właściciele. Administrowali również powyższą nieruchomością jak właściciele, płacili rachunki za wodę i prąd, w Przedsiębiorstwie (…) Sp. z o.o. w S. oraz w Przedsiębiorstwie (…) w S. Sp. z o.o. w S. figurowali jako współwłaściciele lokali nr (…) i tak byli traktowani przez te przedsiębiorstwa. Strony podpisując umowę dożywocia kierowały się jedynie niższą opłatą notarialną. W tym miejscu należy przytoczyć wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2010r. (sygn. akt I UK 261/09): „gdy umowa jest przez strony wykonywana nie może być mowy o pozorności (…)”. Poza tym zauważyć należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone dla pozoru za zgodą wszystkich stron umowy. Gdyby uznać za uzasadnione twierdzenia powódki, iż umowa dożywocia miała ukrywać w rzeczywistości umowę sprzedaży tej nieruchomości, to wówczas na tak skonstruowane oświadczenie woli musiałby wyrazić zgodę pozwany W. J.. Brak jest jednak jakichkolwiek dowodów na to, aby W. J. godził się na taką pozorność umowy dożywocia. Niezgodność rzeczywistego zamiaru stron z treścią czynności prawnej musi odnosić się do jej skuteczności prawnej, woli powołania do życia określonego stosunku prawnego. Nie powoduje pozorności wskazanie przez strony fałszywych pobudek, daty lub miejsca zawarcia umowy, powołanie się na nieprawdziwe fakty, wadliwe nazwanie umowy lub poszczególnych praw i obowiązków. To, że umowa została nazwana umową dożywocia zamiast umową darowizny nie powoduje jej nieważności. W kontekście tego, że w 2010r. C. N. zrezygnował z przysługujących mu uprawnień dożywotnika, zauważyć należy, że strony osiągnęły skutek taki, jak pierwotnie zamierzały, tj. bezpłatne przeniesienie własności nieruchomości z C. N. na J. i W. małżonków J. bez żadnych obciążeń obdarowanych. --- STRONA 6 --- Oświadczenie woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych, przy jednoczesnej chęci wprowadzenia innych osób (lub organów) w błąd co do dokonania określonej czynności prawnej. Strony udają więc, że dokonują jakiejś czynności prawnej, a pozorność ma miejsce wtedy, gdy pod pozorowaną czynnością prawną nic się nie kryje (...) (wyrok SN z 12 lipca 2002r. sygn. akt V CKN 1547/00). Nie można przyjąć, że czynnością pozorną jest czynność prawna, którą strony zawarły w rzeczywistym zamiarze wywołania skutków prawnych, a następnie powzięły wolę odwrócenia jej niektórych skutków prawnych. Umowa dożywocia miała miejsce w sierpniu 2005r., zaś w 2010r. powódka rozwiodła się z pozwanym W. J. i dopiero wówczas wystąpiła o unieważnienie umowy dożywocia. Z analizy stanu faktycznego wynika, że celem powódki jest pomniejszenie składników majątku wspólnego jej i byłego męża W. J.. Powódka chciała zaciągnąć kredyt hipoteczny pod zastaw mieszkania, jednak jako jego współwłaścicielka nie może samodzielnie decydować i wyrazić zgody na ustanowienie hipoteki na przedmiotowej nieruchomości. Pozwany W. J. nie zgodził się na powyższe. W tej sytuacji powódka dążyła do tego, aby Sąd unieważnił umowę dożywocia, a następnie poprosiłaby C. N., swojego wujka, o przeniesienie własności przedmiotowej nieruchomości wyłącznie na nią. Wszystkie wyżej przedstawione okoliczności przemawiają zdaniem Sądu za uznaniem, iż powództwo J. J. jako nieuzasadnione podlega oddaleniu. Mając na uwadze sytuacje materialną powódki, szczegółowo określoną w oświadczeniu majątkowym Sąd, kierując się art. 102 kpc, odstąpił od obciążania ją nieuiszczonymi kosztami procesu.