Wyrok I C 270/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2014 roku Sąd Okręgowy w Białym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 270/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2014 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR del. Piotr Kozłowski Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Owerczuk po rozpoznaniu w dniu 8.01.2014 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa Aresztowi Śledczemu w B. o zapłatę I. Zasądza od pozwanego Skarbu Państwa Aresztu Śledczego w B. na rzecz powoda A. S. kwotę 23.000 PLN ( dwadzieścia trzy tysiące złotych). II. Oddala powództwo w pozostałym zakresie. III. Zasądza od powoda A. S. na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.186 złotych tytułem kosztu zastępstwa procesowego. IV. Nakazuje pobrać od powoda A. S., z zasądzonego roszczenia, na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Białymstoku) kwotę 10.932 złotych tytułem części brakujących kosztów sądowych. V. Stwierdza, że pozostałe brakujące koszty sądowe ponosi Skarb Państwa UZASADNIENIE Powód A. S. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa Aresztu Śledczego w B. kwoty 200.000 złotych, tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez powoda krzywdę wynikającą z naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego. Wskazał, że w okresie od 28 marca do 26 lipca 2011 r. przebywał w Areszcie Śledczym w B. w celach niespełniających warunków metrażu (poniżej 3 m2). Cele były ponadto zagrzybione i zarobaczone oraz nieprzystosowane do stanu jego --- STRONA 2 --- zdrowia. Poza tym powód wskazał, iż w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w B. znacznie pogorszył się jego stan zdrowia co było spowodowane niezapewnieniem mu odpowiedniego leczenia. Powyżej wskazane działania, zdaniem A. S. spowodowały naruszenie jego dóbr osobistych i wywołały cierpienia fizyczne, jak i psychiczne. Pozwany Skarb Państwa – Areszt Śledczy w B., wniósł o odrzucenie pozwu z uwagi na zawisłość lub prawomocne ukończenie postępowania wszczętego na podstawie tego samego roszczenia, a w wypadku nieuwzględnienia powyższego o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje W dniu 7 sierpnia 2010 roku, powód będąc kierowcą motocykla uczestniczył w wypadku komunikacyjnym w wyniku, którego doznał złamania kości ramiennej i kości udowej prawej. Po wypadku został przewieziony do Szpitala Wojewódzkiego w Ł., gdzie przebywał do dnia 25 sierpnia 2010 r. w Oddziale Urazowo-Ortopedycznym z rozpoznaniem „Złamanie trzonu kości udowej prawej w 1/3 środkowej. Złamanie trzonu kości ramiennej prawej. Pourazowy krwiak kaletki przedrzepkowej prawej. Otarcie naskórka kończyny górnej prawej”. Podczas pobytu w szpitalu powód przeszedł dnia 10 sierpnia 2010 r. zabieg operacyjny: „Repozycja złamania kości ramiennej prawej i zespolenie gwoździem śródszpikowym oraz repozycja złamania kości udowej prawej oraz zespolenie gwoździem śródszpikowym ryglowanym. Natomiast w dniu 16 sierpnia 2010 r. nacięto krwiak okolicy przedrzepkowej prawej. W dniach od 23 listopada 2010 r. do 26 listopada 2010 r. powód był leczony w Ośrodku (...) w Ł.. Do oddziału Urazowo-Ortopedycznego Szpitala Wojewódzkiego w Ł. powód ponownie trafił w dniu 13 grudnia 2010 r. i przebywał tam do dnia 22 grudnia 2010 r. z rozpoznaniem: „Uszkodzenie CP MM stawu kolanowego prawego”. W czasie hospitalizacji powód przeszedł kolejny zabieg operacyjny kolana prawego: „Artroskopia. M. partialis”. Powód w dniach od 25 stycznia 2011 r. do 15 lutego 2011 r. przebywał na leczeniu usprawniającym w Oddziale (...) Leczniczej Szpitala Wojewódzkiego w Ł.. W trakcie pobytu u powoda nie stwierdzono żadnej dysfunkcji prawej stopy ( dowód: dokumentacja medyczna k. 43 – k.46, opinia sądowo - lekarska k. 154 – k. 155, opinia sądowo - lekarska k. 194 – k. 195, zeznania powoda) W okresie od 28 marca do 26 lipca 2011 r. powód przebywał w Areszcie Śledczym w B.. ( Dowód: okoliczność bezsporna , notatka służbowa z dnia 2 lipca 2012 r. k. 66) Powód przebywając w Areszcie Śledczym w B. w dniu 1 kwietnia 2011 był konsultowany przez ortopedę, który stwierdził: ograniczenie wyprostu w stawie kolanowym prawym do kąta 20° oraz zgięcia do 70°, zaniki mięśniowe uda prawego i objawy uszkodzenia nerwu strzałkowego / brak czynnego prostowania stopy prawej/. Również konsultacja przez specjalistkę z zakresu neurologii przeprowadzona w dniu 11 kwietnia 2011 r. wykazała zaniki mięśniowe uda prawego, osłabienie zginania grzbietowego stopy prawej, podając jako rozpoznanie „Objawy uszkodzenia prawego nerwu strzałkowego do obserwacji”. Kolejna konsultacja przez specjalistę ortopedę miała miejsce w dniu 18 kwietnia 2011 r., w trakcie której lekarz stwierdził: „Bóle uda i ramienia prawego. Objawy porażenia nerwu strzałkowego prawego. Przykurcz kolana prawego ok. 90°” i wskazał leczenie rehabilitacyjne. Udzielił również powodowi krótkiego instruktażu odnośnie możliwości samodzielnego wykonywania ćwiczeń w celi. --- STRONA 3 --- W dniu 13 maja 2011 r. powód był ponownie badany przez lekarza ortopedę. Stwierdzono wówczas przykurcz kolana prawego 15°, zgięcie 90°, słaby miesień czworogłowy i zalecono ćwiczenia. (Dowód: notatka służbowa z dnia 9 lipca 2012 r. k. 71, opinia sądowo - lekarska k. 155, opinia sądowo - lekarska k. 195 – k. 196) Powód przebywając w Areszcie Śledczym w B. nie był poddany jakiemukolwiek leczeniu usprawniającemu. Do powoda nie przychodził żaden rehabilitant, który pomagałby mu w wykonywaniu odpowiednich ćwiczeń usprawniających. Powód w trakcie pobytu nie był także nigdzie wożony na zabiegi rehabilitacyjne. Jedynym leczeniem, które podjęto w stosunku do osoby powoda było podawanie leków z grupy (...), zaś leczenia skierowanego na usprawnienie kończyn prawych w ogóle nie podjęto. Dowód: opinia sądowo - lekarska k. 202 – k. 203 Powód rozpoczynając pobyt w Areszcie Śledczym w B. nie miał objawów opadania stopy prawej oraz niewielkie zaniki mięśni kończyny dolnej prawej, a także skarżył się na niewielkie bóle kolana. W trakcie jego pobytu bóle kolana nasiliły się, nastąpiło opadanie stopy prawej i pogorszyły się wyniki mięśniowe kończyny dolnej prawej. Stan zdrowia powoda podczas jego pobytu w Areszcie Śledczym w B. nie poprawił się, a uległ pogorszeniu, Dowód: , opinia sądowo – lekarska k. 192 – 204, k. 223 - 227, wyjaśnienia biegłego k. 262v – k. 263 Ocena materiału dowodowego: Materiał dowodowy sprawy nie budził wątpliwości. Podstawą ustalenia obecnego stanu zdrowia powoda były opinie biegłych z zakresu ortopedii i rehabilitacji. Opinie zostały sporządzone na podstawie dokumentacji medycznej powoda oraz po przeprowadzeniu badania podmiotowego. Z opinii biegłego z zakresu ortopedii wynika, że powód wymaga rehabilitacji, pozostawiając szczegóły dla biegłego z tej dziedziny. Z uwagi to, Sąd opierał się głównie na opinii biegłego z zakresu rehabilitacji. Wnioski płynące z opinii nie pozostawiają wątpliwości, że pogorszenie się stanu zdrowia powoda jest wynikiem braku zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej przez Areszt Śledczy w B.. Została ona sporządzona w oparciu o głęboką wiedzę i wieloletnie praktyczne doświadczenie biegłego Zarzuty pełnomocnika pozwanego złożone do powyższej opinii, sprowadzają się do próby wykazania jej niejasności oraz braku rozstrzygnięcia co do faktu, czy w Areszcie Śledczym w B. zapewniono powodowi możliwość rehabilitacji zgodną z zaleceniami lekarskimi. W ocenie Sądu, zarzuty podniesione przez pozwanego nie zdołały podważyć waloru dowodowego złożonej do akt opinii. Biegły wysłuchany na rozprawie ustosunkowali się do postawionych zarzutów, a także udzielił odpowiedzi na dodatkowe pytania. Sporządzona przez niego opinia jest zupełna i jasna, a tym samym w pełni zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też nie było potrzeby uwzględnienia wniosku o powołanie kolejnego biegłego z zakresu rehabilitacji. Sąd zważył, co następuje: Powództwo A. S. okazało się zasadne jedynie w nieznacznej części. Roszczenie powoda opiera się na art. 448 k.c., zgodnie z którym ten, czyje dobro osobiste zostało naruszone ma uprawnienie do żądania odpowiedniej sumy zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez niego cel społeczny. Przy rozpoznawaniu żądania ochrony naruszonych dóbr --- STRONA 4 --- osobistych w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie i ocena, czy i jakie dobro osobiste zostało naruszone, następnie stwierdzenie bezprawności działania sprawcy. Powód był zatem zobowiązany do udowodnienia istnienia działania lub zaniechania sprawcy krzywdy niemajątkowej, istnienia tejże krzywdy wynikającej z naruszenia dobra osobistego, związek przyczynowy między krzywdą niemajątkową, a działaniem lub zaniechaniem sprawcy krzywdy niemajątkowej, Z uwagi na to, iż stroną pozwaną był Skarb Państwa powód nie musiał udowodnić winy. Źródłem odpowiedzialności w tym wypadku jest szkoda pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykonywaniem władzy publicznej i jest ona oparta na przesłance bezprawności. W art. 24 § 1 k.c. ustanowiono domniemanie prawne, w myśl którego naruszenie (zagrożenie) dobra osobistego jest bezprawne (tzw. domniemanie bezprawności). Konsekwencją tego domniemania jest przesunięcie ciężaru udowodnienia braku bezprawności na osobę, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego (art. 6 k.c.). W tej sytuacji to pozwanego obciąża obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem. Domniemanie bezprawności nie zwalnia jednakże powoda z obowiązku dowodzenia faktów. To na nim spoczywa ciężar udowodnienia faktu naruszenia dobra osobistego, gdyż z tego faktu wywodzi on skutki prawne. Takie stanowisko zostało także wyrażone w orzecznictwie, z którego wynika, że rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych, sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi, ustalić czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód zaś, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne (por. wyrok SN z dnia 17 czerwca 2004 roku , sygn. akt V CK 609/03, Lex nr 109404; wyrok SN z 17 kwietnia 2008 roku, sygn. akt I CSK 492/07, Lex nr 492174). W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu niegodnego traktowania osadzonego poprzez umieszczenie powoda w celach niespełniających norm powierzchniowych przewidzianych w art. 110 § 2 k.k.w. oraz niespełniających warunków sanitarnych z uwagi na zagrzybienie i zarobaczenie. Powód podnosząc, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych poprzestał jedynie na ogólnikowym twierdzeniu, iż cele, w których przebywał nie odpowiadały normom powierzchniowym oraz były one zagrzybione i zarobaczone. Nie przedstawił jednakże w tej kwestii żadnego dowodu na poparcie swych twierdzeń. Strona pozwana przedstawiła zaś wykaz sal, w których osadzony przebywał w trakcie swego pobytu w Areszcie Śledczym w B., z którego jednoznacznie wynika, iż norma powierzchniowa zawarta w przepisach karnych wykonawczych została zachowana ( k. 66). Odnosząc się do kwestii zagrzybienia i zarobaczenia cel, powód również i tego faktu nie dowiódł, zaś pozwany wyjaśnił, że cele są systematycznie odnawiane i malowane stosownym środkiem grzybobójczym, który skutecznie zapobiega pojawianiu się pleśni. Pozwany wskazał, iż wiąże go umowa ze (...) Zakładem (...), Dezynsekcji i Deratyzacji, na mocy której po zgłoszeniu pojawienia się insektów następuje niezwłoczne wykonanie usługi ( k. 67). Wyjaśnił jednocześnie, iż w 2011 r. nie zanotowano zgłoszeń o konieczności dezynsekcji w celach mieszkalnych, w których przebywał A. S.. Konsekwencją powyższego było uznanie, że A. S. nie zdołał wykazać zasadności swoich twierdzeń w tym zakresie. Tym samym dalsze rozważania co do ewentualnej bezprawności działań pozwanego i zakresu wyrządzonej tym szkody były niecelowe. Przechodząc do zarzutu braku odpowiedniego leczenia Sąd uznał, iż fakt ten został przez powoda dostatecznie udowodniony i żądanie zadośćuczynienia przez powoda jest częściowo zasadne. Pozbawienie człowieka wolności nie może prowadzić do zaprzestania kontynuacji leczenia, które przechodził w warunkach wolnościowych. W niniejszej sprawie, co wykazały opinie biegłych, doszło do pogorszenia stanu zdrowia powoda na skutek niewłaściwego leczenia i braku rehabilitacji. Brak zapewnienia powodowi odpowiedniej opieki medycznej stanowił wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jego dóbr osobistych. --- STRONA 5 --- W oczywisty sposób wynika z opinii biegłego, iż zaprzestanie rehabilitacji w stosunku do osoby powoda miało negatywne skutki dla jego zdrowia. Wielokrotne konsultacje i liczne wizyty lekarskie wyraźnie wskazywały, iż leczenie stosowane w Areszcie Śledczym w B. było niewystarczające. Objawy nie ustępowały, a wręcz przeciwnie nasilały się, pomimo to nie podjęto właściwego leczenia polegającego na rehabilitacji chorej kończyny, a jedynie poprzestano na podawaniu powodowi leków przeciwbólowych Z powodu braku rehabilitacji u powoda nastąpił zanik mięśni uda oraz opadanie stopy prawej. Jak stwierdził biegły nie są to zmiany nieodwracalne. Jednakże z uwagi na przerwę w rehabilitacji, powoda czeka teraz wydłużony proces rehabilitacyjny Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało zatem oceny, jaka kwota będzie odpowiednia w rozumieniu art. 448 kc, aby zrekompensować doznaną przez powoda krzywdę. Kryteria jakimi powinien kierować się Sąd decydując o wysokości zadośćuczynienia nie zostały ściśle określone. Przepis art. 448 k.c. stanowi jedynie, że sąd może przyznać „odpowiednią sumę”. Uściślenie tej ogólnej wskazówki zostało pozostawione judykaturze i doktrynie. Dorobek judykatury w tej dziedzinie jest niezwykle bogaty, jednak przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia należy zawsze mieć na względzie konkretne okoliczności sprawy. Nie da się bowiem ustalić jednych obiektywnych kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia pieniężnego. Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę ma na celu naprawienie, poprzez rekompensatę pieniężną, szkody niemajątkowej wyrażającej się krzywdą w postaci cierpień fizycznych i psychicznych. Zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać odczuwalną wartość. Wysokość ta nie może być jednak nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, a więc musi być utrzymana w rozsądnych granicach. O rozmiarze należnego zadośćuczynienia powinien decydować rozmiar doznanej krzywdy, tj. stopień cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywność, czas trwania, nieodwracalność następstw i inne okoliczności, których nie sposób wymienić wyczerpująco, a które w każdym wypadku mają charakter indywidualny. Niewymierny i ocenny charakter kryteriów mających wpływ na ustalenie wysokości zadośćuczynienia sprawia, że sąd przy orzekaniu ma pewną swobodę i w ramach tej swobody orzeka, jaka kwota zadośćuczynienia będzie w danych okolicznościach odpowiednia ( tak też Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 12.03.2013 roku w sprawie I ACa 9901/12 – portal orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Białymstoku). Po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności niniejszej sprawy, Sąd uznał, że adekwatną do rozmiaru cierpień fizycznych powoda, a także doświadczonych przez niego negatywnych przeżyć psychicznych, będzie kwota 23 000 złotych. Przede wszystkim należy podkreślić, że obecny stan zdrowia powoda został spowodowany wypadkiem drogowym zupełnie niezwiązanym z działaniem strony pozwanej. Zaniedbanie pozwanego wpłynęło jednakże na stan zdrowia powoda powodując jego pogorszenie. Stopień dolegliwości wynikający z braku odpowiedniej opieki medycznej był znaczny. W wyniku niezapewnienia odpowiedniej rehabilitacji stan zdrowia powoda uległ pogorszeniu, nastąpił zanik mięśni uda oraz opadanie stopy prawej. Wskutek zaniedbań proces rehabilitacyjny powoda uległ wydłużeniu. Powoda czeka teraz długa i uciążliwa rehabilitacja, która mogła by być krótsza, gdyby pozwany zachował się w sposób właściwy. Wiąże się to z niepotrzebnym bólem i negatywnymi przeżyciami psychicznymi. Wobec powyższego uznać należało, że uzasadnione jest przyznanie powodowi zadośćuczynienia w kwocie 23 000 zł. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu jako wygórowane. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na mocy art. 448 kc, art. 23 kc i art. 24 kc, orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 100 kpc, rozdzielając je stosunkowo. Na koszty postępowania składają się: kwota 10.000 złotych opłaty od pozwu, kwota łączna 2.352,94 złotych tytułem wynagrodzenia biegłych oraz kwota 3.600 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego. Z wyliczenia wynika, że powód wygrał sprawę w 11,5%, co oznacza że przegrał w 88,5%. W takim też stosunku został rozdzielony między stronami obowiązek poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Powód do tej pory nie poniósł żadnych kosztów sądowych w związku z tym --- STRONA 6 --- został zobowiązany do zapłaty na rzecz pozwanego kwoty 3.186 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz Sąd nakazał pobranie z zasądzonego roszczenia na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Białymstoku) kwotę 10.932 złotych tytułem części brakujących kosztów sądowych. Podstawą takiego rozstrzygnięcia jest art. 113 ust. 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Pozostałe brakujące koszty sądowe obciążają Skarb Państwa . Wprawdzie powód w toku postępowania korzystał z całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, to okoliczność ta nie zwalnia go od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono w oparciu o § 6 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 z późn. zm.)