Wyrok I C 257/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 sierpnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 257/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 sierpnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodnicząca: SSO Barbara Przybylska Protokolant: starszy protokolant sądowy Anna Szpręgiel po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2016 roku w Gliwicach sprawy z powództwa K. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w G. o odszkodowanie 1. oddala powództwo; 2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach na rzecz adwokata T. S. kwotę 221,40 zł (dwieście dwadzieścia jeden złotych czterdzieści groszy) – w tym należny podatek VAT - tytułem kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. SSO Barbara Przybylska Sygn. akt I C 257/15 UZASADNIENIE Powód K. K. w pozwie wniesionym w dniu 9.10.2015r. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w G. kwoty 80 000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu oraz obciążenie pozwanego kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał, iż żądanej kwoty dochodzi tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych i praw człowieka powoda poprzez: nieludzkie warunki życia w celach, zbyt bliską odległość muszli klozetowej od stołu i szafki z produktami spożywczymi, niewystarczającą wolną powierzchnię przypadającą na jednego skazanego, niewłaściwy sposób leczenia (brak zmiany rękawiczek i niewłaściwą resekcję zęba przez stomatologa, przeterminowane leki), przedmiotowe traktowania osadzonego przez pracowników SW, zagrożenie bezpieczeństwa przez umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, brak możliwości skorzystania z łaźni minimum 2 razy w tygodniu, --- STRONA 2 --- brak ciepłej wody w celach mieszkalnych, brak ogrzewania celi w zimie 2011/2012r. Powód podniósł, iż pozwana jednostka naruszyła obowiązki wymienione w art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka a także przepisy prawa krajowego (Konstytucji i kodeksu karnego wykonawczego). Pozwany reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew zaprzeczył twierdzeniom zawartym w pozwie i wniósł o oddalenie powództwa oraz obciążenie powoda kosztami procesu. Odnoście do okresu od 15.03.2011 do 19.09.2012 podniósł zarzut przedawnienia roszczenia wobec upływu trzyletniego okresu. Zarzucił, że pozwany okresowo przebywał w warunkach przeludnienia, odbywało się to jednak w związku z koniecznością zapewnienia mu bezpieczeństwa i na podstawie decyzji, od których powód nie odwoływał się pomimo takiego uprawnienia. Wyposażenie aresztu i standard cel, zaopatrzenie w wodę, możliwość kąpieli są zgodne z obowiązującymi przepisami, wszystkie prawa powoda były respektowane. Także w pracowni stomatologicznej zapewnione są wszelkie normy oraz standardy Sama dolegliwość związana z czasowym osadzeniem w warunkach przeludnienia jest zmniejszona poprzez możliwość korzystania z zajęć kulturalno – oświatowych i spacerów. Strona pozwana wskazała, iż osadzenie w zakładzie karnym wiąże się z uciążliwościami oraz niedogodnościami polegającymi na m . in. niższym poziomie warunków bytowych, jednak strona pozwana działała zgodnie z obowiązującym prawem i nawet jeśli pewne elementy odbywania kary pozbawienia wolności były dla powoda ponad miarę uciążliwe, to nie oznacza to, że doszło do naruszenia dobra osobistego. Strona pozwana podniosła nadto, iż zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego w procesie o naruszenie dóbr osobistych sąd nie jest władny oceniać legalności decyzji funkcjonariuszy służby więziennej w przedmiocie uprawnień osób skazanych, może to czynić jedynie sędzia penitencjarny. Zarzucił nieadekwatność kwoty żądania do szkody jakiej miał doznać powód. Sąd ustalił: Powód był osadzony w Areszcie Śledczym w G. w okresie od 15.03.2011r. do19.09.2012r.oraz od 30.01.2013r. do 19.07.2013r. W okresie drugiego pobytu w areszcie przez łącznie 56 dni przebywał w celach, w których powierzchnia przypadająca na osadzonego wynosiła poniżej 3m2. Okresy osadzenia w przeludnieniu wynosiły od 1 do 8 dni, najdłuższy – 23 dni. Każdorazowo wydawane były w tym zakresie na podstawie art. 110 § 2a pkt 3 kkw decyzje, od których powód nie składał odwołania. W razie ustania przyczyn niezwłocznie decyzje te były uchylane. Przyczynę okresowego osadzenia w przeludnieniu stanowiła konieczność umieszczenia go w grupie i celi o specjalnym doborze dla zapewnienia bezpieczeństwa powodowi, który zeznawał przeciwko innemu osadzonemu, i z tego względu był podejrzewany o współpracę z organami ścigania. Dodatkowo powód źle funkcjonował w areszcie, był osobą konfliktową, wielokrotnie karaną dyscyplinarnie – w tym za użycie środków odurzających (decyzje k. 66-78, oceny k.106-110, przesłuchanie świadków M. G. k.157, K. G. k. 203, przesłuchanie D. W. k. 204). Cele w Areszcie Śledczym w G. posiadały regulaminowe wyposażenie – lóżka, stolik, taborety, szafki, miednice. Posiadały kącik sanitarny oddzielony od części mieszkalnej nieprzezroczystą, zamykaną zabudową z płyt do wysokości 1,85m, okna, oświetlenie, ogrzewanie, kratki wentylacyjne, stały dostęp do zimnej wody. Osadzonym zapewniano cieplą kąpiel raz w tygodniu. Powód miał możliwość korzystania z zajęć sportowych, kulturalno oświatowych i religijnych. Ponadto miał zapewniony dostęp do opieki medycznej (w tym stomatologicznej). . W okresie drugiego pobytu w pozwanym areszcie nie doszło do ekstrakcji zęba u powoda (książka zdrowia powoda k. 143) . Warunki pobytu w Areszcie podlegały kontroli sądu penitencjarnego oraz kontrolom kominiarskim i sanitarno – epidemiologicznym. W ich toku nie stwierdzono nieprawidłowości W l. 2012- 2013r. przeprowadzono znaczny zakres robót remontowych, poprawiających warunki bytowe – w tym pełną zabudowę kącików sanitarnych. (protokoły wizytacji k.88-99, protokoły kontroli k. 100-105). Osadzenie mieli codzienny kontakt z wychowawcą, mieli także możliwość składania skarg i wniosków. W razie zgłoszenie usterek były one niezwłocznie usuwane. --- STRONA 3 --- Powód nie zgłaszał żadnych skarg odnośnie do warunków bytowych. Stosunek pracowników aresztu do osadzonych nie budził zastrzeżeń. Powyższy stan faktyczny sad ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów w powiązaniu z zeznaniami świadków T. M. k. 202-203, D. k. 157, M. G. k. 157-158 i J. J. k. 158-159. Wszystkie te dowody korespondowały ze sobą – w tym także zeznania wnioskowanego przez powoda T. M.. Sąd pominął dowód z zeznań świadka P. wobec niewskazania jego adresu, oraz dowód z zeznań świadka R. K. – na podstawie art. 217 § 2 kpc. Wobec nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda prawidłowo wezwanego na rozprawę celem przesłuchania sąd na podstawie art. 302 kpc ograniczył przesłuchanie do strony pozwanej. Sąd zważył: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Swe żądanie powód określił jako zadośćuczynienie za doznane krzywdy. Okoliczności podnoszone przez powoda jako podstawa faktyczna żądania ( warunki pobytu), powoływane naruszenie godności i zdrowia oraz niematerialny charakter szkody jako podstawę żądania nakazują przyjąć art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc.. W myśl tych przepisów ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę . Zaznaczyć należy, że art. 24 kc nie wymaga dla odpowiedzialności wykazania winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania lub zaniechania skutkującego naruszeniem dóbr osobistych. Na powodzie spoczywał zatem obowiązek wykazania zaistnienia okoliczności te dobra naruszających, zaś na sprawcy zatem spoczywa obowiązek wykazania braku bezprawności. Bezprawne działanie pozwanego, jak wynikało z twierdzeń powoda, miało polegać między innymi na umieszczaniu go w celach, które nie spełniały wymogu dotyczącego minimalnej powierzchni przypadającej na jednego osadzonego ( 3 m 2 ). W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zasadnym był zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego co do okresu pozbawienia wolności w okresie wcześniejszym niż 3 lata przez dniem wniesienia pozwu – a zatem pierwszego pobytu w areszcie w G.. Z uwagi na żądanie sformułowane przez powoda jego roszczenie miało charakter majątkowy, a zatem zgodnie z art. 117 k.c. podlega ono przedawnieniu. Skoro powód upatrywał źródła swego pieniężnego (majątkowego) roszczenia w czynie niedozwolonym, jakiego miała się dopuścić strona pozwana, to do określenia terminu przedawnienia zastosowanie miał art. 442 1 § 1 zd. 1 k.c., zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, Skoro natomiast pozew w niniejszej sprawie został wniesiony do Sądu w dniu 9.10.2015r. to jego żądanie co do okresu do 19.09.2012r. należało uznać za przedawnione. Odnosząc się do kwestii bezprawności, w pierwszej kolejności należy wskazać na art. 110 § 2a pkt 3 kkw. Zgodnie z treścią tego przepisu dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , w razie m.in. --- STRONA 4 --- konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego albo zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia. Jak wynikało ze zgromadzonych dowodów warunki uzależniające zastosowanie cytowanego przepisu zostały każdorazowo spełniane. Decyzje w tej kwestii były podejmowane zgodnie z przepisami, okres, w jakim były wykonywane był stosunkowo niedługi, ich celem było zapewnienie bezpieczeństwa powodowi. W każdym przypadku okres wskazany w decyzjach był istotnie skracany – nawet w ciągu jednego dnia w razie wystąpienia przesłanek umożliwiających „rozludnienie” celi. Europejski Komitet przeciwdziałania torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu jedynie zaleca, a nie narzuca podejmowanie określonych kroków dotyczących funkcjonowania jednostek penitencjarnych. Europejskie reguły więzienne nie przewidują żadnych wiążących norm powierzchni. Podkreślić przy tym należy również, iż Europejski Trybunał Praw Człowieka na gruncie przepisu art.3 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości nie wskazał konkretnej normy powierzchni, której przekroczenie automatycznie oznaczałoby naruszenie w/w przepisu. Co więcej z jego orzecznictwa wynika, że powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką do oceny czy doszło do naruszenia praw zagwarantowanych w Konwencji. Przy ustaleniu, czy warunki pobytu w zakładzie przekraczają zakres dolegliwości uzasadniających stwierdzenie, że doszło do naruszenia art.3 Konwencji Trybunał posługuje się kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków polegającej na kompleksowej ocenie wszelkich aspektów warunków oraz rygorów pozbawienia wolności. Za traktowanie nieludzkie uznał złe traktowanie, które jest zamierzone, stosowane nieprzerwanie przez dłuższy czas, jeśli spowodowało u ofiary obrażenia ciała albo intensywne cierpienie fizyczne lub psychiczne. W sprawach rozpatrywanych przez Trybunał najczęściej zwracano uwagę ( generalnie przy przeludnieniu celi ) na złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, permanentną niemożliwość zaspokajania potrzeb snu spowodowaną niewystarczającą liczbą łóżek, jak i nieustannie zapalonym światłem, niedostateczne oświetlenie uniemożliwiające czytanie, czy warunki prowadzące do rozprzestrzeniania się chorób, bądź brak możliwości leczenia. Tylko działania stwarzające niegodziwe, poniżające dla każdego osadzonego warunki lub ich tolerowanie przez dłuższy okres uznane są za bezprawne rodzące prawo do ochrony godności na podstawie art.24 k.c. Zarówno przepisy Konstytucji, jak i przepisy prawa międzynarodowego, które zostały ratyfikowane przez Polskę dozwalają na pozbawienie wolności, choć tylko na zasadach i w trybie określonym w ustawie, tj. kodeksie postępowania karnego oraz w kodeksie karnym wykonawczym. Odbywający karę pozbawienia wolności musi się liczyć z pewnymi ograniczeniami swobód i praw, mieszczących się w granicach prawnych regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności. Ochronę z art.24 k.c. można bowiem przyznać tylko w przypadkach działań bezprawnych, a bezprawność tę wyłącza działanie mające uznanie w przepisach prawa ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003r. wydany w sprawie o sygn. akt I CKN 480/01, LEX nr 137619 ). W każdym wypadku o naruszeniu godności skazanego można mówić wtedy gdy cierpienia i upokorzenie przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków obywania kary i godzi się na przepełnienie cel, nie dba o zwiększenie ich ilości, o remonty, o polepszenie warunków racjonalnych, żywieniowych, czy wreszcie kulturalnych. Takiego zaś zachowania nie można przypisać pozwanemu, bowiem podejmowano w nich wszelkie możliwe działania by zagwarantować osobom pozbawionym wolności jak najlepsze warunki odbywania kary, co zresztą potwierdzają zarówno zeznania świadków, jak i dokumenty. Poziom dolegliwości powoda związany z czasowym przebywaniem w przeludnionych celach, bez zamierzenia by go przez to poniżyć i upokorzyć, ale w celu zapewnienia mu bezpieczeństwa przez odpowiedni dobór osadzonych nie prowadził zatem do poniżającego traktowania jego osoby ( por. wyrok ETPC z dnia 4 października 2005r. Savbam v Moldawvia nr 3456/105 LEX nr 157851 ). Powód w żaden sposób nie wykazał, w jakikolwiek inny sposób jego prawa zostały naruszone. W szczególności nie znalazły poparcia jego zarzuty dotyczące niezgodnych z prawem warunków w celach, a już sam zarzut dotyczący braku ciepłej wody czy kąpieli raz na tydzień - pomimo że mogło to stanowić dyskomfort dla powoda – znajduje umocowanie w przepisach prawa. W żaden sposób powód nie wykazał niewłaściwego traktowania go przez pracowników --- STRONA 5 --- pozwanego, podobnie jak niewłaściwej opieki medycznej. Nie wskazał nawet, gdzie i w jakim okresie miała nastąpić wadliwa ekstrakcja zęba, a dokumenty przeczą, by miała ona miejsce podczas pobytu w pozwanym areszcie. Osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art.110 k.k.w. było zgodne z prawem, a ponieważ powód nie udowodnił, aby okoliczności tej towarzyszyło jakiekolwiek inne bezprawne zachowanie strony pozwanej, które prowadziłoby do większego ograniczenia praw powoda i jego godności niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowania wobec powoda kary w postaci pozbawienia wolności jego powództwo nie mogło zostać uwzględnione nawet w części. Powód jako osoba przebywająca w warunkach izolacji więziennej musi zdawać sobie sprawę z ograniczeń i dolegliwości, jakie się z tym wiązały (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r., wydany w sprawie o sygn. akt II CSK 269/07, LEX 315849 ), a wszakże były następstwem zachowania pozwanego. Podkreślić należy, że powód nie stawiając się na rozprawę celem przesłuchania pozbawił się możliwości ewentualnego dowodowego podważenia pozostałych dowodów i wykazania nie tylko okoliczności faktycznych, które miały stanowić podstawę żądania, ale także wykazania ewentualnej szkody niematerialnej jaką miał w ich następstwie ponieść. Nie sposób zatem uznać, iż powód wykazał aby miały miejsce zdarzenia pozwalające na ustalenie, że zostały naruszone jego dobra osobiste. Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo. O kosztach orzekł ten Sąd na zasadzie art. 102 k.p.c. biorąc pod uwagę obecną sytuację powoda, która skutkowała zwolnieniem go od kosztów sądowych. O kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie obowiązującego w dacie wszczęcia sprawy w I instancji § 8 ust. 1 pkt. 25 w zw. z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 oraz z 2015 r. poz. 616 i 1079) i § 2 rozp. MS z dnia 29.07.2015r. zmieniającego w/w rozporządzenie – z uwzględnieniem należnego podatku VAT.